REKLAMA

Dezinformacja zmienia przeszłość. Historia jest polem walki

Gościnnie w TOK FM: Nowa Europa Wschodnia
Data emisji:
2021-02-14 16:00
Czas trwania:
22:33 min.
Udostępnij:

Historia często służy dezinformacji, która wzmacnia podziały wewnętrzne i między krajami. Państwa, które nie uporały się z problemami z przeszłości, są szczególnie podatne na takie manipulacje. Lekarstwem jest edukacja i debata nad własną przeszłością, zwłaszcza tą trudną. Rozwiń »

Szczególnie podatne na dezinformacje są kraje, narody czy grupy, które postrzegają się w roli ofiar otoczenia, podkreślają własny heroizm, a równocześnie idealizują swój obraz, uważa Adam Balcer, dyrektor programowy Kolegium Europy Wschodniej. To cechy, które sprzyjają tworzeniu mitów i teorii spiskowych. Wrodzy propagandyści z żerują na takiej łatwowierności dając politykom, zwłaszcza autorytarnym, narzędzia scalające naród. U rywali te same cechy można wykorzystać dla wzmacniania podziałów wewnętrznych i międzynarodowych. Robią to Rosjanie, ale można także znaleźć przykłady takiego oddziaływania wewnątrz NATO czy Unii Europejskiej.

Stosunkowo łatwo bronić się przed wrogą propagandą, gdy opiera się ona na kłamstwie. Jednak skuteczna dezinformacja wykorzystuje przeinaczenia, półprawdy i manipulacje. "Przepracowanie" historii, zwłaszcza tej trudnej, działa tu jak szczepionka. Rzetelna, otwarta debata na temat historii, pięknej, a także tej trudnej i jej ciemnych kart, pomaga chronić społeczeństwo. To się jednak nie uda bez edukacji uczącej krytycznego myślenia, odpowiedzialnych mediów i godnych zaufania autorytetów.

Cykl podcastów jest realizowany we współpracy z Fundacją Bezpieczeństwa i Rozwoju "Stratpoints"

Podcast został zrealizowany ze wsparciem Departamentu Dyplomacji Publicznej NATO

Autorem podcastu jest redakcja serwisu internetowego New.org.pl, który prowadzi fundacja Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Produkcja: Free Range Productions Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
w wojnie informacyjnej bardzo często pojawiają się wątki historyczne to wydaje się uniwersalna niezależnie od tego kto prowadzi kampanię propagandową to, czego historia jest tak łatwa przyjazna w użyciu dla propagandystów czy dla organizacji państw siejących dezinformację Adam Balcer dyrektor programowy Kolegium Europy wschodniej myślę, że wynika to z tego, że polityka tożsamości budowa tożsamości przez państwo nie można jej prowadzić wyobrazić sobie właśnie bez Rozwiń » polityki historycznej to Niemcy coli ten termin pierwszych z polityk i szczególnie w krajach autorytarnych, gdzie też ważnym elementem takim spoiwem klejem jest nacjonalizm i wtedy często trzeba jakoś się stworzyć taką opowieść o własnej historii własnej przeszłości, żeby zjednoczyć mówiąc kolokwialnie skonsolidować naród wokół elity rządzącej przywódcy jest to trudne pod tym względem ta historia często pocięta przerwana pełna sprzeczności wewnętrznych to jest niezwykle ważne w wymiarze wewnętrznym i to łączy się z wymiarem zewnętrznym, dlatego że jednocześnie bardzo istotnym elementem budowy poparcia dla władzy jest taki władzy autorytarnej w kraju, który mocarstwem albo aspiruje do bycia mocarstwem pytanie do status, jakiego mocarstwa Regionalnego czy Kontynentalnego nawet jak Super Power globalnego to oczywiście pojawia się kwestia, że trzeba zaprezentować siebie na zewnątrz i próbować narzucić swoją narrację swoją opowieść o historii i tutaj w celu, a żeby pokazać społeczeństwu, że powinna być dumna, że bardzo skutecznie władza broni tych wartości ideału związane z przeszłością, w której ci ludzie mają być dumni i po drugie, że nasz jest stanie właśnie narzucić przeforsować swój punkt widzenia broni skutecznie przed jego naruszenie pewnych wizji przekonań, które oczywiście mogą być mitami manipulacjami, ale funkcjonują są bardzo popularne w przypadku Rosji czymś takim na pewno jest obraz wielkiej wojny Ojczyźnianej obraz Stalina oczywiście tego typu państwo takim stroju zdaję sprawę, że też państwa demokratyczne, które często są, jakimi rywalami przeciwnikami są problemy z historią rozliczeniem się z jakimi trudnymi bolesnymi elementami we własnej historii, że historia może dzielić społeczeństwo wywoływać napięcia konflikty na tle etnicznym rasowym społecznym ekonomicznym itd. interpretacja politycznym tak wtedy mówimy o Rosji pamiętam, że oglądałem program Rasia tutaj, który był poświęcony obalaniu z pomników generałów Konfederacji z czasów wojny secesyjnej w stanach Zjednoczonych jednocześnie w tym samym programie ci sami ludzie zaproszeni eksperci historycy rosyjscy albo sympatyzujący z Rosją im historycy zagraniczni byli w stanie mówić, że stany mają problem z oczywiście nie dziedzictwem niewolnictwa nie rozliczyły się ku Klux Klan się pojawi itd. dyskryminacja rasowa segregacja, a jednocześnie, że właśnie nie są w stanie szanować własnej historii burzą pomniki, które reprezentują tradycje wartości amerykańskiej tak dalej czy myśmy teoretycznie coś co było sprzeczne wewnętrznie, ale pasowało do tego, żeby wprowadzać chaos, że mamy, bo powiedzmy tak kompletne zaburzenie i z perspektywy oczywiście naszym morzem, choć jest nielogiczne tak samo różne wyobrażenia, które Rosja kreuje dotyczące jej samej tak, jaki obraz przedstawia swój przeszłości historii może być jakiś kompletny sprzeczności wewnętrzne, ale to się wpisuje cele, które przyświecają temu reżimowi wtedy cel uświęca środki mamy też taką sytuację, że ta wewnętrzny wymiar łączy się zewnętrznym te dyskusja w studiu Rasia tutaj dotycząca przeszłości Stanów niewolnictwa Konfederacji wojny secesyjnej paradoksalnie z 1 strony taka opowieść typu jak nie rozliczy się z niewolnictwem jesteście rasistami taka powiedzmy z perspektywy postępowej radzieckiej, a z drugiej strony, a cała opowieść o tym, że jedno mimo wszystko ci generałowie Konfederacji tradycja Konfederacji część amerykańskiej historii wartości tak dalej tak, jakbyśmy słyszeli jak rosyjski konserwatystów opowiadających o Rosji carskiej dla nas jest to sprzeczność wewnętrzna, ale dlatego reżimu to nie jest problem, bo właśnie taki można mieć tożsamość rosyjska jest jakiś stopniu taka może być takim członkiem mieszanką tylko właśnie problem polega na tym, że można tak Rosję krytykować i trzeba to wszystko co narobił ma też potężne mechanizmy to często może być, że jakieś technologie łączą się forma treścią to znaczy przypominam kilkanaście lat temu zamieszki w Estonii na wielką skalę, bo Estończycy postanowili w Tallinie przenieść pomnik armii czerwonej nie zniszczyć tylko przenieść winne miejsce centrum miasta oczywiście Rosja rozkręciła histerię wśród mieszkających w Estonii Rosjan na zasadzie, że właśnie na święcie wartości te tradycje wielkiej wojny Ojczyźnianej są zszargane, ale jednocześnie dokona Rosja wtedy tych wszystkich cyber ataków na systemy estońskiej przykład Estonii to pokazuje, że ważne są i forma treść to tutaj dochodzimy do czegoś ty takiego, że często oczywiście to są tematy kontrowersyjne, bo to sami Estończycy mają takie doświadczenie podczas drugiej wojny światowej, że były estońskie dywizje Waffen-SS życie Estończycy walczyli przeciwko armii czerwonej z ich perspektywy bronili ojczyzny przed armią czerwoną tutaj dochodzimy do tego elementu, że mogą być inne interpretacje drugiej wojny światowej i to też członków NATO to są kwestie delikatne, gdzie kończył się uprawniona debata historyczna, a zaczyna propaganda wykorzystanie historii w celach informacyjnych jak te 2 rzeczy rozróżnić, bo przecież nawet propagandowe programy raz tutaj będą do mówiły, że są programami historycznymi będą mówiły, że to jest obiektywna to cokolwiek miałoby to nie znaczy historię w związku z tym jak się przed tym bronić, gdzie jest granica granica jest czasami bardzo wyraźna, kiedy dotyczy ewidentnego fałszowania historii np. mamy coś takiego zjawisko negacjonizmu dotyczące Holokaustu i kiedy podobne tendencje możemy zaobserwować, że np. Rosja albo inne kraje negują, że doszło do jakiej zbrodni zaniżają dramatycznie liczby ofiar i twierdzą, że byli inni sprawcy to stanowi np. obecna w Rosji też media głównego nurtu wypowiedzi niektórych polityków opinie dotyczące zbrodni w Katyniu na polskich oficerach w 1600 czterdziesty roku, która ewidentnie została dokonana przez państwo radzieckie natomiast już w trakcie drugiej wojny światowej Stalin zrzuca odpowiedzialność Niemców i teraz mamy niestety powrót do czegoś takiego to jest kwestia prawda negowania np. odpowiedzialności za najróżniejsze ludobójstwa dokonane czy to przez związek radziecki czy przez Rosję carską podkreślam to nie tylko jest jakaś rosyjska specjalność tego typu syndrom wypierania i tutaj granicę raczej ewidentna natomiast manipulacja polega też na używaniu pewnych półprawdy mieszamy ewidentne kłamstwo półprawdami i sprawdzamy wtedy to jest jednak potrzebna jest taka dokładna analiza rozkład na czynniki pierwsze możemy wziąć sobie najróżniejsze przemówienia Putina np. przemówienie jego słynne po tym, jak ogłosił aneksję nielegalną Krymu należącego prawdę do Ukrainy to wtedy można było po prostu to przemówienie, gdzie było bardzo dużo historii pokazać pełną sprzeczności wewnętrznych przekłamań półprawd itd. nie liczmy na to, że zmienimy prezydenta Putina tak natomiast bardziej powinniśmy się skupić na potencjalnych odbiorcach naszych państwach tak, żeby temu przeciwdziałać u nas tutaj oczywiście problem nazwijmy rzeczy po imieniu jednym z członków jest Turcja, która przy ostatnich kilku latach stała się krajem przez Freedom House uznanym za nie wolno tak mamy ewidentnie autorytarny dryf, który bardzo silnie związane z nacjonalizmem w innych krajach członkowskich NATO też mamy problemy z historią z interpretacją przeszłości, które powodują, że potencjał do oddziaływania Rosji spory co niestety też trzeba powiedzieć na czym ona przede wszystkim gra tym co jest tak to nie jest także ona niektóre rzeczy wymyśla problemy te kluczowe one są, ale też niektóre państwa członkowskie NATO wykorzystują historię w celach politycznych też, dokonując jakiś powiedzmy manipulacji są selektywne arbitralne w doborze faktów itd. i to są spory między członkami NATO wystarczy spojrzeć co się obecnie dzieje między Bułgarią północną Macedonią i to jest bardzo sprawa polityczna względu na zbliżające się wybory w Bułgarii wiosną 2021 roku i władze wykorzystują historię przeciwko innemu członkowi NATO, blokując rozpoczęcie przez niego rozmów akcesyjnych z Unią europejską, więc to jest coś takiego, że pamiętajmy tak Rosja ma o wiele większy potencjał Rosja rzeczywiście ma może powiedzieć know how, ale mamy te problemy tak to kolejna kwestia jest np. kwestia interpretacji historii przez władze węgierskie tożsamość zbudowana wokół takiego elementu, który nas można nazwać jakimś sadomasochistyczny historycznym tak by centralnym wydarzeniem jest traktat Trianon 1600 dwudziestego roku 4czerwca to jest święto narodowe, które można zinterpretować przetłumaczyć nazwę węgierski jako re unifikacji narodowej, czyli przywrócenia jedności, bo mamy to doświadczenie, że Węgry straciły olbrzymia większość terytorium wówczas 3030% etnicznych Węgrów znalazło się poza granicami kraju premier Orbán oba pierwszego decyzja, że zrobił ten dzień świętem Narodowym w tym roku pandemia utrudniła mu zaplanowane gigantyczne obchody tego święta mamy obecność tej tematyki w mediach w szkole w przemówieniach polityków w internecie wszędzie po prostu gigantyczną skalę i to wpływa na relacje z sąsiadami tak, bo te terytoria, które należały przed pierwszą wojnę przed traktatem Trianon do Węgier znajdują się w sąsiednich krajach w tym członków w państwach członkowskich NATO co dochodzimy do jakiego ważnego elementu, że najróżniejsze badania socjologiczne politologiczne pokazują, że możliwość manipulacji wpływania kształtowania w wymiarze historycznym społeczeństw jest bardzo silna korelacja między wysokim poczuciem auto i tymi z racji poczucia, że ba, że my strasznie cierpieliśmy w historii i że inni sprawiali nam najróżniejsze prawda cierpienia prześladowali nas, że my jesteśmy ofiarami historia była niesprawiedliwa, a oprócz tego oczywiście często to łączy się widzą samych siebie jako bohaterów, czyli mamy martyrologii i heroizm, a inni to są ci, którzy nas atakowali niszczyli prześladowali okupowali tak dalej i to niestety występuje w różnym stopniu oczywiście, ale w w wielu krajach na świecie też np. w Europie środkowo-wschodniej na dużą skalę i gdzie tutaj jest problem, że badania pokazują takie społeczeństwa są znacznie bardziej podatne właśnie nad informacje na efekt newsy ten cały trolli boty dlaczego, bo są bardziej podatne na teorie spiskowe bardziej rozchwiana emocjonalne i też są bardziej Ross takim w takim razie takim rodzaju gotów rozchwiania emocjonalnego i problem polega na tym, że one nie są tylko kształtowane z zewnątrz tylko często są kształtowane z wewnątrz też świadoma polityka tożsamości połączona z polityką historyczną, jaką np. prowadzi rząd Viktora Orbana, który efekt jest taki, że w porównaniu z sytuacją kilkadziesiąt lat temu wzrosła znacząco liczba Węgrów, którzy uważają, że są terytoria w sąsiednich krajach, które należą się Węgrom, które są węgierskiej powinny być częścią Węgier albo ponad połowa Węgrów uważa, że ustalenia traktatu w Trianon to był dyktat, który nie powinien być, gdy zaakceptował, jeżeli mamy sytuację taką, że członek NATO członek Unii Europejskiej sam wykorzystuje historie, żeby mobilizować własne społeczeństwo w kontrze do sąsiadów i innych członków tych organizacji międzynarodowych jest to wymarzony cel dla dezinformacji wojny informacyjne z zewnątrz, bo wtedy wystarczy te kierunki działania wzmocnić, żeby osłabiać te organizacje w związku z tym wracam dopytania o mechanizmy obronne w jaki sposób chroni się przed manipulacją historyczną no myślę, że jest to niestety bardzo połączone systemem politycznym ustroju, bo bardzo często jest także mamy w tym te tendencje, które nazywamy tak jak mówimy o demokratyzacji to ode demokratyzacji, czyli odchodzeniu od demokracji jak prawda nieliberalnych trendach pewnych tendencjach autorytarnych to bardzo często w państwach narodowych dołączy się z nacjonalizmem i my często mówimy o wolności słowa wolności mediów wolności zgromadzeń, ale też jest bardzo ważna wolność nauki i tutaj ewidentnie widać, że tego typu tendencje polityczne łączą się z działaniami, które prowadzą do np. kształtowania i wymiarze organizacyjnym personalnym i podporządkowania jakiegoś kompetencji tak dalej na uniwersytetach instytutów wydziałów historycznych tworzeniu też nowych instytucji, które robią coś takiego, więc powinniśmy być świadomi, że często przeciwdziałanie takiej manipulacji jest bezdyskusyjnie o wiele łatwiejsze w kraju, gdzie mamy normalne warunki do prowadzenia debaty historycznej otwartej kluczowa jest edukacja i kluczowe jest pytanie o to, jakie państwo promuje wartości w szkole dotyczące tożsamości i tożsamość ściśle związana z historią, bo wtedy określony sposób patrzymy na swoją przeszłość jest promowany nacjonalizm, używając terminu angielskiego mamy nacjonalizm świat bardziej obywatelski bardziej niż ten bardziej obywatelski uwzględnia większym stopniu jednostka uwzględnia większym stopniu różnorodność etniczną religijną regionalną itd. jeśli oczywiście jest połączony z rządami prawa, które podziałem władzy ochroną praw mniejszości jednostki to wtedy w takich warunkach jest tak kształtowany uczeń i szło obywatel to potem odbędzie uczony też być bardziej samokrytyczny potrafiącym analizować oddzielić prawdę od fałszu uwzględniającym autorytety historyczne, że pewni historycy są uznanie, że publikują w określonych czasopismach, że książki są recenzowane pozytywnie tak dalej natomiast jeśli np. mamy warunki takie, że państwo ogranicza w jaki sposób debatę historyczną, że próbują poprzez jakieś ustawy kot kojarzony Polskę kojarzy co się działo też na Węgrzech kontrolować wpływać ograniczać, że mamy jakiś notowano określone instytucje, które prowadzą po prostu politykę historyczną i to się łączyć się np. z wymiarem prawnym, czyli dział prokuratorski tak to wtedy mamy problem, bo w takich warunkach przeciwdziałanie takiej dezinformacji o wiele trudniejsze i przeważnie wtedy jak spojrzymy na szkoły to mamy historię uczoną właśnie, gdzie mamy bardzo dużo tych elementów przedstawiania nas jako ofiar bohaterów skupienie się na jakich konfliktach idealizacja własnej przeszłości itd. i ten obraz też często zgodne z tym modelem etnicznym narodu, jakie jako jakiś masy homogenicznej jednorodnej, która właśnie często warunkach jakiś napięć może być przedstawiane jako oblężona twierdza otoczona przez wrogów to są naczynia połączone system polityczny prawdziwe demokratyczne zapewniający autonomię uniwersytetów edukację, która kształtuje świadomego krytycznego obywatela w takich warunkach będzie o wiele łatwiej zwalczać to dezinformację większość z nas no jest prawda taka nie czy takich specjalistycznych książek historycznych i kontakt z historią większości obywateli też przed nim szkoła i potem internet w internecie najróżniejsze treści i filmy badania znowu socjologiczne pokazują, że kino to, które filmy seriale, a mamy też naprawdę boom w popularności też kina zajmującego się kwestiami historycznymi i czy chodzi o seriale czy 3 filmy pełnometrażowe filmy dokumentalne to tutaj niezwykle ważna rola na skarb państwa, żeby być odpowiedzialnym niezwykle zadbać o wszystkie szczegóły, bo jest bardzo delikatna materia kształtująca pamięć historyczną percepcję interpretacje historyczne zwykłego zwykłych obywateli więcej, bo jestem też niezwykła rola tutaj państwa w tym wymiarze popularyzacji historii i obecności jej w sferze publicznej też jeśli chodzi o media to dochodzimy do kolejnego właśnie naczynia połączone jakiś problem z mediami one są słabe jeśli są skorumpowane podporządkowane polityką albo np. jakimś oligarchom jakiemuś biznesowi to oczywiście w takich warunkach trudniej jest przeciwdziałać takim działaniom dezinformacyjną moim zdaniem to co jest kluczowe to powinniśmy pamiętać o tym, że jeśli mamy do czynienia z państwem takim jak Rosja, bo pewnie trzeba by przyznać, że to jest ten kraj, który chodzi o politykę historyczną to pewnie na to, iż krajami Unii Europejskiej najbardziej na kolizyjnym kursie dochodzi takich zderzeń konfrontacji tak dalej w relacjach NATO Unia versus Rosja NATO musimy być świadomi, że zewnętrzne czynniki łączą się z wewnętrznymi i mamy niesamowitą od kilku lat zachodzącą przemiany tego ewolucję tego społeczeństwa rosyjskiego bardzo niepokojącą, która jest skorelowana ze przemiana ami politycznymi, czyli Rosji jako kraj coraz bardziej autorytarny nacjonalistyczny przemiany dotyczącą postrzegania historii interpretacji co jest najbardziej niepokojące kilkanaście lat temu prawie 40% Rosjan odpowiedziało w badania, które robi bardzo dobre centrum badań opinii publicznej Lewada zrobiło badanie spytał Rosjan czy Stalina ocenia pozytywnie jego rolę wkład historii rodzić prawie 40% wtedy Rosja odpowiedziało tak to jest to było dużo, ale większość jednak odpowiedziała nie w zeszłym roku w tych badaniach 70% Rosjan odpowiedziało, że ocenia Stalina pozytywnie skok dramatyczny bardzo duży widać było, że to była tendencja wzrostowa tak pytanie do Rosjan czy te zbrodnie ofiary stalinizmu jak wszyscy wiemy gigantyczne często Rosjanie oczywiście może być nieco w pełni świadomi wielu z nich czy one są uzasadnione dla, bo cel uświęca środki dla dobra kraju po raz pierwszy w zeszłym roku nieco więcej 40 kilka procent powiedziało tak i po raz pierwszy była to większa grupa ludzi mówiących nie, że to nie jest usprawiedliwione kilkanaście lat temu znowu mniejszość myślę, że mniej chyba niż po 20% Rosjan odpowiedziało, że te zbrodnie stalinowskie ofiary olbrzymie ludzkie były uzasadnione, więc mamy bardzo pod względem niepokojącą tendencję i to się będzie też przekładać na politykę historyczną na zewnątrz, żeby samemu się uodpornić na takie wpływy przede wszystkim musimy wprowadzić u siebie otwartą szczerą dyskusję historyczną, bo tylko otwarte szczere przepracowanie własnej historii z jej jasnymi i ciemnymi kartami zabezpieczy nas przed atakami dezinformacyjne MII wykorzystującymi historie z zewnątrz bardzo dziękuję dziękuję bardzo podczas zrealizowany przez chwilę poda się z Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: NOWA EUROPA WSCHODNIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA