REKLAMA

Stany Zjednoczone Polski - koncepcja federacji autorstwa Paderewskiego

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-01-11 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
48:09 min.
Udostępnij:

Z wybieralnym prezydentem na czele, który byłby jednocześnie królem Polski, Litwy, Polesia i Halicji - taki byt miałby powstać na terenach Polski i tę właśnie koncepcję przedstawił 11 stycznia 1917 r. prezydentowi Thomasowi Woodrowowi Wilsonowi Ignacy Jan Paderewski.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
władca mnie nie nęci powaga ojca narodu nie pociąga stanowisko pożytecznego syna ojczyzny najzupełniej mi wystarczy Ignacy Jan Paderewski wytrwale stara się na to miano zasłużyć i swą sławę artystyczną korzystnie skapitalizowane, acz dla kraju, którego na mapie od 100 przeszło lat nie ma, ale chodzi o to by znów mógł być stąd nieustanne wizyty wirtuoza w białym domu nagabywania amerykańskiego prezydenta Polski odrodzenie jego wybitność Paderewski może sobie na to Rozwiń » pozwolić Wilson jest nim zachwycony tamtego listopadowego wieczora w samym środku wielkiej wojny prezydent rzeczy ponoć wylewnie drogi panie Paderewski Polska będzie ponownie istniała cud niepodległości nadejdzie dla niej Zachodu kilka dni później ulicą prosi pianistą konkrety, czyli o konkretne granice, bo idea ideą, ale polityczna proza nakazuje ująć nową Polskę kartograficzne ramy Paderewski rozkłada, więc stare mapy pochyla się i duma sprawa wydaje się prosta skoro rozbiory były zbrodnią to Rzeczpospolita jak Feniks z popiołów powstać musi w 18 wiecznym przed rozbiorowym kształcie Paderewski wyłącza z dawnego obszaru tylko ziemie Ukrainy po obu stronach Dniepru reszta terytorium ma być federacją szeregu autonomicznych podmiotów złożona, a na czele król zwany tu ukłon w stronę Waszyngtonu prezydentem od nie przymierzając stany Zjednoczone Polski Memoriał w takim kształcie trafia na biurko prezydenta Wilsona jest 11 stycznia 1917 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka witam państwa serdecznie witam naszego dzisiejszego gościa prof. Włodzimierz Mędrzecki historyk Instytut historii Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór panie profesorze dobry wieczór pani w życiu państwa będzie dziś rozmawiać o koncepcji Stanów Zjednoczonych Polski ale zanim o tym konkretnym rozwiązaniu proponowanym przez Paderewskiego chciałabym pana profesora zapytać się bardziej ogólnie o to jak Polacy będący pod zaborami i myślący o odrodzeniu niepodległej ojczyzny projekt projektowali jej kształt, bo znalazłam dla nas na początek taki cytat Romana Dmowskiego zawartych w książce polityka Polska i odbudowanie państwa i ten cytat idzie tak Rzeczpospolita na długo już przed rozbiorami zatraciła zdolność do posiadania wykonywania jakiegokolwiek planu politycznego nie widzi się też jasnego logicznie myślącego planów naszych działaniach po rozbiorowy naszą walkę o niepodległość walki o wolność zbrodnia protesty przeciw niewoli nie zaś wyraz jakiejś akcji planowej mającej przed oczyma cel konkretne nikt z tych, którzy wywoływali nimi kierowali nie umiałby odpowiedzieć na pytanie w jaki postaci Polska będzie odbudowana w razie powodzenia czy jest jakaś głęboka prawda w tych słowach panie profesorze czy faktycznie jest także Polacy po prostu pod zaborami zakładali, że jeżeli Polska stanie odrodzona to w tym kształcie, w którym została utracona jako ojczyzna, czyli właściwie w kształcie przed pierwszym rozbiorem VAT są 2 bardzo 2 na 2 bardzo istotne kwestie to znaczy kwestia terytorialna w kształt granic wtedy obszaru odrodzonego państwa i kwestia wewnętrznej organizacji nowej odbudowanej Rzeczpospolitej i o ile w kwestii terytorialnej generalnie rzecz biorąc można się było zgadzać, że granice 1700 siedemdziesiątego drugiego mają być punktem wyjścia do myślenia o państwie o tyle jeśli chodzi o sprawy wewnętrzne nie gra nikogo nie było nie było Unii nie było znaczy dla wszystkich było oczywiste, że budowanie państwa musi uwzględnić rozmaite procesy historyczne społeczne gospodarcze administracyjne, które zaszły między końcem osiemnastego wieku początkiem wieku dwudziestego i Roman Dmowski mówił o tym że, że powinno dojść do kontynuacji dawnej Polski w tym sensie, że ma to być państwo, w którym suwerenem dominantem ma być, gdy naród Polski z tym, że naród rozumianej już takiej formule jak widział to Roman Dmowski jako przywódca i ideolog polskiego nacjonalizmu to skoro pan o narodzie tym kształcie terytorialnym to jeszcze pytam panie profesorze, bo 19 wiek, kiedy Polski nie ma na mapie Europy to jest ten moment właśnie historii europejskiej cywilizacji, że państwo staje się organizacją polityczną narodu właśnie i że granica państwa zaczynają granice państw zaczynają odpowiadać granicom narodu, jeżeli chodzi o Polskę no to tutaj pojawia się dość istotny problem bo gdyby Polski chciano odbudować na zasadzie etnograficznej to byłaby to Polska mała i polską przed zbiorową nie miałaby zbyt wiele wspólnego w swoim kształcie obszarze wielkości i tu jest pułapka, w której znajduje się przestały czas Roman Dmowski koncepcja polskiej narodowej to znaczy Polska ma być państwem narodu polskiego, ale ma być dostatecznie silna, a żeby być w stanie samodzielnie funkcjonować na arenie międzynarodowej to z kolei zakłada program terytorialny znacznie wykraczający poza poza Polskę etnograficzną stąd idea pomysł, że należy zająć terytorium i na tyle duże, nad którym naród Polski jako nowoczesna wspólnota narodowa będzie w stanie panować dominować będzie no w dalszej perspektywie historycznej zdolny do wchłonięcia i innych niż Polski substratów etnicznych etnograficznych i do polskiej wspólnoty narodowej, czyli Roman Dmowski proponuje tzw. koncepcję korporacyjną tak włączenie do państwa polskiego terytoriów etnicznie niepolskich Chang te w zasadzie wychodząc od granicy 1700 siedemdziesiątego drugiego z możliwością ustępstw i które może w praktyce oznaczały zgodę akceptację dla granicy z po drugim rozbiorze to po pierwszym rozbiorze granicy z 1700 dziewięćdziesiątego pierwszego roku, która mniej więcej później została zrealizowana i na mocy traktatu ryskiego jak pisał Dmowski znaczna część ziem dawnej Rzeczpospolitej leżących poza granicami naszego obszaru Etnograficznego pozostała częścią polskiego obszaru Narodowego polskości tam dominującą siłą cywilizacyjną jedyną zdolną do politycznego zorganizowania kraju naród, który politycznie cywilizacyjnie nie zwyrodniały takich się wyrzec się nie może czy ten stan oznacza panie profesorze, że Dmowski zakładał, że Białorusini czy Ukraińcy nie są zdolni do stworzenia zrębów własnej państwowości, że to Polska musi tam jeść cywilizacyjny kaganek oświaty i dokładnie tak z przyczyn jednocześnie tereny te są polem rywalizacji i Polski i Rosji i niezależnie od Formuły, czyli jak w polityce państwa rosyjskiego my i w związku z tym konieczne jest rozdzielenie interesów tych 2 potęg na na terenie Europy środkowo-wschodniej i prędzej czy później dojście do kompromisu porozumienia dotyczącego tego podziału, czyli w tym myśleniu o Polsce mamy z 1 strony koncepcje korporacyjną Romana Dmowskiego szerzej obóz endecji, ale z drugiej strony panie profesorze mamy też koncepcję federacyjną, za którą stoi Józef Piłsudski i jego zwolennicy, czyli budowanie państwa polskiego powiązanego więzami federacyjnym z Litwą Białorusią i Ukrainą jak to miało być zorganizowana mimo to Gazeta ta koncepcja realizowała się nazywa się w praktyce w przed w czasie pierwszej wojny światowej pisał o niej jeden z bardzo bliskich współpracowników Piłsudskiego Leon Wasilewski i generalnie rzecz biorąc powiedz bus solą, która organizowała myślenia w tym kierunku była wizja dawnej przedrozbiorowej Rzeczypospolitej jako federacji i polityki dla tworzonej przez naród polityczny i składający się z różnych substratów etnicznych, a więc szlachty, która miała pochodzenie ruskie z pochodzenia litewskie pochodzenie pruskie, ale jednocześnie pozostawała i w pełni lojalna wobec tej Rzeczypospolitej obojga narodów teraz, gdy idea porozumienia ruchów narodowych, z których każdy miał postulat własnej niepodległości ukraińskiej czy białoruski miał służyć swego rodzaju wyjścia czas właśnie zaklętego kręgu nacjonalizm nacjonalizm zakłada demokratyzacji społeczeństw, ale jednocześnie wyłączność w realizacji celu każdej grupy narodowej, jeżeli na pograniczach szerokich pograniczach etnicznych polsko ukraińskim czy białoruskim i oba ruchy narodowe będą próbowały realizować swój egoistyczny postulat musi dojść go starcia przy czym lewica w tym Wasilewski Piłsudski i zakładali, że siła i innych poza polskim ruchów narodowych wcale nie jest tak słabo jak sądzili nacjonaliści i Romanem morskim stąd też jedyną z 1 sposobem na uniknięcie ostrego konfliktu w momencie budowania nowej mapy Europy jest próba dogadania się pewnego samoograniczenia, a w zamian wspólnego realizowania celu wymienionych przez panią ruchu i narodowych z tym jednak, że to wszystko było pewnym nazwijmy to kierunkowskazem wmyśleniu politycznym przyszłej Polsce natomiast praktyczna realizacja tej idei następowała w takich momentach jak ja kwiecień 1919 roku czy wiosna roku 1920, a czy w samej swej podstawie teoretycznych koncepcja federacyjna panie profesorze nie cechowała się czasem myśleniem życzeniowym, zważywszy na to np. Litwini nie mieli ochoty wchodzić żadne sojusze z polską stosunki z Ukraińcami były fatalne szansę Białorusinów na własne państwo niewielkiej tak dalej i tak to było myślenie życzeniowe ale, ale alternatywą dla tego życzenia czy marzenia było to co się rzeczywiście wydarza ujął czyni i ostry konflikt polsko-litewski, utrudniając życie nie tylko liczna, ale Polakom przez całe dwudziestolecie międzywojenne co jest trochę tak jakby wyobrazić sobie 2 potężne pociągi jadące z pełną prędkością na tym samym torze przeciwnych kierunkach i na kogoś, kto i przynajmniej myśli o tym w jaki sposób te i kolizji uniknąć przez czy zatrzymanie tych pociągów czy postawienia jakiejś zwrotnica, która pozwoli zjechać przynajmniej 1 na nas na drugi tor to bardzo szlachetny życzenia taki będzie teraz zmierzamy w kierunku Stanów zjednoczonych Polski, czyli koncepcji, która została przedstawiona przez Ignacego Jana Paderewskiego, ale najpierw zapytam o status Paderewskiego w stanach Zjednoczonych chyba od lat dziewięćdziesiątych dziewiętnastego wieku, czyli od swoich pierwszych koncertów za oceanem Paderewski, choć w stanach Zjednoczonych za gwiazda pierwszej wielkości no był był był gwiazdą niewątpliwie przy czym tu warto wspomnieć, że jedną z jednym z promotorów jego sukcesu była Helena Modrzejewska, która poznała młodego Paderewskiego jeszcze w Krakowie i umożliwiła mu dostosowanie swojego talentu muzycznego, a potem wspomagała jego pierwsze kroki na na kontynencie amerykańskim z tym, że jej spostrzeżenie i Paderewski idealnie nadaje się na na kartę przestrzeni było, bo bardzo słusznej prowadź Paderewskim Amerykanów przyciągało wszystko znaczy i przede wszystkim pewna pewien styl gry fortepianowej, jaki uprawia właśnie niezwykle dynamiczny z mocnym życiem klawiszy i sylwetka mu bardzo przystojnego szczupłego mężczyzny na tym, aby nad fortepianem z ludową z czupryną i specjalnie wynajmowany wagon kolejowy, którym wożący swoje fortepiany i przedstawienie ich pakowaniu na poszczególnych punktach tournée po po Ameryce realizowanych w coraz w dodatku nową zachwyt Polonii amerykańskiej i która także tłumnie uczęszczaną okręt na koncerty i podkreślanie jak w związku Paderewski głos z z tym środowiskiem udział w imprezach charytatywnych bardzo bardzo często różnego rodzaju akcjach akcjach publicznych i to wszystko sprawiło, że ze, że Paderewski w ciągu kilkunastu lat koncertów w Ameryce i aktywności na forum publicznym i stał się nie tylko nie jednym z najlepiej rozpoznawanych artystów, ale także powiedzielibyśmy w języku dzisiejszym celebrytą, który chętnie występował w mediach, który był, którego wystąpienia były bardzo, że takim szukany dobrze odbierane w przestrzeni publicznej no i do tego dochodzą znajomości środowiska nie tylko artystycznych, ale i politycznych przede wszystkim bliski kontakt z pułkownikiem chaosem doradcą prezydenta USA a zanim panie profesorze muzyk artysta gwiazda celebryta zaczął się uporać polityką tak moglibyśmy zdefiniować poglądy polityczne, bo wśród badaczy, a nie ma takiej jednoznaczności to znaczy mówi się o tym, że miał poglądy konserwatywne w przed 1500 czternastym rokiem pod wieloma względami rzeczywiście zbliżone do narodowej demokracji, ale że z tendencją endecją łączyć go też tak na 100% nie można jednak czy już chyba trzeba pamiętać, że Paderewski przede wszystkim był wielkim artystą i on i gorącym patriotą, który bym nie nigdy Niechciał angażować w politykę partyjną, a na, który wierzył marzył o odbudowaniu Polski i troszkę, wykorzystując do tego nazwijmy to swoje korzenie społeczne wychowanie właśnie i edukację często przy tym Paderewski urodził się w rodzinie ziemiańskiej od Marty został przez matkę przy porodzie ojciec też zmarł, kiedy Paderewskiego bardzo młodym człowiekiem więc, ale korzenie z Podola z ukraińskiego Podola i pierwsze doświadczenia młodości na tamtym terenie na pewno wywarły piętno na sposobie w jakim to ogrodzone, a Polskę widział z pewnością była to była to Polska, w której nie mogło zabraknąć właśnie Ukrainy i Podola i nie mogło nie mogło zabraknąć, że litewski ruski, czyli dawnej wielkiej wielkiego Księstwa litewskiego moim i także z drugiej strony przynajmniej części terytoriów utraconych na rzecz Prus jeszcze w czasie osiemnastego wieku w rozbiorach stąd była to było to wymarzone państwo państwem ogromnym, a jednocześnie Paderewski właśnie człowiek przyzwyczajony dopadł widzenia w kategoriach wielkości i wyobraża sobie, że ca i odrodzona Polska będzie głównym takim gwarantem stabilności bezpieczeństwa wolności demokracji i w całej Europie środkowej i i wschodniej, więc więcej, gdyby i w miejsce terenu podzielonego przez przez zaborców powstanie bardzo duże państwo, które no, gdyby się wszystko udało to byłoby to ponad 50 000 000 mieszkańców, więc czy więcej miała druga Rzeczpospolita i które właśnie, czerpiąc z tradycji dawnych jeszcze przedrozbiorowych zdołałby i zapewnić harmonijne współistnienie właśnie różnym narodom różnym grupom społecznym różnym cywilizacją, a jednocześnie bronić stabilności tego regionu przed ewentualnym rewizjonizm ze Wschodu Zachodu po po pierwszej wojny światowej Ignacy Jan Paderewski powiedział kiedyś władza mnie nie nęci powaga ojca narodu nie pociąga Pośledniej się stanowisko pożytecznego syna ojczyzny najzupełniej mi wystarcza można powiedzieć, że to nieco pośredniej się stanowisko pożytecznego syna ojczyzny zaczyna realizować od 1916 roku od pierwszej połowy 1500 szesnastego bywał regularnym gościem prezydenta zdrowa ulicom na białym domu i znawcy tematu historycy badający ów okres ich działalność Paderewskiego zwraca uwagę na takie słynne spotkanie, które miało się odbyć 6listopada 1916 roku w dniu urodzin pianista jednocześnie w przededniu reelekcji ulica na drugą kadencję, że właśnie wówczas miała paść ze strony amerykańskiego prezydenta ta deklaracja drogi panie Paderewski mogę panu powiedzieć, że Polska odrodzi się będzie ponownie istniała Paderewski oczywiście miał wziąć te deklaracje z dobrą monetę, a wspomniany przez pana profesora wcześniej współpracownik amerykańskiego prezydenta miał wkrótce po tym spotkaniu poprosić Paderewskiego o skonkretyzowanie planów odrodzonej Polski i to tam przybrało postać owego memoriału Stanach Zjednoczonych Polski zastanawia się nad ówczesnym myśleniem amerykańskiego decydenta jakże to tak ja rozumiem słuchać koncertów fortepianowych Paderewskiego, ale nagle proponować mu, że on rysuje nam na mapie jak Polska powinna wyglądać no tutaj pani wspomniała o wyborach 1916 roku głosy Polonii miały istotne znaczenie dla ostatecznej jego wyniku elekcji amerykańskiej ja bym raczej tutaj działał z taką deklarację deklaracje prezydenta w stanach Zjednoczonych od razu powiem trochę złośliwie, że po orędziu, które wygłosił ów sąd w styczniu siedemnastego roku w Senacie, gdzie sformułował publicznie i postulat budowy Polski i niepodległej i Bugu i potem ambasador amerykański w Berlinie wyjaśniał, że prezydent Stanów zjednoczonych i miał na myśli stoi na gruncie polskiej utworzonej na mocy aktu 5listopada 1916 roku, a więc deklaracji publicznych i okrągłych ładnie brzmiących wygłaszanych na wielkim forum publicznym nie należy odczytywać dokładnie i co znaczy i ważniejsze bywają ich interpretacje w zaciszu dyplomacji niż gazetowy zachwyci, zwłaszcza ze strony PiS z takim polskich Czytelników słuchaczy takich takich wystąpień ulicą przez cały okres swojej polityki polskiej pozostawał pragmatykiem i nie sądzę, żeby kiedykolwiek jego wizja Polski wykraczała poza pomysły Polski jest określić wszyscy politycy są zgodni, że powinna istnieć niepodległa zjednoczona Polska tak brzmiało to zdanie wygłoszone orędzie do Senatu 22stycznia 1500 siedemnastego roku dokładnie 11 dni wcześniej, czyli 11stycznia 1917 roku do białego domu trafia ów Memoriał Paderewskiego Stanach Zjednoczonych Polski to porozmawiajmy panie profesorze wszystkim co Paderewski w tym dokumencie zawarł na trochę już pan powiedział o tym, jaki kształt miała przybrać nowa odrodzona Rzeczpospolita złożona z Królestwa Polski Litwy Polesia Galicji Podola Wołynia mająca około 54 000 000 mieszkańców miało być to państwo federacyjne jak zorganizowane stany Zjednoczone Polski w pomyśle Paderewskiego miały składać z autonomicznych podmiotów politycznych, czyli Królestwa Polski Królestwa Litwy Królestwa Polesia oraz Królestwa hali ich Galicji Alicji Królestwa, które w no generalnie rzecz biorąc miały być oczywiście monarchiami i konstytucyjnymi zapewniający który, których władze wyłaniane były na podstawie zmian demokratycznych wyborów demokraty demokratycznych wyborów tam szczegółów tym wszystkim za dużo tu nie było w tak jak mówiłem Polska ma być odbudowana jako państwo federacyjne konstytucja i prawo miały gwarantować prawa obywatelom, a także różnorodnym grupom etnicznym i religijnym no właśnie na czele państwa miałby stać uwaga uwaga prezydent, który zarazem miał posiadać tytuł króla Polski Litwy Polesia i koalicji to dość szczególna konstrukcja ustrojowa prezydent, który jest kula albo król, który nosi miano prezydenta to był jakiś ukłon w stronę demokracji amerykańskiej, że nocne drodzy przyjaciele Amerykanie my nazwiemy naszego przywódcę tak wygodna zwalcza uczynimy go królem no bo tego wymagała tradycja dawnej Rzeczpospolitej generalnie rzecz biorąc jeszcze na czym jak podkreślał, że Ignacy Paderewski był przede wszystkim artystą który marzył o tym, żeby odegrać przełomową rolę w dziejach sprawy polskiej i dużej mierze mu się udało, ale nie przywiązywałbym ani na pewno politycy ówczesnego czasu nie przywiązywali wagi do jego autorskich pomysłów konstruowania przyszłego państwa polskiego, czyli jak rozumiem ta koncepcja Stanów zjednoczonych zdaniem pana profesora nie odegrała tak naprawdę żadnej roli przyjęto ją pewnie gdzieś, w której szufladzie białego domu zaległ atak jest zdecydowanie tak co nie zmienia faktu, że fakturze i wcześniejsza późniejsza aktywność Ignacego Paderewskiego odegrała dla sprawy Polski rolę ogromną natomiast ani Piłsudski ani Dmowski ani prezydent UE są nie rozpatrywali w sposób poważny pewnych pewnej wizji nazwijmy to Państwowa państwowych i Ignacego Paderewskiego dodajmy, że także Roman Dmowski składał memoriału do białego domu to było 8października 1918 roku, który w Memoriale Dmowski proponował Unię polsko litewską, którą wiemy Litwa nie była szczególnie zainteresowana ile jeszcze dokumentów propozycji trafiło do Ameryki tylko 2, czego jeszcze jakieś inne tego nie wiem nie jestem specjalistą od Ameryki i dyplomacji to wracając do Stanów zjednoczonych Ignacego Paderewskiego trafia sobie ten Memoriał jak już powiedziałam 11 dni później, czyli 22stycznia UE sąd stwierdza, że wszyscy politycy są zgodni, że powinna istnieć niepodległa zjednoczona Polska nie co się dzieje między 19171918, kiedy mamy już 14 punktów będących projekt uporządkowania sytuacji politycznej w Europie po zakończonej pierwszej wojny światowej, gdzie jesteśmy w pkt 13 uwzględnienia, więc stworzenie niepodległego państwa polskiego na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską w wolnym dostępem do morza niepodległość polityczną gospodarczą integralność terytorium tego państwa ma być zagwarantowana przez konwencję międzynarodową znowu jest takie ogólne hasło tak niepodległe państwo polskie na terytoriach zamieszkanych przez ludność bezsprzecznie polską czy jest tak panie profesorze, że tak naprawdę nie było żadnej podwaliny teoretyczne, choć niektórzy próbowali to robić Piłsudski Dmowski Paderewski pewnie jeszcze wielu innym innych na tym przemyśli mało, a tak naprawdę to jak wyglądała druga Rzeczpospolita wykuł się w toku wojen referendów i negocjacji politycznych już na ostatniej prostej zdecydowanie tak fakt potwierdza ostatnie zdanie pani redaktor dodałbym jeszcze wracają troszkę wcześniej, że rok 1917 jest rokiem dla spraw polskich przełomowy w tym sensie, że właściwie do jesieni 1917 roku wszyscy przywódcy światowi zakłada ni, że ład powojenny będzie w miarę zbliżony będzie w dużej mierze kontynuacją tego co, gdzie miało miejsce przed rokiem 1914 zakładano, że nawet, jeżeli Niemcy wojnę przegrają to możliwe są pewne korekty ładu Międzynarodowego polegające np. na tym, że Rosja zajmie część i ziem polskich należących wcześniej do, a Austro-Węgier i ewentualnie Niemiec co otwierało drogę do akceptacji przez państwa zachodnie pomysł na zjednoczenie ziem polskich i powołanie państwa niezależnego inaczej państwa nie w zasadzie niepodległego, ale pozostającego w ścisłym związku politycznym i militarnym wzrosło jak wiemy równolegle rozwijała się inicjatywa Królestwa polskiego budowanego pod patronatem państwa centralnych natomiast my do końca 1917 roku do momentu, kiedy na nie nastąpił kolejny przewrót w Rosji i nie nie nastąpił tam inni no nie zapanował tam chaos i w zasadzie nie zakładano, że Europę środkową i ich wschodnią trzeba będzie budować od zera jak projektować na nowo tę przestrzeń przestrzeń polityczną i koniec roku 1917 początek osiemnastego to jest moment właśnie nowego rozdania i wystąpienie Wilsona z 8stycznia osiemnastego roku jest o tyle ważne, że ono niejako rozpoczyna przymiarki do konstruowania na nowo Europy środkowo-wschodniej założeniem, że Niemcy te wojny przegrają, a na wschód od granic Niemiec Austrii Austro-Węgier i jest niepewna przestrzeń polityczna objęta objęta rewolucją stąd też właśnie waga przemówienia liczona w styczniu osiemnastego roku jednak no tu już właśnie pani za zacytowany przez panią fragment precyzuje, że UE są nie wyobraża sobie polskiego o obejmującej tereny drugiego, zwłaszcza pierwszego rozbioru dawnej Rzeczypospolitej tylko myśli raczej o Polsce Etnograficzne, czyli no do do go do Bugu i mniej będące inaczej elementem układanki podobnym do do Czech Czechosłowacji wielkości Węgier, a nie dużego państwa o powierzchni prawie 40 000 km od wieków panie profesorze, o czym wiemy, kto inspirował on prezydenta Wilsona do tego, żeby myślał o sprawie polskiej odrodzeniu państwa polskiego skoro już uzgodniliśmy, że pomysły Paderewskiego na być może z życzliwością były przyjmowane, bo to wielki artysta muzyk i gwiazda ale, ale nie miały realnego przełożenia na to co faktycznie projektowano względem ładu europejskiego po pierwszej wojnie światowej w białym domu Otóż dawno powinna się pojawić chyba postać w herbata Hoovera, który to to to Amerykanin, który nie pełnił funkcji publicznych w 1914 roku, ale mieszkał wówczas w Belgii i zaangażował się od początku wojny początkowo pomoc obywatelom amerykańskim poszkodowanym przez pierwszą wojną światową, a później został się z szefem koordynatorem akcji pomocy Żywnościowej i humanitarnej przede wszystkim dla Belgii i innych terenów Europy pogrążonej wojną i pod koniec 1918 roku właśnie właśnie właśnie ów został wysłany przez prezydenta Wilsona do do do Polski z pewną z misją mającą dokonać dokonać rozeznania sytuacji politycznej i jednocześnie ewentualnego określenia zasad pomocy amerykańskiej dla odrodzonej odrodzonej Polski także tutaj właśnie ruchowe jego współpracownicy wydają się takim tropem bardzo precyzyjnie określonymi ważne jeśli chodzi o Amber i polskie takim perspektywę spojrzenia na krańcu Polski ze strony i administracji amerykańskiej, a czy ten czas amerykański to jest taki moment formacyjny, jeżeli chodzi o politykę dla Paderewskiego bowiem rząd w końcu grudnia 1918 roku zawinął do portu tak na pokładzie brytyjskiego krążownika no i potem oczywiście jest podróż do Poznania, gdzie stał się inspiracją do przyspieszenia wybuchu powstania Wielkopolskiego to właśnie w Ameryce zaczął myśleć o sobie nie tylko jako pośrednie naszym stanowisku pożytecznego syna ojczyzny, ale także wkręcił się działalność polityczną poczuł w sobie jakąś moc powołanie to znaczy on jest aktywny w Europie już na początku pierwszej wojny światowej współpracuje z Sienkiewiczem np. który w Szwajcarii organizuje pomoc dla dla Polaków Paderewski był hojny w bardzo wielu akcjach społecznych deklarował bardzo duża duże datki potem w 1500 siedemnastym roku przystępuje współpracuje z komitetem Narodowym polskim w Paryżu, którego szefem jest Roman Roman Dmowski i tak jego przyjazdu do do do Polski w grudniu 1000 dzieci osiemnastego roku jest konsekwencją dotychczasowej aktywności to po pierwsze po drugie w tym takim określaniu się jako pośredni uczestnik procesu to było raczej chyba w ramach cyklu kryterium jest tak natomiast ja myślę, że Paderewski widział siebie kategorii ojca ojca narodu w każdym razie kogoś kto, kto prowadził kochany narodu rytm i polonezów Chopina konkurs świetlanej przyszłości, jakby jechał bynajmniej nie jako usługa, ale jako może nie Mesjasza, ale w każdym razie ktoś, kto Doda ducha Polakom w trudnych chwilach początku niepodległości, a jednocześnie jak gdyby skonsumuje społeczne uznanie za za wielką rolę, jaką odegrał w w stanach Zjednoczonych do tej pory upada Lewski w Poznaniu zdobył chyba trochę przez przypadek tak bardzo duży kapitał polityczny, zważywszy na to, że wybuchło powstanie wielkopolskie zakończone sukcesem potem udał się do Warszawy stolica owacyjnie przyjęła 2stycznia 1919 roku mam taki ciekawy fragment dla państwa stolica kraju zgotowała mu przyjęcie, jakby ukochanemu monarsze chłopi z Wilanowa wyprzedzili koniec powozu Paderewski, bo jeśli sam do hotelu Bristol pomóc jechał wolno wśród żywiołowego entuzjazmu miasta plac przed Bristolem zaległy dziesiątki tysięcy ludzi długo nie można było rozpocząć mów powitalnych wobec Nieustającej burzy oklasków tłumu, więc jest zachwyt nie tylko artystą, ale mężem stanu już potem przystanku poznańskim i teraz myślę sobie czy czy czy czy Józef Piłsudski to zauważył i postanowił wykorzystać Paderewskiego jako oni nie da się ukryć instrument neutralizacji swoich głównych przeciwników, czyli endeków na czym zdatne znaczy tak Józef Piłsudski widział Paderewskiego jako niezwykle ważny element układanki projekt zakłada polsko polskiej układanki politycznej w tym momencie natomiast na czy ten zachwyt narodu był absolutnie uzasadniony to znaczy pamiętamy, że jest bardzo zimno mokro wychodzą na jaw wszystkie niedogodności pierwszych tygodni niepodległości są awantury spory małostkowość afery i kłopoty wszędzie i nagle pojawia się ktoś, kto właśnie całą Amerykę zmobilizował do walki o Polskę ktoś, kto mógł uderzeń właśnie w Poznaniu tchnął ducha Narodowego i Wielkopolan, a pamiętajmy, że w grudniu osiemnastego roku w Wielkopolsce funkcjonował jeszcze, a niemiecki system Administracyjny policja mówiła po niemiecku szkoły mówiły po niemiecku i generalnie rzecz biorąc nic nie wskazywało na to, że granice państwa niemieckiego ktokolwiek chce przesuwać na wschód i w tym momencie wizyta Paderewskiego rozpoczyna powstanie, które obejmuje ono przynajmniej 23 Wielkopolski, więc w co do dokonał cudu naprawdę w tym w Poznaniu i entuzjazm absolwent nie było także to po prostu była, a ta iskierka przyłoży przełożona na beczkę prochu, bo część Wielkopolanie projektowali powstanie wielkopolskie, którzy planowali na połowę stycznia to, że wybuchu 27grudnia to był rezultat właśnie mowy balkonowe i Paderewskiego tak tego, że te wzmożenie patriotyczne już nie mogą czekać tak, ale z beczką prochu to jest tak, że dopóki ta skrajnie nie padnie to ta beczka może bardzo długo stać zapałki mogą gasnąć może pęknąć Atu, jakby wybuchło i myślę że, że na ja przynajmniej sądzę, że zasługa tutaj Podolskiego jest ogromna i jakie wybuchło to było a, dopóki nie wybuchło to nigdy nie wiadomo Niemcy przecież wiedzieli, że rzezie, że Polacy mają duży potencjał i przygotowywali się do do obrony przecież ważnej dla nich dla nich prowincji ale, zostawiając Wielkopolskę generalnie perspektywy Piłsudskiego Paderewski był no znakomitym no koło mnie ładnie narzędzie politycznym poprawna, ponieważ w zasadzie jako naczelnik państwa nie był w stanie sam rządzić krajem, a potencjał obozu szeroko rozumianej prawicy narodowej demokracji jeśli chodzi o kapitału no i kompetencji i materialny społeczny gospodarczy powiązanie z Litwy i prawicy z kościołem katolickim to wszystko były czynniki, które sprawiły, że na dłuższą metę nie można było tej części Polski nie dopuścić do do rządzenia po prostu groziło to wojną domową w związku z tym zgoda Paderewskiego na to, aby objąć rząd koalicyjny i który uzyska akceptację narodowej demokracji była najlepszą rzeczą, jaka mogła zostać zarówno dla Piłsudskiego jak dla całej Polski to premierostwo jeszcze Paderewskiego chciałbym pana profesora zapytać premierem no i dodajmy, że także ministrem spraw zagranicznych co nie bez znaczenia był przez cały rok jest 16 stycznia do 9grudnia 1500 dziewiętnastego roku im właśnie zwraca uwagę na to szefowanie polskiej dyplomacji, bo wielu podkreśla, że jako międzynarodowy autorytet odegrał dużą rolę, bo miał liczne kontakty międzynarodowe albo też potrafił bardzo szybko nawiązywać bądź też tylko odświeżać i to było bardzo ważne w tym początkową tej początkowej fazie od życia odrodzonej Polski znaczy dziś w po zacznijmy od premierostwa i tutaj wielkiego wielkiego sukcesu, jaką właśnie szef gabinetu w 1919 roku nie osiągną, ponieważ generalnie ujmując nie miał własnego kapitału politycznego własnego autorytetu w związku z tym ministrowie w jego rządzie od endeków po po socjalistów najczęściej każdy robił swoje, a jeżeli część z nich słuchała Dmowskiego część z nich słuchała i Piłsudskiego Paderewski trochę się w tym wszystkim i miotał nie był też biurokratom, niemniej nie miał talentu administracyjne gra, a kierowanie rządem wymaga ogromnej właśnie takiej skrupulatności ludności i rutyny znajomości aparatu biurokratycznego my w związku z tym chętnie jeździł do Paryża, gdzie był głównym delegatem Polski na konferencję pokojową pokojową w Paryżu i dzielnie bronił naszych interesów pytanie czy jego osobista pozycja międzynarodowa nam pomogła ci nie to jest bardzo trudno powiedzieć po szybko się okazało, że twarde interesy w wielkiej Brytanii czwarty interesy Francji i jednak udostępnianie w Niemczech pokonanych Niemczech państwa, które jakoś trzeba montować powojenną Europę niezależnie od ich ukarania sprawiły, że Rze, że postulaty polskie w niemałej części i nie spotkały się z akceptacją i tych, którzy układali powojenny ład europejski niewątpliwie wielkim sukcesem Paderewskiego było uzyskanie z z zawieszenia broni w walkach w Wielkopolsce i i przesądzenie, że terytorium zajęte przez powstańców zostało przyznane przyznany Polsce my, ale już w sprawie w sprawie Gdańska, choć wydawało się początkowo że, że tutaj uda się zrealizować polskie postulaty nie przyniosło efektu, a potem niestety tygodnia na tydzień było coraz gorzej, bo Anglicy wylicza oraz traci i mniej przychylni takim polskim pomysł po 1922 roku wraca do Stanów zjednoczonych i poświęca się koncertowanie, chociaż z polską polityką niech się na stałe Rozbratu, bo powrócił do niej po śmierci Józefa Piłsudskiego, czyli po PO-KO kolejnych kilkunastu latach czy Paderewski miał wielkie ambicje zostania prezydentem i to w pamiętnikach jest jest Wissy na dzień są są przekazy i złośliwców, którzy właśnie sugerują, że premierostwo miał być trampoliną do do prezydentury Paderewskiego jako prezydent Rzeczypospolitej czuły się na pewno znakomicie w dodatku no właśnie jako jako artysta bardzo źle znosił taką bieżącą grę polityczną no po prostu pożegnał się z premierostwa niezwykle rozgoryczony został uznał, że został potraktowany właśnie przedmiotowo przez przez obie strony i i opuszczał Warszawę bardzo bardzo bardzo złym nastroju po koncertach, których pani i mówiła osiadł w Szwajcarii i mogą już tam mieszkał z żoną trzydziesty czwartym roku zmarłego żona, z którą byli bardzo związani i możliwe że, że to sprawiło, iż wrócił na na forum życia publicznego przy czym znów jego idea była taką ideę uniwersalną to znaczy zbudowania nowej Formuły porozumienia po polskich polityków opozycji odlewa do prawa socjalistów po ponad rządowych Demokratów z ważną postacią, której ważnymi postaciami, które tam pojawiły był Wojciech Korfanty i gen. Józef Józef Haller Wincenty Witos będący wówczas emigrantem politycznym Herman Lieberman i idea była taka, że jeżeli w Polsce po śmierci Piłsudskiego nastąpi załamanie pozycji obozu rządzącego to to właśnie pod patronatem Paderewskiego powstanie wielka koalicja opozycyjna, która przywróci nam rządy demokratyczne i i dobre relacje z Francją, bo dzięki IT z tym był problem w zarządu sanacyjnych, a zdaniem Paderewskiego właśnie taka zachodnia orientacja polityki polskiej polityki zagranicznej powinna zdecydowanie dominować w FSO ale, ale trzeba powiedzieć, że ta inicjatywa frontu może nie przyniosła wielkiego powodzenia zarówno, dlatego że rządy sanacji okazały się silniejsze niż wydawało, ale też, dlatego że już, jakby sama sama idea porozumienia nie zyskała dzisiejszy, a akceptacji samych polityków, którzy każdy wolał na swoją już tak powiem strony grać to jeszcze, żeby dopiąć do końca życiorys polityczne Paderewskiego dodam tylko, że po wybuchu drugiej wojny światowej wszedł w skład władz Polski na uchodźstwie, ale w 1600 czterdziestym roku ponownie wyjechał do Stanów zjednoczonych no i tam, a zmarł panie profesorze bardzo dziękuję za rozmowę Włodzimierz Mędrzecki historyk Instytut historii Polskiej Akademii Nauk był moim państwa gościem dziękuję za rozmowę bardzo dziękuję państwu wbrew państwu dziękuję za uwagę, że do spokojnego wieczoru do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA