REKLAMA

Koniec pańszczyzny

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2021-03-09 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
51:46 min.
Udostępnij:

Jak doszło do uwłaszczenia polskich chłopów? Co z tym miało wspólnego powstanie styczniowe? Kiedy staliśmy się narodem?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór we wtorek 9marca wtorek, czyli czas na historię Polski dziś proponuje temat trudno, żeby nie powiedzieć Narodowy pojawi się bowiem pytanie, na które wiele osób reaguje alergicznie od kiedy jesteśmy narodem jedni dowodzą bowiem, że od mieszka jak przyjął chrzest przecież Polska Polacy się pojawili inni są wnikliwie badający nasze dzieje będą mówili o czasach wielkiej próby, kiedy np. Polacy bronili się przed świeckim potopem Rozwiń » szczególnie bronili Jasnej góry, gdy się dowiadują, że Polacy także ją szturmowali to wielce skonfundowany, sądząc raczej, że to pewnie wykwit wyobraźni jakiegoś patriotycznego historyka wtedy można jeszcze odesłać do Sienkiewicza jego potopu, bo tam przecież niejaki ku Klinowski namawia Kmicica klasztor poddać, ale to pewnie dla patriotów fikcja literacka coś tam było w szkole jak dziś chłopakach, którzy mieli poległym powstańcom po bitwach powstania styczniowego zdejmować buty, ale to też przecież tylko opowiadanie Żeromskiego o krokach i tronach, a nie fakty wszyscy Polacy od zaborów walczyli o wolną niepodległą Polskę i tyle w tej sprawie tymczasem mamy w dziejach taką datę 2marca 1800 sześćdziesiątego czwartego roku tego dnia okazał się wydany przez cara Aleksandra drugiego Łukasz o uwłaszczeniu włościan w królestwie polskim, w którym potwierdzał zasadę uwłaszczenia chłopów w królestwie bez obowiązku spłat na rzecz dotychczasowych właścicieli gruntu i pełną indywidualną własnością ziemi zdaniem niektórych historyków przesądziło o losach powstania styczniowego i śladowym w nim udziale właśnie było co więcej po uwłaszczeniu we wsiach stawiano krzyże kapliczki dziękczynna z ofiar polskich chłopów przed klasztorem na Jasnej górze wzniesiono pomnik Aleksandra drugiego chłopskie pielgrzymki, które zmierzały do klasztoru zatrzymywały się przed nim i włościanie na kolanach dziękowali carowi za ziemię, którą dostali na własność badacze historii Polski trafili kiedyś na taką relację po drugiej wojnie światowej do jednej z wiosek pod Warszawą przyjechała ekipa kroniki filmowej poproszono starszą ściankę, żeby skomentowała fakt otrzymania ziemi w wyniku reformy rolnej dziennikarz spytał Słuchajcie, kto wam dał ziemie ona na to pan dał nam najjaśniejszy pan cesarz Aleksander drugi jak to było z tym uwłaszczeniem, dlaczego chce coś wykonał ten ruch co uzyskał co uzyskali chłopi czy rzeczywiście było wszystko jedno czy jest Polska, kto rządzi byle tylko mieli ziemię na te pytania 100507 rocznicę tych wydarzeń odpowie nam pan prof. Dariusz Nawrot zakładu historii nowożytnej dziewiętnastego wieku w Instytucie historii w wydziale nauk społecznych Uniwersytetu Śląskiego najpierw jednak proszę jeszcze wysłuchanie subiektywnego przeglądu wydarzeń dnia Maciej Zakrocki przedstawia Rzeczpospolita napisała dzisiaj ważnym wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie, który 4marca orzekł, że policja nie może bez uzasadnionej przyczyny legitymować obywateli biorących udział w zgromadzeniach w trakcie Nieustającej pandemii koronawirusa w Polsce odbywały się protesty podczas, których policja legitymowała uczestników zaznaczając, że zgromadzenia są nielegalne zdaniem prawników jest inaczej legitymowanie ma na celu ustalenie tożsamości policja może dokonać w momencie wystąpienia rzeczywistego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, a nie abstrakcyjnego policjant, podejmując takie czynności powinien wskazać podstawę prawną, a więc przepis artykułu, który mówi o danym przestępstwie lub wykroczeniu oraz faktyczną to jest wskazać zachowanie osoby, które uprawdopodabnia popełnienie przestępstwa czy wykroczenia tłumaczy Rzeczpospolitej Agata zdań radczyni prawna pani mecenas jednocześnie radzi poddać się legitymowaniem by nie dać policjantom podstaw do zarzutu np. utrudnienia czynności służbowych samo legitymowanie nie ma natomiast zdaniem żadnych skutków prawnych i służy zastraszaniu uczestników protestu jeśli policja podejmie jednak dalsze kroki swoich praw można dochodzić w sądach, które masowo przyznają rację protestującym Maciej Zakrocki przedstawia z kolei dziennik Gazeta prawna zaprezentowała dzisiaj biega wiceprzewodniczącą komisji europejskiej Verą Jourovą, która odpowiada m.in. za sprawy praworządności pani komisarz odniosła się do sprawy wyborów w Polsce Rzecznika Praw Obywatelskich, które ciągle nie prowadzą do rozstrzygnięcia i zapewniła, że śledzi sytuację związaną z wyborami rzecznika jest zaniepokojona próbami usunięcia Adama Bodnara ze stanowiska, zanim nie zostanie wybrany nowy rzecznik w przeszłości krajowe przepisy w Polsce były już w życiu jeśli chodzi o wydłużenie okresu sprawowania urzędu rzecznika komisja europejska przygląda się z zaniepokojeniem rozwojowi wypadków obawy wyrażało już wiele europejskich organów w tym rada Europy biuro instytucji demokratycznych praw człowieka OBWE uznało, że rozwiązania, które już w Polsce istnieją są zgodne z międzynarodowymi standardami mówi w wywiadzie pani Jourova zdradza, że wysłała w tej sprawie list do polskiego rządu słyszę od niektórych ekspertów z Polski, że Rzecznik Praw Obywatelskich to ostatni bastion, na którym mogą liczyć ci, którzy szukają uczciwego zajęcia się ich sprawą bez uprzedzeń i wpływu dyskursu politycznego dlatego zdecydowała się zaangażować tę sprawę, kierując list do polskich władz podkreśla w nim istotną funkcję on Good mana, który odgrywa kluczową rolę w ochronie i promowaniu równego traktowania Polaków w odpowiedzi na list otrzymałem zapewnienie od ministra Konrada Szymańskiego, że obecne prawo będzie respektowane jednocześnie wiceszefowa komisji przyznaje, że odpowiedź polskiego rządu nie w pełni satysfakcjonuje czekam zatem odpowiedź satysfakcjonującą Maciej Zakrocki przedstawia 15kwietnia 2019 roku pożar zniszczył znaczącą część katedry Notre-Dame jednego z najsłynniejszych zabytków światowej rangi prezydent Francji Emmanuel Macron próbował w nocy, kiedy gaszono pożar uspokoić zszokowanych Francuzów, ale chyba cały świat obiecywał, że Notre-Dame zostanie odbudowana w przeciągu 5 lat i że będzie jeszcze piękniejsza niż dotąd pojawił się potem śmiałe wizje architektów odbudowy świątyni ze szkła Stali projekcji laserowych, ale rozbiły się o prozaiczne wymogi ochrony zabytków dzisiaj Gazeta PL donosiła, że 8marca rozpoczęła się wycinka wiekowych dębów, które posłużą do odbudowy słynnej drewnianej iglicy katedry Notre-Dame pierwsze postępowanie drzewo, które będzie służyć do odbudowy 96 metrowej iglicy to 200 trzydziestoletni dom pochodzący z Królewskiego lasu wersy wszystkie dęby, które zostaną wycięte są ponad stuletnie itu zaczęły się schody jak pogodzić wymogi ludzi, ale i przepisów, które wymagają by Notre-Dame była taka jak przed pożarem z troską o zabytki przyrody na razie mimo protestów ekologów zaczęła się wycinka potrzebnych drzew, a warto zaznaczyć, że łącznie do odbudowy katedry Notre-Dame potrzeba ich 2000, czyli 1% drzewostanu Francji jeszcze 1 przykład pokazujący, że świat nie jest taki prosty, jakbyśmy czasem chcieli Maciej Zakrocki przedstawia dzisiaj po cytat dnia sięgamy, korzystając z decyzji lewicy o złożeniu w sejmie projektu ustawy w sprawie wprowadzenia edukacji seksualnej w szkole informujące o tej inicjatywie Pani Poseł Wanda Nowicka przekonywała, że Polska młodzież musi wiedzieć co czym jest prezerwatywa i jakie stosować Polska młodzież musi wiedzieć czym jest owulacja i kiedy można zajść ciążę Polska młodzież musi wiedzieć czym jest pigułka antykoncepcyjna, jakiej używać, żeby zadziałała Polska młodzież musi wiedzieć czym jest kiła i chlamydia i cerę i co robić, aby ich uniknąć Polska młodzież musi tego wszystkiego dowiedzieć w szkole, bo rodzice bardzo często nie potrafią tych rzeczach mówić ani nie mają wystarczającej wiedzy poprosiliśmy o komentarz do tej wypowiedzi inicjatywy panią Finka Heynemann wieloletnią edukatorka seksualną grupy ponton grupa ponton zdecydowanie popiera cały projekt ustawy o i to jest gotowa do to znaczy po pierwsze bardzo dobrze dzieje się, że wg tego projektu nauczanie o seksualności zostanie wyjęte z ustawy dotyczącej regulowania zasad związanych z ciążą, dlatego że te tak naprawdę edukację seksualną do szkół wprowadza przynajmniej prawnie ta ustawa z 50 trzeciego roku zostać całkowicie zakazująca aborcji tymczasem edukacja seksualna nie jest nic tylko po to, żeby ne nie dopuszczać do niechcianych ciąż edukacja seksualna jest o wiele większym szerszym obszarem i w ramach edukacji seksualnej należy po prostu nauczać o zdrowiu o postawach, a właśnie o tym, o czym również relacjonuje posłanka Nowicka i cały ten cały ten projekt rzeczywiście zawiera bardzo sporo bardzo sporo informacji o konkretach, czyli np. o tym, że ma być nauczanie o budowie anatomicznej o aktualności człowieka również rodzicielskie równości płci o ochronie przed infekcjami przenoszonymi drogą płciową, więc jest to bardzo szeroki program również podkreślane jest w projekcie, że program ten powinien być dostosowany do wieku odbiorców odbiorcy cień to również jest bardzo potrzebne i to powinno tak naprawdę uspokoić, którzy mają wątpliwości odnośnie do tego projektu bardzo dziękuję, a teraz pora na główny temat audycji Maciej Zakrocki przedstawia gościem audycji jest pan prof. Dariusz Nawrot Instytut historii Uniwersytetu Śląskiego dobry wieczór dobry jak pan, który w grupach, zanim przejdziemy do samej historii gazu carskiego tego co się wydarzyło 2marca 1600 osiemdziesiątego czwartego roku może dobrze byłoby nakreślić, jakiej sytuacji są chłopi no powiedzmy na terenach dawnej pierwszej Rzeczypospolitej, a na terenach, które zostały wcielone do do Rosji czy na terenach zaboru rosyjskiego czy Królestwa w szczególności w czasie, jeżeli pan poseł po pierwsze, powiedzmy sobie także jest istotna różnica między tymi chłopami, którzy żyją na obszarze tzw. Królestwa polskiego tworu, który powstał jako sukcesu Księstwa Warszawskiego, a zupełnie inna sytuacja jest wokół żyjących na tzw. ziemiach zabranych, czyli ziemiach wcielonych do Rosji pozostających we władaniu Rosji od czasu trzeciego rozbioru, dlaczego dlatego, że w 1800 siódmym roku o zwycięstwa Napoleona i po utworzeniu Księstwa Warszawskiego chłopi znaleźli się na tym obszarze sytuacji ludzi wolnych to znaczy konstytucja Księstwa nadawała wszystkim wolność ona wprowadzała rewolucyjne zasady wolności równości i chociaż w praktyce oznaczało to ograniczenie tej wolności chłopskiej przez tzw. dekretów grudniowych 1800 siódmego roku, czyli chłop właściwie pozostają wolny tracił to wszystko co było związane z jego funkcjonowaniem na wsi, bo to stawało się własnością pana, czyli gospodarstwo narzędzia inwentarz, jeżeli chciał to mógł to wieś opuścić po spłacie zobowiązań, ale zostawało się wolnym słowa dosłownie tym się wolnym także od możliwości przetrwania wobec środków do życia wtedy się śmiano, że ściągnięto chłopa kajdany razem z koszulą, bo tak to rzeczywiście wyglądało i oczywiście była to reforma jednak kluczowa dla położenia ludności chłopskiej, bo to magiczne słowo wolność i reperkusje tej wolności ostały się także po utworzeniu Królestwa polskiego, którego władcą został fal Aleksander Pierz inna sytuacja była na ziemiach na wschód od Bugu tak by mogli to obrazowo powiedzieć tutaj obowiązują dalej system pańszczyźniany związany z przypisanie chłopa do ziemi, a więc jak gdyby ostała się ta tradycja pańszczyźnianego pasze zmiany stosunków z organizmu, który istniał tam czasu Rzeczpospolitej i to są wyraźne jak osiągi różnicy ale, żeby tak może zobrazować troszkę się mówić do wyobraźni dzisiejszego słuchacza to powiedzieć, że tak jak była taką huczało, bo pan redaktor pyta no to jest troszkę tak byśmy pracowali w korporacji, które to się daje nam mieszkanie daje nam wszystkie niezbędne narzędzia, żebyśmy w tej pracy mogli spełniać określone zadania daje pewne środki na utrzymanie, ale nie płaci pensji nie mam możliwości w gruncie rzeczy opuszczenia tejże korporacji można karać jak chce, ponieważ to on decyduje o tym jak właściwie pracę wykonujemy w jego ocenie czy dobrze się źle w dodatku, gdyby był z nas wyjątkowo niezadowolony to można w ogóle wyrzucić tej pracy i zostawić nas bez środków do życia mają myślę, że w takim położeniu mało, kto chciałby się znaleźć dzisiaj i trzeba zrozumieć narastające nasi napięcia w ciągu 19 wieku no bo taka sytuacja była chłopów, którzy znają się w ciągu tego wieku dziewiętnastego coraz bardziej dojrzalsze do nich ten świat troszkę zaczyna pukać w te odległe zakątki oni bardzo często nawet czasami chociażby przez tak, gdzie trafiali do wojska mieli jakieś inne możliwości kontaktu z szaf zewnętrznych poza tą wojną taką małą ojczyzną zaczyna mieć inny ogląd rzeczywistości buntować się przeciwko anachronicznym stosunkom społecznym, ale czy również docierało do nich, że jeszcze w pierwszej Rzeczypospolitej może w końcówce też m.in. z powodu właśnie zagrożenia dla FUS w ogóle bytu państwowego no były różne pomysły, żeby pozyskać jeśli można tak powiedzieć mam tutaj na myśli no już pomijam działania tzw. braci polskich, którzy mieli te pomysły, ale też mówi się, że tu jakimś wyjściem naprzeciw tym te w tej sytuacji była ustawa o sprzedaży królewszczyzn z 1700 dziewięćdziesiątego drugiego roku czy no już to znany nawet szkoły chyba Uniwersał połaniecki wydany przez Kościuszkę na podstawie art. 4 konstytucji 3maja oczywiście raczej generalnie popiera działania by głos, ale wobec pani, że funkcjonowanie homara, a potem prawda możliwości działania w okresie powstania kościuszkowskiego były mocno ograniczone czasowo, ale jest faktem, że konstytucja po pierwsze, brała pod opiekę chłopa to jest rzeczą ważną to nauczka gwarantowało państwową w pewnym sensie ingerencja właściwie gwarancje umów między chłopem, a pan to było bardzo ważna rzecz, bo to, jakby był taki początek ukrócenia samowoli dziedzica w stosunku do poddanych kontynuowała dokładnie idea jak to się mówi Universal łuk UPO Janickiego tak popularnie zwanej wielkiej reformy, ponieważ po pierwsze, ona regulowała kwestie związane z pańszczyzny tam kąpać się z nich siała przede wszystkim znaczący sposób dla chłopów poza tym wprowadzała na wieś urzędnika, który miał kontrolować właśnie relacje między panem dziedzicem, czyli tzw. dozorcę no to są tylko reformy, które generalnie biorąc służyły temu, żeby w tym świecie, gdzie pan posiada właśnie pełnię władzy nad chłopem można było zacząć stosować pewne mechanizmy kontrolne, które likwidowały patologia niestety w warunkach brak kontroli zawsze się zdarzały się starać się będą wtedy też miały miejsce, więc o tym, że w państwach nawet reforma, której mówiono jest o tyle kluczowa, że ona jak gdyby chce zlikwidować anachronizm pańszczyzny, bo mowa w złotych starostwa, do których pan się odwołał to chodziło prawda o takie dosyć szeroko rozumiane reformy gospodarcze w ramach, jakby projektu, który zwaną konstytucją ekonomiczną, bo pamiętajmy, że poza tą konstytucją polityczna, jaką była w tym czasie maja planowano ściekiem kilka innych darów może nie ustaw zasadniczych, ale rozwiązań prawnych, które modernizowały ziemie polskie i w ramach właśnie tej reformy dotyczących starostw, czyli ziem należących do państwa chodziło o to by wprowadzić utrzymanie, czyli zlikwidować pańszczyznę zresztą być postulatem jeszcze przez długi aktywnym w wieku 19 w no właśnie, bo idą krok do przodu pojawiają się okazje, aby znowu coś zrobić dla chłopów, a jednocześnie no po prostu ich pozyskać do sprawy narodowej z kolei mam na myśli czas powstania listopadowego tam się pojawia nazwisko Lecha Czarneckiego, czyli człowieka, który też rozumie, że chyba po pierwsze, pańszczyzna jest czymś kompletnie anachronicznym i ich już nawet na tamte czasy właśnie w Europie, a jednocześnie no, że trzeba coś zrobić w momencie, kiedy będziemy myśleli może jakieś walce narodowowyzwoleńczej no to wiadomo, że się bez no właśnie nawet nie wiemy jak to nazwać, bo chyba nie narodu, ale bez wsparcia chłopów to średnie nie uda czy ten jego pomysły do też jako zostały nie wiem zauważone zrozumiały, a i przyczyniały się do tego co pan nazwał takim takiej świadomości tych chłopów, że tutaj coś należałoby zmienić nasze ja powiem tak generalnie biorą od końca wieku osiemnastego po stronie tych, którzy myśleli o walce o niepodległość buduje się coraz silniejsze przekonanie, że niepodległości wywalczy Szlachta prawo sama Szlachta i to mówi Kościuszko który, szykując się do tej wielkiej i insurekcji, która miała przeciwstawić upadkowi Rzeczypospolitej mówiła 100 000 Kosynierów, którzy stanu stałem pod bronią będą w stanie przeważyć szalę zwycięstwa na polską stronę pracy oczywiście nie wyszło i ich 100 000 Kosynierów rzeźby nie mieli, choć jak słusznie pan redaktor zauważył sąd początki pewnych działań epoka napoleońska na pewno dla chłopów jest ważną lekcją królestwo polskie w tym sensie w 1 staną strony stanowi pewien postęp z drugiej strony pewien regres bo, chociaż działania Druckiego-Lubeckiego, który nam się zasłużyć wspaniale w procesie rekrutacji, więc Polski będą dla wsi oznaczały regres, ponieważ ten, gromadząc środki na swoje inwestycje będzie sprzedawał dobra państwowe nie gwarantują chłopom można by powiedzieć odpowiedniego statusu utrzymania w ogóle statutu, zostawiając regulacje między linia potencjalnymi właścicielami w rękach tych drugich, więc to są rzeczy niekorzystna, ale powstanie listopadowe bóle takim czasem szczególnym pokazują jednak z drugiej strony silny był opór tej warstwy właścicieli ziemskich przeciwko jakiejkolwiek istotnej reformy na wsi, bo pamiętajmy, jakie w czasie powstania listopadowego ostatecznie projekty trafiły do Sejmu już mocno ograniczone, ponieważ dotyczyły tylko reformy od finansowania, czyli likwidacji pańszczyzny zakładającą, że będą tylko do narodowych i w dodatku jeszcze rozciągnięte w czasie posiadające 10 lat to taki projekt okazał się projektem dla wielu zbyt daleko idącym ingerującym stosunki między właścicielami ziemskimi, a chłopami w związku z tym z 1 strony jest coś takiego jak coraz wyraźniejsza świadomości wielu ziemian tutaj chociażby Waleriana Bujnowskiego z jego publicystyką można przywołać przełomu osiemnastego dziewiętnastego wieku, gdzie jasno jak gdyby już uświadom miała się tym ludziom konieczność gruntownych reform i odrzucenia tego co jest spuścizną po realizmu, a z drugiej strony to co jest jakby swoistego rodzaju zachowawczą reakcją ze strony większości właścicieli ziemskich, a ustawy póki co wszystko bez zmian, bo nie wiadomo czy zmiany nie będą zabójcze dla naszej pozycji ekonomicznej w do tak, ale do niby coraz więcej by się na ten temat mówi, ale ciągle niewiele się robić to wynika m.in. właśnie z faktu, że po prostu nie mamy państwa sami się nie rządzimy w związku z tym trudno jest podejmować jakieś daleko idące reformy czy też tak dobrą sprawę no właśnie wszyscy byli zadowoleni z tego status quo, a chłopi no właśnie tu jest pierw pierwsze pytanie czy dziś w tej połowie dziewiętnastego wieku oni mają poczucie, że są Polakami, którzy na dodatek utracili ojczyznę czy dalej są po prostu poddanymi swojego pana znaczy powiedzmy sobie tak proces budowania nowoczesnego narodu w ciągu 19 wieku trwa i w odniesieniu do szerokich mas chłopstwa o pełnej świadomości narodowej mowy być nie może to nasze my wiemy, że to świadomość historyczną państwa posiada Szlachta was wykształcone mieszczaństwa również posiadają to świadomość narodową, która buduje się też na tych nowych takich szerokich zasiada w zasadach wspólnoty kultura kultury języka historii tradycje Tre tra natomiast swoje ma oczywiście chłopi tej świadomości jeszcze nie posiadają ten proces, który będzie trwał przez cały wiek dziewiętnasty już troszkę wyprzedzają czasu można by powiedzieć, że to w gruncie rzeczy będzie największe zwycięstwo Tadeusza Kościuszki, ale czas to najwyższe zwycięstwo to jeszcze nie połowa dziewiętnastego wieku to już niemożliwe dlatego, dlaczego największe zwycięstwo Kościuszki dlatego, że to właśnie mit legenda kościuszkowska w rozumieniu udziału chłopa insurekcji u boku naczelnika ruchu Marie waśnie w drugiej połowie dziewiętnastego wieku, a w końcówce bardzo wyraźnie budować świadomość narodową polskiego chłopa on przez tą legendą przez to opowiada Bartosz, który chciał na czele Kosynierów, który czapką zgasił to armaty powyższą wspaniale opisywał Wincenty Witos jak ojciec niepiśmiennych nieumiejących czytać kanał butą opowieść na nowo jest ona bowiem czytać jak właśnie w oparciu oto opowieść zaczyna rozumieć, że jest Polakiem, że jest członkiem większej wspólnoty narodowej i to w gruncie rzeczy włączy go dopiero na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku to świadomy obywatel kość nie znaczy oczywiście, że wcześniej nie istniały grupy chłopów większe lub mniejsze, które taką świadomość uzyskiwały, bo my ciągle żołnierz, który przysłużył chociażby w Legionach polskich czy potem wal się z Warszawskiego armii Królestwa to już nie był ten sam chłop, który do tego wojska trafią prawda to Buczek o wiele bardziej można powiedzieć obyty i świecie, ale co zarazem bardziej świadomy swojej prawda pożyć no pytał o to m.in. dlatego że to powoli dojrzewa, że tak nastrój właśnie znowuż w wśród Polaków czy wśród elit polskich tamtego okresu no taki pomysł, żeby może jeszcze raz spróbować oddają niepodległość powalczyć to minęło 30 lat od poprzedniego powstania pojawiło się nowe pokolenie ludzi no i WIG właśnie takie poczucie że, że może nadchodzi czas, aby podjąć kolejną kolejną próbę Rosja wydaje się, że kombinuje, aby na tym terenie królestwo wejście był Święty spokój może chce rozmawiać o jakiejś większej formie autonomii no i teraz pytanie kim rozmawiać, kto z naszej strony się tutaj pojawia i jaka jest ta wizja polskiej sprawy wśród ludzi, którzy są wtedy no znaczący i którzy mogą podejmować zarówno jakąś organizację chociażby kolejnego powstania lub prowadzić jakieś rozmowy z zaborcą Rosją na rzecz zwiększenia nie wiem autonomiczne zakresu swobody rozumie, że nawiązuje pan do tych wszystkich wydarzeń, które związane są tzw. wiosną Bolesław SA pozywa polską w Rosji i różnie po rzeczywiście czas, kiedy i sprawa Chłopska znalazła swoje miejsce w rozważaniach jakoś tak jeszcze tu jakby zdarzają się właściwie 2 takie rzeczy dosyć istotną to znaczy czterdziestym szóstym roku władze Francji po raz pierwszy decydują się za ingerować w relacji między pani ma chłopy czterdziestym szósty roku ukaz carski wprowadza pan postanowień, które z 1 strony zadowalają z drugiej strony szacują What IT liczy lira być może ból to na kierunku likwidacji pańszczyzny tak się dzieje, ale wprowadzono zakazu lub Chłopskich swobodne jak mówiliśmy ta władza pana natłok, która oznaczała możliwość w każdej chwili uznać za skromnego nieefektywnego wywalić go jest oczywiście tutaj czynnikiem niezwykle ważne, jeżeli ulegnie ograniczeniu tam wprowadzono też zasady dla gospodarstw powyżej 3 mogą czuć to jest ponad 1,5ha, a zlikwidowano wtedy część powinności tzw. darmo, do których różne rodzaje prac, do których chłopów dowodowa wiec zaczęto wprowadzać kontrolę administracyjną nad umowami między panem chłopem zapewniano chłopom nawet prawo dziedzicznego użytkowania ziemi co bardzo ważny, ponieważ nie oznaczało groźby prawne pozbawienia rodziny gruntu, na którym do tej pory siedziała to były szybko czynniki niezwykle ważne, które z 1 strony uświadamiał też szlachcie, że tak naprawdę trwanie w tym systemie jest już właściwie niemożliwe no bo z 1 strony tak zmieniać gospodarka europejska wizyta w tym wieku i bądźmy szczerzy feudalne stosunki na wsi nie sprzyjają tak na dobrą sprawę efektywności w gospodarowaniu w związku z tym jak ta nowa gospodarka wymusza też poszukiwanie takich rozwiązań, które pracę na roli uczyniły bardziej zyskowną, a to się wiąże chociażby z perspektywami na eksport płodów rolnych rolnych pytamy dziewiętnastym wieku bardzo przyspiesza rozwój demograficzny Europy będzie głód w cudzysłowie na produkty żywnościowe i to jest wielka można by powiedzieć atrakcyjność może wypełniać tego głodu przez rolnictwo np. na ziemiach polskich z drugiej strony prawda od właściwie czasu powstania kościuszkowskiego jest świadomość, że ci wszyscy, którzy rzucają mniej uwagi radykalne hasła o sprawie chłopskiej mówią, że bez dania chłopów ziemi tak dalej nie ma co myśleć o jego zaangażowaniu walkę trzeba czymś też jak gdyby robi swoje, bo Szlachta prawda zaczyna myśleć o tym, że wcześniej czy później co się może skończyć bez udziału nota ingerencja władz carskich też uświadamia z 1 strony pewne napięcia zagrożenia, jakie tworzy sama wieś, ale także to, że władze carskie mogą wykorzystać sprawę wniosku przeciwko szlachcie postrzegany zresztą jako warstwa będąca głównym nośnikiem idei narodowej i wroga wobec Rosji no to wszystko powoduje, że w latach pięćdziesiątych nie ma właściwie wśród szlachty wątpliwości w jaki sposób trzeba się tymi sprawami chłopskimi ich Łowiec miejskimi zająć temu m.in. służyć działalność Towarzystwa Rolniczego tutaj słynny Andy Zamość i propozycje, które ze strony Towarzystwa zaczynają być artykułowane odciąży, o czym dotycząca przechowania, czyli kontrolną my jako ziemianie zróbmy to sami, zanim zrobią dla nas to inni albo nie daj Boże chłopi wezmą sprawy swoje ręce i będą z tego wynikały tylko samej właśnie straty i projekt zresztą idą nie tylko w kierunku skrzyżowania jako takiego, ale także możliwości wykupu potem tejże, o czym usuwanych ziemi tam myślano o prawa instytucji finansowej, która miała chłopów zbierać takie składki, które w perspektywie tam 46 lat miały przynieść przekształcenie ziemi ich własność praw 1 stronie było to obydwie strony można by rzec, że oddało prawie pół wieku problem jest póki co jak my żyjemy w stopniu dotknie tak by można było przewrotnie powiedzieć, ale to wszystko oczywiście powoduje, że 60 pierwszym roku sytuacja staje się dosyć mocno napięta w związku z wydarzeniami, które zachodzą rozprawy, że wiosna potrzeba to Polska pamiętajmy 60 pierwszy roku oznacza zresztą nosi też wypada tutaj marzy ukazuje carskiego wolniej wg starego stylu to, ale wg naszego kalendarza to wypadało, bo leży na 3marca już tutaj nie pomylił uwłaszczenie uwłaszczenie w Rosji prawa i to właśnie w Rosji nie obejmuje ziem Królestwa polskiego, dlaczego dlatego, że pozycja prawna słowa w królestwie jest inna niż prawda w Rosji w związku z tym po pierwsze, zginie Bogu jest w wypadku granicą tejże reformy ona powoduje oczekiwania i szanowania chłopa na ziemiach Królestwa polskiego zadośćuczynić temu w jakimś sensie zaspokoić pewne oczekiwania chłopa ma reforma, którą proponuje ten człowiek, który próbuje z Rosją w imieniu Polaków, ale też wbrew większości Polaków się dogadać, czyli Aleksander Wielopolski mowa tutaj oczywiście tzw. kupię pańszczyzny, którą wprowadzono 60 pierwszym roku to powoduje dosyć duży ferment na wsi, bo nie tego w opisie spodziewali, że będą mieli przekształconą pańszczyzny w oku pieniężnej Toma niekorzystnych dla siebie warunkach powoduje to kolejne komplikacje napięcia związane z buntami chłopskimi, która zresztą tutaj można by powiedzieć solidarnie w tym okresie Szlachta wojsko carskie starają się pacyfikować zmusza do kolejnych działań wielopolskiego, który już kolarze jako naczelnik rządu cywilnego 60 drugi roku decyduje się na otynkowanie chłopu, ale konsekwencją jest właściwie, kiedy zbliżamy się tego kulminacyjnego momentu, o których mówił pan redaktor, czyli podjęcia walki o niepodległość dziesiątki trzecim roku w okresie powstania styczniowego to właściwe w sprawach Chłopska tak nabrzmiała, że trudno się do minionych to nie jest tak, że wszyscy siedzą w jakimś takim sielankowy świecie, że nagle ktoś skończył mówi, a my sobie tutaj uwłaszczenie gminie tu wręcz zajęcie stanowiska i podjęcie pewnych działań było już wymogli chwili nie dało się nad tym wszystkim co się działo przejść do porządku dziennego, ale jednak nie wszyscy mimo tego napięcia są gotowi to zrobić no bo tutaj rozumiem, że wprowadzimy pojęcie czerwonych białych no bo rozumiem, że sam już wspomniany przez pana margrabia Aleksander Wielopolski, który właściwie współpracuje z Rosją raczej specjalnie nie jest zainteresowany, aby mieli wciągnąć chłopów jakąś aferę przeciwko przeciwko Rosji to on poza tym częstowanie chyba specjalnie jakiś pomysłów nie ma, ale biali chyba też, chociaż może lepiej przypomnijmy, kto to są biali aktorzy trwa naczynie inaczej biali ma, jeżeli biały to sami musimy to sami oczywiście Towarzystwo rolnicze z tymi kręgami to oni mają pomysł jak mówiliśmy o tym słowa nie dać prawo wykupu tej ziemi w dłuższej perspektywie dla chłopa tak, żeby on ziemię, po czym schowano mu w końcu przekształcić swoją własność, ale nie dziedzinie te temu przeciwna kłamie Wielopolski, który jest skłonny zaakceptować otynkowanie najlepiej jeszcze czasowe tak, żeby zwiększyć do władzy pana na kwotę ponad szkoda go czy czujemy się na dzisiaj da to po 10 latach prawda możemy opowiedzieć ani więcej podpisze gotową nową umowę prawa, więc jest to metoda do ograniczenia można by powiedzieć tej swobody chłopskiej, ale oczywiście dla tych kręgów w gruncie rzeczy istnieje cały czas ta obawa, która też stowarzyszenia forum Rosji, że jak chłop dostanie pełną wolność i apelujemy do nie wiadomo co zrobi rząd szybko można zmarnować, więc lepiej to robić stopniowo powoli niej zbyt daleko idące rozwiązań natomiast o młodych radykałów, który stawia na powstanie zbrojne powstanie, w którym oczywiście rzeczą najważniejszą będzie zaangażowanie większości ludów bardzo Polskę tak jak biali liczyli, że tym czynnikiem, który przeważy będzie interwencja montaż znak sprawy polskiej w Petersburgu tak czerwoni liczą, że to właśnie siła ludu decydują o zwycięstwie no to rzeczą kluczową musiałoby oczywiście wciągnięcie tego ludu walka, a wciągną go można było tylko w ten sposób dać mu to, czego oczekuje, czyli dać mu to co zostało zawarte w manifeście 2002. 1000 sześćdziesiątego trzeciego roku zniesienie wszelkich nierówności stanowi uwłaszczenie chłopów, czyli krótko mówiąc chłop dotrzymuje prawo własności na Gorzeli, na której gospodarz zabudowań i wszystkiego co związane z różnymi prawami jakieś złoża no dobrze, ale jednak to, mimo że ukazuje się to co się okazuje ta obietnica się pojawia to właściwie jakiejś specjalnej reakcji nie ma czy to czy to jest takie poczucie ze strony chłopów, że ci, którzy oferują to na co w sumie czekają nie mają tak de facto żadnej władzy żadnego żadnej możliwości sprawczej no, a zainwestowanie w nich przecież jest ryzykowne, bo nie wiadomo czy czy powstanie zwyciężyć to jest czy tu mamy do czynienia z taką kalkulacją na pewno pan poważny kraj no nic właściwie poza takimi specyficznymi sytuacjami jak chociażby w Zagłębiu dąbrowskim, gdzie akcja ponurego Kurowskiego udało się naprawić 3 tygodnie tworzyć obszar niepodległego państwa po tych udziałów planowała Polska administracja, gdzie tworzono polskie oddziały straży to nic właściwie takiej władzy realnej państwo podziemne powstańcze nie miało w związku z tym dla chłopa dalej przedstawicielem władzy nie był jakiś tam pani naczelnik powiatowi działający w konspiracji tylko rosyjski prawda urzędnik, który reprezentował władze gubernialne regionalne długu prawda warszawskie czy Rosji dał, więc to jest oczywista to miało znaczeń, ale pamiętajmy, że po pierwsze, były miejsca, gdzie rzeczywiście ten zakres wprowadzano, tak więc w Zagłębiu, gdzie jedna z pierwszych akcji, jaka towarzyszyła wybuchowi powstania na przełomie stycznia lutego oznacza wszędzie ogłaszanie właśnie manifestu dekretu rządu dotyczącego sprawy chłopskiej rzeczywiście na wiosnę sześćdziesiątego trzeciego roku zaobserwowano w wielu obszarach chłopi przestali wykonywać wynikające z obowiązków pańszczyźnianych czynności, bo uznali, że władza to zniosła zmieniło się oczywiście wraz z, bo z widocznym już od wiosny upadkiem powstania tak naprawdę wiosną było widać, że powstanie nie osiągnęło tego zasadniczego celu ani nie osiągnęło takiego impetu maki liczono ani nie nastąpiła interwencja osadzona jeszcze trwa siłą rozpędu na jesieni jeszcze prawo, utrzymując dyktaturę stawia na wcielenie właśnie dekretów uwłaszczeniowych w życie jako czynnik, który może pobudzić ponownie Polaków do walki, ale to z kolei powoduje reakcję Rosjan, którzy jak zrobić przerwę jak gdyby całą sprawę i żeby zakończyć w ogóle kwestie czy możliwe jest po jak gdyby wezwanie czy chłopów czy zaangażowanie chłopów po stronie walki o niepodległość postanawia są na tych samych zasadach wprowadzić zasadę właśnie do właśnie no i w taki trochę może niezręczne pytanie, dlaczego jak Car wydaje ukaz o uwłaszczeniu włościan w królestwie polskim no to jest kochany i chłopi są szczęśliwi, a jaką chciała robić władze powstańcze po to, m.in. właśnie, żeby mieć ich do do dys pozycji żeby, żeby wykorzystać ich siłę liczebność do do zwycięstwa to nie bardzo no tak, ale pamiętajmy też tak siła powstańcze większość jednak są chłopi to nie jest tak prawda walczy tylko 3 lata po tylko mieszczanie chłopów w oddziałach postaci jest sporo oczywiście nie ma skalę, jakiej oczekiwano nie porwano całego narodu jak wyliczyli też historycy więcej chłopców niż w oddziałach powstańczych służyło tak naprawdę spraw obywatelskich, która osiągnie Obywatelską, bo w sprawach takich, które powoływano powoływała władze rosyjskie, które m.in. służyły wypędzanie powstańców z lasu, więc można by rzec, że tutaj jednoznacznie prawda świadomość większości głosów była taka nie znajdowali się narzędziem anty postacie polityki władz rosyjskich ma kiedy władza carska, która jest reprezentowana przez rolników realizuje prawda wszystkie postulaty dotyczące uwłaszczenia właśnie tym tych szukałem was 2marca 1800 sześćdziesiątego czwartego roku notowało traktuje jako rozporządzenie władz, które jest jak najbardziej realnej przenosi się na praktyczne, że takie rozwiązania, bo tam tytuł ukazał jest wyraźnie napisane, że od 15kwietnia nie musi wychodzić na pańskie itd. itd. więc jest to, że lista niektórzy nawet potem tworzą ten mit Aleksandra drugiego wyzwolicieli chłopów spod jarzma szlachty w Częstochowie w miejscu nader często jedzony przez chłopów nawet inicjatywy miejscowego naczelnika powstaje wiele takich ponad naturalnej wielkości prawie cztero metrową figurą Aleksandra drugiego pomnik właśnie cara wyzwoliciela, który naród chłopski obraz wolnością paradoks sytuacji polega na tym, że naczelnik nie zrobił wielkiej kariery na budowie tego pomnika wkrótce okazało się, że drugie tyle kosztował ten pomnik to ukradł ze składek, które na ten cel przeznaczono na reaktor w urzędach carskich bywało korupcja była rzeczą nagminną, ale faktem, że te postanowienia władz carskich ona oczywiście w realne rozwiązania na wsi polskiej się zamieniły wprowadzają zresztą kilka bardzo niebezpieczne dla tych stosunków na wsi rozwiązań, bo po pierwsze nie sprzyjały tak naprawdę dobremu rozwojowi wsi wydawałoby się chłopu się powinno poprawić nie poprawiło się wszystkim poza tym rozwiązania dotyczące uwłaszczenia przejęć zniesienia pańszczyzny przejęcia działek, które były w dyspozycji chłopów na własną żaden z inwentarzy zabudowaniami nierozwiązywalnych spraw, którą skrócenie władze carskie pozostawiły nierozstrzygniętą, czyli kwestię serwitutów, czyli praw korzystania z łąk pastwisk lasów pamiętacie państwo pewno wszyscy słynny słynny odcinek chłopów, gdzie dochodzi właśnie do sporu między chłopami, a dziedzicem dotyczącym lasu, którego chłopi mają prawo prawda do korzystania z Zatora i dziękuje tego typu sprawy na wsi polskiej będą jak gdyby pan kupią tych rozwiązań, które władze carskie stosowały, ale też intencji władz carskich ta reforma agrarna miała z 1 strony powstrzyma chłopów właśnie od udziału o węzła u bardzo niepodległość z drugiej strony bić też to co się dało klin między właścicieli ziemskich, a chłopów to rzecz niezwykle istotne no właśnie mogą teraz myślę że trzeba by to jako zostawić dowód, jakkolwiek to nie jest może miły no no no dotąd szlachty, która za udział w powstaniu styczniowym jest represjonowana, która traci majątki te słynne kobiety w w czerni tak i ci chłopi, którzy na kolanach przed tym pomnikiem na Jasnej górze dziękują Aleksandrowi za za ziemię no no patrole mówi dla chłopów parę forma z 1 strony była niewątpliwie spełnienia tych oczekiwań, które przez cały wiek dziewiętnasty coraz silniej wieś artykułował z drugiej strony przyniosła pierwsze efekty w postaci bardzo dużego rozwarstwienia wsi, bo nasi kształcą się w ogóle warstwa zamożnej gospodarzy, ale np. ktoś chłop miał pełne prawo własności żeli i wynikają z tego potem różnego rodzaju na działy, które służą rozdrobnieniu właściwie własności wiejskiej powodują potężne reperkusje właśnie dla wsi kłopotem staje się przeludnienie wsi drugiej połowy dziewiętnastego wieku stąd chociażby te naprawdę potężne liczby opuszczające wież, które znajdują ujście z 1 strony rozwijającym się w przemyśle w całym procesie industrializacji urbanizacji, który oferujemy wraz z rozwijającymi się nowymi ośrodkami przemysłowymi na ziemiach Królestwa polskiego to daleko nie szukają słynna Łódź prawda też znana wszystkim dobrze ziemi obiecanej to obszar Zagłębia Dąbrowskiego chociażby dr Judym się tutaj kłania, ale przede wszystkim gigantyczna emigracja, która także obejmuje ziemie Królestwa polskiego nielegalna powiedzmy sobie w swojej masie np. do Ameryki, która przynosi też efekty w postaci dziesiątek tysięcy ludzi, którzy w tych dziesięcioleciach w latach siedemdziesiątych osiemdziesiątych dziewięćdziesiątych opuszczają ziemię polską, a właściwie wieś polską właśnie, dlatego że na tej wsi nie jest dobrze na skutek tego rodzaju rozwiązań, jakie zostały wtedy wprowadzony pamiętajmy, że większość gospodarstw rolnych, która powstaje w wyniku procesu uwłaszczenia to są gospodarstwa 15 ulgowe albo mniejsze, więc to są wielkość Boga oczywiście to tak jakby prosić o około wychodzi 15 mur około 8ha jest odniosą gospodarstwa duże, które jeszcze mówię ulegają podziału nowo wszystko, aby przyczynia się do tego, że ta wieść wcale się znaczący sposób nie modernizuje pozostaje potężna liczba osób bez wolnych wprawdzie podjęto pewne działania nas, żeby zaspokoić głód dzieli na wsi wykorzystywano np. majątki skonfiskowane szlachcie za udział w powstaniu do właśnie takiej parcelacji nadawania ziemi bezrolnych, ale to znaczący sposób też nie zmieniło sytuacji nie było w interesie władz carskich, żeby ten proces jakoś do końca doprowadzić no jak historyk jak pan ocenia fakt powołania do życia no właśnie można powiedzieć pierwszego i chyba wtedy w ogóle jedynego w królestwie samorządu tak wiejskiego samorządu pojawia się wójt no tak nasze było ich wcześniej tylko był nim siedzi natomiast w momencie, gdy no, a prawo chata chłopa dać władza pana na głowę no automatycznie prawda te obowiązki przejmuje tak to inny nowy to jest rzeczywista no niewątpliwie rzecz ważna dla tego procesu jak gdyby u obywateli imienia wsi to nie ma w ogóle dla nowo się na to w takim razie punktu powiedzmy wracając do pytania, które dzisiaj padło to w jakim momencie no coś co byśmy już dzisiaj nazwali poczuciem wspólnoty narodowej można powiedzieć, że zaczyna być dość powszechne wśród chłopców moby całą dziewiętnastego dwudziestego wieku to jest ta wielka praca, która została wykonana też w okresie prawda nazwijmy to pozytywistycznej Polski tego pójścia na wieś edukacji uświadamiania szkolnictwa, które niesie ze sobą prawda określony określoną wiedzę umiejętności wydarzenia początku dwudziestego wieku edukacja, która się wtedy zaczyna w języku polskim, bo pamiętajmy, że to jeszcze czas 19 wiek rusyfikacji, ale potem wydarzenia 900 piątego roku tutaj wprowadzają pewne zmiany jeśli chodzi o szkolnictwo polskiej ożywiają tego ducha na końcu to wszystko co towarzyszy wydarzeniom pierwszej wojny światowej i możemy powiedzieć tym momentem przełomowym takim symbolicznym wręcz jest to, że kiedy przychodzi rok 1918, kiedy przychodzi niepodległość, kiedy rodzi największe zagrożenie dla tej niepodległości, jakim jest rok 1920 to chłopcy 900 dwudziesty roku na wezwanie swoich liderów świadomie staje do obrony ojczyzny, którą utożsamia z powstałą właśnie Rzeczpospolitą polską w dno, choć niektórzy mówią no może to na zasadzie, że potem nikt nie pamięta, że te krzyże kapliczki skrzynkę dziękczynne dla cara za to, że dał ziemię i to jeszcze po drugiej wojnie światowej można było gdzieniegdzie spotka, ale pamiętajmy, że to jest w przypadku tego naczelnika częstochowskiego w dużej mierze inicjatywa urzędników saskich, którzy w ten sposób starali się zasługi dla siebie zebrać, a nie taka oddolna inicjatywa chłopka, choć taki deszcz też rodziły no już zupełnie ostatnia ostatnia ocena czy w takim razie pan uważa, że ten zabieg Aleksandra drugiego z 2marca 800 sześćdziesiątego czwartego roku był sprytnym zagraniem, które rzeczywiście dawał Rosji spokój i odsuwał taką udaną walkę o niepodległość właściwie tylko odrobinę przesuwa w czasie to i tak nic nie zmienił nie jak najbardziej był to zabieg, który był sukcesem Rosji, ponieważ ingerencja w stosunki i na wsi między chłopa pana odbyła się jak gdyby pomyśli Rosji w pewnym sensie można by rzec zreformowano też system fiskalny pamiętajmy, że to, że chłop otrzymuje ziemię związany jest nakładanych na niego podatkiem gruntowym, który służy m.in. do spłaty szlachty z tytułu utraconych korzyści, ale też służy budżetowi państwa rosyjskiego, czyli państwo rosyjskie beneficjenta w postaci zwiększonych dochodów, jakie to wszystko tak podliczymy to się okazuje, że Rosjanie są całkiem niezłe zwycięstwo tejże reformy Jona oczywiście na dłuższy czas wpływa to niebezpieczeństwo, że szlachcie uda się porwać lub tak jak to było w tym zamierzeniu Tadeusza Kościuszki do zwycięskiej walki o wolną Polskę w bardzo dziękuję pan poseł Dariusz Nawrot Instytut historii Uniwersytetu Śląskiego był dzisiaj naszym gościem dziękuję panie profesorze dziękuję panie redaktorze dziękuję pani moje podziękowania tradycyjne dla Małgorzaty Wólczyńskiej, którą audycję wydawała Maciej Zakrocki dobry noc Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA