REKLAMA

Rosenbergowie - szpiedzy oskarżeni o wykradzenie tajemnicy budowy bomby atomowej dla ZSRR

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-03-29 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
51:02 min.
Udostępnij:

"Morderstwo z premedytacją to przy ich zbrodniach drobiazg" - grzmiał sędzia, któremu przyszło wydać wyrok w ich sprawie. Kim byli, jak działali i dlaczego?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
przeszłości amerykański wywiad niczym mityczny Tezeusz szedł po nitce do kłębka najpierw wziął się za rozszyfrowanie radzieckich depesz nie czytanej wcześniej, bo uznawano Moskwę za sojusznika i przyjaciela w końcu jednak gdzieś w czwartym roku wojny dostrzeżono ten błąd lektura trwała kilka lat i była pouczająca zorientowano się bowiem istnieniu szpiegowskiej siatki atomowej pierwszy wpadł fizyk Klaus Fuks po kilku tygodniach załamał się i zaczął mówić choćby o Rozwiń » pracowniku fabryki chemicznej z Filadelfii, któremu przekazywał meldunki Harry Gold zostaje zatrzymany wkrótce także staje się rozmowny trop prowadzi teraz do samego ośrodka badań jądrowych w Los Alamos David Greene Glass pracuje w laboratorium od czterdziestego czwartego roku, a co stamtąd wyniesie to dostarcza siostrze zresztą na jej wyraźną prośbę, a siostra z mężem Sowietom to szpiedzy ideowi, bo szczerze wierzą w komunizm nie trzeba płacić ryzykują za darmo nie, licząc pochwał zegarka biura oczka tyle dostali do tej pory ETL czuli już Rozen Belgowie trafiają do aresztu odmawiają współpracy milczą jak zaklęci, choć grozi im krzesło elektryczne na jaw wychodzi jednak ogrom informacji, jakie szły do związku Radzieckiego od liczebności personelu Los Alamos po precyzyjną instrukcję tego jak materiał rozszczepialny jest skompresowany w celu wywołania eksplozji zwykłe dokonane z premedytacją morderstwo to drobiazg w porównaniu z ogromem waszych zbrodni peroruje sędzia wasz udział w przekazaniu tajemnicy bomby atomowej Sowietom od całe lata przyspieszył ich postępy w tej dziedzinie małżeństwo zostaje uznany winnym szpiegostwa i skazany na śmierć za zdradę jest 29marca 1951 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka dobry wieczór państwu moim państwa gościem jest dzisiaj dr Marcin Petelski Instytut amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego dobry wieczór panie doktorze dobry wieczór panie dobry wieczór państwu był 16 lipca 1945 roku, kiedy to doszło do eksplozji próbnej od tego dnia stany Zjednoczone były w posiadaniu bomby atomowej, która spadła 6sierpnia na Hiroszimę 9sierpnia na Nagasaki czterdziestym siódmym roku stany Zjednoczone mają już 13 bomb atomowych wywiad amerykański szacuje, że związek radziecki, bo oczywiście zimna wojna się rozpędza będzie miał bombę najwcześniej w roku pięćdziesiątym, ale bardziej prawdopodobne, że dopiero w roku 1953, przygotowując taką prognozę analitycy opierali się na wydawanych na Wschodzie pracach naukowych informacjach tajnych źródeł rzecz jasna no i założeniu, że jako taka mało wydajne eksploatację radzieckich złóż uranu nie pozwoli Sowietom na szybsze wyprodukowanie bomb niż w tym 50 tym raczej pięćdziesiątym trzecim roku Amerykanie jednak przy konstruowaniu tej prognozy nie wzięli pod uwagę 1 zdrady, bo przyspieszenie radzieckich prac było możliwe dzięki szpiegom atomowym i to o nich będzie dzisiejsza historia zaczną od samego początku ponoć pierwszymi organizatorami atomowej agentury w stanach byli Wasilij i zawita zarobi nowie małżeństwo mieszkające w Waszyngtonie tak tak wspomniani przez panią ludzie to przedstawiciele takiej grupy Amerykanów czy grantów do Stanów zjednoczonych, bo różnie bywało ze statutem formalnoprawnym, którzy przybywali do USA zamieszkali tam pracowali jeszcze w okresie międzywojennym bywał także pojechali tam imigranci z dawnej Rosji Rosji carskiej później w związku Radzieckiego bądź Europie czas Europy wschodniej oni układali sobie jakoś życie w stanach Zjednoczonych no tam także nawiązywali znajomości czy to przyjaźnie znajomości czysto towarzyskie czy chodzi, jakie związki bywały też tak że, że związki z ludźmi urodzonymi w stanach Zjednoczonych Amerykanami może tak powinien prezentującymi łączyła my także fakt protestanccy to by czy te osoby także bywały uwikłane w działalność na rzecz związku Radzieckiego chodzi o to, że od płatności można powiedzieć tak po pierwsze, wojnie światowej powstała w stanach Zjednoczonych komunistyczna partia Stanów zjednoczonych ona działa legalnie, chociaż właściwie bardzo wcześnie znaczna część struktury tej partii została świadomie przez komunistów amerykańskich sprowadzona do podziemia chodzi o to, że właśnie wszystkie partie komunistyczne przecież wówczas działo przeciwko porządkowi społecznemu politycznemu krajów, w których działały bywało także bywały one zakazane bywało także dział ulegania nigdy nie cieszyły się sympatią władz no bo przecież oczywisty sposób zmierzały do ukształtowania zupełnie odmiennego porządku i samych Stanach Zjednoczonych w ramach tej niejawnej sieci działali różni ludzie, którzy pojawili się w USA różnych okresach czasu i punktem oparcia dla nich często bywały jakieś organizacje struktury powiązane ze związkiem Radzieckim przypomnijmy, że do objęcia władzy przez prezydenta Franklina Roosevelta na początku lat trzydziestych stany Zjednoczone nie utrzymywał ze związkiem Radzieckim stosunków dyplomatycznych to zmienia faktu, że miały jakieś relacje gospodarcze PiS zbira niezależnie od tego, że Republikanie rządzący w latach dwudziestych Stanami Zjednoczonymi byli można powiedzieć instytucjonalnie ideologicznie antykomunistycznej i nie przyjmowali możliwość uznania związku Radzieckiego jako państwa na zabieg klimatycznej to nawiązywali stosunki handlowe za zadanie oczywiście też to robił i też czynniki ekonomiczne jak tutaj znaczenia dla związku Radzieckiego to też był kanał za pośrednictwem, którego można było ułatwić sobie pozyskiwanie informacji ze Stanów zjednoczonych i wspomniani przez panią ludzie można by też mieć inne grupy np. była taka grupa, a pan nazwano go los będę od nazwiska Jakuba golasa i bez zbędnej, która też działała na rzecz pozyskiwania informacji ze Stanów zjednoczonych dla związku Radzieckiego oczywiście tutaj sklep był był także była relacja osobista dwojga ludzi, choć sama za wewnętrznej może też 2 słowa na temat, bo to jest ciekawe listy pokazuje często drogę do współpracy ze związkiem Radzieckim młoda Amerykanka urodzona w stanach Zjednoczonych studiująca we włoszech, widząc jak się rodzi faszyzm włoski później zaraz Zjednoczonych powiązana z organizacjami antyfaszystowski związana prywatnie z losem, który był agentem Radzieckim i które to Amerykanka działała na rzecz związku Radzieckiego, a potem 3005. roku złożyła zeznania przed FBI to też jest jedna z tych historii, która otworzyła drogę do procesów i wskazań w zakresie w zakresie działania przeciwko temu szpiegostwo na rzecz związku Radzieckiego tej pani powiedziała jest stan grupa ludzi, którzy pozyskiwali różne informacje na rzecz ZSRR one dotyczyły gospodarki dotyczyły polityki on wreszcie dotyczyły programu atomowego, który to program atomowy z punktu widzenia związku z kim miał oczywiście fundamentalne znaczenie, dlatego że chodziło o kwestię równowagi sił później zostanie okres zimnej wojny określonym równowagi strachu między związkiem Radzieckim, a Stanami Zjednoczonymi przez bardzo długi czas stany Zjednoczone nie zorientowały się istnieniu tej agentura ne siatki, która była skupiona na zbieraniu informacji wyłącznie o programie atomowym przede wszystkim o projekcie Manhattan teraz chciałbym pana doktora zapytać jak doszło do wykrycia najważniejszych osób, które przechwytywał przekazywały związkowi Radzieckiemu te kluczowe informacje Ros Berga i oczywiście będą w centrum naszego zainteresowania ale zanim dojdziemy do razem Belgów to pokonamy jeszcze kilka innych stopni personalnych na tej drodze, ale zacznę od 3009. roku, kiedy to po podpisaniu paktu Ribbentrop Mołotow rząd Stanów zjednoczonych nakazał agencjom telegraficznym kopiowanie depesz przychodzących do ambasad niemieckiej japońskiej i radzieckiej oraz wychodzących z nich i tych zakodowanych wiadomości nie próbowano wówczas odczytywać Ameryka też długo nie mógł się zdecydować czy przystąpi do wojny czy nie przystąpi w końcu przystąpiła wtedy kryptolodzy podjęli pierwsze próby odczytania niemieckiej japońskiej korespondencji, która sobie w tych magazynach zalegała, ale korespondencji radzieckiej ze względu na to, że my Amerykanie i związek radziecki byli sojusznikami postanowiono jednak nie ruszać na sobie dalej spoczywała w workach sięgnięto po nią dopiero wtedy, kiedy okazało się, że Rosjanie nie grają fair, że nie chcą się dzielić swoimi informacjami stany Zjednoczone w sumie niewiele wie wiedzą ani o polityce ani militaria Haniu armii czerwonej tak wówczas postanowiono otworzyć magazyn z radzieckimi depesza ami i tak rozpoczęła się operacja Venona był luty czterdziestego trzeciego roku ona miała mieć charakter kluczowy dlatego, o czym dzisiaj mówimy tak tak pani rację na tym oczywiście podchodzono do związku Radzieckiego inaczej do Niemiec do Japonii związek radziecki był sojusznikiem warto bowiem wspomnieć, że w okresie drugiej wojny światowej po agresji niemieckiej na ZSRR, że będzie ich naturalny sposób nasze powstanie po tej samej stronie barykady, po której była wielka Brytania i siłą rzeczy szybko stany Zjednoczone, bo przecież w grudniu 1000 czterdziestego pierwszego roku stany zostały zaatakowane przez Japonię i faktycznie w stanach Zjednoczonych był bardzo duży poziom, a uznania dla wysiłku wojennego związku Radzieckiego powiedział tam jeszcze 1 sprawa warto wspomnieć w tym kontekście, że ten taki takim takie uznanie dla związku Radzieckiego czy akceptacja opowiedzą akceptacja modelu Radzieckiego ona przyszła tak 30, dlatego że nowy ład Franklina Roosevelta ten wielki program reform gospodarczych bardzo wyraźnie odwoływał się do idei centralnego zarządzania gospodarką do idei rządu zaangażowanego rozwiązywanie spraw gospodarczych, a związek radziecki jako jako kraj, który dokonał kolosalnego postępu cywilizacyjnego bardzo szybkim czasie czy patrzono na związek radziecki jak na kraj, który też było oczywiście uproszczenie, które jako carska Rosja był kraj cywilizacyjnie zapóźnione i nagle stał się zindywidualizowaną potęgą to robi wrażenie, a w stanach Zjednoczonych i też przyjęcie właśnie tego modelu takiego centralnego zarządzania gospodarką od pewnym zakresie oczywiście w USA powodowało, że ten model radzieckiej osoby tak diaboliczny tego wszystkiego doszła jeszcze doszedł jeszcze ten front antyfaszystowski na tak 30 pamiętajmy że, że związek radziecki i pani słusznie wspomniała pakt Ribbentrop-Mołotow związek radziecki bardzo dobrze rozgrywał całe historie związane z anty faszyzmem światowe ustawiał się jako główny cel nazizmu faszyzmu, bo tak to widziano perspektywy Berlina Rzymu Tokio, więc związek radziecki Bugu siebie samego ten kraj pokazywać jako jako antytezy faszyzm prawda i to wszystko w sumie sprawiało, że to postrzeganie ZSRR było innej drugiej wojny światowej to się w Stanach Zjednoczonych pogłębiło 2 kraje stały się ani sojuszniczymi tak słusznie pani wspomniała jest tutaj dla drugiej wojny światowej trochę inaczej patrzą na związek radziecki choćby zwróć uwagę na 1 rzecz, że te struktury takie jak FBI służby wojskowe one w dal własną logikę działania tych właśnie powodu z tego właśnie powodu rejestrowano tę łączność radziecką z obu Ameryk zresztą i później pani wspomniała zaczęto ją odczytywać też regularnie tak dobrą sprawę zaczęło jak będzie do końca końca drugiej wojny światowej, bo pracy w ramach tej operacji trwały wiele lat, bo to w ogóle był nim nieprzerwanie przebrany ilości tych depesz trwa tak tak odbyły stąd są nie skończyły się wraz z końcem tego apogeum zimnej wojny prawda, bo to można powiedzieć, że te intensywny projekt taki pod presją tej tej zimnowojennej radykalnej konfrontacji trwał w latach czterdziestych pięćdziesiątych, ale on był kontynuowany także później radzieckie DPS-y one były szykowane inaczej niż niemieckiej już Niechcę wchodzić szczególnie te trzeba by tej doprosić specjalisty kluby się do piły na temat różnic wypowiedział kompetencji, ale rzecz polega na tym, że to była musza być inna praca niż w wypadku łamania szyfrów niemieckich dla dla rynku tych materiałów czy pani mówi istotne znaczenie ma to czy miało to ma także nadal, że to były materiały wywiadowcze i oni źle np. dokumenty dyplomatyczne niekiedy kwestiach tych 23 lat stają się czysto historyczna nie wystarczy wspomnieć długi telegram Kadara, który w czterdziestym szóstym roku był dokumentem dyplomatycznym amerykańskim zmieniający logikę polityki w związku Radzieckiego rok później stał się artykułem wojnę fast z innymi dokumentami dyplomatycznymi też tak bywa o tyle materiały wywiadowcze to zupełnie inna powieść, dlatego że one po latach nawet mogą rzucać światło na kwestie dotyczące uwikłania pewnych osób, a działalność szpiegowską na rzecz drugiego państwa w tym wypadku ze związku Radzieckiego by o tym, że cała ta historia związana ze szpiegostwem na rzecz związku Radzieckiego klasy rozgrywała w okresie zimnej wojny między Stanami Zjednoczonymi TSL była też elementem konfliktów politycznych samych Stanach Zjednoczonych, kiedy Republikanie próbowali atakować partię demokratyczną, zarzucając ją jej nadmierną uległość wobec komunizmu pamiętajmy, że Ameryką od 3003. roku od objęcia władzy przez tak na Roosevelta rządzili Demokraci i po śmierci Franklina Roosevelta władzy w stanach Zjednoczonych objął Harry Truman miał inne bardziej powiedzmy umownie centrowe poglądy polityczne od swojego lidera lewicowego poprzednika to nie zmienia faktu, że Republikanie, żeby ugrać kapitał polityczny atakowali Demokratów jako tych, które są ustępstw wobec komunizmu co więcej, którzy pozwolili na rozwinięcie się w stanach Zjednoczonych siatki szpiegowskiej komunistycznej i Truman czy administracja Trumana trochę pod wpływem presji ze strony Republikanów, a trochę, pod którym 1 może też przekonania o tym, że rzeczywiście źle się dzieje podejmowała działania na rzecz poszukiwania tych szpiegów w administracji i bywało tak, że uważano, iż część tych oskarżeń to był oskarżenia rzucane na wiatr oskarżenia rzucane bez właściwego umocowania dowodowego tylko o to, żeby dyskredytować przeciwników politycznych, żeby pokazać lewicę w świetle no, a te dokumenty, które później pozyskiwano w toku od przywoływania depesz w ramach projektu Venona one rzucały światło na przeszłość i oczywiście latem do tego, o czym pani powiedziała ona także pozwalały ujawnić fakt, że w samych Stanach Zjednoczonych działają ludzie, którzy donoszą do związkowi Radzieckiemu przekazują poufne informacje dotyczące obronności amerykańskiej dotyczące spraw bezpieczeństwa gospodarki także naj to powodowało, że uświadomiono sobie Stanach Zjednoczonych ich przypuszczenia, że związek radziecki nie gra czysto i wcale nie zamierza być lojalnym partnerem w budowie świata powojennego one są uzasadnione te dokumenty od wprowadzane są szyfrowane w toku realizacji projektu Venona one można powiedzieć zderzone są zdawane były z informacjami uzyskiwanymi od tych, którzy z różnych powodów zaczynali informować amerykańskich i nie tylko amerykańskie służby wywiadowcze, bo warto wspomnieć o tym, że cała historia właśnie małżeństwa Rosenbergów na kolejne tutaj koncentrujemy, bo to jest powiedzmy koszty naszej opowieści ona zaczęła się od ucieczki szyfranta ambasady w Kanadzie badanie w stanach Zjednoczonych i tam się zaczęła historia tak taki sposób żona krok po kroku doprowadziła właśnie do ujawnienia ujawnienia tych wraz z dokumentami, o których pani wspomniała do ujawnienia dziel włosa i Eiffel rozwagę jako szpiegów atomowych jak to się kolokwialnie określa szpiegów na rzecz związku Radzieckiego no panie doktorze krok po kroku tak mamy te depesze, które są od cyfrowych zwane przez specjalistów przewija się w nich ponad 1200 kryptonim mów i wywiad ocenia, że mniej więcej 800 oznacza szpiegów zwerbowanych przez Sowietów w stanach Zjednoczonych jeden z namierzonych dzięki tym depesza jest, jaki Klaus Fuks na początku 50 tego roku załamuje się w śledztwie i zaczyna zeznawać mówi, że przekazywał swoje meldunki łącznikowi o imieniu Reymont FBI ustala, że to pracownik fabryki chemicznej z Filadelfii Hery Gold zakochany w związku Radzieckim jedynym kraju, który jak uważał nie prześladuje Żydów zwerbowali go radzieccy agenci opłacili mu studia i przesłuchanie gol to jest kluczowe, bo pozwala otworzyć dochodzenie 49 innych sprawach i to jego zeznania będą nas doprowadzać do małżeństwa Rosenbergów tak tak i dokładnie tak jak pani powiedziała ja nie tylko wspomniał o tym, że niejako równolegle z materiałami uzyskiwanymi przez wywiad amerykański bezpośrednio przed amerykańskim uzyskano też informacje, które jak zostały przy okazji właśnie tych przekazanych przez Radzieckiego szyfranta pracownika Radzieckiego wywiadu guzek, który zbiegł oddać w ręce władz kanadyjskich jego zeznania pozwoliły na aresztowanie ludzi, którzy w Kanadzie pracowali przy programie atomowym można by zapytać pana wymagało programu atomowego Ano właśnie tam także Amerykanie rozwijali część tego projektu oni wyłączyli Kanadyjczyków z najistotniejszych części samego projektu to nie zmienia faktu że, że no następował przepływ informacji różni ludzie pracujący przy amerykańskim projekcie atomowym pojawiali się w tym kręgu także zeznania, które pan się pojawiły w tym kontekście prowadziły wywiad amerykański właśnie do stawianego przez sen z panią Klausa Fuksa, który był fizykiem fizyk pracujący dla Wielkiej Brytanii Stanach Zjednoczonych pan Wielkiej Brytanii ma on został został namierzony i on faktycznie działa na rzecz na rzecz związku Radzieckiego on wskazał wspomnianego przez panią Harrego Golda i Harry ego można powiedzieć to był taki człowiek który, o ile Fuks nie wiem z powodu ideowy są obok też, ale Fuchs był emigrantem z Niemiec on on powodów ideowych zaangażował się działalność o tyle Gold no tak jak państwo działa on był w dawce Działdowa został można powiedzieć do tego projektu atomowego jako skierowany w toku swojej działalności przez oficera prowadzącego w ramach tej działalności poznał Klausa Fuksa no, a zeznania Alego Golda doprowadziły do Davida Green klasa ma stąd już tylko krok do Ros Berga, dlatego że liga był inżynierem pracującym w Los Alamos przy projekcie atomowym no, a on był jego szósta SL razem była żoną Jamesa Rosenberga Lublin gaz w przeciwieństwie do innych, którzy bywali łamanie można powiedzieć dopóty tych przesłuchań długo posypał się szybko i dzieli was esbek został aresztowany dowody na działalności Ros Berga były mocne dowody na działalność wymaga były mocne słabsze były na działalność jego żony Gross Rosen Belgowie byli też ludowymi zwolennikami związku Radzieckiego i należy podkreślić, bo oni nie robili tego dla korzyści materialnej, kiedy dziś czyta się co otrzymał co otrzymali państwo razem Belgowie to no na pewno nie było to motywowane względami materialnymi to była pochwała zegarek biurko, bo to w ogóle nie byli ludzie tam się rzadko zdarza ktoś, kto to dla pieniędzy pani oczywiście rację i 2 słowa można powiedzieć, że motywacja ludzi kierujący którzy, którzy i działań na rzecz związku Radzieckiego szpiegowania związku Radzieckiego to być ludzie często wywodzących się to rodzaj Belgowie czy powiedzmy te kręgi o pani wspomniała hal Gold jako gole wspomniany tyle nie wcześniej to robić albo, godząc się z ludzi migrujących do Stanów zjednoczonych wcześniej albo oni sami migrowali do Stanów zjednoczonych, ale bywali też tam ludzie, którzy byli wysoko ocenił hierarchii społecznej to nie byli migranci pierwsze 2 w drugim pokoleniu to ludzie ustawieni społecznie oczywiście wokół działalności narosło wiele mitów wydaje się, że tak najwyżej postawionym agentem Radzieckim w stanach Zjednoczonych był Hall Extra light, gdy był zastępcą sekretarza skarbu, czyli takim wiceministrem skarbu to są to ludzie, którzy działają w związku Radzieckiego takich powodów czasami nie chodziło nawet o to jak w wypadku tych agentów, o których do tej pory mówimy, żeby dokonać innych zmiany społecznej w stanach Zjednoczonych zburzyć cały kapitalizm to ludzie, którzy klub zależało chociażby na utrzymaniu równowagi oni wierzyli w to, że związek radziecki jest krajem sprawiedliwości społecznej państwo jakieś tych kwestiach związanych ze z chociażby antysemityzmie wierzono w to, ponieważ Jerzy Garlicki pokazywał siebie jako kraj, którym walczono ksenofobię wszystkie niechęci do na tle rasowym narodowościowym przecież ta ta równość rasowa była elementem ideologii państwa związku Radzieckiego, a wielką bolączką Stanów zjednoczonych aby, a wielką bolączką stany Zjednoczone to zresztą był stały element zimnej wojny kiedy, kiedy stany Zjednoczone zwracał uwagę na kwestie np. praw człowieka w Europie środkowo-wschodniej słyszały odpowiedzi na dobrze, a jak traktujecie swoich własnych obywateli innym kolorze skóry nada wystarczyło spojrzeć powiedział w miastach amerykańskich latach pięćdziesiątych kiedy, kiedy był ruch na rzecz praw obywatelskich dochodziło tam do do przemocy przemocy bardzo brutalne, więc tak dokładnie tak tak to widziano, więc ci, którzy działali na rzecz związku Radzieckiego tak jak te jak powiadam to byli często ludzie wysoko osadzeni hierarchii społecznej, którzy naprawdę nie brali za to pieniędzy dobrać nie musieli pieniądze były do niczego niepotrzebne interesy z pobudek ideowych no ale his nie wiem czy będziemy chcieli mówić czy nie jest to związane z dzieckiem w tym w tym klimacie pozostaje, ale to jest typowy przykład właśnie przedstawiciele elit, który działał na rzecz związku Radzieckiego, choć w jego wypadku on do końca życia zaprzeczał, że działał na rzecz na rzecz związku Radzieckiego on nie został skazany za szpiegostwo tylko za krzywoprzysięstwo natomiast wypadku Rosenbergów mamy do czynienia jednak ze szpiegostwem atomowy PIT-u problem polega na tym problem z punktu widzenia amerykańskiego aparatu ścigania wymiaru sprawiedliwości zrodzą Berg nie chciał zeznawać i naraz oni podejrzewani aparat ścigania na sprawiedliwość, że dzieli razem jest o wiele poważniejszą figurą, jakkolwiek sam fakt przekazywania informacji, które służyły mogły posłużyć Rosjanom do budowy własnej bomby atomowej przybliżyć do tego projektu prawda już sam fakt uda, bo kolosami obciążającej oczywisty sposób jest sama kara za to groziła kara śmierci skazywały na wagę ciężar tego to próbowano pozyskać 1 dodatkowe informacje o współpracować nie chciał i no nie da się ukryć to jest, jakkolwiek szpiegostwo nie ulega wątpliwości to z drugiej strony jest to oskarżenie pod adres amerykańskiego wymiar sprawiedliwości, że żona Ros Berga też działająca jak w porozumieniu z mężem, ale i tak aktywna i na pewno nie mają tego samego ciężaru odpowiedzialności za za za to co się działo w zakresie przekazywania informacji związku Radzieckim ona została zatrzymana osadzonej postawi na stan oskarżenia no forma pewnego nacisku radził USA prezenterka znajdą się zaczęła cała historia tego postępowania sądowego, które w, którym wszyscy właściwie widzieli, iż stawka jest najwyższa, czyli kara śmierci natomiast wymiar sprawiedliwości liczę na to czy ma aparat ścigania amerykański liczą na to, że luzem Belgowie pójdą na współpracę nie wasz ale zanim o tym procesie też chciałabym o kilka wątków wcześniejszych pana zapytać, bo bo, jeżeli mówimy o tym kogo bardziej obciążała ta współpraca z Rosjanami to też trzeba przypomnieć zeznania, a Davida Green Lassa który, gdy w listopadzie czterdziestego czwartego roku pracował w tym słynnym projekcie Manhattan to został przez Rosenberga ów zaproszony na kolację właściwie została zaproszona na kolację go żona i cel oznajmiła, że wprost przy tej kolacji, że mąż przekazuje tajne informacje Rosjanom i że Rozen Belgowie chcą też David uczestniczył w projekcie budowy bomby atomowej, żeby dla Rosjan rzecz jasna i będą chcieli uzyskać od niego informacji w pierwszym odruchu Greengrass odmówił, ale dzień później udzielił odpowiedzi napytania, które zostało przez małżeństwo Rosenbergów mu zadane kwestie tożsamości naukowców liczebności personelu technicznego w Los Alamos itd. a potem nawet czuli Rozen Berg organizował mu spotkania z oficerem Radzieckiego wywiadu i wtedy całą swoją wiedzą Green Gas się dzielił i ja bym chciała panie doktorze, żeby pan jeszcze nam opowiedział o tym kim byli Rosenberg go wie kim była ona kim był on ona była Amerykanką, ale on był Rosjaninem, choć urodzonym już w nowym Jorku tak tak no i razem Belgowie miejsc i klasowe, o których pani wspomniała oni się w Łodzi z tej dzielnicy lała East Side Manhattanie dzieli żaden dyrektor nawiasem mówiąc jego korzenie sięgały Polski on był zainteresowany naukami ścisłymi studiował w nowym Jorku no on mieć poglądy komunistyczne działać od od początku właśnie od młodości w ramach takiej organizacji młodzieżowej organizacji też komunistycznym mają stosunkowo wcześnie zaangażował się działalność szpiegowską ta historia ona ma największy ciężar gatunkowy, bo tu chodzi o szpiegostwo atomowe o przekazywanie informacji dotyczących budowy amerykańskiej bomby atomowej i reakcji łańcuchowej kluczowe w tym wypadku zamiast wcześniej on pozyskiwał inne informacje dotyczące amerykańskiej EIA amerykańskiej obronność tam chodziła produkcję broni między to jest także działalność na rzecz związku Radzieckiego szpiegostwa na rzecz związku Radzieckiego i zaczęła się stosunkowo wcześnie i oni byli na działalność ukierunkowanie od początku właśnie całe swoje drogi tej tej ścieżki życiowej można tak powiedzieć, aby byli zaskoczeni tym, że spadli jest trudne pytanie myślę, że tam nikt kto, kto działał w ramach takiego takiej struktury ja brytyjskiej sieci szpiegowskiej nie spodziewał się tego, jakie zaczęły te zeznania ten krąg dali za zaciężne nagrał tam się zaczęły ucieczki to nie jest także ci ludzie by tak pewni siebie, że w przyszłym tylko Belgowie byli to tylko dla ducha mówi zresztą pani wspomniała żonę Gryglasa i rok, którą wspomniał zresztą od razu, kiedy swoim zeznań, więc to niebyła taka osobowość można powiedzieć dla długo stawiała opór ani wypadku tego werbunku na rzecz siatki szpiegowskiej ani wypadku, a amerykańskiej do aparatu ścigania prawda chętnie też podjął współpracę taką współpracę szybko natomiast wypadku wypadku Rosenbergów to tam byli ludzie którzy, którzy byli w tę kwestię uwikłania, kiedy zaczął się ten klub za wcześnie to podejmowano próby ucieczki 1 się tam jest projekt musi udało człowiek klubu kapitanów Meksyku został on później wydany władzom amerykańskim niektórzy umiejętnie bronili daje można by teraz dyskutować znowu o skali przewin, bo toczy się dyskusja temat tego czy to przekazy przekazywali doc. Belgowie mogą posłużyć do zbudowania radzieckiej bomby atomowej z tego co się orientuję to Oppenheimer autor na amerykańskiej bomby atomowej twierdził, że to nie jest także, że w ocenie dostaje na talerzu, dlatego że miał deficyt miał Anglik lasu, jeżeli chodzi o możliwość przekazywania informacji natomiast taka komisja, która badała stwierdzała, że jeśli nawet to nie jest tak rząd ustali wszystkie potrzebne informacje gotowe to biorąc pod uwagę stopień zaangażowania za zaawansowania radzieckiej myśli technicznej przez to ca, bo od razu powiedzieć, że zostanę wysokim poziomie to nie dostali informacje, które mogą sprawnie szybko wykorzystał, więc to tylko albo też informacja o charakterze kluczowym np. w pracy w trakcie tego spotkania, które mówiłam z agentem Radzieckim poinformowano jak materiał rozszczepialny umieszczony w rurze jest skompresowany w celu wywołania eksplozji to miało np. bardzo duże znaczenie dla postępu tych prac radzieckich tak tak oto chodziło o to, że oni oni przybliżyli związek radziecki do własnej bomby atomowej jest 1 sprawa w tym wszystkim niezależnie od tego ja jak mocno pchnęli pracę radzieckie nad własnym programem atomowym jego rozwojem to przecież, że nada tym dla Amerykanów było rzeczą zatrważającą, iż w sercu u tego kluczowego z punktu widzenia amerykańskiego w amerykańskiej polityki bezpieczeństwa programu są agenci radzieccy prawda i oni przekazują informacji to było dla Amerykanów by spojrzeli na materiały z tamtej epoki, kiedy się pokazuje Kronika Juliusa jest tam przez przełożonych na ogłoszenie wyroku to oczywiście takim taką emfazą ten komentator mówi o tym, że tutaj mamy do czynienia z ludźmi, którzy byli zaangażowani w działalność szpiegowską o zasadniczym znaczeniu dla bezpieczeństwa Stanów zjednoczonych ta atmosfera grozy mieli świadomość jest apogeum zimnej wojny to jest czas dla pociągu 50 to jest czas wojny koreańskiej, kiedy ta wojna zimna stała się przez moment wojną gorącą w tym sensie, że te kraje peryferyjne były obszarem konfrontowania się supermocarstwa prawda w tym wypadku pan był akurat zaangażowanych Chinach chodzi o komunizm świata z drugiej strony stany Zjednoczone, więc rzecz polegała na tym, że z punktu widzenia Stanów zjednoczonych ten komunizm był rzeczywistym zagrożeniem z punktu widzenia bezpieczeństwa i wykrycie tej sieci potwierdzało przypuszczenia tych, którzy podejrzewali, że komunizm stanowi zagrożenie, a po drugie, no przekonywał samo amerykańską opinię publiczną nakręcały tę tę fobię anty komunistyczną biedy fałszywych oskarżeń Clepardii okresy ma karty z pani na podatniku dlatego Amerykanie byli za pośrednictwem takich historiach tak to dziś odpowiadamy przeświadczeni o tym, że jest na wysokim szczeblu w stanach Zjednoczonych sieć szpiegów, więc tego celu tego pani pytania powiedział, że wykonywał tam sporo ludzi wykazywało wiele naiwności może temu sprzyja śpię sporo ludzi uwikłanych w działania wykazywało trochę naiwności mieszkańcy święta dziale będzie trwała w nieskończoność być może atmosfera w stanach Zjednoczonych, kiedy szczególnie przejmowano się zagrożenie ze strony związku Radzieckiego natomiast szuka szpiegów niemieckich japoński powodowała, że ze nabiera takiego przekonania, że to jest taka działalność oczywiście ci, którzy szpiegowali osób świadomie dziś szpiegują to jest sprawa prosta na część z nich uważała, że przekazują informacji imię wspólnego dobra ludzkości jak powiedział to są ludzie, którzy naprawdę wykazywali się kolosalnie pokładami naiwności i w pewnym momencie to jest nie kolidowała, jaki ciężar gatunkowy ma informacje przekazywane tym przedstawiciele związku Radzieckiego, ale tak powiadam część są święta faktem tuż koło zaczyna zakresie próbowała ewakuować się z tego z tego cyklonu 1 się udawało innym się nie udawało niektórzy odbywali kary więzienia długoletnie natomiast no Ros Belgowie niestety zostali skazani na karę śmierci sędzia, skazując małżeństwo na śmierć mówił tak zwykłe dokonane z premedytacją morderstwo drobiazg w porównaniu z ogromem waszych zbrodni wasz udział w przekazaniu tajemnicy bomby atomowej Sowietom całe lata przyspieszy ich postępy w tej dziedzinie doprowadził do agresji w Korei, gdzie nasze straty przekraczają 50 000 zabitych, kto wie czy miliony niewinnych nie będą cierpieć z powodu waszej zdradę tak tak będzie Kaufman oni tak naprawdę do końca chyba mogli powstrzymać egzaminu jest ta egzekucję, dlatego że nawet w momencie, kiedy przygotowywane już egzekucję byli tam obecni przedstawiciele FBI, którzy dają powstrzymamy, gdyby któryś z małżonków zdecydowało się mówić o jak inaczej wywalczyli wszyscy, że w końcu się przestraszą i zaczną zeznawać ponoć ponoć jeszcze w czerwcu egzekucja miała miejsce w lipcu sierpniu najpierw uczulił potem ETL szef zarządu więzi więziennictwa miał osobiście obiecać małżeństwo darowanie życia jeśli pójdą na współpracę, bo pamiętajmy, że to są jedyni cywile skazani w stanach Zjednoczonych na śmierć za szpiegostwo, na których wyrok wykonano, więc ciężar tego oskarżenia był poważny dług da się jeśli nawet z perspektywy historycznej trochę inaczej na tamten moment patrzymy do spółki z perspektywy ludzi, którzy wówczas, że rzeczywiście to co robić razem Belgowie było z w sposób nieprawdopodobny osłabiało stany Zjednoczone ten wolny świat jak gówno prawda, bo stawiało związek radziecki pozycji równorzędnego partnera równie groźnego, jakim świecie stawały się stany Zjednoczone oznacza, że stany Zjednoczone tracą przewagę, a więc wolny świat traci przewagę w stosunku do związku Radzieckiego i jak by w ten sposób że, jakkolwiek ciężar był ogromny to też była świadomość, że ta kara śmierci jest karą no jednak wyjątkową wstrząsającą liczono na to, że latem bardowie decydują się mówić nie zdecydowali się na złożenie zeznań na współpracę Night spowodowało, że po wykonaniu wyroku sprawa małżeństwa Rosenbergów stała się także elementem oskarżeń kierowanych pod adresem Stanów zjednoczonych rządu amerykańskiego europejskiego dnia sprawiedliwości raz, że uznano, iż wykorzystano SL, żeby wywrzeć nacisk na dzieliły SA Energa 3 przyjmując, że w każdej sieci ciężar dowodu przeciwko niej był nieco mniejsze przeciwko dzieli sąd podważył uznano, iż na 1 zastosował najwyższy na kary, choć inny skazywano na kilkunastoletni wyroki na też kwestia też tego miło się prawodawstwa wreszcie uważano długo dopóki właśnie tak odpowiada mnie nie sianie uzyska Amerykanie uzyskali dostępu do większej ilości źródeł, że no dowody były elementem można powiedzieć polityki darzy chodziło o to by pokazać, że jest szpiegostwo atomowe i pojawiał się wiele wiele było wielu krytyków dających takie bardzo ciężkie oskarżenie pod adresem Ameryki podaje amerykański wymiar sprawiedliwości, a właśnie w związku z faktem, iż oskarżano o Amerykę o stracenie ludzi, których nie dowiedziono szpiegostwa no jest jednak także dzielnie i eurocent ERC dopuścili się szpiegostwa domowego, choć tak powiada dopuścił się też Klaus Fuchs dopuścił się do gmin oraz no, a oni ponieśli takiej kary najwyższej 50 pierwszym roku ten wyrok zapadł, ale potem apelacje ciągnęły się 2 lata, bo do egzekucji doszło latem pięćdziesiątego trzeciego roku Moskwa Otóż chciałbym zapytać uruchomiła wielką kampanię ratowania Rosenberga przed i tu cytat prawnie usankcjonowany morderstwem prezydent Eisenhower odmówił ułaskawienia skazanych, motywując swoją decyzję wagą zdrady i bardzo silnie zareagowała międzynarodowa opinia publiczna były apele, które wystosowali do prezydenta Stanów zjednoczonych papież Pius dwunasty ówczesny prezydent Francji laureat nagrody Nobla Albert Einstein Pablo Picasso zamieszczał takie wyzwania każda godzina się liczy każda minuta się liczy nie pozwólcie na te zbrodnie przeciwko ludzkości jak rozumiem to był także taki element walki propagandowej między supermocarstwa ami tak dokładnie tak to było, ale to była epoka, kiedy związek radziecki znakomity sposób rozgrywał tego rodzaju historie dla pokazania ich mamy do czynienia z barbarzyństwem ze strony kraju imperialistycznych jak nazywano to oczywiście Korona dotykają realistycznej były stany Zjednoczone miały być propagandzie radzieckiej stany Zjednoczone ZSRR przecież był krajem, który odwoływał się do kwestii praw człowieka co było pewnym paradoksem, ale z punktu widzenia właśnie tak mówi lewicy światowej to był bardzo efektowne pamiętajmy, że lata czterdzieste pięćdziesiąte to jest czas sukcesów lewicy zachodnioeuropejskiej przecież rząd włoski francuski zasiadali komuniści przecież, nawet jeżeli mimo licznych komunistycznej na tych zaczynała dominować w Europie zachodniej, a więc to wahadło sympatii opinii publicznej przechyliło się w Europie zachodniej w lewą stronę ewidentnie po drugiej wojnie światowej związek radziecki mając taką glebę bardzo chętnie korzystał z tej atmosfery, żeby latem, żeby tutaj właśnie to żadna propaganda pokazywać, że Ameryka tak naprawdę uosabia wartości artykuł manifesty etyczne, że to jest jakiś mit czy pozór, że Ameryka jest obrońcą tego tych wartości właściwych ludzkości właściwy światu cywilizowanemu właściwe światu praw człowieka i obywatela to związek radziecki w tej roli ustawiono on niesłychanie atrakcyjny z punktu widzenia krajów trzeciego świata my wspomnieli o tym rada jak ładnie rozgrywało jak sprytnie rozgrywał rozgrywał związek radziecki kwestie rasowe na tej dochodziła jeszcze do tego dochodzi się tego pokazanie tego jak stany Zjednoczone traktują ludzi no oskarżonych o szpiegostwo bez bez Gary godnych czy karnych dowodów, bo tak to pokazywano lat chodziło o to, że odrzucano pogląd Izby Ross Ross Belgom ponad wszelką wątpliwość dowiedziono szpiegostwo na rzecz związku Radzieckiego no myślę z drugiej strony że, że kierownictwo ma amerykańskie to, które było w jaki sposób zaangażowane pan razem Belgów czy czeskim tutaj chodzi o aparat ścigania, że on się krok postawił w sytuacji tak po jest stanęli Amerykanie w takiej sytuacji bez wyjścia, bo tak rozmawialiśmy o tym wydawało się, że żelazem Belgowie pod wpływem już same groźby kary śmierci pójdą na współpracę oni tego nie zrobili i i wszystko właściwie w tej tragedii greckiej zmierzało do tego dramatycznego finału prawda, ponieważ to założenie pierwotne niż groźba kary śmierci skłoni Rosenbergów do współpracy groźba wynikająca z prawodawstwa da dodaje ta to założenie zawiodło na końcu oczywiście pozostała już egzekucja, która tak jak właśnie o tym rozmawiamy stała się instrumentem po pierwsze, walki propagandowej ze Stanami Zjednoczonymi, a po drugie, element także walki politycznej samych Stanach Zjednoczonych Rosenbergów wie się rodzili dwoje dzieci to przecież byli młodzi ludzie on urodzony już sprawcami 1918 ona w 1915 umierają w pięćdziesiątym trzecim roku, więc to są raptem trzydziestokilkuletni, a ludzie jeszcze chciałam 1 rzecz zapytać panie doktorze bo, bo to jest także w tym szczytowym okresie ponoć związek radziecki dysponował niemalże trzydziestką takich atomowych szpiegów, którzy przekazywali informację no wiemy, że ta próbna eksplozja radziecka miała miejsce 29sierpnia czterdziestego dziewiątego roku na poligonie w Kazachstanie i związek radziecki stał się drugim państwem dysponującym bronią nuklearną potem pięćdziesiątym drugim roku stany próbują bombę wodorową związek radziecki robi to rok później na ile ci szpiedzy atomowi przyspieszyli ten proces dochodzenia Moskwy do do bomby atomowej czy my możemy to oszacować wiemy, że na pewno związek radziecki prędzej czy później tę bombę atomową by miał pytanie czy miałby właśnie dopiero 50 trzecim, a nie czterdziesty dziewiąty gdzie, gdyby działalność, a atomowej agenturę no właśnie to jest problem polegający na tym jak bardzo jak jako, jaką wartość miały materiały przekazywane przez tzw. szpiegów atomowych na rzecz związku Radzieckiego, bo tutaj eksperci nie różnią się ocena nadamy nie wszystkie też informacje mamy na temat tego co związek radziecki pozyskał, jeżeli chodzi o o pani powiedziała, że mamy wiedzę na temat grupy ludzi, którzy działań na rzecz związku Radzieckiego Pawlak natomiast no tak jak już wspomniałem o tym, nawet jeżeli analizować dokumenty zielony to trzeba podchodzić do nich z pewnym dystansem, bo nie wszędzie padają nieraz to są osoby, które identyfikujemy, dlatego że historycy doszli do wniosku o tę konkretną osobę, choć nawet nazwisko nie pada w dokumencie prawda, więc bywa także my jesteśmy skazani nadal na pewne domysły, a przez nie powinny zachować ostrożność przy śledzeniu czy badaniu tych dokumentów część historycy, którzy się tym okresem zawodowo zajmują druga sprawa to rzeczywiście kwestia pytania o o związek radziecki tak pani wspomniała Moskwa prędzej czy później miałaby broń atomową, dlatego że związek radziecki bardzo angażował się badania naukowe przecież nawet cały okres zimnej wojny to był okres ruchu nauki radzieckiej w zakresie badań takich zaawansowanych zapewne fizyki i nie sądzę, że ten odpowiada trudno ocenić to z punktu widzenia takiego, aby można było zmierzyć, o ile wcześniej czy później mieliby dostęp do pozyskali bombę atomową, gdyby nie szpiegostwo na rzecz związku Radzieckiego samych Stanach Zjednoczonych musimy poprzestać takiej konkluzji, że to na pewno Rosjanom sprawę ułatwiło natomiast jest kwestią sporu między tymi, którzy mieli dostęp do tych informacji, chociaż przez Rosenberga przekazywany a jaki był jak i wartości z punktu widzenia badań radziecki były te materiały Boże miały one istotną znaczącą wartość nie ulega żadnej wątpliwości co może niechaj konkluduje Nikita Chruszczow, który kiedyś powiedział tak żadna inna osoba nie przyczyniła się do rozwoju sowieckiego programu atomowego tak jak Rozen Belgowie tak Nikita Chruszczow myślę może konkludował te historie jak powiedział tylko 1 rzecz, że jeśli wejdziemy opinie przedstawiane przez polityków to one często są też elementy własnego wyobrażenia na temat na temat rzeczywistości można opowiedzieć tak już konkludując, ostatecznie jak sądzę ze jeśli przyjąć zdanie tej komisji, która badała materiał przekazywane przezeń nerwów ich wartość tych materiałów była rzeczywista znacząca poważna i znakomicie przyjęła związek radziecki do pozyskania własnej bomby, a po śmierci małżeństwo zostało potajemnie rzecz jasna odznaczone medalami bohaterów związku Radzieckiego dr Marcin Fall ski Instytut amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego był moim państwa gościem panie doktorze bardzo dziękuję za rozmowę bardzo dziękuję państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas życie spokojnej nocy do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA