REKLAMA

Co UE robi na rzecz równości płci?

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2021-03-08 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
54:19 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór w poniedziałek 8marca w poniedziałki staram się przybliżać państwu dzień Unii Europejskiej, więc 8marca nie sposób na to gdzie nie spojrzeć z perspektywy praw kobiet z 1 strony wszystko jest w porządku równość, a za tymi równouprawnienie kobiet mężczyzn pod każdym względem jest zapisana w wielu punktach unijnych traktatów w karcie praw podstawowych czy w orzeczeniach Trybunału sprawiedliwości Unii Europejskiej jest też wiele Rozwiń » dyrektyw, które stały się prawem w państwach członkowskich odnoszących się do tego tematu by wymienić choćby dyrektywę z 5lipca 2006 roku w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy czy dyrektywa 7lipca 2010 roku w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek przez lata pojawiło się też wiele równościowych rezolucji parlamentu europejskiego, który piętnowane wszelkie formy dyskryminacji ze względu na płeć czy to 1 czy w grupie państw, ale jest też druga strona medalu nawet jeśli w instytucjach unijnych nie jest źle to ciągle statystyki dotyczące np. wysokich stanowisk pokazują dominację mężczyzn coś powiedzieć, że obecna przewodnicząca komisji europejskiej jest pierwszą w dziejach kobietą pełniącą tę funkcję warto zauważyć, że udało jej się spełnić obietnicę pełnego parytetu Kolegium komisarzy ponad 27 jest 13 kobiet i to tyle dobrych wiadomości mamy dopiero trzeciego szefa rady europejskiej Szal Michel jest po Donaldzie Tusku, który zastąpił Hermana van Rompuy, a więc 3 szefów i 3 facetów słabo to też wyglądać spojrzymy na przewodniczących parlamentu europejskiego historii tej Izby liczone od czasu, gdy posłowie są wybierani w wyborach ani nominowanie jak to było wcześniej, czyli od 1979 roku parlament europejski miał 18 szefów wśród nich 2 kobiety w sejmowej i Nicole fundament po 3 latach szefach europejskiego centralnego banku od niedawna mamy pierwszą kobietę Christine Lagarde stopniowo, ale jednak poprawia się reprezentacja kobiet w samym parlamencie europejskim niemal od zera patrząc na pierwsze lata do 40% obecnie w ogóle trend jest dobry, ale nie samej obsadzie stanowisk jest problem znacznie więcej niepokoju budzą inne statystyki samych państwach członkowskich dotyczące wynagrodzeń w wysokości emerytur obecności kobiet we władzach firm martwi też tempo zmian, śledząc trendy w państwach Unii Europejskiej tzw. luki płacowej europejska Konfederacja związków zawodowych wyliczyła, że w niektórych krajach o zrównanie wynagrodzeń nastąpi w przyszłym stuleciu w części państw w połowie tego wieku, a tylko 3 do końca tej dekady słowem wiele jest jeszcze do zrobienia, o czym porozmawiamy z moimi gośćmi którymi będą pani dr Anna Skrzypek Fundacja europejskich studiów progresywnych Brukseli to będzie takie eksperckie spojrzenie później pojawi się na ten pani Agnieszka Kozłowska Rajewicz swego czasu sekretarz stanu w kancelarii premiera pełnomocnik rządu do spraw równego traktowania, a później posłanka do parlamentu europejskiego w poprzedniej kadencji i to będzie bardziej polityczny komentarz do naszego tematu rozmowy już za chwilę, ale najpierw tradycyjny subiektywny przegląd wydarzeń o Maciej Zakrocki przedstawia pamiętamy Prawo i Sprawiedliwość partia przygotowała projekt zmian w kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia znalazł się w nim przepis, który likwiduje prawo obywatela do odmowy przyjęcia mandatu obywatel miałby teraz mandat przyjąć, a jeśli się z nim nie zgadza to zaskarżyć do sądu i sam udowodnić, że jest niewinny Rzecznik Praw Obywatelskich w styczniu tego roku poprosił o ocenę tego pomysłu biuro instytucji demokratycznych i praw człowieka OBWE i właśnie otrzymał odpowiedź, a dokładniej obszerną analizę projektu ustawy czytamy w niej m.in. że projektowane przepisy są z natury niezgodne z prawem do rzetelnego procesu sądowego i lub potencjalnie naruszają prawo do skutecznych skutecznego środka odwoławczego co stawia pod znakiem zapytania zasadność projektu jako takiego projekt w związku z tym zdaniem biura OBWE należy ponownie rozważyć całości i nie należy go przyjmować w obecnym kształcie ciekawe czy pomysłodawcy przejmą się tą opinią ja w to wątpię Maciej Zakrocki przedstawia Francja przekazała Słowacji 15 000 dawek szczepionki na covid 19 licząca 5 400 000 mieszkańców Słowacja zarejestrowała średnio ponad 24 zgony na 100 000 mieszkańców w ciągu 14 dni co jest najgorszym wynikiem na świecie i właśnie z tego powodu rząd francuski wykonał ten gest podczas konferencji prasowej ambasador Francji słowacki premier i jego Igor Matovicz określił podarowanie szczepionki astra Zeneca jako bardzo miły i pożyteczny prezent oraz wielki gest przyjaźni dodał, że Francja poparła pomysł Unii Europejskiej w trybie pilnym wysłać na Słowacji 100 000 dawek szczepionki Pfizer-BioNTech z kolei francuski rząd niejako przy okazji ostrzegł, że może u siebie wprowadzić obowiązek szczepień dla pracowników służby zdrowia po tym, jak premier ujawnił, że tylko 40% medyków zostało zaszczepionych medycy powinniście dawać dobry przykład do szczepień Maciej Zakrocki przedstawia koty amerykańska firma produkująca perfumy pod wieloma markami ogłosiła, że do stworzenia swoich zapachów będzie wykorzystywała dwutlenek węgla pochodzący z recyklingu w tym celu koty współpracuje z Lance tek przedsiębiorstwem specjalizującym się w przechwytywaniu emisji przemysłowych powstających m.in. przy produkcji Stali, a następnie przekształcaniu ich produkty pochodne takie jak etanol 2023 roku większość perfum produkowanych przez koty ma wykorzystywać zrównoważony etanol stworzony we współpracy dla setek ten krok ma pomóc w osiągnięciu celu redukcyjnego firmy, który zakłada ograniczenie emisji co 230% 2030 roku jest to nie tylko słuszne, ale ma również sens komercyjny dzisiejszy konsument domaga się, aby jego ulubione marki podzielały zaangażowanie w zrównoważony rozwój powiedziała sił, aby dyrektor generalna firmy do tej pory etanol wykorzystywany w zapachach produkowane były z różnych składników pochodzenia naturalnego takich jak trzcina cukrowa czy buraki jego pozyskanie wiąże się jednak z eksploatacją gruntów oraz dużym zużyciem wody nawozów etanol pozyskiwany z emisji przemysłowych niemal nie potrzebuje wody w dużym stopniu ogranicza wykorzystanie gruntów co sprzyja m.in. zachowaniu większej bioróżnorodności no cóż prawo tak trzymać Maciej Zakrocki przedstawia dzieje cytat dnia będzie nietypowy, bo usłyszą państwo za chwilę zbiór cytatów z naszej anteny, które wybrały dawczyni audycji Małgorzata Czyńska i w których słuchaczki ekspertki mówią czego by życzyły kobietom w Polsce po swoim życzy sobie i wszystkim kobietom, abyśmy doczekały czasów, w których ci mężczyźni, którzy uważają się za najważniejszych uświadomili sobie wreszcie, że znaleźli się na tym świecie tylko wyłącznie dzięki kobiecie takich mojej perspektywy chciałam, żeby sernik też częściej upominał się mamy, które nie zawsze tak powiem występują pieczonego na ulicach, ale no na pewno dzięki komunizmowi mogłyby skorzystać może minister również mógłby wiele skorzystać na obecności większej jeszcze mam kobietą na świecie, żeby fala przemocy różnorakiej zarówno tej domowej żadnej z opresyjnym tradycjami jak np. obrzezanie kobiet no, żeby to wszystko po prostu skończyła i że żebyśmy były tak naprawdę równouprawnione wolne i żebyśmy mogły robić to naprawdę mamy ochotę świeckiego państwa wszystkim kobietom rękę, bo trzeba zlikwidować źródło ucisku kobiet Sojusz ołtarza w stronę i wszystkim życzę, żeby tego Sojuszu nie było i nie będzie patriarchalnego ucisku obieg wszystkiego najlepszego kobiety potrzebują realnego równouprawnienia i tego bym sobie najbardziej życzyła, ale życzyłabym sobie też takiej odwagi kobiecej wyrażaniu własnych poglądów wdrażaniu tego, czego one same chcą, żeby się nie bały nie wstydziły czy nie uważały, że to co one mówią pan myślał jest mniej istotne mniej ważne, a ja chciałabym go pod uwagę na jeszcze 1 bardzo ważną rzecz, że przede wszystkim żyje czułabym i fobie i kobietom tego, żeby nigdy nie czuł się same traktowane z poczuciem, że nie ma innych takich, które myślą wizją jak one ja na sobie prowadzę mały żal mi jak mówią o sobie głównej nie obracam się u kobiet i wierzcie państwo, że dla wielu innych największym problemem jest, ale gdzieś tam część Osamę lenie za ich wizja ślubu i wesela nie taka, którą nikt nie rozumie, że inni naciskają będą częściej nie obniżyły się tego, czego nie czują i dokładnie tym samym kierował MCI brałam udział w proteście kobiet w moim małym mieście po prostu miałam poczucie, że kobiety z małych miast mają jeszcze są poniekąd anonimowe i chciałam pokazać im nie jesteśmy same, że jest mnóstwo takich jak dajemy szansę tak jak i chyba właśnie tego dzisiaj przede wszystkim nam życia myśmy nigdy nie pytamy, a teraz pora na główny temat Dec Maciej Zakrocki przedstawia gość audycji jest już zapowiada pani dr Anna Skrzypek Fundacja europejskich studiów progresywnych Brukseli dobry wieczór te 2 panie redaktorze dobry wieczór państwu jak sięgniemy do traktatów unijnych to można sobie powiedzieć Chochoł ile tam jest pięknych przepisów może szybko tak, żeby to też wiarygodnie zabrzmiało zasypie panią słuchaczy art. 153 traktatu o funkcjonowaniu Unii pozwala Unii na podejmowanie działań w szerszym obszarze równych szans równego traktowania w dziedzinie zatrudnienia art. 157 tego samego traktatu dopuszcza pozytywne działania mające na celu wzmocnienie pozycji kobiet art. 19 traktatu o funkcjonowaniu przewiduje przyjęcie przepisów służących walce z wszelkimi przejawami dyskryminacji w tym z dyskryminacją ze względu na płeć itd. bo jest ich jeszcze kilka itd. można by powiedzieć, że od samego zarania Unia europejska zasypuje państwa członkowskie dobrymi zapisami sama nie zawsze dając dobry przykład może najpierw tylko zacznie od pytania czy to jest tak, że tych przepisów jest wystarczająco dużo, ale praktyka działania państw jest nie najlepsza skoro efekt jest najlepszy panie redaktorze to prawda, że już w traktatach rzymskich zapisano, a przepis o tym, że na rynku pracy kobiety mężczyźni powinni być traktowani w ten sam sposób z czego wywodzi się myśli np. po tej samej płacy za tą samą pracę, ale tu również dyskusja dzisiejsza reprezentacji obojga płci w zarządach na stanowiskach kierowniczych ale niemniej jednak oczywiście statystyki pokazują, że nie jesteśmy tam gdzie, tudzież sygnatariusza pracę Burzyński późniejszy legislatorzy chcieliby nas widzieć na, ale jest też trochę także zmiana podejścia do równouprawnienia to jest głęboka zmiana społeczna gospodarka, ale jest również zmiana kulturowa ta zawiera sporo czasu, a nie wiem czy można uzasadnić, że Unia ma dużo przepisów, ale mało efektywność to jednak sporo się firma w tym tej rzeczywistości ci zmieniło weźmy chociażby sytuację w Polsce, gdzie w trakcie negocjowania przystępowania do Unii Europejskiej całkiem sporo przepisów musiało zostać uaktualniony i modyfikowanych, czyli właśnie te to zasadę równouprawnienia kobiet mężczyzn brać pod uwagę no no tak tylko chciałem oczywiście przez to powiedzieć, że to nieważne, że te zapisy są chciałem powiedzieć raczej, tyle że często tak jak w poszczególnych państwach przecież w Polsce niedawno daliśmy sobie przypominali z dumą jak to osiemnastym roku wprowadzono prawo wyborcze dla kobiet prawda, a już mniejsze mówił o tym, że w całym okresie międzywojennych wojennym tych posłanek w Polskim Sejmie to może było kilkanaście, a więc ceny no raczej problem rzeczywiście polega na tym, że trochę inaczej mówi litera prawa, a inaczej praktyk, ale o sobie myśleć trochę też nie jest także, że trudniej się przebić z tymi przepisami do realnego życia, kiedy się samemu nie daje dobrego przykładu ja pozwoliłem się dzisiaj na początku audycji słuchaczom przypomnieć chociażby no tak, że pani Mandela jest pierwszą przewodniczącą komisji europejskiej tak, a na 18 przewodniczących parlamentu europejskiego była no na pierwszy atak Pani Przewodnicząca parlamentu europejskiego i online i i później Francuzka Nicole Fontaine i konieczną sprawa, że reprezentacja kobiet na szczeblu europejskim pozostaje pozostawia dużo do życzenia, niemniej jednak należy tutaj będę się tradycyjny może pan redaktor nie wspiera, bo nie należy w sposób łatwy potraktować zmiany, jaka się do pana przy ostatnich negocjacjach, jeżeli chodzi o te najważniejsze stanowiska Unii Europejskiej i odwagę uznawane najem i Cristina warte były, ale tymi symbolami zmiany i uwzględnieniem większej ilości kobieta w kilka kierowniczych stanowiskach, a poza tym komisji jako takiej w tej chwili, a właściwie panuje zasada priorytetu i to wpływa na zmianę jakościową zmianę kulturową i zupełnie inne podejście do roli kobiet wpolityce dziś właściwie państwa i tutaj pan lata zmienił Polskę jako przykład przykład niestety jeśli weźmiemy pod uwagę ostatnie raporty europejskiego Instytutu do spraw równouprawnienia przykład Polski nie jest przykładem trudnym jesteśmy na 2004. miejscu jeśli chodzi o 105 i dążenia równouprawnienia kobiet mężczyzn, ale tutaj ta zmiana kulturowa, która się dokonuje na poziomie Unii Europejskiej przenika również państw członkowskich, a także tych państw członkowskich jest bardzo dużo się dyskusji o równouprawnienie kobiet mężczyzn niestety również w kontekście covidu niestety również w kontekście zmian, które spowodował kryzys związany z pandemią i które właściwie niestety miały efekt odwrotny do zamierzonego, bo nasiliły istniejące nierówności przykłady dyskryminacji, a na również takie trudne tematy jak np. ta przemoc ca en związana z c z przemocą domową przemoc wobec kobiet do tego dokumentu, którym pani teraz mówi, który został przedstawiony czyli, czyli taki raport jak pandemia covid 19 wpłynęła na zasadę równości płci to jeszcze za sekundę wrócimy i ja tylko chce wrócić trochę jeszcze do tej historii ze stanowiskami, bo z 1 strony się oczywiście bardzo cieszymy pani wandala też jest dumna, że udało jej się dokonać czy spełni obietnice tego pełnego parytetu, bo jest jak też mówiłem 13 kobiet dwudziesto siedmioosobowej komisji, ale przecież też dobrze pani pamięta no, że budziło to taki trochę tu może się narażę, ale zrozumiały opór, bo skoro z 1 strony jest przepis, który mówi, że to państwo członkowskie decydują o tym kto jest kandydatem no to zresztą akurat polskiego tylko 1 kandydat tak niektóre kraje tylko odpowiedziały na ten apel przewodniczącej i wystawiały 2 kandydatury no no, czyli że może coś trzeba jeszcze uzupełnić w tych zasadach no bo skoro państwo nie ma obowiązku pojedynczego, wystawiając kandydata dbać o to czy na końcu będzie parytet czy nie no to jak to w praktyce rozwiązywać USA prawda panie redaktorze, ale to jest cały czas ta dyskusja, której niektórzy się uciekają, że nie ma odpowiednich kandydatek na tego rodzaju stanowiskach oczywiście jest nieprawdą jest kwestia z 1 strony podejścia kulturowego, jeżeli bierzemy pod uwagę świat polityki, a z drugiej strony determinację, żeby być tą częścią zmiany się też, żeby wpływać również na to, żeby pamięć większa ilość kobiet mogła miała szansę zaistnieć również na stanowiskach unijny co więcej tego rodzaju zmiana wymaga nie tylko zobowiązania państw członkowskich, ale również zmiany w podejściu, jeżeli chodzi o poziom krajowy BOA wspomina pan redaktor niechlubny wynika w postaci jedynie 2 przewodniczących kobiet w parlamencie europejskim parlament europejski z każdymi wyborami staje się coraz bardziej reprezentatywnych przypomnijmy, że pierwsze zgromadzenie, a w latach pięćdziesiątych w ogóle miała 1 kobietę wśród europarlamentarzystów, ale dzisiaj oczywiście wygląda sprawa zupełnie inaczej na koniec polityce musi być więcej, ale za to odpowiadają również się nie tylko państwa członkowskie, a przede wszystkim partie, które powinny stać na straży demokracji reprezentatywnej, ale będą reprezentować obie płcie wszystkich ludzi społeczeństwie oczywiście tak pełna zgoda w tej chwili w parlamencie europejskim prawie 40% posłów stanowią kobiety, więc to jest na pewno wynik porównywalny z tym jak to było kiedyś, choć rzeczywiście z drugiej strony też nikt niektórzy narzekają, że ten postęp jest ciągle ciągle zbyt wolny, ale wróćmy jeszcze teraz do tego, o czym pani wspomniała, bo to był dokument, który był dość mocno komentowane mówi o roku 2019 o tym indeksie, który został stworzony pokazujący stan realizacji tych założeń równościowych w unii europejskiej, jakie tam były parametry brane pod uwagę, aby można było na końcu stwierdzić, że jakieś państwo np. Polska ląduje na 2004. miejscu w tym rankingu, a także wszystkim ma są brane pod uwagę parametry, które wnoszą na ile, ale zarówno kobiety jak mężczyźni mają tego samego rodzaju, a dostęp do szans na możliwości taki sam sposób mogą determinować swoje indywidualne lub życiowa, jaki również brać udział w życiu społecznym życiu politycznym, a pierwszym takim wyznacznikiem w tym raporcie jest kwestia, a dostępu, a do środków finansowych można powiedzieć porównywana jest te płace różnice płac pomiędzy kobietami mężczyznami drugim aspektem bardzo ważny jest kwestia uczestnictwa kobiet te władze szeroko pojętej również szczególnie Unii Europejskiej im się wyłącznie władzy politycznej mówi się również np. zarządach w przedsiębiorstwach być reprezentowane w związkach zawodowych ponadto jest kwestia rozłożenia tej pracy tzw. formalne, czyli związanej z obowiązkami domowymi zajmowaniem się dzieci z zajmowaniem się osobami starszymi, a na podatek zachodzą do tego, a również statystyki dotyczące przemocy domowej przemocy mediach stereotypu, a także w ostatnich czasach tam do tego kwestię związaną z postępem cyfryzacji i na ile kobiety mężczyźni w taki sam, bo różny sposób mową się odnaleźć w tej nowej sytuacji, w której wymagane są nowe rodzaje umiejętności, żeby po prostu są w tej sytuacji poradzić ludzie, że tu dzisiaj znaleźć nowe miejsca pracy, a w tym kontekście pracy zdalnej pracy się na haśle obrębach zatrudnienia związanych z tymi usługami cyfrowymi, a Polska jest na tak dalekim miejscu, a szczególnie tutaj podnoszone są takie kwestie jak dostęp do władzy, czyli być reprezentowany zarówno politycznie a jaki w tej sferze gospodarczej, a także podnoszona jest kwestia możliwości dostępu do środków może nie na tyle jeśli chodzi o zróżnicowanie płac co o kwestię dostępu do świadczeń co kwestia dostępu do możliwości dalszego kształcenia i tej dysproporcji pomiędzy kobietami mężczyznami w zakresie wykonywania tych nieodpłatnych obowiązków obowiązku zarzut związany z zajmowaniem się rodziną to na co ten raport bardzo narzeka jeśli chodzi o sytuację w Polsce, ale to jest po pierwsze, kwestia braku danych związanych z przemocą planów w rodzinie, jaki w ogóle przemocą wobec skokiem i druga kwestia wydaje się, że na tej fali zmian cywilizacyjnych związanych z cyfryzacją Polska zostaje dość daleko tyle a bo jedynie 14% w Polakach, ale jest specjalistami z tej dziedziny cyfryzacji chce technologii komputerowych, ale co pozostaje w dużej dysproporcji w stosunku do ilości mężczyznę zatrudniamy w tych sektorach na biorąc pod uwagę są sektory przyszłościowe, a pozostaje tutaj taka nuta zmartwienia, żeby się, że w Polsce ten regres nie tylko kulturowe polityczne, ale również gospodarczy będzie prawdopodobnie się nasila, bo m.in. ten raport pewnie się przydał, żeby pracować tzw. strategię na rzecz równouprawnienia płci na lata 202025 Unia równości ta strategia została za prezentowana 5marca ubiegłego roku jak i jedno, choć jak to strategia obejmuje wiele różnych elementów i celów, do których Unia europejska będzie dążyć, ale dziś wydaje się też ważne aby, aby powiedzieć czy wyjaśnić słuchaczom co tak naprawdę może być z poziomu unijnego zaordynowane, a co nie mówiliśmy o pewnych zapisach traktatowych wiadomo, że są pewne dyrektywy, które też odnoszą się do tych spraw i one wchodzą do porządku prawnego państw członkowskich, ale jednocześnie słyszymy chociażby niedawno podczas takiej głośnej głośnego wysłuchania w komisji wolności obywatelskich oraz kobiet do a gdy słuchanie dotyczyło prawa aborcyjnego w Polsce to nie jest kompetencja Unii to są sprawy które, które są w gestii państw członkowskich co unijne, a co nie unijne w kwestiach równością praw na razie kwestia aborcji w dyskusji na temat praw do aborcji Unia nie ma kompetencji dyskusja, którą pan redaktor wspominał dyskusją możliwa sama korzyść komisarz Dalli, która odpowiada za ten pakiet równością mówiono także, ale ta miała prawodawstwo w Polsce, a jest TR związane z Trybunałem Konstytucyjnym, którego istnieją, a duże wątpliwości tutaj Unia próbowała znaleźć sobie furtkę do ingerencji w tej sprawie zostawmy na chwilę oczywiście różne dostarczyli sady została przyjęta w zeszłym roku granice tuż tuż przed pandemią w związku z tym częściej zapisów jest związane z sytuacją, która była rzeczywistością, zanim Europa zaczęła się zmagać z pandemią premier Rosji spory wpływ na nie tylko o wdrażanie Zielonej strategii życia, ale również zmiana sposobu podejścia do pewnych dziedzin życia, a więc myślę, że tak strategia jest dość istotna, bo ona pokazuje rzeczywiście mechanizmy działania pan redaktor, dlaczego Unia tak to może nowi po pierwsze, są to przepisy, które wnoszą pewne normy, których państwo od państwa członkowskie obowiązuje co oznacza, że każde odejście od normy przykładowo nierówna płaca za samą pracę jest odejściem od normy są obejście zapisów prawnych na to oczywiście podlega sankcji, zaczynając od ingerencji komisji poprzez europejski Trybunał sprawiedliwości na sankcjach finansowych kończy, a druga, która jest istotna strategii to jest kwestia ważny próby Unii Europejskiej, a promowania pewnych zagadnień, a czy właściwie kluby, a pokazywania w jaki sposób ta równość równouprawnienie kobiet mężczyzn może być wdrażane w życie tutaj kilka tego rodzaju przykładów jednym z nich jestem taki program, który związany z tą strategią nazywa się obraziła, a który dotyczy europejskiego programu innowacji i który przykładał próbuje też od zeszłego roku, ale próbuje w jaki sposób tworzyć warunki, dzięki którym kobiety przedsiębiorcy mieli łatwiejszy dostęp do środku wspomagam oczywiście ta ma większą przedsiębiorczość się szkolni dużej skali ale niemniej jednak skoncentrowany na wspomaganiu kobiet, które z różnych powodów mają do mają utrudnienia jeśli chodzi o dostęp do wszelkich założeń własnej działalności inny tego rodzaju przykładem jest plan edukacyjny dotyczący cyfryzacji, gdzie wprowadzamy została taka tabela, a z rozmaitych mniej, a wyznacznikami, które mają sprawdzić na ile kobiety zabierano tej epoce cyfryzacji i cała Unia europejska w przyszłości mogłaby zrobić, żeby tam i dodatkowo dochodzą programy które, które są ratami, lecz zadedykowany organizacjom, które zmagają się z rozmaitymi karami, które Unia europejska postrzega jako niezgodne z USA Europę równouprawnienia, kiedy tego rodzaju programy program dawne wspiera organizację wspomagające ofiary przemocy domowej a gdzie ten program nie istnieje ma zostać zastąpiony nowym programem, niemniej jednak pilotażowe w innych programy można powiedzieć istnieją, a tutaj nową Unię europejską być może nie ingeruje bezpośrednio sprawą na poziomie krajowym, jakkolwiek życzyłaby sobie, że wszystkie państwa stały się nie tylko sygnatury sygnatariuszami, ale również ratyfikowały tzw. konwencję stambulską przeciwko przemocy wobec kobiet natomiast, niemniej jednak oczekiwanie na to, że stanie się bardziej pewnym aktem prawnym już teraz próbują wspomagać organizacje, które walczą z przemocą wobec szkoły no i ostatnia rzecz to jest kwestia środków budżetowych na pomoc chce kobieta na wyrównanie szans życiowych tutaj ta strategia jest bardzo istotne, ale bardziej istotna nawet dzisiaj jest dyskusja o tym pakiecie, ale o budowę Europę po kryzysie związanym z pandemią, a tutaj bardzo sporo środków przeznaczonych na promocję praw kobiet, a na to, żeby ten budżetu tzw. budżetem generalnym, czyli mózgi uwzględniał uwzględniał potrzeby kobiet na biorąc pod uwagę tutaj wracamy do tezy pierwsza pana redaktora już samo zakończenie, a dzisiaj większość ministrów zdrowia to są Unii Europejskiej mężczyźni podczas kiedy 75% pracowników sektora zdrowia i opieki społecznej są kobiety jest kwestia reprezentacji nadal pozostaje dużo do życzenia, ale próby sprostania wyzwaniom współczesności ze strony Unii Europejskiej najbardziej są w no dobrze, że są i miejmy nadzieję, że będą trochę szybciej niż dotąd przynosiły efekty bardzo dziękuję pani dr Anna Skrzypek Fundacja europejskich studiów program w Brukseli była z nami bardzo dziękuję dziękuję za rozmach Maciej Zakrocki przedstawia, a teraz gościem audycji pani Agnieszka Kozłowska Rajewicz kiedyś sekretarz stanu w kancelarii premiera pełnomocnik rządu do spraw równego traktowania w latach 1419 posłanka do parlamentu europejskiego obecnie wydział studiów edukacyjnych Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu dobry wieczór dobry wieczór panu dobry państwu w morze zacząłbym od takiego pytania połączonego z fragmentem takiego raportu, który przyjęła właśnie Unia europejska to oczywiście, bo inicjatywa parlamentu rok temu i i tam jest właśnie tak będzie ciekawie, że ten ten raport o równouprawnieniu płci zaczyna, bo z 1 strony jest napisane Unii Europejskiej światowym liderem pod względem równouprawnienia płci 14 spośród 20 państw na świecie najbardziej zaawansowanych pod względem równouprawnienia płci to państwa członkowskie Unii Europejskiej w ostatnich dziesięcioleciach Unia dokonała znacznych postępów w obszarze równouprawnienia płci za pomocą skutecznych przepisów orzecznictwa w sprawie równego traktowania kobiet mężczyzn, ale za następnym zdaniu dosłownie napisane do tej pory żadne państwo członkowskie nie osiągnęło jednak celu, jakim jest pełne równouprawnienie płci postępy zachodzą wolno unijnym wskaźniku równouprawnienia dziewiętnastego roku państwa członkowskie uzyskały średnio 67,4 punktów na 100 w porównaniu z 2005 wynik ten poprawił się zaledwie 54 no to jak jest dobrze źle na to wszystko zależy od punktu odniesienia tak jak sobie jakieś statystyki się pod jaki jaki punkt odniesienia do czego mierzymy to, czego się porównujemy co jest naszym punktem odniesienia to od tego zależy jak też będzie ocena oczywiście prawdą jest, że Unia europejska jednym z najbardziej sprawiedliwych nie jest na świecie ma bardzo rozwinięte prawodawstwo, które jest bezpieczne dla obywateli zapewnia bezpieczeństwo socjalne zapewnia ni to duże wsparcie, jeżeli chodzi o kwestie równego traktowania niedyskryminacji co nie znaczy, że jest doskonale, ale co znaczy że, gdzie indziej na świecie jest dużo dużo gorzej także po prostu Unia europejska jako swój cel bardzo ambitne ustaliła całkowitą równość obywateli wszystkich bez względu na płeć m.in. bez względu na płeć i ten cel nie został jeszcze osiągnięty pracy jest dużo co nie zmienia faktu, że jesteśmy najbardziej zaawansowani lub prawie najbardziej zaawansowani z TVN PL w kontekście całego świata tak na marginesie to w tym indeksie 2019 roku Polska na 2004. miejscu to ta Polska nigdy niebyła liderem światowym europejskim, jeżeli chodzi o kwestie równego traktowania różnorodności było takie przebłyski takie momenty kiedy, kiedy mieliśmy czym pochwalić np. 3002. roku Polska znowelizowała kodeks karny i na ówczesne czasy był to jedno z najbardziej progresywnych kodeksów karnych m.in. zniesiono tam wtedy czy z realizację czyli, czyli karalność cie homoseksualizmu, ale takie decyzje zwykle im zwykle towarzyszyły mniej progresywne decyzje innych obszarach w związku z tym nigdy nie byliśmy liderem równo tak jak świetnie kojarzymy z takim państwem, które jest oazą równości, chociaż świat też ma jeszcze parę rzeczy do zrobienia generalnie mówimy Skandynawii to jest taki region sprawiedliwości społecznej i z bardzo zaawansowane, jeżeli chodzi o równouprawnienie, więc my mamy naprawdę dużo do zrobienia cały czas gonimy Europę i czasami nam się udaje być w środku stawki, ale przeważnie jesteśmy właśnie niestety bliżej końca do tej kwestii jeszcze wrócimy, ale chciałem jednak wrócić do tego pytania, dlaczego niby jest dobrze, ale źle, ponieważ akurat w ubiegłym tygodniu dokładnie w czwartek komisja europejska przedstawiła w końcu można powiedzieć pani von der Leyen obiecała, że to będzie w ciągu pierwszych 100 dni urzędowania jako przewodniczącej komisji taki projekt dyrektywy przejrzystości wynagrodzeń tak i tam przy okazji prezentacji tego dokumentu przypominano, że już w traktacie rzymskim pięćdziesiątym siódmym roku wart, ale 119 tak by zapisane pisane prawda, że ta zasada tej samej płacy za tę samą pracę niezależnie od płci pracownika musi być minęło no już trochę lat od tego traktatu rzymskiego i o to też przy okazji tej dyrektywy m.in. europejska Konfederacja związków zawodowych dokonała pewnej analizy jak ta luka płacowa zmniejsza lub być może w niektórych państwach nie tak na marginesie właśnie podali, że w 9 państwach w ostatnim czasie nawet nieco powiększył i leży w ich wyliczeń te te, które zebrała właśnie ta Konfederacja wynika, że problem przynajmniej średnią to zniknie za 80 lat w Europie, jeżeli to będzie szło w tym tempie, a tylko 3 państwach Unii, jeżeli będzie utrzymany ten to tempo dojdzie do wyrównania tych płac w tej kadencji jeszcze w tej dekadzie przepraszam w tej dekadzie mówiąc no, więc to odnotować na co, dlaczego jest tak źle jak i jest tyle dobrych przepisów tyle no nie wiem komu należy tak niektórzy, że w porównaniu z tym w jakim miejscu są niektóre państwa świecie jest u nas dobrze, ale w porównaniu z tym co chcielibyśmy uzyskać pełną równość jeszcze mamy sporo pracy przed sobą także jedno przepraszam, gdy są nikt się właśnie odwoływać do świata, bo ja wiem, że na świecie źle, ale odwołuje odwołaliśmy się czy przywołałem traktat rzymski, który konstruował początki Unii Europejskiej i i mija 60 ponad lat, a niektórzy mówią, że to do z realizacji tych zapisów może w ogóle dojść w połowie tego wieku albo na początku przyszłego tak trzeba sobie zdawać sprawę, jakie są przyczyny wszystkie rodziny tak wszystkie przyczyny nierówności płacowej, jakie są potencjalne narzędzia, które możemy zastosować od przynajmniej kilku lat komisja europejska bardzo wyraźnie mówiła, że po wielu analizach po wielu staraniach i po wielu próbach uznano, że najbardziej skutecznym narzędziem, jeżeli chodzi o równo wyrównywanie płac jest pełna transparentność przejrzystość płac co spotkało się ogromnym oporem w wielu państwach, gdzie istnieje bardzo długa tradycja, w której płaca jest informacją prywatną, której ludzie nie chcą ujawniać pracodawcy bardzo niechętnie myślą o zastosowaniu się do tej propozycji wcześniej było zalecenie w tej chwili już się pojawia propozycja bardziej radykalna, czyli w postaci przepisu, ale po drugiej stronie jest opór kulturowy tak jesteśmy nie wszyscy są przekonani że, że to narzędzie jest dobre i dlatego kiedy nie ma entuzjazmu to jest taki opór właśnie to przypuszczam, że długa droga jeszcze przed nami, zanim tego rodzaju regulacje wejdą w życie i to jest jednak także to narzędzie, które jest skuteczne budzi opór wielu środowiskach, a druga przyczyna to są to są właśnie powody, dla których w ogóle istnieje zróżnicowanie płacowe trzeba przypomnieć, że kobiety na rynek pracy weszło stosunkowo niedawno i to wejście na rynek pracy w ogóle było skojarzone psy bardzo obniżoną pensją za tę samą pracę w stosunku do tego co otrzymywali mężczyźni także w tej chwili te różnice się po prostu stopniowo zmniejszają, ale się nie zmniejszyły, ponieważ praprzyczyną wszystkiego są stereotypy płciowe tak głęboko zakorzenione kulturowo przekonanie, że kobiety są stworzone do innych celów niż mężczyźni i praca zawodowa jest drugorzędna w stosunku do pierwszorzędnych celów czy, które powinny realizować kobiety, a mianowicie chodzi o zabezpieczenie wszystkich potrzeb domowych i to napięcie praca dom konflikt można powiedzieć praca dom jest leży u zarania wszystkiego co wiąże się z nierównością rynku pracy np. mamy takie zjawisko na rynku pracy, które nazywa się karą za macierzyństwo nagrodą za ojcostwo to takie zjawisko, w którym kobiety matki kobiety, które posiadają dzieci znacznie rzadziej są zatrudniane częściej są zwalniane z pracy otrzymują dużo niższe wynagrodzenie za tę samą pracę oferuje im się na wejściu po prostu niższe wynagrodzenie one zgadzają się na niższe wynagrodzenie z różnych powodów jednocześnie mężczyźni ojcowie, czyli mężczyźni, którzy mają dzieci dokładnie tak taka sama sytuacja są lepiej wynagradzani mają wyższe stawki godzinowe są chętnie zatrudniani rzadziej są zwalniali to bardzo silnie wiąże to taki właśnie przykład bardzo typowy tych różnic kulturowych, w których mężczyzna jak postrzegany jako żywiciel rodziny odpowiedzialny ten, który mężczyzna, który ma dzieci jest postrzegany jako pracownie, które potencjalnie będzie bardziej lojalny i który potrzebuje tej wyższej pensji natomiast kobieta jako potencjalna pracownica, która ma dzieci jest postrzegana jako pracownik wysokiego ryzyka z, z którą kojarzy się, że być może ona będzie zwalniała, że będzie brała wolne na dzieci i będą dla nich ważniejsze niż praca to są stereotypowe przekonania, które mogą jednostkowych przypadkach być słuszne, a innych przypadkach mogą być niesłuszne, a więc takie stereotypowe podejście do ról płciowych powoduje, że te same osoby tylko różniące się udział w takiej samej sytuacji traktuje się zupełnie inaczej na rynku pracy i inne stawki za godzinę inne tempo awansów i inne płace z wywołał w spowodowanym tym, że kobiety mężczyźni w różnych sektorach pracują to wszystko się kumuluje i w rezultacie różnice płacowe są bardzo duży stawka ta luka płacowa trzeba może objaśnić luka płacowa to jest różnica pomiędzy średnią stawką godzinową w danym sektorze bardzo bardzo gruba miara, która nie uwzględnia ani stopnia awansu ani ani różnego rodzaju przywilejów, które się wiążą z zajmowanym stanowiskiem ani dodatkowego zatrudnienia i o wiele lepszą miarą do tego, żeby stwierdzić jak duża jest jak jak różnie rynek pracy traktuje kobiety i mężczyzn jest luka emerytalna albo niektórzy mówią o całkowitej Luce płacowej, czyli nie tej właśnie standardową wyliczanej z różnicy średniej stawce godzinowej tylko takiej różnicy, która uwzględnia już naprawdę całą historię zawodową każdy z nas pracuje po kilkudziesięciu latach jego praca jego efekty jego pracy są podsumowane w postaci wysokości emerytury ta różnica w emeryturach i średnich kobiet mężczyzn jest o wiele lepszą miarą tego co się wydarzy w życiu kobiet mężczyzn na rynku pracy niż luka płacowa i luka emerytalna wynosi w Europie Unii Europejskiej wynosi 39% to jest przepaść, która mówi o tym co się dzieje naprawdę na rynku pracy i kobiety nieco rzadziej pracują niż mężczyźni, ale te kobiety, które nie są zatrudnione nie są w tych statystykach ujmowane także to one nie ich sytuacja zerowego zatrudnienia zerowej płacy wpływa na te różnice w wielu krajach kobiety np. pracują na część etatu właśnie z powodu stereotypów płciowych z powodu oczekiwań wobec nich jako matek opiekunek, które zamieniają się w godzinę nieodpłatnej pracy domowej czy i w tym czasie z kolei mężczyźni nieproporcjonalnie więcej pracują odpłatnie zawodowo też często, żeby ten budżet, bo do domowych spiąć, ale na to wszystko się po prostu kumuluje IKO IT różnicy emerytalne pokazują co się dzieje na rynku pracy naprawdę kobiety często pracują przez część etatu i to wywołuje bardzo duża różnica w emeryturach np. w Niemczech Niemcy mają jedną z największych w Europie, czyli największą lukę emerytalną, która przekracza 50% i to właśnie zwołane w tym, że bardzo dużo kobiet jest zatrudnionych, ale bardzo wiele z nich pracuje na część etatu właśnie po to, żeby zabezpieczyć te nie te funkcje domowe mówi szczerze, że właśnie jeśli no nie można z pewnymi rzeczami sobie po poradzić ze względu NATO stereotypy kulturowe, które no jak wiadomo co się zna wersją przez wieki to rzeczywiście pewnie trudniej się z tym walczy no właśnie powinno wkroczyć prawo tak prawa i wkracza wkracza no ale potem okazuje się, że na 100 zwracał był, ale okazuje się, że prawo jest tylko co z tego oni oboje, więc znajomość myślą czym się, bo to, że pojawia się regulacja dotyczy przejrzystości płac jest 1 rzecz, ale to, ale prawo, które mogłoby pomóc w tych różnicach kulturowych, o których wspominaliśmy wtem Reese w minimalizowaniu napięć praca dom, bo tak naprawdę o tym mówimy o to jest zupełnie co innego zeszłej kadencji pod koniec kadencji uchwaliliśmy zatwierdziliśmy można powiedzieć nową dyrektywę, która nazywała nazwać w skrócie work-life Balance jest dyrektywa o ogromne wrażenie, że odprawa dla żeglarzy już zawodowego rodzinnego o godzeniu ról zwana w skrócie dyrektywą urlopową, bo tak naprawdę to co dyrektywa proponuje jako podstawowe narzędzie wsparcia dla rodzin dla właśnie zmniejszania tego napięcia pomiędzy pracą zawodową, a życiem rodzinnym napięcia które, którego ofiarami są przede wszystkim kobiety ona proponuje jako rozwiązanie urlopy płatne urlopy rodzicielskie i ojcowskie to jest dyrektywa, której pierwotnym celem jest włączenie mężczyzn większe włączenie mężczyzn opiekę nad dzieckiem po to, żeby wyrównać szansę z kolei kobiet na rynku pracy szanse kobiet jako pracownic, a co w niej było najbardziej rewolucyjne to, że ten urlop ojcowski jest nie za nie zamieniany tak jak w innych było wiele zadań także może mogliby zdecydować zostaje kobieta myślę tutaj musi być mężczyzna tak jak race miałem szczęście, że pracował przed w tej dyrektywie negocjowała ją pamiętam my 2× zerwaliśmy negocjacje właśnie z tego powodu, że uważaliśmy, że filarem w ogóle tej dyrektywy jest właśnie to włączenie ojców, a więc decyzja o tym, żeby urlop rodzicielski to było coś co jest indywidualnie przypisane do pracownika kobiety pracownika mężczyznę bez możliwości zmiany ponieważ, jeżeli tylko taka możliwość zmiany wprawie istniała mamy tego liczne przykłady w Europie to kończyło się to wszędzie w całej Europie we wszystkich krajach w tym, że to kobiety wybierały te urlopy, a celem tej dyrektywy było to, żeby nie tylko matki, ale także ojcowie opiekowali się dziećmi, więc wprowadzenie płatnych urlopów rodzicielskich, w które byłyby przypisane do każdego z rodziców i niezmienialne to była ta propozycja rewolucyjna faktycznie, która też wchodzi w życie 2020 roku powinna nastąpić transpozycja dyrektywy we wszystkich krajach członkowskich także w Polsce i po wielu negocjacjach i kompromisach stanęło na tym, że nie 4 miesiące proponowała komisja, ale 2 miesiące będą miesiącami nie zmienionymi tylko dla ojca tylko dla matki, ale właśnie płatne, bo chodziło o to żeby, żeby oboje rodzice mogli się w to zaangażować w no, gdyby w końcowej części jeszcze tak politycznie zapytam do tego oczywiście na poziomie unijnym nie można było zaordynował ale kiedy pani przychodziła do parlamentu europejskiego wyborach czternastym roku po wyborach czternastego roku to 35 z kawałkiem procent wszystkich posłów stanowiły kobiety teraz już podchodzi prawie po 40 no, więc można powiedzieć, że 1 kadencja coś tam zmieniła, ale zakładającą, że ta jak ja jednak to wtedy sprawdzałem trochę właśnie też myśląc stereotypowo i sobie pomyślałem no tak to ja sprawdzę pojadę do Szwecji tam miałem wtedy właśnie możliwość zrobienia takiego programu udziale kobiet w życiu politycznym tego kraju, bo akurat parlamentarnej reprezentacji w parlamencie Europy Pesz kin kobiety stanowiły większość kobiet zaświeci okazało się, że na miejscu w parlamencie krajowym jest w zasadzie pół na pół jakież było moje zdziwienie jak się okazało, że tam nie ma żadnych przepisów, które to jakimś sensie z tym uległ tak nie ma jest nie ma żadnych Słowaków nie ma żadnych obowiązkowych miejsc kobiet na listach itd. więc może czasami to nie tylko jest kwestia jakiegoś legislacyjnego przymusu tylko możliwe oczywiście nie to jest zawsze kwestia decyzji woli politycznej, jeżeli jest Wola polityczna to wtedy znalezienie skutecznego narzędzia nie jest żadną trudnością Szwecja chciała równości i uzyskała ją bez żadnych kwot i właśnie takich planów bez żadnych Słowaków tylko poprzez programy mentoringowe poprzez rządowe programy, których u szkolono kobiety jak negocjować pierwszą pensję, żeby nie było na wejściu tak tej różnicy, która potem się jak Domino kumuluje natomiast innych krajach z kolei uważano, że nie ma czasu to są programy, które są bardzo kosztowne i długo trwają niektóre kraje np. we Francji konserwatyści Francuzce kolanem przeforsowali ustawę kwotowe, które zrewolucjonizowały udział kobiety zażądać np. w biznesie na stanowiskach decyzyjnych, ale był też takie kraje, do których należy Polska, w których tej woli politycznej silnej nie było w ogóle i każdy argument był dobry, żeby odrzucić narzędzia, które są skuteczne my wprowadziliśmy kwoty na listach wyborczych to Platforma Obywatelska z PESEL-em w tym w tym w tej kadencji wprowadziliśmy kwoty na listach wyborczych, ale jakby były z pamiętam, że w czasie dyskusji to spotkało dużą krytyką właśnie wielu prawicowych polityków mówił po to, kwoty od kwoty czy można bez Patrycja to bez kwot Szwecja robi bez kwot, bo stacja chce robić, a nie widziałem ani 1 projektu ze strony prawicowych polityków ani 1, który pokazywałby mu dawał szansę na zmianę sytuacji jakąkolwiek z kwotami bez oni po prostu nie chcą tej zmiany tak uważają, że miejsce kobiety jest w domu miejsce kobiety jest przy opiece nad dziećmi i w związku z tym programy, które wyrównują szanse kobiet kobiet na rynku pracy nie znajdują poparcia w tej grupie politycznej jak nie ma woli politycznej to po prostu nie ma rozwiązania każde rozwiązanie jest dobre i to nie chodzi o to, że kwoty są lepsze niż brak kwot chodzi o to, żeby każdy kraj wprowadza takie rozwiązania, które są skuteczne pamiętam, że Angela Merkel też w pierwszym podejściu proponowała na zasadzie właśnie takiej dobrowolności w biznesie wprowadzenie kwot dla kobiet, ale to nie wyszło im potem się na otwarcie się rozwiązania, które już były skuteczne, więc w każdym kraju mogą być różne rozwiązania dobre chodzi o to, że punktem wyjścia zawsze i warunki powodzenia jest po prostu Wola polityczna tak chęć zmiany i my jesteśmy w tym miejscu my jako norma dla tej dyskusji potrzebujemy to na koniec cieszyła się taką prośbę już podsumowującą, bo zawsze jest pytanie, ale cały unijny co krajowe teraz powiedzieliśmy o pewnych specyfika krajowych i rozwiązaniach krajowych poza tą dyrektywą równoważeniu życia zawodowego i ich rodzinnego oraz transparentności płac, która jest dopiero na początku procesu legislacyjnego czy wskazałby pan jeszcze jakieś ważne może nie wiem rozwiązanie unijne, które właśnie wszystkie państwa zmusza do tego, aby problem, którym mówimy będzie może innym obszarze tej równości zniwelować Unia bardzo duży dyrektyw równościowych, które dotyczą rynku pracy, które zakazują dyskryminacji i Polska tak jak inne kraje te pojedyncze przepisy wdraża, ale to, czego wszyscy potrzebujemy to jest zastosowanie tych przepisów w praktyce i w tym celu Unia europejska proponuje bardzo wiele programów miękkich programów są finansowane z funduszy europejskich w tym najwięcej najbliższej perspektywie 20202027 są proponowane specjalny na dedykowane programy, które nie mają wzmacniać równość płci, które mają pomóc właśnie budowaniu tej tego oddolnego społecznego poparcia dla samej idei równości, bo nie uczmy się to nie jest tak, żeby jeszcze nie znaleźliśmy skutecznego narzędzia my jeszcze nie mamy po prostu pełnego poparcia dla idei równości swoich społeczeństwa bardzo dziękuję pani Agnieszka Kozłowska-Rajewicz kiedyś pełnomocnik rządu do spraw równego traktowania posłanka do parlamentu europejskiego dzisiaj wydział studiów edukacyjnych Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu była z nami dziękuję za rozmowę dziękuję bardzo, podziękowania dla Małgorzaty Raczyńskiej, która audycję wydawałem Maciej Zakrocki dobry nocy Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 40% taniej w zimowej promocji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA