REKLAMA

"WOLNY PTAK. DER FRAJER FOJGL. Karykatura z prasy żydowskiej w niepodległej Polsce"

Data emisji:
2018-11-30 21:20
Audycja:
Wieczór - Hanna Zielińska
Prowadzący:
Czas trwania:
24:41 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Wieczór Radia TOK FM, piątkowy magazyn Horyzonty, przy mikrofonie Hanna Zielińska. A naszym gościem jest w tej części programu dr Agnieszka Żółkiewska, dobry wieczór, dobry wieczór, tłumaczka z języka jidysz i krytyczka literatury, która zaangażowane jest w różnego rodzaju projekty w Żydowskim Instytucie historycznym. Tym razem przychodzi do nas jako kuratorka wystawy "WOLNY PTAK. DER FRAJER FOJGL". Wystawy, która jest czynna od 16 listopada, będzie jeszcze czynna do wiosny, do 24 marca.  Rozwiń »
Wystawy, która jest bardzo wyjątkowa z wśród różnych wystaw, które inne, że ich proponuje czy może nawet Polin proponuje wystawy, która w innym pokazuje podsumowuje Polskę międzywojenną widzianą oczyma satyry żydowskiej i karykatury żydowskiej czy tak można powiedzieć tak jest to zupełnie nowe świeże spojrzenie na tamte czasy niepoprawny politycznie, ponieważ przefiltrowane przez poczucie humoru karykaturze stołów z tamtej epoki niepoprawne też, dlatego że odbiega od naszych wyobrażeń o stan o tamtych czasach wyobrażeń dosyć wyidealizowany Hela entuzjastycznych my pokazujemy tę rzeczywistość taką, jaka była oczywiście odbitą w krzywym zwierciadle, ale przez to właśnie wyostrza się i można zobaczyć się w tych rysunkach świat, jakiego nie znamy, jaki zwykle MR przesłaniają one ambitne to dwudziestolecie międzywojenne wielkoformatowe postaci Piłsudskiego Dmowskiego czy innych polityków, a tu widzimy rzeczywiste z jego zjawili się wszystkimi, a na problem z problemami oczywiście jest to też perspektywa nieco zawęża ona go widzimy przede wszystkim świat żydowskich w Polsce, ale też widzimy szerszy kontekst historii żydowskiej w tamtym okresie, a mianowicie bardzo trudne skomplikowane stosunki polsko-żydowskie, w które obalają cudownymi w po Polsce międzywojennej jako państwie demokratycznym państwem tolerancyjnym państwie, gdzie cudownie się układał stosunki polsko-żydowskie w no tak im jak już się cieszyłam, że wreszcie wreszcie żydowski Instytut historyczny ma dla nas propozycje lekką do śmiechu do ulgi, że w końcu będzie można jakoś tak chłodno bez dna taki ciężkości bez sumienia i refleksji nad podaż do tej wystawy, ale już nie pani uprzedziła, że właśnie tak jak już pan powiedziała, owszem, rysunki są satyryczna, owszem, są karykatury i ona, owszem, są przejaskrawione być może momentami śmieszny, ale w gruncie rzeczy dotyczą bardzo bardzo trudnych kwestii tematów powiedz naszym słuchaczom najpier w na ile gminy karykatura pełniła w tym okresie, o którym mówimy głównie w międzywojniu inne role funkcje takiego poważnego czy też poważanego komentarza społeczno-politycznego inne tych tytułów prasowych, bo wówczas sporo samych tytułów prasowych publikujących satyra było bardzo dużo około 150 funkcjonował taki termin widz brat gazety z dowcipami gazetę to był żydowski termin na ile to pełniło funkcję nie memów na Facebooku i bez wątpienia karykatura wypełniała bardzo ważną funkcję była komentarzem konkurującym wręcz z komentarzem w te pojawiające się w prasie poważnej, ale czasami rysunkowy komentarz do słowa do słowa do wydarzeń, ponieważ większość tych karykatur, jakie prezentujemy ukazywała się głównie w rubrykach stałych satyryczny humorystyczny na jej w takich czołowych dziennikach żydowskich w tamtym czasie głównie w dziennikach w języku jidysz, a więc te rysunki były bezpośrednią reakcją na to co się działo w ówczesnej politycznej społecznej i kulturalnej rzeczywistości i one w sposób taki jak ironiczne czasem przewrotna, ale bardzo inteligentny komentowały tę rzeczywistość i dodatek ten rysunek ogromną rolę odgrywał historia karykatury w prasie żydowskiej w Polsce sięga jeszcze czasów przed odrodzeniem Polski w 1500 osiemnastym, ale Bujny rozwój tej karykatury przyp, ale dopiero na okres między wojenne i nie rzeczywiście ta karykatura także wypracowała swój własny styl, który można, by nazwać kosiarkę to znaczy starającym się oddać tę kulturową odmienność, więc ona składowana kulturowo i jest inna no, więc pojawia się pytanie na ile jest to dla nas Czytelników odbiorców tej karykatury w dzisiejszych szansa na poznanie takiej żydowskiej introspekcji po Poznaniu żydowskiej społeczności od środka czy też tej perspektywy 3  000  000 polskich Żydów w tym się, że to nikt nie jest trudne PL wystawa została tak przygotowana, żeby tę barierę przełamać inna od początku próbujemy wyjaśnić, jaki był tak naprawdę kontekst całej tej międzywojennej historii Żydów w Polsce zaczynamy od odzyskania niepodległości Rihanna analogiczne tam nie do Tarnowa pragnienie najpier w tworzymy kontekst, który nam ułatwi zrozumienie tego co się z tym działo później w Pearl, czyli pokazujemy rzeczywiście pierwsze miesiące niepodległości to zostało bardzo ostro Skomentowane w tej karykatur żale pokazujemy pogramy przemoc antysemicką w różnych postaciach wyrwaniem Barwałd 3 rabunki i 3 wyrzucanie z pociągów to co było na porządku dziennym w tamtym czasie zapadło również tematem przedmiotach zachęty dla tak oczywiście, ale próbowano to komentować z czarnym humorem jest ironicznie komentowano też oczywiście bardzo ważne wtedy wydarzenia mianowicie podpisanie przez Polskę traktatu mniejszościowego, który gwarantował wszystkim obywatelom polskim ze względu na pochodzenie narodowość się i wyznanie równouprawnienia i ten fakt humor testował przez cały okres międzywojenny prawdziwość tych Ilony traktatu znajdowania niestety, że Polska testu z demokracji tolerancji nie zdała na tak, bo te tematy poruszane przez artystów autorów tej satyry no to temat tego drążąc właśnie ówczesną Rzeczpospolitą, więc mamy i te stosunki inne międzykulturowe czy etniczna mamy kryzys gospodarczy mamy oczywiście antysemityzm, ale mamy też, że to jak w każdej epoce przemiany obyczajowe wobec, których części społeczności ta konserwatywna jest nieprzychylna część liberalna zaciekawiona, ale też czasem krytyczna, ale co ciekawe inne kwestia emancypacji kobiet jako oba te zjawiska na bardzo silnie rozwijającego się w tamtym czasie też bywała mocno krytycznie przedstawiana w tej satyrze żydowskiej w tak kobieta Żydówka wyemancypowana to kobieta nowoczesna była symbolem negatywnie postrzeganych przemian społeczności żydowskiej kobiety żydowską uważano za tę, która powinna się wielkim młotem bić w piersi za to co robi my wam co robić gigahercach w górę tak uważano, że właśnie przejmowanie takie beztroskie wzorców bliżej Mielna po nich nie był to o takim ruchu cywilizacyjny tylko naśladowanie poległ np. tak to było interpretowane szeroko interpretowana dosyć te powierzchowne jest to przejmowanie pewnych mód zwyczajów natomiast kultura żydowska tak naprawdę nie miała zbyt wiele od wielu wieków do zaoferowania kobietom, zwłaszcza że, choć jak dziedzina wykształcenia, która była zarezerwowana dla mężczyzny inne kobiety nie mogły w Ursusie lansują pewnych standardów kaźni pełniły poważnej roli istotnej w ogóle żadnej roli z wyjątkiem zapalania świec Szabat owych i czytania przekładów, czyli w Biblii Hebrajskiej w trzeciej ręki nie odgrywał żadnej realnej religijnej poważnej w tej społeczności, więc nic dziwnego, że lgnęły litrom na sekundę dama cytat z wideo nieżydowskich do nich żydowskiej kultury tam miały zupełnie inne pole do popisu wszystkie zjawiska związane z emancypacją, czyli bardzo duża też, że aktywność polityczna kobiet były obśmiewa na czyje pokazywana jest rejestrowana, a jednocześnie po to, tylko, żeby kobietom podciąć skrzydła, żeby je, ośmieszając się, więc ta emancypacja tak naprawdę jest tak pokazywana, żeby chronić tereny Mann patriarchat wewnątrz dawki i taniej jest stale pozytywny obraz kobiet, a jak były przedstawiane są w sposób inny niż oczywiste stosunki polsko-żydowskie wyznaczyć pojawiają się jakieś interesujące wątki poza żadne antysemityzmem, który jest oczywisty, które z pewnością wymaga omówienia w różnych formach również w formie satyrycznej czy ironicznej czy pojawiają się inne kwestie związane nie Niemcy właśnie z asymilacją przez przyglądanie się kultury żydowskiej kulturze polskiej komentowaniem tego co śmieszne co z Chin plac jest inna, ale oczywiście, ponieważ celem Żydzi zajmowali pozycje takich treści mówiła rodzimych w tym krajowych cudzoziemców 1 z taką wyznaczali Polacy to widzieli więcej widzieli inaczej tak zawsze turysta widzi zupełnie coś innego niż nawet rodzin, a zarazem 400, więc rzeczywiście przypatrywał nam się Polakom podróżnymi nie kontami, ale obchodzono także w nich z nimi jest dialog spór po, sugerując się różnymi zaczerpniętymi z języka polskiego Kurta i kultury polskiej symbolami 3 przysłowia ami bardzo takim ciekawym miejscem tego taki kraj dialogu dyskusji na, a także kpiny była pogranicza polsko żydowskie, które było bardzo szerokie i ono zostało oddanych temu bez Echa ku satyrze na pograniczu znajdowali się ludziach dosyć takiej błędnej tożsamości zmieniający się podwójnej potrójnej jak Antoni Słonimski ego Antoni Słonimski Targ on raczej tutaj były jest wystawiany w konsekwentnie w tych rysunkach jako postać TKA bardzo kontrowersyjna i negatywna zdradził Szwarc Kreta charakter który, który symbolizuje takiego sama nienawidzę tego się, że da, ale jednocześnie podobnie jak w jego przypadku jakich przypadkach innych zasymilowanych i spolonizowanej Żydów dostrzega się Tradis ich połączenie położenia w tamtych tamtych czasach, czyli po dostrzega się to, że są, ale nie akceptowania ani przez Żydów ani przez 3 Polaków istnieje, jakby pomiędzy dlatego żadna Żydów są za mało, że to jest cel niż oaza dla Polaków za mało polscy i świetnie dają te rysunki ten tę pułapkę, jaką asymilacji jako wpadali zasymilowani z organizowaniem życia, ale też taką ciekawą postacią bardzo mało znaną jest sam z mędrcem to są Żydzi, którzy dosyć powierzchownie i bezmyślnie przejmują zwyczaje nie żydowskie do tego stopnia, że nie zdają sobie sprawę z tego, że są one nie żydowskie i mamy tam nauczka na wystawie rysunek Żydówki, która idzie na sylwestra dzieli się, że nie daje też idą na tego sylwestra, bo niemal kompletnie świadomości, że Sylwester jest wynalazkiem niż żydowskim w celu w komentarzu do wyborów Miss wśród społeczności żydowskiej konkursu przejętego od Polaków na ile krytycy satyrycy korzystali z praw satyry te idee te granice bez do ostatecznej możliwości, by naciągali co byłoby dozwolone w satyrze co absolutnie nie mogłoby się pojawić się, więc ilustracji, by do książki czy ilustracji do innego artykułu co wówczas mogło budzić się jednak właśnie wizualnie lub jako temat kontrowersje czy kwestia ciała czy kwestii jakieś obyczajowe na ile tutaj tam inne to ty to przyzwolenie dla błazna, że może go nazwać prawdo po imieniu udając, że to żart na rzeczywiście funkcjonowało w tym w mojej dosyć swobodnie narusza granice sacrum ta może budzić zdziwienie u nas teraz w tamtym czasie nie budziło, ponieważ jest od wielu lat tradycja w komorze żydowski im na właśnie z wyłączenia tej sfery sacrum Profanum, jeżeli są narodem Biblii i wokół Biblii byli też od dziś umówili się humorem, że w odniesieniu do niej tak stąd bardzo takim widoczne elementy na tym może jest operowanie symboliką biblijną nawet całymi cytatami biblijnymi można mówić pewnego rodzaju parodii sakralnej Targ, czyli trawiasta waniu tekstów odczytał fragmentów Biblii mamy n p . bardzo ciekawy kontekst Polski na tych rysunkach mianowicie Piłsudskiego, który jest ukazany w takich właśnie biblijnych mitycznych szatach jako Mojżesz na Górze Synaj nadający Sejmowi swoje prawa tak i pomocy tym tekstem znajduje się dana fraza z Biblii, ale odnosząca się do tych wydarzenie pod górę Synaj, gdy specyfika tego humoru natomiast to co budziło wtedy kontrowersji była nie do przyjęcia nawet przez elity intelektualne FM to mianowicie rozpasanej lazaret aromatyzowane humory można powiedzieć, że w razie GE w Polsce arterii takimi jak dosyć śmiałymi pionierami prasy żydowskiej satyryczny humorystyczny odcieniu erotycznym, ale też naśladowali, ale próby wprowadzenia tej trasy na rynku polskim i długi, a do tego stopnia było to dla konserwatywnej społeczności żydowskiej nawet nie tylko konserwatywnej szokujące, że w doprowadziło to do wykluczenia 1 z redaktorów takiego czasopisma erotyczne humorystycznego z Szeregów związku literatów dziennikarzy żydowskich wówczas to organizacja bardzo wiele znaczą w ogóle przynależność doorganizacji wyznaczała tożsamość ta żyje, więc ta walka o to, żeby można było tego rodzaju humory propagować trwała dosyć długo ta prasa umierała, a ta erotyczna humorystyczne z powrotem się odradzała była też wmurowana gdzieś tam pomiędzy stronami el Alto but budziło ogromne zaniepokojenie konserwatywnej nie tylko konserwatywnej części społeczeństwa, a także ze względu na to, że dostrzeżona została ta trasa przez Polaków i obudziła niezdrowe zainteresowanie młodzieży polskiej do tego wzrost ich zdrowia w tym sensie, że wbrew moralnym oraz wtedy była bardzo pojęciem podlegają modzie na rondo na domiar złego, więc ci młodzi ludzie, zwłaszcza młodzi mężczyźni przychodzili na nalewki kupowali sobie, że ogólne takie obrazki tryb jak na nasze standardy współczesne były bardzo ma nad miejscami możliwe oto właśnie chciałam zapytać na ile te prace są dziś czytelne i co można sprawdzić ich wartości artystycznej, bo satyra międzywojenną, a ja przynajmniej znam styl prasy polskiej to są dosyć łopatą logiczne obrazki i jasne przejrzyste nie wszystkie oczywiście kody są dzisiaj domy od czytania, ale cenne jeśli chodzi jak już znać kod to widać, że tam mnie nie za dużo jest niuansów no można właściwie taka kwas propaganda momentami ta BL satyra międzywojnia czy można to powiedzieć również satyrze żydowskiej i co można powiedzieć o wartości artystycznej czy w ogóle jest sensu rozpatrywać je w kategoriach artystycznej wartości te rysunki GM Tymbark bardzo jest to wątpliwe kategorie, jeżeli chodzi o ten rodzaj sztuki i ten przekaz, jaki my akurat na tej wystawie się posłużyliśmy, dlatego że nam zależało przede wszystkim na pokazaniu karykatury jako pewnego przekazu historycznego bardzo ważne dla takiego medium do miasta istnieje strona artystyczna niestety ta uległa redukcji kosztem tego przekazu, dlatego że tych rysunków jest zresztą tak wiele, że nie udałoby nam się wyeksponować pewnych bardziej interesujących egzemplarzy w dlatego z po przestaliśmy tylko da do pokazywania pewnych treści pewnych obrazów, które bardzo w sposób ważny interesujący pokazuje nam przeszłość tak natomiast rzeczywiście wśród tych rysunków można znaleźć różne techniki rysowania karykatur n p . David Lang Dawid Izrael takiej dosyć ciekawe rysy osobnik, który pisał malował pod pseudonimem Lola zaś sam poeta rysownik na stałe mieszkający w stanach Zjednoczonych ale, ponieważ chodził z Pińska to stale się i żywo interesował tym co się dzieje w Polsce, więc komentował swoimi rysunkami toalet te wydarzenia i przesyła je do prasy w Polsce żydowskich w Polsce interesujące jest to, że on kompletnie jego rysunki odbiegają od naszego wyobrażenia o tym co jest karykaturą są bardziej alegorią niż karykaturą i przypominają ilustracje z dziewiętnastowiecznych wydań Biblii, a takie ryciny bardziej gender zaskakujący styl gry jednak się przyjmie nasze przyjął Maddalone natomiast mamy wśród tych rzeczy rysowników, których prezentujemy także bardzo wybitnych malarzy nawet tak długo owych takich jak źli są też profesjonalni artyści oprócz takich rysowników czysto personalne samouków jest jednak kobieta Szaniawska gen bowiem nie nie ten skok o dzieło wymyślił wierzyła, ale sam klimat Kazań nie ma niestety nie udało mi się Emil jest niżej niż raz zintensyfikowane 1 malarz 1 z gazowni, który pozostawił takie bardzo kobieca moim zdaniem mogę mogę się na jej konto w tym okresem kobiecą kreskę bardzo wysmakowane wypracowane rysunki są dla nich sądowej chyba nie jest bardzo często się motywem tych rysunków autorki autora bądź autorki ukrywającego się pod literą lament CIN były bohaterkami tych rysunków są kobiety natomiast szalał fani Hayden bańka jest fenomen jak na tamte czasy, ponieważ był to rysownik UR, które przez dłuższy czas obsługiwał prasę żydowską warszawską jako jedyny rysownik, więc podawał swego rodzaju monopol na karykaturę IAAF w bardzo bardzo wiele rysunków wyszła właśnie spod jego ołówka i Unii natomiast mamy rzeczywiście takich rysunki takich znanych przed wojną karykaturzystą, którzy rysowali dla prasy polskiej żydowskiej jak kraje jak Kuby di Ks czy w wyżej Darek Klein man czy Ignacy winnicy menele rajd są bardzo głośno w tamtym czasie nazwiska, ale i ci rysownicy także rysowali dla prasy żydowskiej w Polsce, bo byli pochodzenia Żydami mnie te są bardzo ciekawe rysunki zupełnie jak każdy ma swoją własną indywidualną kreska na testy się dat rocznic wystawa, której mówimy o wolnym tak też frajer w Anglii jest największą taką wystawę rysunków satyrycznych z trasy żydowskich niepodległej Polsce in te prace pokazane na wystawie zebrane są z różnych archiwów jest gotowy nie tylko polskich, ale też światowych zagranicznych na ile zachowane dobrze są te prace na jej trudno albo łatwo było do nich dotrzeć z 1 strony powiedziała pani, że to prasa i satyra była bardzo popularna, ale z drugiej strony bardzo często cały dobytek czy dorobek artystów to po prostu giną w czasie wojny i nie jest takie oczywiste, że te nakłady po prostu w całości pozostałe można sobie tylko ne wybierać jak to było przy konstruowaniu tej wystawy jest wyborem prac czy raczej selekcja i ta radość się właśnie wybierania tych najciekawszych czy gromadzenie gromadzenia czegokolwiek co udało się znaleźć im, a my jesteśmy w tej jednak komfortowej sytuacji, że prasa żydowska wydawana w Polsce przed wojną docierała do różnych miejsc na świecie wszędzie tam, gdzie była diaspora żydowska wielu Żydów, którzy wyemigrowali z Polski byli żywo zainteresowani wciąż sprawami Polski remontowali renoma rywali Real i te zbiory prasy żydowskiej z Polski zachował się w różnych miejscach na świecie m. in . Nowym Jorku na Uniwersytecie w Harvardzie w Izraelu jest potężne korpus tych tekstów prasowych, ale także w Polsce nie możemy narzekać na brak trasy, która w, którym można czytać wtórną można przeglądać w podstawowym problemem dla zainteresowanych tą trasą jest jednak bariera językowa to jednak przez wiele wiele lat zdominowała trasa w języku jidysz języku, którym na co dzień mówili przed wojną Żydzi polscy i żeby rzeczywiście 2 trasy dotrzeć trzeba znać się dobrze ten język, a jeżeli się pracy na takiej delikatnej jak i interesanci materia humor na temat, dlatego że msza w rozumieniu z tak ciągle językiem kontekstem obrazem przypomnimy naszym słuchaczom, gdzie ido, kiedy wystawę można zwiedzać wystawę można zwiedzać z części dni w tygodniu od poniedziałku do piątku, a także w niedzielę w Instytucie historycznym imienia Emanuela Ringelbluma w Warszawie wystawa jest w tym miesiącu dlatego zachęcam szczególnie bezpłatna and, a od nowego roku już będzie płatna i jak będzie otwarta, a aż do marca, a 2019 roku pod adresem tłumaczki 35 się w Warszawie zapraszamy państwa na wystawę ja tymczasem bardzo dziękuję za rozmowę dzisiaj naszym gościem w magazynie Horyzonty była dr Agnieszka Żółkiewska z żydowskiego Instytutu historycznego tłumaczka języka jidysz krytyczka literatury kuratorka wystawy wolny tak też Firefighter dziękuję bardzo
Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WIECZÓR - HANNA ZIELIŃSKA

Więcej podcastów tej audycji

POPULARNE

DOSTĘP PREMIUM

Z Dostępem Premium odsłuchasz każdy podcast! Wybierz pakiet: Aplikacja + www i słuchaj podcastów TOK FM wszędzie, gdzie tylko chcesz!

Kup teraz

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA