REKLAMA

"Oświecenie utracone?" Jaka dzisiaj jest oświeceniowa wyobraźnia?

Magazyn filozofa  - Tomasz Stawiszyński
Data emisji:
03-04-2021 12:00 (Powtórka: 07-08-2021)
Prowadzący:
Czas trwania:
41:38 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
na jej ponownie jesteśmy na antenie Tomasz Stawiszyński przy mikrofonie wciąż z nami jest prof. Rafał Matyja dzień dobry dzień dobry historyk politolog z uniwersytetu ekonomicznego w Krakowie także autor jednego z tekstów pomieszczonych w książce oświecenia, czyli tu i teraz pod redakcją Łukasza rządu i Tomasza szerszenia, o której mylnie powiedział na początku tej audycji, że się właśnie ukazała ukaże się 21kwietnia dokładnie no ale dzięki Katarzynie Murawskiej już Rozwiń » mogłem sobie książkę przeczytać ten tekst Pańskiego autorstwa nosi tytuł oświecenie utracone aha dodam jeszcze, że książka jest pokłosiem wystawy w 2018 roku pt. właśnie oświecenie to, czyli tu i teraz muzeum sztuki nowoczesnej w Warszawie ta książka ta wystawa miała miejsce no i mamy teraz publikacja w tym Pański tekst pt. oświecenie utracone ze znakiem zapytania, gdzie pan stawia tezę, że żyjemy w epoce zmierzchu oświecenia może zmierzchu pewnej nadziei, że właśnie ideały oświeceniowe wartości oświeceniowe w tym projekcie cywilizacyjnym kulturowym rozległym wypracowane mogą stać się podstawą jakiegoś zupełnie nowoczesnego projektu politycznego czy cywilizacyjnego, zanim może powiemy trochę o współczesności, bo na niej głównie chciałbym się skupić w tej rozmowie to powiedzmy o samym oświeceniu służb to za projekt cóż to za epoka i co ją charakteryzuje pan bardzo tak tak bardzo skondensowany sposób i zarazem bogaty o tym projekcie PiS w swoim tekście, które potem 2 słowa o tym dlaczego się dałem sprowokować twórcą tej wystawy i redaktorom tam do udziału, bo to jest sytuacja taka, kiedy moim podstawowym zajęciem jest bycie politologiem i chociaż mam wykształcenie historyczne to zgodziłem się na udział w czymś co jest o rozmową nazwijmy to nie fachowców specjalistów takich bardzo wąsko rozumianych doświadczenia i zgodził się, żeby spojrzeć na to bok, jakby z 2 z 2 perspektyw 1 to jest rzeczywiście coś co jest próbą uchwycenia największego wkładu powiedz, dlaczego jest ważna dla was do dzisiaj ona ukształtowała pewne porządki społeczne polityczna oparte na uznaniu rozumu za podstawową kluczową instancji, nawet jeżeli to nie jest wpisane do konstytucji to nie jest pisane w sposób bardzo wyraźny z taką deklarację w porządek to moim zdaniem bardzo mocno wpisane w porządek instytucjonalny, ale też pewną logikę społecznych można powiedzieć, że ten drugi aspekt, który chce urodzić wzięły się zgodzić, bo dla mnie oświecenie jest takim Super ważnym przełomem w prawie antropologiczne czy cywilizacyjnym właśnie w dziejach Europy to próba pożegnania się z porządkiem feudalnym, którym pozycja człowieka jest dziedziczona na rzecz pozycji uzyskiwanej dzięki właściwościom intelektu tak to nazwijmy oczywiście to nie jest tak, że w jakimś roku w połowie osiemnastego wieku nastąpiła taka jednorazowa zmiana, ale tego się zaczęło można powiedzieć że, o ile Europa do czasów oświecenia jest taką arystokracją rodową bardzo mocnym nadal jak dziedzictwem epoki rycerskiej i wojennych, gdy zasług jako podstawy szlachectwa, a później jak już usystematyzowane pewien sposób to epoka oświecenia otwiera moment, kiedy szlachectwo nabiera się właśnie poprzez internet to też jest dziedziczone jemy za dużo na ten temat, żeby sądzić, że każdy rodzi rzekł bym jakoś tam ku z tym już rekordy albo tylko związanym z jego właściwościami osobistymi bardzo mocno dziedziczone kulturowo natomiast jest już u uniezależnia ono takiego prostego schematu, jakim opierały się model feudalny model klasyczny arystokracji dla mnie to jest ten 2 elementy to znaczy to jest pewnego rodzaju konstytucja nowoczesności i taki przełom w ogóle no i porządku społecznym bardzo ważne dla oświecenia mam wrażenie to był też po co myślę, że mogło zainteresować moich rozmówców najpierw, a potem autorów tomu, że ruch to jest rzeczywiście coś co się dzisiaj trochę wyczekują za sprawą rozwoju technologicznego przede wszystkim czy czyn mówi pan, bo koszty rozłożone tak dawno 200 letnich porządków ponad 50 letni Wall, ale wskazuje pan w tym tekście na pewne pęknięcie może nie tyle pęknięcie co dwoistość różnie można na to patrzeć wewnątrz samego projektu oświeceniowego ten racjonalizm i stawianie pierwszą na funkcji rozumu właśnie jako tej niezależnej instancji, która jest miarą wszystkiego ustępuje w pewnym momencie temu oświeceniu moralisty czy na sentymentach listy ręczne mu, o ile pierwsza część pierwsza faza czy ten pierwszy wymiar oświecenia ściśle racjonalista liczne powiedzmy to są tacy myśliciele jak nie wiem Immanuel kant czy David Hume ich moglibyśmy uczynić patronami tego właśnie rozumowego oświecenia oświecenia to co w przypadku tego drugiego mamy do czynienia z Janem Jakubem Rousseau i z tą perspektywą, którą on wnosi z kolei, która zresztą w kontekście tego co pan powiedział o dziedziczeniu o pewnej krytyce porządku kulturowego itd. też jest dosyć istotna tak to prawda to jest można powiedzieć taki element tego chce uważam, żeby przetrwał jakości cenie spektakularne, bo to pierwsze bardziej ukryte w instytucjach logice nasze działanie porządkach na tym drugim takim bardzo ważnym elementem dystynkcji zresztą w czasie tej dyskusji wokół tej wystawy bardzo duża część dyskutantów i jest spojrzenie, które znamy z debaty publicznej służby w Polsce ostrzega dziedzictwo oświecenia jako taką ważną dystynkcję społeczną spór między 2 sposobami patrzenia na świat, ale w Polsce niezwykle ważne również 2 sposobami patrzenia na wspólnotę polityczną na treść polityki zadania państwa to jest zupełnie oczywiste że, że to jest przeciwstawianie oświecenia takiej niezwykle długo wiecznej ciemności jakiś zabobon no przez sąd do teorii spiskowych SN ten moim zdaniem tak bardzo silny polityczny czy właśnie punkt pewny element tradycji oświeceniowej, który może być w ogóle bardzo długi, bo jego tak perswazyjny moc, ale też zdolność właśnie no gromadzenia swoich po pewnym sztandarem jest bardzo duża i od razu powiem, że ten drugi element tradycji oświeceniowej nie jest żaden sposób niż ja i opatrzenie go bardzo krytycznie, ale znając wyszły sprawy żony ważne i mówią on może być trwały w tym sensie, że ma może to jest taki tak i bardziej, bo powiedział, że przejawia się ideologii oświeceniowej już takim głębszym programów widzę, ale on też bardzo, przechodząc już do współczesności ciekawie gra w tym napięciu, które pan diagnozuje pomiędzy współczesnym liberalizmem, a po nową lewicą, czyli tymi tymi często ze stawianymi na 1 oddechu opcjami światopoglądowymi czy politycznymi, które w gruncie rzeczy także w kręgu polskiej debaty są ze sobą pewnym konflikcie, o ile można jakoś rzeczywiście na źródła tego projektu czy klasycznie lewicowego czy liberalnego widzieć racjonalistyczny oświeceniu o tyle nowa lewica z naciskiem na polityki tożsamościowe na rozmaite narracje oparte o teorię krytyczną no korzysta bardzo silnie z tej drugiej gałęzi właśnie jest jakimś sensie dzieckiem tej drugiej gałęzi oświecenia i tutaj zdaje się, że ten konflikt czy to napięcie pomiędzy tymi perspektywami staje się coraz wyraźniejsze coraz silniejsze w dzisiejszym świecie tak tylko, że my zakładamy, że pewien pewien moment wyczerpywania się tak nazwał tej oświetleniowe legitymizacji porządków społecznych w ogóle jest jakby czymś co będzie bardzo długi są duża, że proces wyczerpywania się gdzieś będzie stale się przekształcimy jednak umiejętność budowy czegoś nowego wówczas to napięcie, które pan mówi troszeczkę będzie inaczej postrzegany to znaczy wydaje się, że pewien model, jakby krytyki porządków nazwijmy to liberalny, ale one się też wiążą z warunkami ekonomicznymi, bo panują aż taki bardziej tożsamość jest moment, który my o długo czy takie zakończenia aktywizacji są bardzo długi bardzo by ludzie myślą, że cały czas trwające po instytucję pewne schematy myślenia trwają dłużej niższy niż się by móc potem by uznajemy to wspomnę określenia innych wzorach, ale wydaje się, że to jest to jesteśmy ten spór się raczej w aspekcie wyczerpuje to znaczy, że zmiana bardzo istotna przy czym chce ją nazwał taką oświeceniowe republiką rozróby tam, gdzie szlachectwo istnieje, ale jest ukryte pod pozorami właśnie tytułu profesorskiego rozmaitych procedur związanych z rozumem nauką wiedzą o minuty mamy dobrze to po to tam ten model upada wtedy pytanie czy model ideologiczny, jaki reprezentuje lewica wypatrzyło będzie aktualny będzie coś się każdego kredytu o prof. Rafał Matyja jest państwa gościem i wracamy do tej rozmowy po informacjach prof. Rafał Matyja jest cały czas naszym gościem raz jeszcze dzień dobry dzień dobry ja czytając Pański tekst i mając również w głowie tytułu książki, w której ten tekst się znalazł, czyli oświecenie tu i teraz miałem rzecz jasna nieustające skojarzenie z ostatnią książką piwa na Pink era online mętna ono się nasze ukazała w Polsce jako oświeca nowe oświecenie no ale tytuł głosi właśnie mniej więcej to samo co tytuł tej książki, czyli oświecenie teraz po prostu piłkę wydaje się być takim głównym apostołem bardzo dosłownie rozumianego racjonalistyczne go oświecenia bądź zdecydowanie pierwszą gałąź, której mówiliśmy nacjonalistyczne oświecenia bierze na sztandar i zdaje się wierzyć w sposób głęboki i i no tak niczym niezmącony, że właśnie jedyne co nas może uratować to rozum i że tylko powrót do źródeł oświeceniowych właśnie może pomóc nam w przezwyciężeniu rozmaitych problemów, z którymi się współcześnie zmagamy, o których pan też w swoim tekście z kolei Pisa na wszystkie argument, że no projekt oświeceniowy w wielu momentach historii ujawnił różne swoje wątpliwe strony i i no wiemy dziś dość dobrze, że ta nadzieja i ten głęboki optymizm, który przenika zresztą obie gałęzie oświecenia należy skorygować dość istotnie i tak korekty też były choćby historii dwudziestego wieku dość brutalne można przywołać te krytyki oświecenia szkoły frankfurckiej to wszystko co trzeba było rozumem zrobić w ramach pewnej refleksji po drugiej wojnie światowej, która jakimś stopniu przez pewnych myślicieli definiowana była mówi o tym projekcie Hitlera rzecz jasna jako właśnie coś co oświecenia wyrastało no ale on uważa, że nie, że to wszystko co krytycznie mówi się o oświeceniu to oświeceniem prawdziwe nie było jedyne co dobre w ludzkiej kulturze historii bierze się właśnie z poleganie na rozumie i w związku z tym tego się należy trzymać z tym by się pan zapewne nie zgodził z tym dyktą King Aira to nie jest takie proste, żeby się nie zgodził teraz wytłumaczy dlaczego, bo wydaje się, że w ogóle w całej metodzie Pintera i tym jak i w jaki sposób on odwołuje się do oświecenia jest coś co mi przypomina analogie z np. ruchami reformacji w kościele to znaczy to jest taki jednak powrót do źródeł, które jest zmianą, a ja nie sądzę, że koniec oświecenia czy zmierzchu święcenia oznacza, że ogórkowa nie tego dorobku raczej po prostu budowanie pewnych rzeczy zupełnie inny sposób dla mnie bardzo czytelna jest przede wszystkim ta warstwa społeczna czy instytucjonalnej politycznej tu mamy poczucie że, że trochę się świat jeszcze od czasu napisania przez piękne książki zmienił, ale generalnie to co i te zmiany są raczej potwierdzają, że tu mamy w tej chwili podstawowy problem to znaczy świecie technologiczną społecznym, a nie, jakby w samej naturze projektu tak i to jest za sekundę to wyjaśni, ale chcę powiedzieć, że dla mnie pojawienie się Ankara nazwijmy jako jako, jeżeli można ująć taką jest właśnie jako pewien rodzaj Marcina Lutra także tegoroczna oświeceniowego to to jest raczej dowód zmiany nie nie trwania nieciągłości, bo jeżeli wracamy do korzeni to jest to dowód, że coś ważnego z projektem zrobić druga rzecz, która sprawia też jest bardzo dużo osób, które mówią właśnie się oświecenie kończy, że taki ścienny taki zupełnie inny porządków ja mam wrażenie, że mamy po mamy dość szeroko poczucie, że coś zmieni to znaczy że, że ta, że ten uparcie, że tak powiemy o okoliczności zewnętrznych na nasze projekty intelektualnej duże wyzwania są po prostu poważne żartobliwie mówiąc, jeżeli byśmy chcieli obrazowo powiedzieć co jest rdzeniem tego wyzwania tym urządzeniem tego wyzwania smartfon to znaczy zasadnicza zmiana dostępu do wiedzy zasadnicza zmiana komunikacji społecznej politycznej i zasadnicza zmiana źródeł wiedzy społecznej człowiek to znaczy te 3 rzeczy w smartfonie, które sprawiają, że kiedyś się to jest takim pokoleniem jak szedłem na studia do biblioteki uniwersyteckiej czy narodowej to nagle znajdowałem się w świecie ogromnej wiedzy, które rozda imponował mi napawa radością sprawę, że różne rzeczy niekoniecznie związane ze studiami tam robił natomiast studiami zadanymi pracami rządu na studia natomiast w tej chwili wiem, że biblioteka narodowa biblioteka uniwersytecka jest zbiorem wiedzy mniejszym niż te, które nasze kieszenie to jest pierwsza zmiana nazwy powinna wywołać dużą rewolucję przynajmniej sposobach uczenia druga zmiana, która jest widoczna gołym okiem jeśli chodzi o bardzo spocony źródłem wiedzy człowiek myślę że, gdyby ktoś nawet metodami tym jak pracuje kabli Szalit analityka opowiedział pan Ludmiła on sam też byłoby ciekawa wiedza co dopiero naszych bliźnich prawdy, a więc my nagle zyskujemy źródło wiedzy, które nigdy dotąd nie mieliśmy no nie wiem czy ktoś z dzisiaj prowadzi tak szczegółowe notatki wprowadzi na temat naszego życia smartfon czy kiedykolwiek w ogóle prowadzi, gdzie poszliśmy co kupiliśmy kupiliśmy może być karty sale, ale ale, ale jak ktoś płaci smartfonem Note 4 tak tak czy bardzo dużo wiedzy nagle mamy to wiedzy, która jest przetwarzania, o których wiemy już dzisiaj trochę jak i jak się posługiwać to jest konkurencja wobec innych źródeł wiedzy na niesamowitą trzecia rzecz, której bardzo ważna smartfon zdemokratyzować rzekomo demokratyczną debatę oznaczone zawsze była oparta o tym pisze w tekście na pewnej hierarchii i pewnym pewnej selekcji tak no do gazet nie mógł pisać zupełnie każdy, a do gazet tych ambitniejszych też w ogóle selekcja była ostra tak do studia telewizyjnego do dzisiaj jeszcze jest jakieś całkiem solidne selekcjoner jest ogromny obiekt z informacji nie z obiegu informacji nie selekcjonować obiegu opinii selekcjonowane i trzeba się z tym zmierzyć są realnie to nie jest coś co można pominąć wzruszeniem ramion, więc ludzie dowiadują się ożyciu świecie z informacji selekcjonowane nie redagowane i sofy wniosek o różne rzeczy, które są efektem tego artysty to jest taka gwałtowna demokratyzacja debaty to wystarczą 3 rzeczy, które są związane ze smartfonem, ale oczywiście wiemy, że problemów dochodzi, więc ja pokazałem po prostu pierwszego z brzegu wroga wroga projektu oświeceniowego w jego no ale kształcie, który ukształtował dwudziestym wieku Sacha jakoś zastanawiam się Steven King karnie uznałby tego za nie wroga, lecz sojusznika projektu oświeceniowego to znaczy jednym z jego argumentów przeciwko pewnemu defetyzm owi, który w ocenie nowoczesna nowoczesności późnej nowoczesności słychać z różnych stron choćby takim, że mamy do czynienia z epoką Wej newsów postprawdy to z rozwojem teorii spiskowych z odwrotem od nauki utratą zaufania do autorytetu nauki itd. itd. mając jednym z jego argumentów jest jak to zwykle w jego przypadku, bo on zawsze mówi, że lepiej niż niż gorzej, że przeciwnie mamy dzisiaj taki jak nigdy dostęp do wiedzy w smartfonie mamy całe cały dorobek ludzkości mamy mnóstwo książek programów na YouTubie, które przedstawiają w sposób bardzo przystępne niezwykle skomplikowane zadania naukowe, bo mamy także całą masę świetnych popularyzatorów i w gruncie rzeczy to jest właśnie coś takiego co świadczy o tym jak bardzo żeśmy się rozwinęli jak dobrze jest na świecie, a nie wręcz przeciwnie tak, ale ja dlatego ja się zawahałem jak powiedział co mówi ja nie jestem przeciwny tylko nie wiem cały czas czy to jest jednak Herold zupełnie innego projektu niż oświeceniowe i po prostu próbuje no Bull 11 stepów negocjowania zmian jest pokazanie żona jest właśnie przed odczytaniem projektu oryginalnego tak czy czy też jest jednym z proroków zagłady tylko takim okresie nazwijmy to emocjonalnie nie do końca po pogodził z tym, że to jest zmiana porządku ona ona nie musi np. czy to co chcę bardzo wyraźnie powiedzieć nowy porządek nie będzie ani bardziej egalitarny, bo wydaje mi się, że takie takie opowiadanie sobie, że kolejne porządki są bardziej egalitarne są to się zmienia ale, ale nie budujemy porządku, który w ogóle nie ma żadnej elity po drugie nie będzie żaden sposób nie musi być anty naukowe on po prostu może tylko pewnych hierarchii społecznych politycznych nie budować na tym autorytecie, bo jak pokazuje tam taką transformację, która bardzo dobrze opisuje buduje tak porządku feudalnego porządku arystokratycznego porządek klasowy jednak oparte na tym śledztwie kulturowym tak takim, ale szlachectwo kulturowym w tym sensie, że ktoś, kto ma większą wiedzę burdy jest nieważny taki reprodukcji ducha państw jest to, że ktoś bardzo sprawnie włada językiem tak wiem, że są w kulturze francuskiej umiejętność mówienia do dzisiaj jest jedną z kluczowych kompetencji politycznych ale, ale to jest też obecne w kulturach innych krajów europejskich szkole w mieście z 1 demaskatorski tego tego ustroju, czyli Przemysława Sadurę, który w tej książce o państwie szkole i klasach pokazuje bardzo dobrze jak kompetencje językowe zasób słów itd. są źródłem reprodukcji społecznej lub rozpoznawania się klasy w Polsce także nauczyciel wita ucznia, który mówi dużą ilością osób poprawnie gramatycznie i profesor akademickie ma takiego delikwenta, który sprawnie włada językiem polskim myślę, że nie odkrywam żadnej wielkiej tajemnicy jest Kobe zwolniony, nawet jeżeli termin ten delikwent mniej umie egzamin, ale za to ładnie o tym powie, tak więc to jest to są rzeczy, które my trochę wiemy o właśnie tych klasach związanych z edukacją rolą instytucji, które odwołują do rozumu i zresztą w ogóle o tym jak funkcjonuje szkolnictwo wyższe nie tylko w Polsce bardzo dużo takich kopii porządków arystokratyczna feudalną religijnych taki i łącznie z tym przebieranie się na 1października w dziwne dziwne ubrania tak tutaj oczywiście trudno sobie wyobrazić w tym sensie tak taką praktyczną aplikacja tej Ewangelii wg Singera to trochę jest Ewangelia oczywiście to jest taki rodzaj niezwykle idealistyczne go pomysłu na rzeczywistość, która wedle Singera funkcjonowałaby bez mała właśnie idealnie, gdyby tylko, gdybyśmy tylko zechcieli w ten w ten sposób no działać w ten sposób myśleć taką, jaką sugeruje natomiast do 1 jeszcze wątku chciałem nawiązać tego Pańskiego tekstu, bo wydają się on bardzo ciekawy, czyli do wątku populizmu prawicowego współczesnego pan tam krytycznie odnosi do takiego sposobu definiowania tego ruchu populistycznego właśnie w kategoriach anty oświeceniowych, że to jest jakiś precz oświeceniowy czy powrót do takiego do takiego porządku pre oświeceniowego, nawet jeżeli w tych różnych przedsięwzięciach ideowych czasami tego rodzaju auto definicję występują to się przypomniało mówiąc szczerze z kolei inna jeszcze lektura, czyli Jules kapeli zemsta Boga, w której w, której to książce bardzo głośnej napisanej przed el tri Center ULC Center w czasie dla pana punktem istotnym, ale napisane jeszcze przed el tri centrum długo on stawia taką dziś wydawałoby się zupełnie oczywistą tezę, że ta ten zwrot tak radykalną konserwatywne fundamentalistyczny wewnątrz 3 wielkich religii oczywiście o charakterze politycznym również, który sam siebie definiuje jako powrót do tradycji powrót do tego co było właśnie w istocie nie jest żadnym powrotem tylko jest w prostej linii produktem nowoczesności coś takiego samego mówi dano prawicowym populizmem, że to jest czysta post moderna ani żadna pre oświecenia owa narracja tak to to było widać też można powiedzieć że, zanim pojawiło się silne wyzwanie, jakim jest dzisiaj rządy Prawa i Sprawiedliwości ten model prawnika prawicy jak napisałem w 2010 roku miałem taką książkę konserwatyzm po komunizmie widziałem bardzo wyraźne uznamy, że mam wielkiego wielkiego projektu nazwijmy to konserwatyzmu kulturowego, które dla mnie był z ducha postmodernistycznych oznacza oczywiście kamuflować na wszystkie sposoby ten postmodernizm ukrywał go wielokrotnie się, jeżeli mu to polemizował z gospodarki istotne, ale pół postmodernistyczny w tym sensie, że w ogóle był oderwany, że projekt sam ból był poszukiwaniem narracji, która byłaby oderwana od dziś, że tak bym tkanki społecznej tylko właśnie produkował absolutnie świadomie, czyli wielu jego twórców to przyznaje ten inny sposób na pewną nową narrację, która ma de facto ukonstytuować nowy naród naczynie ten żaden tam historii to była lepią z różnych złudzeń albo fragmentów lepiej coś co jest absolutnie adekwatnej potrzebne na dany moment moim zdaniem tak bardzo dobry przykład jest kariera kariera żołnierzy wyklętych to jest strasznie potrzebne, żeby opisać wroga wewnętrznego zamachu na wroga absolutnego za moment za moment do tego wrócimy tutaj przecinak prof. Rafał Matyja jest państwa gościem zawałem wracamy do rozmowy prof. Rafał Matyja wciąż z nami raz jeszcze dzień dobry dzień dobry przerwałem panu wpół zdania proszę kontynuować ja mówię, bo to to, o które o tym przykładzie z żołnierzami wyklętymi jako sposobie w jaki buduje się tą formacją konserwatywną prawicową dzisiaj w Polsce, ale która jest w tym sensie nie konserwatywna dużo da się nie odnosi do żadnych trwałych przekonań konserwatyzm było takiego sceptycyzmu przywiązania do reguł prawnych tylko jest właśnie zlepkiem Ant anty lewicowych cięte liberalnych haseł dobierane wg tych, które ciągną niosą Teresą Piotrowską o sprawne, więc jest narracją skonstruowano raczej wg właśnie tej recepty tak jak się i jakby ktoś przeczytał właśnie w jaki sposób tworzymy relacje jeszcze bardziej uwierzył projekt postmodernistycznym już sami ich twórcy, ale mamy przecież w retoryce i postulowanych w systemach wartości no właśnie akcentowanie tradycji religii katolickiej jako źródła moralności 1 i takiego, które chroni przed nihilizmem, bo poza kościołem katolickim rozpościera się już tylko obszar nihilizmu co nieraz Jarosław Kaczyński np. podkreślał mamy wreszcie właśnie deklarowany konserwatyzm związany ze sferą obyczajową nas przywiązanie właśnie do pewnych tradycyjnych ról społecznych itd. itd. więc no właśnie w jakimś sensie tutaj ten postmodernizm się, że taka seria może bowiem, że to były postmodernizm metodologiczny natomiast żaden sposób nie jakiś ideowy czy czy też nieprzyjemnie nie przekłada na pule sposób opisu świata jak właśnie zróżnicowanego natomiast ja bym się w tym sensie mniej przejmował tą retoryką populizmu proszony jest skupiona na tym, żeby wychwycić no tak dystynkcji, które będą nośny wyborczo tak albo będą budowały tą emocjonalną treścią Boży, bo inne niespecjalnie można sobie wyobrazić, więc moim zdaniem katolicyzm nie jest traktowany w tym programie jakoś bardzo serio tylko jako właśnie bardzo użyteczna dystynkcja na tych, którzy są wierni tak jak Jarosław Kaczyński mówi tak David tej wizji narodu tę, która jest, którą mamy od dawna takiej, która może zostać zakwestionowana przez rozmaite nowe ruchy, więc to jest też raczej takie bardzo bardzo grubymi nićmi szyte na budowanie budowanie różnych obaw niechęci obozu spójnego emocjonalnie obozu niższe, bo oba zespoły spójnego programowo, bo to się wszystko na różnych poziomach rozważy natomiast wydaje się, że gruntem, który ciekawszy niż sama same ekwilibrystyki populistów jest oczywiście to czy rzeczywiście jest taki strach czy jakaś obawa przed pewnym zakrętem nowoczesność zakrętem, który przed willą, chyba że wcale nie jest jakoś Super wiernością oświeceniu jest z punktu widzenia kapłanów święcenia również takim czymś trochę niebezpiecznymi to na pewno przynajmniej trzeba być kilka RM tak czy przygotować nowe wyzwania i odświeżyć to oświeceniową wiarę, ale z punktu widzenia też bardzo wielu ludzi, którzy patrzą na to z dużej odległości, a zaraz będzie duża odległość co przestronnym jest też po prostu bardzo niebezpieczne, a ta duża odległość to są ludzie, którzy funkcjonują no tak jak się popatrzy na lata debatę wyborczą Prawa i Sprawiedliwości to można powiedzieć, że odległość od dużych centrów miejskich jest wzmacnia poparcie czy ludzie, którzy czują się trochę nieufni wobec zmian, które już widzę, że zachodzą w Warszawie Krakowie i wcale nie chcą tak na pewno się no to jest to jest dość dla mnie dość zrozumiały odruch to jest odruch zachowawczy, którego konserwatyzm w ogóle nie nie należy utożsamiać, bo jak bardzo ładnie o tym napisał kiedyś Marcin król takiej książce konserwatyści niepodległość konserwatyzm sublimacji tego ruchu, czyli refleksją co zrobić co, więc czymś zupełnie zupełnie innymi próbą próbą, żartując oświeceniowego opanowania tego odruchu zresztą skoro możemy na chwilkę wrócić do prawdziwego oświecenia to kiedyś w tym samym między okresie prof. Tomasz Walczak wydał taką bardzo istotną książkę oświeceniowych korzeniach polskiego konserwatyzmu tam chodziło postać Józefa Kalaty klasa tego Szaniawskiego bardzo bardzo ciekawą zgodnie natomiast to uświadamiał mi wtedy że, że konserwatyzm jest jakby próbą to pogodzenia rewolucji oświeceniowej pewnymi nastawienia ami i ufnością wobec wobec zmiany społeczne jako takiej w ogóle nie mamy wstępuje w podleganiu to jest to znaczy społecznych emocjach to jest natomiast PiS nie jest publikacją tego odruchu tylko w takim dość dość cyniczne czy taką wyrafinowaną grą na tym odruchu moim zdaniem przez wielu liderów tej formacji w ogóle nie podzielają podobnie jak liczba i tak prawicowego dziennikarstwa w rządzie, którzy świetnie żyją we współczesnej cywilizacji wśród nich są z nią pogodzeni natomiast wiedzą, że retoryka przeciwko nie jest sposobem, jakby funkcjonowania no bardzo dobrego dzisiaj tak, bo tak na koniec jeszcze mamy kilka minut ale, ale już zbliżam do końca tej rozmowy chciałem pana poprosić o zdefiniowanie źródeł tego sporu, który dzisiaj mamy to tego napięcia tego konfliktu, bo bardzo wiele też jest pomysłów bardzo wiele różnych sposobów ujmowania tego co właściwie się wydarzyło to jest w ostatniej dekadzie i tej ekspansji prawicowego populizmu tego coraz bardziej wyraźnego konfliktu pomiędzy pomiędzy nazwijmy to taką właśnie rozpraszana zresztą i zróżnicowaną niejednorodną narracją liberalną lewicową, a tym projektem czy zwrotem konserwatywnym intensywnym niezależnie od metodologii mego postmodernizmu, który tam pod spodem jest i to zresztą też już od dawna o tym o tym o tym jest mowa że, że tą lekcję nowoczesności nowoczesnych mediów postmodernizmu właśnie postprawdy w sensie pewnego konceptu filozoficznego postmodernizm jeśli nie obecnego najlepiej paradoksalnie właśnie prawica odrobiła, która się po potrafi tym świetnie w sensie czysto praktycznym posługiwać ale w czym pan upatruje źródeł tego stanu rzeczy, które mamy dzisiaj w jakimś jakiś Niewiem kompromitacji liberalnych elit przegapienie czegoś temu zachłyśnięciu się nadmiernym optymizmem właśnie et Cetera et Cetera może być zupełnie indziej tym chciał skorzystać z Formuły pana audycji, gdzie dziennie musimy się redukować wszystkiego do wymiaru takiego konfliktu, który na scenie politycznej, lecz na szczęście miasto jest więcej to znaczy to nie jest rzecz, że po politykami jak forma rywalizacji politycznej w Polsce podpowiada nam sprowadzanie wszystkiego do 1 sporu, a te spory są bardzo ciekawe i wystarczy sięgnąć po dość niezwykłą książkę taką, której 1 współ redaktorów i Andrzej Zybertowicz samobójstwo oświecenia, żeby zorientować że, że w obrębie tego tego konserwatywnego czy populistycznego spektrum jest też bardzo dużo różnych zdań że, gdybyśmy wyszli poza poza obręb tej bardzo bieżącej polityki to to te podziały są skomplikowane również po tamtej stronie, ale to co, więc po pierwsze jest jest oczywiście także nas napędzają różne spory co więcej myślę że, gdyby doszło do politycznego słabnięcia PiS mam nadzieję, że do tego dojdzie, ale to, że to przy okazji otworzy pokaże jak bardzo złożona scena ideowa intelektualna w Polsce jak jak ci, którzy instrumentarium ten spór jak na tym budują swoje przesłanie no stracą trochę trochę oznaczenia na złe to jest to co z klucza moim zdaniem do do do zmiany no to jest to są 2 rzeczy to znaczy to jest po pierwsze to co było bardzo istotnym nurtem protestów tych jesiennych tak, bo to jest szansa jawnie widzę oprócz postanowień postawienia sprawy aborcji czy sprawy w ogóle pozycji kobiet polityce też bardzo ważną rzecz to znaczy by zerwanie paternalizm taki możliwość perspektywa budowy relacji bardziej partnerskich, a te z kolei to jest coś co jest przeciwko PiS-owi trochę przeciwko Platformie trochę przeciwko instytucjom trzeciej Rzeczypospolitej i jest naprawdę bardzo duża zmiana moim zdaniem społeczną ideową, która się, która jest na horyzoncie podziały będą inne niższy niż te, o których mówimy na co dzień druga rzecz to jest bardzo ważnym wyzwaniem to wyzwanie, którym mówimy półgębkiem to znaczy jakie stoi przed światem nazwijmy to nauki wiedzy ekspertyzy po covidzie, bo to czas weryfikować nie tylko to na ile najlepsi byli populiści na ile instytucje państwa nie potrafimy dogadać z instytucjami nauczyła też co co komunikował instytucje nauki i na ile nauka w ogóle odpowiada w swoim np. w tempie w swoim czasie są współczesne, bo pan to co fascynujące mamy strasznie mandaryński tak procedury recenzję tekstów naukowych tak dalej w covidzie nagle okazało się, że można robić dużo szybciej jeszcze czasami pomyłkami czasami trzeba było wycofać niektóre teksty okazywały się z oparty na zbyt słabych przesłankach to po prostu wynika z tego, że były pisane kilka tygodni nie kilka miesięcy natomiast zmieniła się zmieniło się moim zdaniem i otworzyły się pewne szanse myślenia inaczej roli czy relacji między wiedzą władzą i też tym jak wiedza ma być tworzona jak, więc być komunikowana to jest naprawdę bardzo dużo lekcji, jeżeli my sobie to to zrobimy to będziemy po prostu jednak społeczeństwo, które nawet Interowi się bardziej spodoba, bo on zdarza, że to jest właśnie część, że korekta, która jest wymuszona przez różne sytuacje też elementem jakiejś wierności temu pierwotnemu dziedzictwo oświecenia osiągnęła zawsze tak skorygowane żoną nigdy nie będzie tym w tym pierwszym naiwne odruchy, ale ale, ale więcej i ja uważam, że to częściowo częściowo będzie coraz czeka za zakrętem nowoczesności w tym, których chodzimy będzie częściowo o odgrzewanie pewnych idei oświecenia, ale bardzo silnie zmodyfikowanych i tak naprawdę no dyskusja o tym czy kilka jest bardziej po stronie oświecenia jednak bardziej po stronie zmiany to będzie dotyczyło bardzo wielu myślicieli bardzo ciekawe ten wątek covidową, którym pan powiedział właśnie nie ma czasu, żeby rozwijać, ale w połowie roku 2020 w czerwcu okazało się takie badania przeprowadzone w krajach Unii Europejskiej, z których wynikało, że nastąpił spadek zaufania do nauki do do ekspertów Unii Europejskiej no dość znaczący tam kilka punktów procentowych to to spadło ciekaw jestem jak to wygląda w tej chwili można by zrobić co roku takie badania i na ile np. program powszechnych szczepień szansa, że to zatrzyma pandemie właśnie będzie takim swoistym dowodem empirycznym na skuteczność nauki i na nieskuteczność teorii spiskowych no bo to się wszystko przecież dzieje na naszych oczach i w tym uczestniczymy to ciekawe lokale, ale tak, ale błąd, ale na szczęście nauka może jeszcze pytać kogoś innego niż tylko respondentów sondażu, bo takie pytanie sondażowe czy fajną przesłanką to jest ja bym ja uważam, że tutaj pytanie dla tych, którzy zajmą socjologia nauki filozofią nauki, żeby ich zapytać, czego myśmy się tak naprawdę ważnego dowiedzieli o ograniczeniach czy pewnych pewnej specyfice modeli, bo to, że modele ekonomiczne zawodzą ekonomiści są tymi, którzy potrafią tych zawodach najlepiej opowiadać to to to wiemy z definicji, ale nie sądziliśmy, że to samo będzie epidemiologii to samo będzie z różnymi innymi specjalistami to jest coś ciekawego to znaczy ja w ogóle nie nie traktuje jako jakiś głęboki zarzut tylko bardzo poważne wyzwanie żebyśmy, gdybyśmy potrafili się z nim zmierzyć zaprojektować jakiś trochę lepsze nie bierze idealne, ale trochę lepsze modne sposoby obiegów wiedzy w sferze publicznej w sferze tej takiej instytucjonalnej rządową rządową medyczną szpitalny nie wiem jak to nazwać to to to byłoby bardzo ciekawy wnioski z covidu one to na pewno będzie albo nowe oświecenie albo nowe coś nowego co coś za bardzo będzie odstawał od projektu oświeceniowego, żeby tak nazywać, bo byśmy powiedzieli jeszcze 1 rewolucji to ja wspominam znaczy zmianie podejścia do tego co co człowiek co człowiek rozum tworzy w oparciu o motoryzację kognitywistykę neuronauki tak dalej to są bardzo ciekawe wyzwania, ale ale, toteż jeszcze 1 kontekst natomiast myślę, że to jest ten właśnie z zakrętu trzeba nie wypaść znacznie znaleźć właśnie, żeby populistycznych anty anty naukowych manowcach natomiast natomiast to jest bardzo poważne wyzwanie innym możemy się z tym zmierzyć trochę budować nową epokę taką która, które wcześniej nazywano, chociaż jak pan przypomniał kilka książek to bardzo możliwe w takim przypadku wszyscy zapewne książki zostały napisane tylko jeszcze nikt nie wierzono wyznaczały nową epokę tak mu się mieszały w tłumie innych książek i dopiero z perspektywy będzie widać to one coś ważnego produkował coś ważnego mówi jasno bardzo dziękuję profesor na obywatela historyk politolog Uniwersytetu ekonomicznego w Krakowie autor eseju oświecenia utracone ze znakiem zapytania, który PSL jest częścią książki oświecenia, czyli tu i teraz pod redakcją Łukasza rządu i Tomasza szerszenia, która książka z kolei ukaże się 21kwietnia nakładem wydawnictwa Karakter, a teraz będą informacje, a po informacjach porozmawiamy o pandemii chaosie szczepionkowym Miłada Jędrysik będzie z nami Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MAGAZYN FILOZOFA - TOMASZ STAWISZYŃSKI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA