REKLAMA

Monolog ostateczny. Rola listów pożegnalnych

A teraz na poważnie
Data emisji:
2021-02-09 12:00
Prowadzący:
Czas trwania:
25:09 min.
Udostępnij:

Autorka książki "Samobójstwo w kulturze dzisiejszej. Listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy" przedstawia stereotypy i wyobrażenia dot. samobójstw oraz rolę mediów w przedstawiania samobójstwa.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
612 Mikołaj Lizut witam państwa, a gościem dzisiejszego programu jest dr Halszka Witkowska kulturoznawczyni członkini zarządu polskiego Towarzystwa z ulicy do logicznego dzień dobry dzień dobry panie redaktorze dzień dobry państwu będziemy rozmawiali o pani książce samobójstwo w kulturze dzisiejszej listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy można powiedzieć, że pani badania trudno mi tutaj znaleźć dobrą analogię, ale może taka będzie dobra pani badania Rozwiń » można porównać to w jakiegoś takiego takiej formy literackie autopsji to znaczy uczestnicy pani czymś na kształt sekcji samobójców myślę, że tutaj jest ciekawe, że wychodzimy w tej rozmowie właśnie tego zagadnienia, bo takim podstawowym pytaniem jest to jak możemy w ogóle postrzegasz ten zapis zapis ostateczne osoby, która podjęła decyzję o odebraniu sobie życia, ponieważ te listy nad którymi pracowałam przy publikacji są faktycznie listy osób, które zginęły śmiercią samobójczą, więc pytanie jest podstawowe czy możemy na to patrzeć jak na twórczość literacką jakikolwiek sposób czy może raczej właśnie na jakiś rodzaj świadectwa ostatecznego zapisu taki ostatni rodzaj chęci komunikacji połączenia się z drugim człowiekiem i nie ukrywam, że ta druga definicja jest mi dużo bliższa monolog ostateczne tak zgadza się, ponieważ bardzo długo zastanawiam się jak możemy to prawidłowo nazwać, bo te zapisy, które zostawiają samobójcy one rzadko kiedy z listem ich forma temu przeczy listy jednak w naszej kulturze ma bardzo konkretne zasady prawidłowego sporządzania są data nadawca odbiorca rozwinięcie zakończenie prawdę i zwroty grzecznościowe w przypadku zapisów pozostawionych przez samobójców takiej struktury tekstu nie mamy czasami mamy do czynienia z 1 zdaniem niekiedy 1 słowem, a czasami jest 20 kartek niekiedy to jest poezja np. autorska mam te jej mama badam takie wiejskie, gdzie to było po prostu wiersza czasami jedno zdanie tak jak wspomniałam wcześniej, więc nie możemy powierzyć to jakaś bardzo konkretna forma, tym bardziej forma listu natomiast to co się pojawia to jest chęć chęć powiedzenia czegoś jeszcze tak jakby jest chęć użycia języka po raz ostatni ja myślę, że najbliżej tego mu jest do świadectwa do chęci pozostawienia świadectwo po przeżyciu tej sytuacji ze względu na okoliczności cechy takiej wypowiedzi są tak ekstraordynaryjne no przede wszystkim chyba cechuje je szczerość na to, że to jest właśnie monolog ostateczny, więc raczej autor nie liczy na odpowiedź na wreszcie no chyba bardzo duży ładunek emocjonalny no bo to jest jednak rzecz ostatecznych panie redaktorze myślę, że to pewnie pytanie jako pierwsze pana ust należy nie padło, ale dziś wokół niego krążymy ja sobie też zadawałam pytanie na ile w ogóle jest to materiał do badań naukowych tak na ile dziś przekraczamy pewne granice intymności przez zajmujemy się właśnie specyficznym dokumentem tak natomiast słowa pana redaktora nakłonił do tego, żeby państwo też tutaj w tej audycji podkreślić problem samobójstwa jest bardzo poważne przede wszystkim też dlatego, że ma wokół tego tematu bardzo duży stereotypów wyobrażeń o społeczeństwie wydaje się czasami nawet, że odebraliśmy samobójczą głos tak powiedziała, ponieważ wyobrażamy sobie zarówno te osoby, jaki to czy pozostawiają osobie w takiej otoczce niekiedy romantycznego wyobrażenia, że te listy to pewnie jakaś poezja przepiękna albo właśnie szczere wyznania, jakby gdzieś nam się wydaje jak taki list mógł wyglądać to jest ciekawe, bo jak pisałem tę książkę robią badania także w internecie znalazłam proszę sobie wyobrazić na takich stronach jak ściąga PL czy Bryk PL przykłady jak można napisać list pożegnalny to było zadanie dla licealistów albo dla gimnazjalistów, więc naprawdę to to odkrycie mnie bardzo zaskoczyła tak natomiast wydaje mi się, że nam się często wyobraża jak samobójca płyn pisać co robić mimo tak naprawdę jest i my zapominamy, że samobójstwo nie ma nic romantycznego piękna nowa pani doktor może zaczniemy od samobójców i przede wszystkim od jakiej takiej takich podstawowych teorii jeśli chodzi o typy zachowań samobójczych trzeba pytam pana rodzaje samobójczy otoczył np. zanim mówimy samobójstwo to ustalmy definicję, że mamy próbę samobójczą samobójstwo albo też akty samookaleczenia tak natomiast, jeżeli chodzi o typologie zachowań samobójczych na te nie wiem czy audycja nam wystarczy do tego, abyśmy mogli tutaj przedstawić nowa pani książce znalazłem takie 3 podstawowe typy zachowań samobójczych to znaczy no takie samobójstwa altruistyczne, które sobie wyobrażamy bardziej czy uznamy to przecież historii literatury jak samobójstwo Ingrida prawda, czyli no ktoś, kto ginie śmiercią samobójczą w zimie ideałów w imię jakiejś większej zbiorowości no krótko mówiąc literacko to jest pan Wołodyjowski razem z cateringiem wycen, wysadzając się w baszcie Kamieńca to pan redaktor akurat zaczął typologii rękę nie jest to jedyna, którą w książce przytaczam, bo to jest akurat dosyć specyficzna mają swoje lata i tutaj kilka przede wszystkim brał pod uwagę to jak osoba, która odbiera sobie życie połączona jakimiś więzami ze społeczeństwem i tu faktycznie wyróżnił one 4 rodzaje samobójstwa altruistyczne egoistyczne Ano mityczne falisty liczne każdy z nich jest w zależności od tego jak jest właśnie jednostkę społeczeństwem połączone to altruistyczne, którą pan powiedział jest podziwiałem jest tak, ale chodzi o to jednak też za silnie jest jakby połączone ze społeczeństwem także, jakby ma takie poczucie, że to ona jest odpowiedzialna za wszystko i w momencie, kiedy odda swoje życie to jak to jest naturalne tak dlatego też dziekan pisał, że to był częsty typ samobójstwa, a w pierwotnych kulturach, gdzie np. był zwyczaj, że starsze osoby, żeby obciążyć plemiona, a szły na wysoką górę popełnią samobójstwo tak, żeby nie mogli przetrwać jest to innymi słowy taki rodzaj samobójstwa, który pomaga wspólnocie w jaki sposób ma pomóc uratować życie tak jednostki lub wspólnoty no na to nie rozumiem, że na antypodach tego tego zachowania samobójczego jest to samobójstwa egoistyczne, które na pytanie naszej kulturze przybyło dziś o jakąś rodzaju Niemcami obłożona tak tutaj myślę, że też pamiętajmy jak jak stara historia Wilka ma taki, że teraz może z naszego punktu widzenia bubla określenie samobójstwa egoistycznym jest krzywdzący tak w jaki sposób dziś powielana i ten stereotyp, że samobójcy to egoiści natomiast już konwekcji Konwicki w małej apokalipsie zwraca uwagę na to że, dlaczego w kulturze jak być czcimy widzimy są ofert turystycznych, zapominając o tych, którzy na co dzień odbierają sobie życie właśnie wielkiej tragedii smutku bólu na zupełnie niechciani, ale więcej jeszcze jest ostracyzm społeczny wokół nich, bo pamiętajmy, że po samobójcy zostaje rodzina zostaje najbliżsi i nawet jak ta osoba, która bierze sobie życie już tego bólu nie przeżywa to przeżywają ją te osoby, które właśnie zostają tak bardzo często dochodzi także do ostracyzmu społecznego właśnie, a tych osób, które pozostają po samobójcy jest to temat bardzo trudne, a nazywamy go w swojej ideologii post wersję, czyli właśnie pomoc po stracie najbliższych wyników samobójstwa w ciekawe właśnie proszę pani małą apokalipsę, bo tam jak wiadomo bohater jest zmuszany przez opozycję do heroicznej śmierci samobójczej, czyli ta typologia jeszcze w dalszym ciągu jakoś bardzo głęboko w sensie kulturowym na 10 tak, ale proszę zobaczyć, skąd np. nawet takie czasem dyskusje czy Sokrates popełnił samobójstwo tak czy Chrystus popełnił samobójstwo przecież często niektórzy zadają takie oto pytania natomiast musimy pamiętać o 1 zasadniczą rzeczną w przypadku chociażby Sokratesa Sokrates wypełnił wyrok tak tu w momencie, jeżeli patrzymy na małą apokalipsę to też zastanówmy się na ile to było samobójstwo bohatera na ile został tak jak pan powiedział sam do tego przymuszony tak pamiętajmy, że na samobójstwo nie składa się 1 rzecz to jest złożone zjawisko to trwa taki sam obóz impulsywnych można powiedzieć, że nie ma, bo jeżeli te myśli są w parlamencie impulsywne i nagłe to na sam fakt jego żony się mogą pojawić musiał się o życiu tej osoby wydarzyć w ogóle umyć zaczął pracować te strony, tak więc to myślę, że jest bardzo istotne, żebyśmy pamiętali, oceniając wydaje wydarzenia dotyczące samobójstw ale, ale także literatury, która poruszy tę kwestię to było myślę, gdzie też bardzo istotne dla mnie przypisaniu tej książki, aby pokazać różnice wizerunku, jaki budujemy wokół samobójstwa jak buduje go prasa telewizja internet teraz, ale także film literatura w porównaniu do tego, jaki ten samobójca jest naprawdę tak no właśnie wygląda zupełnie innej strony wrócimy do naszej rozmowy tuż po informacjach Radia TOK FM dr Halszka Witkowska kulturoznawczyni jest państwa moim gościem rozmawiamy o książce samobójstwo w kulturze dzisiejszej listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy dr Halszka Witkowska kulturoznawczyni jest gościem programu rozmawiamy o najnowszej pani książce samobójstwo w kulturze dzisiejszej listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy tuż przed informacjami mówiliśmy o w tej głębokiej różnicy pomiędzy pewnym kulturowa kulturowym wyobrażeniem na temat tej tego ostatecznego monologu, jakim jest list samobójcy, a tym czym on jest w rzeczywistości, ale pani książce no jest szereg przykładów tych słynnych samobójców takich jak Edward Stachura Ernest Hemingway prawda czy Sergiej jest nim mówi o pisarzach i czy wreszcie krótko kolejny zespołu Nirvana to były można powiedzieć postaci znaczącej bardzo znane na rozumiem, że te listy różnią się w sposób zdecydowany od takich listów samobójców bezimiennych, którzy swój ten ostateczny monolog piszą do kilku znanych osób rodzin czym przede wszystkim zupełnie inna sytuacja komunikacyjna, ponieważ w przypadku można powiedzieć znanej osoby celebryty bohatera kulturowego wręcz takie punkowej nie jest to mamy moment, kiedy on wie, że ten ostatni przekaz, który po osoby po sobie pozostawia on zostawia dla setki milionów może fanów tak dla osób, które czekają na te ostatnie słowa, dla których te ostatnie słowa może będą bardzo ważny może będą inspiracją tak jak końcówka tego listu także może lepiej zgasnąć mocne czy płonąć w życiu mocnym płomieniem zgasnąć szybko takiego kończyli jest więcej być zupełnie czymś zupełnie innym jest moment, kiedy poza pozostawia po sobie swój ostatni przekaz osoba rozpoznawana sławna myśląca właśnie rzeczy planować inne, jeżeli dzieje się to dziś prywatnym domu czasem na strychu lub piwnicy, gdzie też te ręka drży przy zapisie, bo proszę zwrócić jeszcze na 1 rzecz uwagę przecież one na co dzień już coraz rzadziej w ogóle piszemy tak pismo odręczne powoli też zostaje z naszej kultury wybudowany, ale też, jeżeli spojrzymy na taką sytuację czysto właśnie pod względem tworzenia zapisów tworzenia tekstu powiedzenia czegoś co jest dla nas naprawdę niezwykle ważne to rzadko w takiej sytuacji w ogóle znajdujemy się na co dzień i stąd może jest gdzieś poniekąd odpowiedź na to dlaczego tak mało osób zostawia o sobie ten swój ostateczny zapis w przypadku samobójstwa, bo badania pokazują, że jest to między 1230% samobójców pozostawia ten zapis osobie tak poruszony minister cytowany przez panią zdaje się 50 latkach, który napisał chciałem napisać coś mądrego nic nie przychodzi mi do głowy i to jego list ostatecznych to jest to jest pytanie właśnie tak na ile w tej sytuacji kryzysu w tym wyjątkowym momencie jesteśmy w ogóle stajemy dziś przy sami przed sobą na wysokości tego zadania bo, bo wiemy, że ten ostatni zapis także, żeby to co po nas zostanie też wejście nie będzie do zmiany, więc to też jest taki dosyć ważny rozdział w na mojej książce o tym performer pewne działaniu listu pożegnalnego także on ten ich gdzie zmienia rzeczywistość w jaki sposób, pomijając takie bardzo proste fakty jak to, że często w tych listach jest testament ta ostatnia Wola zapisana w bardzo często jest też treścią tych listów taka instrukcja obsługi co należy zrobić chciałem z domem mieszkaniem komodę długi to jest taka bardzo przyziemna cecha moglibyśmy powiedzieć tego zapisu, który się też do końca niespodziewane, bo właśnie nam się wydaje, że to będzie coś mądrego wyjątkowego tak naprawdę samobójcy bardzo dbają o życie, które pozostanie już bez uczestnictwa, ponieważ właśnie martwią się o to czy pies będzie odpowiednio zadbane czy będziemy aktywnie wychodzić zostaną długi spłacone rachunki, więc jesteś taka duża pragmatyka natomiast co zwróciło moją uwagę to oprócz tego, że w tych listach najczęściej pojawia się słowo przepraszam albo też prośba o wybaczenie to bardzo często właśnie one stanowią takim tak tak tak, bo są szalenie pragmatyczne po prostu tak i pełne wstydu bólu żalu myślę, że to jest taki też dowód na to jak bardzo w społeczeństwie samobójstwo jest nie tylko tematem tabu, ale jest bardzo silnie napiętnowane tak osoba, która stoi na skraju taki we własnej tragedii tego wielkiego bólu psychicznego, bo to jest też jedna z teorii tłumaczących zachowania samobójcze czy ten gest są swe jako o ucieczkę po prostu od gigantycznego bólu psychicznego to ta osoba pozostawia po sobie po prostu wielką prośbę o wybaczenie, jakby nie dała sobie rady powinna tak no tak z 1 strony to prawda z drugiej pisze pani o słynnym klubie 27, do którego zalicza się także kurkowej, czyli tych wielkich gwiazd rocka, które skończyły życie w wieku 27 lat sprzedaje się nawet takie koszulki zmieniające ich z nazwiska prawda, czyli Kobben Hendrix dział klin branża z i to są postacie podziwiane właściwie to ta śmierć młoda śmierć samobójcza albo przez przedawkowanie narkotyków jest tak powiem gościem zbiorowej wyobraźni no czy np. śmierć Edwarda Stachury czy Rafała Wojaczka myślę tutaj fanach poezji czy literatury no to są także jakieś bardzo takim silny topos w kulturze tak natomiast na trzymane są zbudowane zbudowane na wyobrażeniu takie wrażliwego wyjątkowego artysty mierzącego się z bólem, ale też np. z alkoholem narkotykami często też mylony jest takie podejście wydaje się niektórym, bo oni np. artyści musieli pić alkohol spożywać narkotyki, bo dzięki temu tworzyli to często nie jest prawda to jest nasze wyobrażenie o tym to bardzo często to oni musieli walczyć z tym alkoholem i są chęcią branie coraz większej ilości narkotyków i gdzieś na tym styku tej walki tak naprawdę siebie ożycie powstawała wielka sztuka tak my bardzo łatwo spłaszczone nasze wyobrażenia ja naprawdę tak, ale jednocześnie tym te temu klubowi 27 towarzyszą hasła kontr kulturowe takie jak nie wierz nikomu po trzydziestce też rozumiem tylko, że w tej chwili musimy być też bardzo ostrożnie, że składamy w ogóle to samobójstwo, jeżeli pan przejrzy się temu zapisowi, gdzie są wpisane te wszystkie nazwiska, które popełniły samobójstwo tamtych samobójstwa nie jest duża, która chodzi o przykłady takiej tragicznej śmierci tak i to właśnie myślę, że mottem będzie to zdanie listu kodeina, a propos tej świecy, która płonie mocno tak jakby cały czas jesteśmy w tej modzie na intensywne krótkie życie głośne krzykliwe tak, ale na lata śmierć samobójczą tutaj faktycznie ma ma jakąś rolę to bym się silnie zastanowiła, bo tych samobójstw jest naprawdę na można policzyć na palcach 12 rond maksymalnie tych śmieci dużo więcej natomiast pamiętajmy, że tutaj zawsze jest bardzo podstawowe pytanie, na które ja nie znam do końca odpowiedzi na ile np. przedawkowanie możemy zaliczyć do samobójstwa przyszły do końca nie poznamy intencji tej osoby, która tego dokonuje, jeżeli przed nie zostawi po sobie listu tak nie wiemy na ile to była pomyłka najlepsze umknęła też tak powiem wyobraźnię dotyczące tej dawki narkotyku, a na ile możemy spojrzeć na to, że samo spożywanie w takich ilościach już jest to autodestrukcji tak, czyli też dopytuję pana ten klub 27 zastanawiam się na ile też nie była taka idea podążania za życiem, które wyjątkowo krótkie, bo za przeproszeniem później możemy je zepsuć, tak więc na ile mamy w tej chwili Energi najlepsze wybudujemy jesteśmy sławni to tu warto zakończyć, ponieważ kontynuację już może nie być tak tylko na tym Parnas się tak słabo no są pisarze, którzy skończyli ze sobą w wieku bardzo dojrzały jak Ernest Hemingway i to chyba jest jakaś taka zasadnicza różnica pani zwraca uwagę na to, że są takie niebezpieczne momenty w życiu ludzkim, gdy samobójstwa są częstsze i to ze to jest wiek bardzo młody no i taki wiek średni do pięćdziesiątki piątki powiedz natomiast te późne samobójstwa są, że 3 ciekawe jest też to, chyba że właściwie ech, podejrzewam, że nie ma nikogo komu nigdy tam myślenie przeszła przez głowę na co też zwraca pani uwagę, ale wróćmy do Hemingwaya czy zapytał pan te progi, kiedy te samobójstwa są bardziej możliwe albo częstsze oczywiście nastolatkowie tak no bo to jest moment, kiedy tworzymy swoją tożsamość, a tak naprawdę nie do końca rozumiemy swoje miejsce świecia także siebie pojawiają się duże emocje pojawiają się też taka samotność w tym procesie, tak więc to na pewno jestem drugi moment, ale w swojej grze jeśli spojrzymy na statystyki samobójstw to przynajmniej w naszym kraju się bardzo mocno odbija, ponieważ większość są zresztą mężczyźni z 15 dzień niektóre są w naszym kraju 12 to są właśnie samobójstwa mężczyzn to jest ten przedział wiekowy między moglibyśmy powiedzieć 40, a 55 tak i faktycznie tych sądów jest najwięcej, ale jeżeli pytamy samobójstwa starszych osób w tej chwili mamy można powiedzieć wzrost samobójstw osób starszych to jest taki temat, którym się rzadko mówi myślę, że ten temat samo już dziś jesteś spod konika niestety mówię to z przykrością bardziej medialne tak chętnie się interesujemy, ale myślę, że dowodem na porażkę naszej kultury, gdzie się właśnie to, że coraz więcej osób starszych w tym wieku senioralnym odbiera sobie życie, dlaczego mówię porażkę naszej kultury, ponieważ nie ma w nim miejsca coraz częściej te starsze osoby są wypychane nie tylko na margines na naszego życia na margines społeczny na margines także kultury o starszych osobach niechętnie się mówi z nimi się niechętnie rozmawia z pandemią myślę też pokazała jak bardzo te osoby są samotne jak bardzo one mogą przeżywać kryzys samobójstwo jest momentem, kiedy wyczerpaliśmy wszystkie możliwe opcje tak jak pan redaktor słusznie sam zauważył myśli samobójcze dotkną każdego z nas takie pojedyncze przelotne wielu psychologów między nimi w rękach mówi, że to nic złego tak, jeżeli raz w naszym życiu zastanawiamy się, jakby to było, gdybyśmy taką decyzję podjęli nie ma w tym złego problem zaczyna się wtedy, kiedy te myśli powracają, kiedy robią się intensywne, kiedy przychodzą już bez zaproszenia, kiedy są zupełnie zewnętrzne i taki moment, kiedy zapala się czerwone światełko alarmu to moment, kiedy te myśli przeistaczają się plany tak to jest bardzo ważne byśmy pamiętali nie tylko myśląc o sobie w tym momencie, kiedy zaczyna być dla nas niebezpiecznie, ale też dla kogoś bliskiego otoczenia, bo jeżeli zaczynamy słyszeć od niego, że on już planuje nawet, że mówi to żart tak ze Stali zastanawia się, jakie metody użyć, a może jakiś przygotowania w tym stronę zrobił to znaczy, że bardzo niedobrze tak to jest ten moment, kiedy nasz powinny się od odezwać nasze dzwonki alarmowe bardzo serdecznie dziękuję za tę rozmowę dr Halszka Witkowska kulturoznawczyni dla państwa i moim gościem państw bardzo gorąco polecam książkę samobójstwo w kulturze dzisiejszej listy samobójców jako gatunek wypowiedzi i fakt kulturowy, a teraz informacji, a teraz na poważnie Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: A TERAZ NA POWAŻNIE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA