REKLAMA

KultOFFe: Tadeusz Różewicz - poeta z podręczników czy wielki europejski twórca?

OFF Czarek
Data emisji:
2021-01-07 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
26:05 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
o skalę państwa moim gościem jest pan prof. Piotr Śliwiński kierownik zakładu poetyki i krytyki literackiej Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu przewodniczący kapituły poznańskiej nagrody literackiej dzień dobry witam serdecznie panie profesorze dzień dobry państwu dzień dobry panie dyrektorze rok 2021 rokiem Tadeusza Różewicza to jest jeden z patronów tego roku, które Sejm wybrał i to oznacza, że tak jak napisano w dokumencie filozoficzna i egzystencjalna Rozwiń » głębia obecna w twórczości Różewicza ma charakter uniwersalny dzięki czemu nie tylko trafia do odbiorców z całego świata, ale jeszcze długo będzie oddziaływać na współczesną literaturę polską tak sobie myślę, że skoro tak trafia taka i tak jeszcze oddziaływuje to dlaczego myślimy bardziej o Miłoszu mam mniej o Różewiczu, których wielka sprawa można byłoby myślą o Różewiczu myślą o Miłoszu napisać prawie całą historię poezji polskiej po wojnie, a może nawet w skali dwudziestego wieku nie znaczy to, że inni poeci pozostają bez reszty w cieniu tej dwójki chodzi raczej o to, że ci 2 poeci wyznaczyli chyba najsilniejsze kierunki myślenia i 2 najmocniejsze sposoby traktowania języka miłość traktuje język jak narzędzie czy cały zestaw narzędzi którymi można się posłużyć do wyrażania tego co chciał wyrazić do najważniejszych idei tego czasu Różewicz uważa język za 1 podmiotów jeden z wielkich tematów jedno z wielkich idei idei oczywiście w kryzysie tego okresu zwolennicy Różewicza powiedział on szukał takiej takiej literatury takiej poetyki takiego sposobu wyrażania się, które by odzwierciedlały ten czas natomiast miłość poniekąd sądził, że można jak dotychczas jak jak Kret jak tradycja umożliwia na to wskazuje mówić o świecie z pewnym pominięciem pewnym pominięciem języka to dość skomplikowane, ale miłość całą pewnością lepiej trafiał oczekiwania takie społeczne narodowe tradycjonalistycznych oczekiwania polskiej publiczności żeby, który był poetą bardzo cenione od samego początku i bardzo wpływowym równocześnie pozostał pozostawał przez cały czas pewnego typu ukrytym, ale głębokim głęboko zakotwiczony w konflikcie z naszą mentalnością Miłosz mówił dramatyzm czasów tragizm jest przecież w poezji Miłosza, ale także jego eseistyka proza bardzo silnie wpisany w bardzo wyraziście, ale żywić, ale ożywić ten dramat przedstawił jak się wydaje w sposób mniej zakamuflowanym w sposób mniej pięknych chwilami, choć oczywiście Różewicza piękno piękno to bardzo ważna sprawa dla życia jest czymś bardzo integralnym wyodrębnionym w pewnym sensie nie na walnym w jakim stopniu nie możemy postawić ponad tym dramatem nie możemy być od niego mądrzejsi musimy do końca być do ofiarami razem z pojawią razem z tradycją razem ze świętością ami Miłosz jawi się jako obrońca pewnych wartości, na których opierają się możemy przeciwstawić się dni nihilizm bowiem okropności temu wszystkiemu co wynika co wynika strasznego lekcji dwudziestego wieku Różewicz mówi nie ma takiej wartości, na których moglibyśmy oprzeć się jak na bezpiecznym stałym gruncie przedstawicie przeciwstawić się jakiegoś wysoka czy jakiegoś obok tego temu wszystkiemu co co nas zjadły nas to nas pożarł, ale też co nas rozebrało do naga i pokazało takimi, jakimi naprawdę jesteśmy jesteśmy niestety zdolni do rzeczy strasznych pomyślałem wczoraj wieczorem, kiedy oglądam sceny Ameryki z Waszyngtonu coś niewyobrażalnego można by sądzić właśnie coś coś niewyobrażalnego można by sądzić jeśli wierzyć, że istnieją istnieją rzeczy, które nie mogą się wydarzyć, bo tak są święte są ważne np. amerykańska demokracja szacunek dla dla tego modelu, który pośród pośród Amerykanów istnieje dla Różewicza to mogłoby się zdarzyć dlatego zdarzyły się rzeczy tak okropnej potworne podczas wojny i podczas okupacji podczas Holokaustu wtedy, kiedy człowiek pokazał sam sobie kim jest naprawdę, że wszelkie trafności innego rodzaju nie są niewyobrażalne nie są niepojęte nie możemy na nią reagować tak jakbyśmy uważali za występek za skandal, że za incydent za przekroczenie, po którym następuje powrót do jakiś jakiś normalności dla Różewicza niema normalności normalność jest podejrzana normalność to złudzenie normalności to stan, w którym chronimy się przed prawdą o nas samych Różewicz jest głęboko pesymistyczny Miłosza Różewicza mówił, że jest głęboko utopijny, że w gruncie rzeczy tak bardzo pożąda świętości, że nie znalazły się jej pociąga do odpowiedzialności ludzkość człowieczeństwo Różewicz mówi, a co zrobić poniekąd odpowiada na to, a co zrobić z prawdą o tym kim jest człowiek jeśli pamiętać o tym co człowiek człowiekowi był w stanie uczynić to człowiek, który jest chrześcijaninem to człowiek, który wierzył Boga to człowiek ukształtowany najbardziej kulturalny społeczeństwa itd. tak dalej, więc był konflikt jednak kogoś, kto próbuje negatywną ością negatywną ości wyjść na jakiś suchy suchy ląd to Miłosz i kogoś, kto mówi nie ma suchego lądu są tylko landy w gruncie rzeczy bardzo kruche bardzo niestabilne złożone pierwiastków naszej gotowości do tego żeby, żeby przyjąć przyjąć zło jako stały element naszego naszego życia naszej rzeczywistości życia społecznego coś co nam nieustannie towarzyszy, skąd zło pyta w jednym z wierszy Różewicz jak to, skąd człowieka zawsze człowiek odpowiada w detalu w kodzie do 1 ze swoich późnych późnych poematów i my jednak, pragnąc formalności będziemy stawali mamy taką skłonność mamy taką potrzebę trzymamy się kurczowo nadziei jakiegoś okruszka jej choćby szukamy choćby złudnego światła będziemy stawali po stronie po stronie Miłosza a, a Różewicz będzie nam się zdawało tym Kretem który, który w czarnej ziemi jest zraniony przez łopaty to kolejna aluzja do innego wiersza Miłosza między Miłoszem Różewiczem to czuła się nie tylko na walkę pewien ogon, o której stawką było pierwszeństwo wybitność siła głosu oddziaływanie ani szanowali z tą z tą pewnością Miłosz napisał wprawdzie dość złożony wewnętrznie moim zdaniem do końca wiarygodny wiersz na przywitanie Tadeusza Różewicza poety po ukazaniu się niepokoju widział w nim w każdym razie jakieś istotne zjawisko, a także chyba istotne wyzwanie dla siebie AAA Różewicz wielokrotnie podkreślał że, że miłość to jest ktoś kim chętnie wypowiadała się do takiej rozmowy w końcu przecież w radiu między nimi doszło to były 2 to były 2 kontynenty 22 gwiazdy bez słońca jedno ciemne drugie pragnący rozgorzeje zaciekawiony bardzo sobą szanujące się to jest inna kwestia dialogi poetyckie nie tylko poetyckie także eseistycznych między tymi projektami trwały od początku znaczy od początku twórczości twórczości Różewicza Różewicz urodził się w 2021 roku, więc 10 lat po po Miłosza Miłosz był już wtedy uznanym poetą, kiedy pisał, że wielkie, że dopiero debiutował do do końca arcyciekawe zjawisko to jest arcyciekawy zjawisko dla dla kogoś, kto interesuje powiedział, ale też interesuje osobowością poety interesuje się też ideami dwudziestowiecznej, które autor się przyczyniły na nich zna drogę do pani Klarze tak wolę imitowania ludzkiej jak bardzo trudny wybór między nimi tak tylko spełni kronikach obowiązek i dodam, że urodził się w 1921 roku także należne od daty wierzymy na pewno realnie w 1600 dwudziesty pierwszym roku październik stulecie urodzin równolegle do siedziby musielibyśmy jeszcze jeszcze po poczekać przez pewien przez pewien czas naturalnie ma pan pani, która dziękuję i wracamy do Tadeusza Różewicza po informacjach, jeżeli pan pozwoli, bo ciekawi mnie kilka razy rozmawialiśmy, ale ciekawią cię ciekawi mnie zawsze takie narzędzie właśnie rok poety pisarza twórcy czy to czyni więcej i dobrego czy złego, jeżeli chodzi o no właśnie o lepsze poznanie twórczości postaci od będziemy także rozmawiać po informacjach Radia TOK FM informacja o godzinie 1120 już za kilka minut państwa moim gościem jest pan prof. Piotr Śliwiński kierownik zakładu poetyki krytyki literackiej Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu wcale państwa moim gościem jest pan prof. Piotr Śliwiński kierownik zakładu poetyki i krytyki literackiej Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu przewodniczący kapituły poznańskiej nagrody literackiej stulecie urodzin Tadeusza Różewicza przypada w tym roku i 2021 roku to jest także rok Tadeusza Różewicza tak orzekł tak orzekł Sejm RP, ale pytała się zasadność takiego roku poety roku twórcy roku pisarza, dlatego że tę bitwę straszliwą będzie musiał Tadeusz Różewicz stoczyć w naszych umysłach z innymi wybitnymi poetami pisarzami także, bo z Cyprianem Kamilem Norwidem z Krzysztofem Kamilem Baczyńskim także ze Stanisławem Lemem nie mówiąc już gigancie myśli także kardynale Stefanie Wyszyńskim, więc będzie wojna to będzie straszna obok nas będzie chciał zniszczyć to dobrze powiedziałbym, że pięknie tak jeśli w tym co pan dyrektor powiedziały przekora i uśmiech to jest bardzo bliskie temu co pewnie powiedziałby na rock swojego imienia są Tadeusz Różewicz przekora nie skłonność do celebry do pomników do podziwu do wielkich wielkich słów to coś go przez cały czas charakteryzowała, zwłaszcza na starość właśnie, zwłaszcza w późnych książkach Różewicza pojawia się pan negując wszystkie ceremonie uznania także negujące własną twórczość jest np. takie zmiany, gdyż często cytowanej budzący czasami konfuzję wiersz sprzedać firmie także mam pierwsze łabędzie śpiew piskliwy życzliwe rdzewiejące mam pierwsze proste jak podanie ręki niezwykłe jak krzesło esej Aldousa Huxleya percepcja oczyszczona czas staną się wobec krzesła, które wyglądało jak stan dostateczny albo mówiąc ściśle staną się wobec sądu ostatecznego, którym po długim czasie dużą trudnością rozpoznałem przeszło byłem bliski paniki to cytat w krajach krzesła w moim salonie poezji mają 4 nogi oparcia może pan czekać na sąd ostateczny albo czytać Ludwiga Wittgensteina, ale teraz musimy wreszcie wyjaśnić związek etyki ze światem jest filozof został zdeformowany jak gdyby przez ciasne przez jasne buty licytuje tylko fragment tego tego utworu, w którym ona swojej twórczości mówi firma ta, gdzie o pisarstwie mówi jest podszyte ulotności kruchości próżno ością jest skazany na niezrozumienie nieporozumienie i chodził afirmacja to, że cały naród ma w danym roku podziwiać twórczość tak ani innego autora jest oczywiście tym ten właśnie z mojego punktu widzenia kogoś, kto jest zainteresowanych głęboko przekonany do tego że, że literatura poezja, zwłaszcza przydaje się ludziom do sensu mniejszego życia to jednak dobrze to jednak dobrze w takich latach dedykowanych pisarza odbywa się sporo sesji naukowych powstają z tego książki, ale odbywa się też coś ważniejszego mianowicie jakieś lekcje poetyckie warsztaty czasami zdarza się pośród tej celebry jakiś żywy głos jakaś reakcja czasami zdarza się coś takiego co to jest sens mówienie o literaturze wierszach, a mianowicie poczucie, że nas obchodzi nas dotyczy to jest ważne, że to nie jest zewnętrzne tonie w skądinąd, że to jest Warszawy nie parlamentu nie biurka prezydenta, która pod, który podpisał zapewne nie jest tego pewien czy prezydent podpisuje tego typu uchwały, ale załóżmy, że tak pismo, które by zatwierdzał ważność danego autora tylko to jest czegoś co mnie samego niepokoi uziemić w moim przekonaniu napisał wiersz, które mogą być on on, który tak wiele tak wiele razy kwestionował kwestionował poezji, choć równie często mówił o nim o niej, że jest kluczową ważne, że jest włoskie poety, na której na, którym zawisłości teren cały nieomal świat, żeby w bardzo ambiwalentne bardzo trudnego przyłapać na jakimś rozstrzygającym o stwierdzeniu np. wiązaniu do czegoś tego rodzaju, które by uniemożliwiało dyskutowanie o tym czymś albo z tym czymś wracając jednak można tej myśli napisał sporo takich wierszy, które nas przebijają jak nie oszukał Kołek to znaczy, wypuszczając na odpowiedź czynią kim gminnym uwalniają z nas jakieś takie w wampirycznej wampiryczne azerskie skłonności znowu pozwolę sobie fragmenty takich 2 utworów czytać, bo nie wyobrażam sobie rozmawiania o bez bez powiedzenia choćby paru paru wersów, ale jest wyświetlił się pisał palcem na ziemi potem znowu schylił się pisał na piasku Matko wątek ciemniej prości, że muszę pokazywać cuda robią różne robią takie śmieszne niepotrzebne rzeczy, ale rozumiem, że wybaczył synowi zamienia wodę wino wskrzesza umarłych czy Pomorzu oni są jak dzieci trzeba ciągle pokazywać coś nowego wyobraź sobie, kiedy zmierzyli się do niego słonie wymazał litery na wieki ten wie o tym pierwszy można by napisać książkę albo bardzo długo rozmawiać taka interpretacja his Chrystusowego przesłania, które naprawdę nie poznaliśmy, do którego nie byliśmy, na które nie byliśmy gotowi to jedna z możliwych interpretacji jest nadzwyczajnie żywa jest nadzwyczajnie żywa wszyscy mówimy o Chrystusie albo inaczej, że mówimy chrześcijaństwa mało, kto mówi Chrystus, a nawet, kiedy mówimy o Chrystusie to tak, jakbyśmy naprawdę wiedzieli co, czego od nas wymaga albo co gorsza sądzili, że jesteśmy gotowi na tę wymagania w interpretacji Różewicza jest zupełnie inaczej on, który mówił nie wierzę nie wierzę nie wierzę Ion, który w, którego nie da się na jakiejś konwersji na jakiej się na jakiś powrocie na jakim się o odwołaniu tych słów nie wie, że przyłapać równocześnie pisze najpoważniejszy wiersz polskiej powojennej poezji o Chrystusie tak jest właśnie Różewicz, który mówi nie wierzy, ale ciągle o tym myślę niech wie, że mówię życie bez Boga jest możliwe, ale mówię też życie bez Boga jest niemożliwe inny fragment projekt emerytów pierwszy dedykowany zresztą Czesławowi Miłoszowi Miłoszowi, którego lubiliśmy za wolne za szpitalne portrety starości za portrety starości witalne pełnej pełnych życia oglądam ich tyłki uda niesiony marzeniami porno będzie, więc mówił w jednym z późnych swoich wierszy Różewicz inaczej po emerytów siada na ławce zdejmuje okulary zamyka oczy przeciera okulary otwiera gazetę rozgląda się po świecie wkłada gazetę wstaje traci równowagę podpiera się laską czyta napisy na oparciu ławki idzie mówi do siebie rozmawia z umarłymi poetami podchodzą do niego 2 kobiety pytają czy czyta Biblię czy wierzy w piekło koniec świata raj na ziemi uśmiecha się kiwa głową na 4 lata woli rozmawiać z ludźmi, którzy męczą odchodzi siada na ławce patrzy na chmury, kiedy przylatuje Kruk przeciąga czarnym piórem po jego ustach zamyka je i odlatuje gier w 1996 roku, a zatem znowu późnej fazy twórczości tego poety wspaniały wspaniały powiedziałbym tak szalenie empatyczne, który nie da nie dodaje starości otuchy, że może wszystko albo będzie mogła wszystko jeśli zakończy się jakimś, jakim życiem wiecznym to surowe spojrzenie, ale zarazem tak właśnie bardzo czułe starość nie będzie lepsza niż jest nie jest czymś lepszym niż jest stara jest straszną samotnością samotnością wzbogacano wprawdzie rozmowy z poetami, ale zmarłymi poetami wzbogaconą pragnienie osiągnięcia czegoś co pozostało ważne pozostało istotne, ale zarazem tak samotne liczące głuchy słabe często się niepewne siebie lekko kołysząc c, zataczając c kończące się wiadomo czym kończące się ostatecznym takie okrutnej czuły czuły czuły się możliwe wtedy i wtedy tylko coś Warta jeśli zobaczymy rzeczy takimi, jakimi one naprawdę naprawdę są nie takimi, jakimi chce zobaczyć dzieje, kto inny w tym dążeniu do rzeczy do widzenia rzeczy takimi, jakimi one są Różewicz jest te nadzwyczajne, jeżeli dym jest właściwie nie nie niepokonany i lęku nie uległy wspaniały, a zarazem znowu chciałbym dodać, że Różewicz, który bywa pesymistyczny po ponury utopijne, jakby chciał Miłosza nim sądzić myśl siły na niedoskonałości świata to znowu pogląd Miłosza bywa też dowcipnie nie tylko przekorny ironiczny autoironiczne auto, rezerwując przyszło w swoje słowa namawiające do tego by się z nimi kłócić to wspaniały jego jego twórczości one no namawia do tego, żebyśmy myśleli przeciwko niemu, że co co oznacza namowy do tego, żebyśmy z nim rozmawiali Otóż ten Różewicz taki właśnie było też Różewiczem o nie poszczą po to nie posiada więcej skłonności do humoru do do do do śmiechu dowcipu do przemrożenia oka widzę tak tego co chcą się wokół nas dzieje to nie jest poeta monochromatyczny wyłącznie czarno czarno szary, aczkolwiek rzecz że, jakbym cały czas zależy na tym by nie przestać myśleć o niedalekiej przeszłości jako Probierza tutaj cytuje innego autora jest zaiste, Zygmunta Baumana jako o Probierzu naszych strasznych możliwości naszych strasznych możliwości tak stać nas na to, żeby podeptać pokój podeptać szacunek podeptać demokrację w Lesznie do Kapitolu albo gdzie indziej stać nas na to by zamienić ludzi, którzy słuchają dzikie i bezpieczne stado tych ludzi stać na to, żeby się takim stadem stać rzeźbić mówi nam nie jeśli chcemy okazać szacunek zabitym nie przez siły natury, ale przez nas samych to musimy to musimy starać jak najlepiej rozumieć kim dzięki niestety jesteśmy niestety jesteśmy to nie jest pogodna krzepiąca pojawia, ale z drugiej strony jest to pojawia wielokrotnie bywała posądzana o chwili jest to poezja naj uczciwiej zwrócona ku tym ciemnością które, które kiedyś na stały, które nie do końca zostały rozwiane i uczciwy na uczciwe przeciwko mechanizmowi się, zwracając właśnie przeciwko mechanizmowi on pokazuje temu światu, który w niedzielę rzecznik wierzy zadowala się byle czym świat, który jak po debacie recyklingu gruncie rzeczy sam sobie produkuje rozmaite katastrofy i potworności on pokazuje temu światu powody, dla którego dla, których tak właśnie się dzieje, dla których on taki jest może stać jeszcze gorszy nie jesteśmy w stanie zapobiec złu, które sobie nosimy jeśliby my będziemy się sami nieustannie się przekonywać, że go sobie nie mamy Otóż niestety mamy powiedziałby Różewicz, więc temu mechanizmowi każe się przejrzeć jeszcze sobie samym jak niżej niż nowi każe się przerazić sobą samym pozorom, którym zadowalamy się którymi zadowalamy się przeciwko tym ciemnym prawdą każe zderzyć z zderza się w faktami prawdami z rzeczywistością to jest nim w tej lekcji, którą daje nadzwyczajne, więc jeśli rok Różewicza byłby okazją do tego, żeby sobie uczciwie powiedzieć o tym, jaki jest co jest i co się jeszcze zdarzyć może to byłaby fantastyczna lekcja powtarzam nie abstrakcyjny ten poeta bardzo często jak nikt chyba wciąga nas w samych czytając jego pierwszy dochodzimy do wniosku to jest wniosek najistotniejszy czytania wierszy naprawdę czytaniu wierszy środki stylistyczne nie są zagadnieniem pierwszorzędnym jeśli wciąga nas poczucie, że mówi o sprawach dla nas bardzo bardzo ważnym i nas dotyczących to to to jest tak kapitalnej kapitalny byłoby, gdyby ten rok parę takich od paru takich okazji dostarczył, dlaczego pisze pisze w 1 wierszy czasem życie zasłania to co jest większe od życia czasem górę zasłaniają to co jest za górami trzeba, więc przesunąć w górę, ale nie mam potrzebnych środków technicznych ani sił ani wiary, która przenosi góry, więc zobaczyć tego nigdy i wiem o tym i dlatego pisze jest zobaczyć tego nigdy wiem o tym i dlatego pisze PS poeta jest przy przeciwko przeciwko pewnym niemożliwością którymi jednakowo tak będzie niemożliwości nie wolno się pogodzić niektóre firmy oceniają, że zarząd dokończyć mój wybór mój wykład bardzo dziękuję pan profesor, jeżeli jednak kierownik zakładu poetyki krytyki literackiej Uniwersytetu imienia Adama Mickiewicza w Poznaniu przewodniczący kapituły poznańskiej nagrody literackiej był państwa moim gościem informacje już kilka minut o godzinie jedenastej 40 dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara, a nad jakością naszych połączeń czuwał Kamil Wróblewski Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 20% rabatu, wybierz pakiet i słuchaj wygodniej!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA