REKLAMA

KultOFFe: "Autoportret w futrze" Albrechta Dürera

OFF Czarek
Data emisji:
2021-02-09 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
26:17 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
po czasie państwa moim gościem jest pani prof. Grażyna Jurkowlaniec Instytutu historii sztuki wydziału nauk o kulturze sztuce Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry pani profesor dzień dobry jak miło panią znowu słyszeć nie również bardzo usłyszeć pana redaktora cudownie też to jest jeszcze ten mój dobrze zamiast kawy takie Mirosława Szanowni Państwo dzisiaj będziemy rozmawiać o auto portrecie pewnego artysty i on stworzył więcej niż 1, ale dzisiaj koncentrujemy się ona Rozwiń » na 1, dlaczego o tym za chwileczkę powiem pani profesor chodzi o autoportret wykonany w roku 1500 w tym co jest ważne, bo jak wspomniałem, bo ich więcej Albrechta Dürera jest autorem a dlaczego pani profesor ten autoportret jest wyjątkowy może nie jest wyjątkowe, ale do tego dlaczego, dlaczego ma zachwycać skoro nie zachwyca no dobrze zachwyca jednych zachwyca drugich może mniej zachwyca obowiązkowe jest wielu powodów mając 2 Warta była przedmiotem pewnych dyskusji wśród badaczy, ale przyjmując, że po to, rzeczywiście w 1500 roku PKB Polski na tym portrecie znajduje w to jest debata nie tylko bardzo piękna krągła, ale biega się bardzo ważnymi dla urzędów mam chrześcijan, czyli wielkim jubileuszem chrześcijaństwa taki jubileusz były obchodzone od 1003 setnego roku i jeżeli połączymy ten fakt ze sposobem w jaki którą przedstawił na to auto portrecie przedstawił się w sposób właściwie zupełnie niespotykanym zarówno we współczesnym w ówczesnym portrecie niemieckim włoskim to znaczy przedstawił się całkowicie frontalnie, czego nie stosowano w zasadzie w ówczesnym malarstwie do tego, jeżeli dodamy pewną stylizację wyglądu co nie było może niezwykłe nosił długie włosy zarost i pod pewnymi względami miał pewne cechy fizjonomii, które pozwoliły mu dość łatwo utylizować na Chrystusa ten portret jest wyjątkowo stylizowany na wizerunki Chrystusa w 30 kojarzymy z 2 fakty to znaczy datę, w którą w, której ten port powstaje w sposób, jaki artysta sam siebie przedstawia co mamy właściwie główny powód, dla którego należy na tym portrecie spośród różnych Kielc autoportret Dürera skupić, ale tu jest więcej tutaj możemy podyskutować o gości, jaki biur sprzedaje swoje ręce o inskrypcjach, które znajdują się na portrecie o kolorystyce także powodów jest rzeczywiście kilka każdy z nich właściwie zasługuje na osobnym osobny wątek rozmowy tak zaczniemy od gestu pani profesor bo pewnie gdyby gdyby ten portret powstał nie wiem w druku temu to może ktoś ma gest, jakby sprawdza SMS-y ktoś wyrwał komórkę z ręki rozumiem, że chodzi panu o takich bardzo wyraźnie eksponowany palec wskazujący w ogóle taka nie takie nienaturalne ułożenie powiedziałbym tak tak to to jest oczywiście bardzo bardzo interesujące ten gest jest on przykuwa uwagę ze względu na to, że ułożenie palców jest z 1 strony bardzo kunsztowne z drugiej chciwe trudno rozpoznać w tym jakiś typowy gest zarówno z życia codziennego jak i gest, który byłby w jaki sposób, skąd będzie analizowany w tradycji retorycznej czy tradycji religijnej no właśnie skoro była mowa o wizerunkach Chrystusa to oczywiście pierwsze skojarzenie, jeżeli pójdziemy tym tropem to jest skojarzenie z gestem błogosławieństwa biura ma rękę mniej więcej na wysokości klatki piersiowej palec wskazujący środkowy są wyeksponowane co nasuwa pewne skojarzenia z gestem błogosławieństwa, który jest podobna, ale nie identyczny to znaczy, jeżeli przyjrzymy się typowym wizerunku Maćka Chrystusa Pantokratora, który też ukazany w po pierwsze to się ukazane ściśle frontalnie i bardzo często ma rękę właśnie uniesioną mniej więcej tę samą wysokość również ma wyprostowany palec wskazujący środkowy, ale to jednak jest gest nieco odmienne bezpiecznie pytanie takie, że to jest aluzja do gestu błogosławieństwa czy ułożenie rąk, które włożenie ręki, które ma kierować naszą uwagę jakąś inną stronę i teraz no i pewność na ministra zdrowia górnym rogu może majstrować, a to może już do napisu za chwilę wrócimy natomiast zwrócić uwagę najpierw na to, że biuro nie trzyma w ręku na pewno komórki ani właściwie nic, a mógłby coś trzyma w niektórych portretach trzyma rękę np. roślina natomiast dotyka uczonego kołnierza i teraz, jeżeli przyjrzymy się uważnie temu co się dzieje nasz między tym wyprostowanym palcem, wskazując palcem środkowym okazuje się, że tam między nimi jest fragment trasy potrzebnego Unii, więc może biuro chcę zwrócić uwagę na ten kołnierz w sensie, że ma fajne, że ma nową nową kurtkę no to jest pytanie czy to jest rzeczywisty wzrost nie trzeba chyba wymalować wystarczy się przejść po prostu po mieście monitor otwiera bardzo ciekawe pytanie, które wiąże się z kwestią taty w mianowicie czy rzeczywiście wyrok w takiej kurtce paradował po mieście 3500 w tym roku w bo tutaj musimy uświadomić sobie bardzo ważną rzecz pewne typy strojów podlegały nazwijmy to reglamentacji prawnej, czyli nie było wyłącznie kwestią tego czy drabów stać na taką kurtkę albo finału dostawcy Trybunał wprowadził tylko czy miał prawo używać stroju takim elementem wyróżniającym, jaki jest ten futrzany kołnierz i jeden z badaczy, który poświęcił całą niewielką, ale jednak książeczkę właśnie stroju, które biuro na tym portrecie dowodzi, że z całą pewnością w 1500 w tym roku udziela takiego w płaszcza i strat płaszcz kurtkę z takich potrzeb rynku nie zmienia prawo wnosić czyli, jeżeli biuro zwraca mimo wszystko na to futro uwagę Noto mamy jeszcze 2 możliwości albo to do 1500 nie jest trafna w może ktoś domalował później może rejon malował później jakimś w takim celu albo też, poprzez które namalował ten port w 1500 w tym roku, ale strój, jaki sobie przypomnieć pewnego rodzaju uzurpację no jest, a ja jestem pewna pewna zagadka no i jeszcze i taka oprócz tego pani profesor jeszcze jest ta przez ten przedziwny biały T-shirt, który ledwo co tam wygląda spomiędzy tego w czystej kurteczki właściwie mogłoby go nie być tak została trzecią, jakie znaczenie mógł paradować w T-shircie pytam, bo dzisiaj też pan sobie biały T-shirt taki, że skarżyło, ale futrzane kołnierze pan ma nie nie, bo miałem, ale działa, bo za gorąco przez jeszcze, że no oczywiście możemy zadać pytanie może nie tyle o tak naprawdę nie wiemy, jaki i czy jest to proces koszuli czy nie musimy się, że trzeba będzie wezwać no nie wiemy czy t-shirty, bo nie wiem, jakie są rękawy rozda widzimy natomiast, że sam właśnie ma dość kosztownie opracowane ręka wysokim pęknięcie tu też jakieś takie białe elementy tkaninę się pojawiają no i teraz to zwraca uwagę na kolorystykę tego obrazu, która jest bardzo ograniczona bardzo właściwie stonowana tutaj pojawiają się właśnie akcent bieli bardzo dużo Czarni w tle co nie jest całkowicie niezbyt, ale też nie jest bardzo typowe i przede wszystkim brązy w tu dochodzimy rzeczywiście do tego co jest na tym portrecie napisane, ponieważ co też nie jest może tak całkiem typowy na nim są 2 inskrypcje w obu pojawia się odniesienie do autora jednocześnie modela pani profesor krypty tak to może profesorze tutaj zawiesili, dlatego że zbliżają się informacje, a więc będzie taki dobry moment, żeby zbudować suspens przed przed powrotem w drugiej części po informacjach natomiast propos Apropos jeszcze ubioru czy idzie dobrze zgaduje, bo nie widzimy się dobrze zgaduje pani mikrofon może na jakiś kabel, który zwisa tak dłuższą już już bać trzymam go bliżej bliżej ust tak poz, bo słyszymy doskonale słyszymy na to nie faktury pani futerka w sensie kożuszki czytam bluzy i prostocie ociera mikrofon to tylko taka sugestia, żeby może go właśnie te, które bardziej podnieść, ale powrócimy do naszej rozmowy po informacjach Radia TOK FM pani prof. Grażyna Jurkowlaniec Instytutu historii sztuki wydziału nauk o kulturze sztuce Uniwersytetu Warszawskiego z państwa moim gościem informację o godzinie jedenastej 20 po informacjach wracamy do programu off czarek czarek państwa moim gościem jest pani prof. Grażyna Jurkowlaniec Instytut historii sztuki wydział nauk o kulturze sztuce Uniwersytetu Warszawskiego rozmawiamy o portrecie Dürera z roku 1501, a przynajmniej tak go o oznacza mamy, żeby było łatwiej, bo pani profesor postanawia postawić to wiele pytań być może połączenie powstał właśnie w tym roku, jeżeli powstał to to dlaczego diler na nim jest ubrany tak jak jest ubrany, bo to futerko też kożuszek, który ma na sobie nie miał prawa nosić z czego wynika pani profesor z obowiązujących przepisów, ponieważ przepisy obowiązujące w Norymberdze podobnie w innych miastach późno średniowiecznych wczesne renesansowych regulowały to jaki rodzaj stroju np. jeśli chodzi o gatunki upraw mogli nosić tylko przedstawiciele patrycjatu Miejskiego i to dotyczy właśnie tego potrzebnego kołnierza prawdopodobnie z futra kuny i ten to prawo od roku uzyskał dopiero w roku 1500 dziewiątym w związku z tym tak jak powiedzieć przed przerwą albo tutaj dokonuje uzurpacji albo też bomba, która tam jest zapisana jest datą umieszczoną w jakąś inną intencją wskazanie rzeczywistego moment powstania obrazu to jest zresztą taki ciekawy ogólniejszy problem mianowicie bardzo często jak widzimy na obrazie da jej sygnaturę no to przyjmujemy dobrodusznie, że to co pan jest napisane to prawda czyli, jeżeli jest ma nazwisko Albrechta Dürera mapa 1500 to przyjmujemy, że napisał to brak euro w 1500 w tym roku, a przecież wcale tak nie musiało mocno przed, kto inny, kiedy indziej no właśnie i można spokojnie chyba teraz przejść do tych napisów pierwszy po lewej stronie patrząc na obraz po prawej stronie artysty patrzącego na nas to jest właśnie 1500 AB co można rozumieć interpretować jako inicjały autora albo Anno Domini PAK no, więc to jest, ale właśnie może jeszcze zwrócić uwagę ma też jeśli powiedział pan redaktor stronach to jest rzeczywiście bardzo też częsty kłopot w opisie obrazu czy mamy do tego obrazu tak jakby chodzić, czyli wtedy napić się po prawej stronie biura czy mamy opisywać obraz jak widzimy wtedy ten napisze po lewej stronie dilera, ale teraz, żeby jeszcze troszkę bardziej skomplikować autoportrety artyści malują najczęściej patrzą w lustro, czyli jeszcze wracając do ręki można zadać pytanie, którą rękę biura widzimy po wydaje nam się, że to jest jego prawa ręka, ale jeżeli on malował to autoportret patrząc w lustro i były praworęczne to prawa ręka test, który nie widzimy, więc tutaj rzeczywiście przy analizach autoportretów możemy się wikłać takie pewne Tal muzyczne rozważania dobrze, ale wracając do inskrypcji no właśnie w 1500 AB możemy odczytywać jako datę i inicjały artysty Albrechta Dürera możemy odczytywać jako 1500 Anno Domini, czyli wskazanie daty roku Pańskiego znowu w nawiązaniu do roku jubileuszowego, czyli jubileusz narodzin Chrystusa nawet niektórzy badacze dopatrywali się jeszcze 1 możliwości, że to, aby to są pierwsze litery imienia Adama, czyli pierwszy człowiek, czyli ten, który sprowadził grzech na ziemie Chrystus przychodzi na ziemię, żeby ten grzech odkupić, czyli to aluzja zresztą logiczne właściwie pchają nas taką stronę zastanowienie się czy biura, przedstawiając się czy stylizując się na Chrystusa tylko nawiązuje do Boga jako do Stwórcy czy również nawiązuje do Boga zbawcy i wtedy jest pytanie co zbawia IRR to jest taka koncepcja, która może współczesnemu dzisiejszemu czytelnikowi słuchaczowi wydawać się bardzo śmiała no ale gdybyśmy poczytali różne wypowiedzi samych artystów jak również teoretyków sztuki z tego czasu to okazałoby się, że ona może nie jest typową obiegowa, ale zdarzało się artystą i teoretyk sztuki może raczej nieco później dzieli niż terrorowi porównywać się do bogów absolutnie wprost zarówno do bogów liczby mnogiej pisanych małą literą jak do Boga chrześcijańskiego, czyli tutaj ta demonstracja może być elementem pewnego wyobrażenia i kształtowania wyobrażeń artysty jako kogoś, kto jest właśnie porównywalny do Boga jako Stwórcy również kogoś, kto jest zbawcą w tym przypadku zbawców malarstwa zbawcą sztuki, która po okresie upadku odzyskuje swój blask odzyskuje swoją pozycję, o czym pisał bardzo wielu krytyków teoretyków sztuki samych malarzy czy to będą sytuowały Dürera właśnie w kręgu takich samo świadome swojej zmieniające się pozycji malarzy jednocześnie teoretyków, który sam pisał pisma teoretyczną sztuce co wynika może nie tyle 101 inskrypcji po lewej stronie, ale również pogłębia to inskrypcja po drugiej stronie znacznie bardziej skomplikowane znacznie bardziej Zawiła napisana dość kunsztowną łaciną, więc dziurę zapewne napisał sam tutaj, bo dilerzy wiemy też wiele i niewątpliwie nie władał on łaciną tak biegle, żeby konstruować jeśli kosztowne wypowiedzi, ale wiemy, że przyjaźnił się z osobami, które niewątpliwie były w stanie mu w tym zakresie pomóc i w tej drugiej skrzypce pojawia się wątek kolorów, który jest dość zaskakujący biorąc pod uwagę to jak mało kolorowe jest obraz, jeżeli porównamy ten obraz z innymi obrazami dziura zarówno jego auto portretami, jaki jest obrazami ma na inne tematy to zobaczymy, że niezmiennie obecne są w tych obrazach sygnatury, ale jednocześnie zakres jest skala barwna jest zdecydowanie bardziej rozwinięta znacznie bogatsza tutaj natomiast mamy obraz bardzo oszczędne, a mimo wszystko w inskrypcji, która podkreśla, że w tym oto obrazie namalował siebie w wieku 28 tu pojawia się łacińskie wyrażenie, które bardzo wieloznaczne pojawia się wyrażenie propolis kolory bus co można przetłumaczyć własnymi kolorami można przetłumaczyć właściwymi kolorami można przetłumaczyć trwałymi kolorami i można zakładać, że chodzi właśnie o wykorzystanie tej wieloznaczności tego wyrażenia, czyli można by się zastanowić co to znaczy w każdym z tych 3 aspektów prawda to znaczy w jakim sensie kolory są własne w jakim są właściwe i co to znaczy, że są trwałe również kolory należało rozumieć dosłownie no pytanie no dosłownie, ale to znaczy jak co znaczy słowo czy farba prawda materia nowość została pokryta deska czy też raczej to co widzimy pewna pewne właściwości zmysłowe, które ukazują się naszym oczom czy też też w sensie materialnym warstwa, którą ta deska, owszem, została pokryta, ale na samym końcu, czyli werniks tam proces powstawania obrazu tablicą uwaga jest dość skomplikowany ma jeszcze go kolejnymi warstwami tą ostatnią warstwę cienką warstwą zabezpieczającą jest werniks, który jest prawie przezroczystą ma zadanie z 1 strony zabezpieczyć drogi są wydobyć pewną świetlistą ość barw jest właśnie pytanie, o co w gruncie rzeczy chodzi zarówno znaczenie przymiotnika pro plus prawda to znaczy własny właściwy trwały, jaki rzeczownika kolor i wolno nam zakładać, że skoro właśnie zabraliśmy kilka takich dość wyrafinowanych pomysłów w tym autoportret cie, że skoro widzimy kolejny tym razem w inskrypcji to raczej nie jest to przypadkowo dobrane słowo, które przypadkiem jest wieloznaczne tylko raczej możemy przypuszczać, że ono zostało tutaj wykorzystane celowo, więc teraz, bo może zacznijmy od tego co się może wydawać najbardziej paradoksalnym to znaczy, że kolory są trwałe pytanie czy potrafimy sobie tak w pierwszym odruchu obrazić po co malarz podkreśla, że korzysta trwały aż w takim aspekcie nie trwało nie wiem czy Szkot może być tak nie bać kupować, że nie wiem zaświeci słoneczko farba wspólnie albo, że po 2 tygodniach wyblaknie no tak, czyli mamy taką chęć potwierdzenia tego, że w tym o kolor zachowa swoje właściwości obdarza mnie nie straci np. właśnie pod wpływem słońca swoich swoich właściwości, czyli można by zastanawiać czy malarz ma powody to podkreślać, gdybyśmy przeczytali różne pisma samego dilera to widzieliśmy, że muszę zdarzało podkreślanie czy zapewnianie zleceniodawców, że Kolo zachowa trwałość to się wiąże właśnie z pewnymi tajnikami rzemiosła co możemy odnosić do ówczesnej, czyli podczas przełom piętnastego szesnastego wieku praktyki Rzemieślniczej tak to nazwijmy, ale możemy w tym dostrzec pewną literacką, czyli zastanowić się 3 biura podkreśla to tylko, dlatego że przekonać o rzeczywisty trwałości koloru czy, żeby pokazać, że jest świadom, że był przed nim bowiem artysta uznawany największego malarza starożytności ma być apel Les, który też miał swoje kolory, które zapewniały jego obrazom nie tylko wyjątkowość w tym takim czysto artystycznym sensie również w sensie trwałości baw i tu wielu badaczy, którzy zajmowali się tym autoportrety jak również inskrypcją nad Maltą utracie podkreślali, że to właśnie wyrażenie wskazujące na kolory może być po prostu aluzją literacką aluzję do opowieści o apel lesie, który właśnie miało wśród swoich tajników warsztatowych ciemna werniksu są właśnie zwróćmy uwagę na to obraz jest bardzo ciemno utrzymany w bardzo takiej głębokiej brunatną czarnej właściwie gamie barwnej i ciemne werniksu apele, o których pisze Pliniusz jeden z głównych naszych dostarczyć wiedzy o malarzach starożytnych może być tutaj punktem odniesienia, czyli z 1 strony Bóg stwarzający świat Chrystus, obawiając ludzkości malarz bawiący malarstwo, ale z drugiej strony wielcy artyści starożytności na cele na czele zapewne SM, którzy mają swoje tajemnice warsztatowe i podobne tajemnice warsztatowe posiadł Albrechta Dürera czy innymi słowy chcę powiedzieć że, gdyby należy do tego samego gatunku wybitnych twórców malarzy artystów jak ci, o których słyszeliście w podaniach legendach tak i to są ci artyści, do których dorobku chcemy wrócić po długiej długiej przerwie, kiedy artyści zatracili umiejętności, czyli po przerwie potocznie współczuć dziś nazwane średniowieczem wówczas nienazwanych tym słowem, ale to poczucie pewnym pęknięciu zerwania ciągłości towarzyszyło humanistą już od czasów Petrarki to przekonanie, że trzeba wrócić właśnie do tej tej tego dziedzictwa opisywanego przez Pliniusza tutaj znajdowało wyraz i zastosowanych kolorach i we wskazaniu znaczenia kolorów inskrypcji no dobrze, gdyby interpretować to inaczej myślę, że tutaj właśnie to a taki apel apel Ossowski rozumienie mieści się zarówno w znaczeniu trwały, jakim znaczeniu własny program typowy dla apel SA tutaj typowy dla biura w tym celu o sensie utrudniających rodzinnych natomiast kolor właściwe to jest naczyń może być kolor adekwatny to jest też pewien można powiedzieć topos dotyczący malarstwa także dotyczące literatury, czyli to, po które się wiąże z adekwatnością wizerunku, czyli z kategorią Malezji sprawdza kategorię podobieństwa do rzeczywistości to jest też jedną z wielkich wątków obecnych w literaturze antycznej także oczywiście przekazanych historii naturalnej Pliniusza tutaj nie tylko apele są również inni malarze, których niezliczone anegdoty przytacza przytacza Pliniusz no prześcigają się w taki właśnie medycznym naśladownictwem w stosunku do natury czyli, malując się adekwatnym barwami biura podkreśla to właśnie podobieństwo do rzeczywistości tutaj trzeba zwrócić uwagę na jedno mianowicie malarstwo tym różni np. od rysunku, ale również od rzeźby, że operuje kolorem pro toto kolor nadaje obrazowi w tym przypadku wizerunkowi człowieka ten taki ostateczny to stołeczny dotknięcie w związku z rzeczywistością, a więc tutaj można powiedzieć, że też obracamy raczej w kręgu skojarzeń z odnoszące się do kultury antycznej, ale nie nie ma tutaj też przeszkód, żebyśmy i to odnieśli do tradycji chrześcijańskiej, ponieważ ta adekwatność może być również aluzją do adekwatności, jaką jest człowiek jako obraz Boga prawda obraz człowiek został stworzony zgodnie z księgą rodzaju obraz i podobieństwo Boże znamy różne obrazy, w których to podobieństwo jest pokazywane w sposób psu taki czysto pragmatyczny prawda, czyli nadawany jest człowiekowi nadawane są rysy twarzy podobny do twarzy Boga Chrystusa, czyli znowu, podkreślając to, aby quad dość kolorów możliwe, że biura splata czy ktoś, kto pomagał układać te inskrypcje splata znowu tradycją antyczną tradycję chrześcijańską pokazują, że one są nierozerwalnie powiązane w takiej koncepcji chrześcijańskiego malarze, jakim drewnie wątpliwe było za jakiego nie czuje się uważał jednocześnie malarza konkurującego ze starożytnej pani profesor bardzo pani dziękuję za dzisiejszą rozmowę pani prof. Grażyna Jurkowlaniec z Instytutu historii sztuki wydziału nauk o kulturze sztuce Uniwersytetu Warszawskiego była państwa moim gościem rozmawialiśmy, a propos autoportret Dürera 1500 tego roku na przełomie tego nas nazwijmy dzisiaj informacji już za kilka minut o godzinie 1140 dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara nad jakością naszych połączeń czuwał Szymon waluta Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA