REKLAMA

5 kwietnia 1952 klamka zapadła - w Warszawie powstanie PKiN

Świąteczny Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2021-04-05 08:00
Prowadzący:
Czas trwania:
25:24 min.
Udostępnij:

5 kwietnia 1952 r. W Warszawie podpisano umowę między Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich a Rządem Polskim o budowie Pałacu Kultury Nauki. O kulisach tej decyzji i powstaniu PKiN w audycji

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
świąteczny poranek w radiu TOK FM Maciej Zakrocki dzień dobry 5kwietnia 2021 roku w poniedziałek wielkanocny witają państwo także Małgorzata Łuczyńska wydawczyni Szymon Kuliś realizator słońce też nas już powitało dość dawno, bo już o szóstej szóstej rano i będzie z nami do 1915 imieniny obchodzą dzisiaj Irena Jeremiasz Vincent dużo zdrowia życzymy również szybkiego szczepienia oczywiście tym, którzy jeszcze jeszcze tej radości nie zaznali liczyliśmy też więcej Rozwiń » słońca i wyższe temperatury święta, jakbyśmy zapomnieli stare przysłowie na ten dzień piątek kwietnia to przysłowie brzmi, chociaż Święty Wincenty jednak szczypie mróz wpięty na szczęście mróz bardzo dokuczał, ale już chyba wszyscy chcielibyśmy mieć pełną ciepłą wiosnę przypominam, bo przez pandemię te święta są jednak inne, że dzisiaj drugi dzień świąt wielkanocnych w kościele katolickim jest to drugi dzień tzw. oktawy wielkanocnej, a popularnie nazywamy poniedziałek lanym poniedziałkiem ze względu na stary zwyczaj chyba jeszcze pogańskich czasów śmigusa dyngusa w tym roku no przypominam dystans maseczki, więc również w tym są zabawą Śmigły Rydz Śmigły pod Sową proponuje uważać, a najlepiej spokojnie sobie usiąść posłuchać Radia TOK FM dzisiejsze spotkanie zaczniemy od wspomnienia 2 dni z 5kwietnia w naszej historii w pierwszy piątek kwietnia to 1952 podpisano polsko-radziecką umowę o budowie Pałacu kultury nauki w Warszawie drugi piątek kwietnia rok 1000 pięćdziesiąty piąty z kolei dzień otwarcia Pałacu młodzieży z całą tę historię świetnie znają nam przedstawi nasz pierwszy gość jest pan prof. Waldemar Baraniewski historyk sztuki Akademii sztuk pięknych w Warszawie wydział zarządzania kulturą wizualną autor książki pałac w Warszawie dzień dobry panie profesorze dzień dobry panu dzień dobry państwu, gdyby szukać tej genezy 5kwietnia 1002. roku, a więc podpisania umowy o budowie Pałacu kultury to historia sięga do jakiej daty wcześniejszej może sama historia prowadząca do tego po podpisaniu umowy bardzo nie bardzo ciekawa i ona możemy ją przesunąć na luty czterdziestego piątego roku, czyli jeszcze przed zakończeniem działań wojennych rada komisarzy ludowych, czyli najwyższy organ podejmuje wówczas uchwały o udzieleniu Polsce pomoc materialną technicznej w zakresie wydatków przewidzianych w planie odbudowy podstawowych dzielni Warsza ta umowa jest opublikowana w takich dokumentach materiału do historii stosunków polsko-radzieckich ósmym tomie także można można to poznać bardzo ciekawa uchwała także związek radziecki się zobowiązuje do okrycia pokrycia części wydatków przewidzianych właśnie na odbudowę podstawowych dzielnic Warszawy trudno powiedzieć co przez to rozumiano no ale w okresie zimnej wojny kilka lat później taki wysiłek finansowy być może nie był nie był możliwy i stąd próba, jakby wyjścia z tej sytuacji zrealizowania tej umowy troszkę inny sposób tutaj też pojawia się bardzo ciekawy bardzo ciekawy wątek Otóż Józef Sigalin naczelny arch. Warszawy ma oprowadzać 22lipca 50 tego pierwszego roku ma oprowadzać po Warszawie ówczesnego ministra spraw zagranicznych ZSRR Wiaczesława złoto dzień wcześniej dzwoni do Idalina Sigalin oni do Idalina i rady gmin i uprzedza o tym, że mało, kto może wysunąć propozycję zbudowania siłami ZSL jeżowce w Warszawie ile trzeba na to elastycznie reagować no rzeczywiście taka propozycja pada to jest mój ulubiony cytat, który znalazłem w Dzienniku Józefa Stalina z tej rozmowy ze świątyń rozmowę z sumą towarem i tak Moore a, jakbyście widzieli w Warszawie taki wieżowiec jak u nas w Kigali no cóż, owszem, taki jest początek po oczach, który w tej relacji relacje z Idalina rozmowy Mołotowa motorem, ale to jeszcze nie koniec całej tej historii, dlatego że okazało się, że Rosjanie zamierzają po prostu podarować stronie polskiej pełną dokumentację budowlaną Uniwersytetu Łomonosowa, czyli no miała być zrealizowana w Warszawie dokładnie ta sama budowla, która stanęła w Moskwie w Moskwie budowano wieżowce w związku obchodami 800 lecia miasta czterdziestym siódmym roku one miały zmienić skalę to tam Moskwy nominowaną przybierze cerkiewne tutaj inne wieże podniesie, ale no m.in. ten warte ułożono Sowa został w ramach obchodów miał być zrealizowany Warszawy no i tutaj rozpoczęła się taka dyplomatyczna próba złagodzenia tego i zrealizowania w tym miejscu w Warszawie centrum było przeznaczone we wcześniejszych planach, na jaką budowle o charakterze właśnie dom kultury czegoś takiego są takie rysunki wstępne i mniej więcej w tym miejscu sytuują tę lądowe, a że tylko zapytam czy czy czy myśmy tak od razu się na ten pałac zgodzili, dlatego że gdzieś znalazłem taką informację, że ze względu na takich praktycznych jednak władze nie wiem czy kraju czy miasta liczyły na to, że związek radziecki, bo miał przecież dobre doświadczenie pomoże budować metro i że wolelibyśmy szlag mnie, żeby to było coś takiego ani pałac nie zdecydowanie mowa była od samego początku znaczy najpierw była ta ta uchwała, której mówiłem o pomocy rannym budowy, a potem iść konkretnie chodziło o powodzi to była decyzja obrazu która, która zapadła, że coś takiego będzie realizowany chodziło tylko o to, żeby to nie był Uniwersytet Łomonosowa no i tutaj to jest ciekawe, bo strona Polska opracowała propozycje lokalizacyjne było 5 lokalizacji do wyboru Marszałkowska, a i Polska AB one różniły tym, że w 1 wersji Marszałkowska, a ten budynek miał być usytuowany pierzei ulicy Marszałkowskiej Marszałkowska Ber no to jest obecna sytuacja, czyli miały być sytuowane na takim rozległym placu Praga i rejon portu gdańskiego portu praskiego Rakowiecka no to jest to dzieci to jest ten wieżowiec Kuryłowicza grochu w rejonie skrzyżowania alei Waszyngtona Grochowskiej rzecz ciekawa, że to są 3 o lokalizację budynków wysokościowych, które związane były plany API rozwoju Warszawy jest z czasów prezydenta Starzyńskiego, który też planował budynki wysokościowe na placu Unii miał stanąć wieżowiec polskiego radia fundamenty zaczęto kopać jeszcze czy dziewiątym roku ogromny budynek projektowany przez Hertha sian Alice, więc tutaj posłużono się tymi lokalizacjami budynków wysokościowych poza Marszałkowską, bo tutaj no tego nie planowano to było centrum zniszczonego miasta, ale te lokalizacje Praga Rakowiecka grochu lokalizacjami przedwojennym finale uznano mimo wyliczeń że, gdy ekonomicznym wariantem byłby ten rejon portu gdańskiego portu praskiego przepraszam zdecydowano ze względów politycznych prestiżowych na ten na tę realizację Marszałkowskiej znalazłem się tych dokumentów taki dotyczy 3 dokument wyliczenie Galina, który no chłodno pisze o tym, że ta lokalizacja właśnie na Marszałkowskiej wymaga dużych wyburzenie zniszczonym mieście wymaga wyburzeń i konieczności dostarczenia ponad 3 i 1000 i mieszka taka była pensja w tej lokalizacji i 3,51000 i mieszkalnych zniszczonym mieście no ale taką decyzję taką decyzję ze względów politycznych i prestiżowych powinien podjąć tutaj panie profesorze zrobimy teraz króciutką przerwę, ale natychmiast pani wracamy do naszej rozmowy świąteczny poranek w radiu TOK FM Maciej Zakrocki dzień dobry ponownie przypominam jest z nami pan poseł Waldemar Baraniewski rozmawiamy powstawaniu Pałacu kultury pan prezes w końcowej części Pierre pierwszej części naszej rozmowy właśnie powiedział o tym, że ta lokalizacja, którą uznano za prestiżową bolała naczelnego arch. Warszawy Józefa Stalina, bo miał świadomość, że postawienie Pałacu kultury przy tej Marszałkowskiej nowy wymagać będzie wyburzenia wielu mieszkań tak mocno wzburzonym mieście, ale jak rozumiem właśnie jak decyzja polityczna, a to nie było już dyskutować tak nie było nie było co dyskutować, ale pozostawał cały czas ten problem jednak oryginalnego projektu strona Polska dążyła do tego, żeby to był specjalnie przygotowany oryginalny projekt i tutaj we wrześniu siódmego 14września i 1001. roku Polska delegacja jedzie do Moskwy, żeby poznać przyszłych twórców tego gmachu, czyli projektanta również Uniwersytetu Łomonosowa one również faktury, który kieruje tą całą brygadą architektoniczną i wówczas chyba zdecydowano, że to będzie jednak projekt projekt oryginalny strona Polska dążyła do zaproszenia tych architektów do Polski i tak, aby mogli przyjechać sprawy, żeby mogli zobaczyć polską architekturę tutaj, że za to, że oczywiście rozmowa mogła się toczyć tak powiem w tym obrębie no tego dyskursu ideologicznego, który funkcjonował, więc strona Polska posługiwała się takimi argumentami, że coś będzie realizowane w Warszawie powinno być narodowe spory nieprawda, bo tutaj obowiązywała od bada socjalistyczne treści formie i że dobrze było, żeby architekci rosyjscy przyjechali jak się wyraził gali na ściągnęli specyficznymi polskim cechami architektury no i architekci radzieccy przyjechali na osiągać w końcu września byli odwożeni po całej Polsce zresztą tego co co Sigalin zanotował architekci byli, bo pierwszy raz w życiu zachodzi z tej ekipy tylko jak pisze Sigalin tylko stary równie były w młodości w Warszawie 900 trzynastym roku również w hotelu zwróć na reprodukcję impresjonizmu Picassa Miró i innych malarzy, których pytano dostarczono dostał też farby i malował także tutaj ten pobyt dla nich zrobi architektów radzieckich był inny był oczywiście czymś szczególnym pokazano im zabytki Warszawy Krakowa Torunia no i chyba że Chełm Zamość prawda chyba tam jeszcze szatach tak pan także takie takie rzeczy jak Arktyki właśnie budowli historycznych ratusz no to oglądali no i 4 miesiąca po 4 miesiącach Polska delegacja pojechała do Moskwy tutaj moja wiedza jest niestety niepełna, bo nie udało mi się nie udało mi się odnaleźć tych archiwum gminy architektury nie w Moskwie nie udało mi się odnaleźć tych dokumentów i projektów które, które zostały przedstawione jako jako pierwsze z nami nie tylko zapisu z pism polskich architektów z opisu Stępińskiego, który który mówił, że projekt, że ten projekt radzieckie kojarzyły się doborem na placu Saskim rzecznik gali miał kontaktować się w tej sprawie z Bierutem, który pozostawił wolną rękę polskim architektom chodziło po prostu o to, że my te propozycje te projekty radzieckie pokonywały tę taką strukturę, jakby cerkiewną to znaczy wysoka część Centralna i 4 partie niższe, ale odsunięte odsunięte od partii centralnej i tutaj cała ta dyskusja późniejsza dotyczyła tego, żeby przysług, jakby te boczne partie wieżowe do tej partii i centralnej i to ostatecznie ostatecznie zostało przez architektów radzieckich zaakceptowane i pałac kultury w tym no bardzo różni się od wzoru radzieckich jest rzeczywiście bardziej taką zwartą strukturą i ta partia Centralna jest planowana tymi 4 bocznymi wieżami, które nie są odsunięte nie są osobną osobną stojące no i w efekcie jak powiedział w kwietniu podpisano tę tę umowę zresztą ciekawa, że do momentu do momentu zaproszenia architektów do polskich architektów radzieckich wszystkie dokumenty noszą klauzulę ściśle tajne sporządzane były przez ten plaża także wszystkie mają takie adnotacje pyta tego pierwszego etapu rozmów, że to wszystko było w ogromnej tajemnicy robione no tak, ale to chyba po prostu związane z tą chorobą, jaką jaka, jaka była przede wszystkim związku jest chyba wszystko tam było strasznie zawsze ściśle tajne no ale proszę się od nowa oczywiście nie opowiemy o całym procesie budowy to wszystko jest na wielką książkę zresztą właśnie do pana książki słuchać odsyłam natomiast no warto może tylko odpowiedź na podstawowe takie pytania czy pałac kultury tak jak się mówiło rzeczywiście był darem narodu niemieckiego czy myśmy go będzie tylko obserwowali jak go rosyjscy robotnicy budowali czy jednak jest tutaj spory Polski wkład, a Darek był tylko symbolem różnych za tym, że jak zmarł Stalin to jeszcze pojawił się pomysł zrealizowany zresztą, aby pałac kultury nauki miał im Józefa Stalina pałac właściwie w całości finansowany ze środków ze środków związku Radzieckiego tutaj oczywiście część wykończeni tak dalej to są to są skomplikowane to skomplikowane kwestie, ale tutaj koszty budowy były jednak po stronie po stronie radzieckiej wybudowano oponą specjalne osiedla w Warszawie, gdzie mieszkali ci budowniczowie do dziś prawdę istniejące osiedla przyjaźń akademie tak chyba jest uczelni uczelniany na Jelonkach tak, o ile czasu tak, ale pamiętam pyta koledzy Milka pies mówi 130 one gotowe drewniane elementy, które tutaj montowane one przyjechały przyjechały z Rosji także finansowane było rzeczywiście środku ze środków radzieckich, ale pracowali poza no głównymi projektantami pracowali przy wykończeniu Pałacu kultury polscy rzemieślnicy polscy artyści plastycy także tutaj te żyrandole okucia na tej są to są rzeczy, które byśmy wyszły z warsztatu polskich rzemieślników wspomniał pan o tym nadanie Pałacowi i patrona w postaci Józefa Stalina, ale jednocześnie pięćdziesiątym czwartym roku u rozpisano konkurs na pomnik Józefa Stalina, który miał stanąć przed wejściem głównym bardzo ciekawie też przedstawiała się kwestia dekoracji Pałacu kultury, bo w projekcie architektonicznym gotowe były w tej niskiej partii parteru wnęki na rzeźby, które tam miały stanąć miały stanąć rzeźby przed wejściem głównym przed wejściami do bocznych bocznych partii Pałacu kultury tutaj znalazłem taką notatkę ścigali na rejon rysuje szkicuje pisze co, gdzie miałoby być 1 rzecz była jasna od początku pomnik Mikołaja Kopernika w środku, bo dziesiąty również pięćdziesiąty trzeci rok był rokiem Odrodzenia rokiem kopernikańskim i Kopernika kreowano na takiego patrona naukowego racjonalizmu przeciwko ciemno czy i zakłamaniu patrona nauki racjonalności postępu społecznego i tutaj pomnik Kopernika miał być właśnie symbolem elit takich tendencji od początku miał stanąć w Pałacu kultury potem to się zmieniło ich Pałacu kultury umieszczono rzeźbę symbolizującą przyjaźń polsko-radziecką, a pomnik Kopernika stanął przed przed Pałacem kultury obok pomnika Mickiewicza Kopernika wyrzeźbił Ludwika niszowa, a Mickiewicza na Horny Popławski i to są 2 rzeźby polskich autorów, które zrealizowano oczywiście to znakomitą rzeźbę Aliny Szapocznikow, którą tak bezmyślnie potem wyrzucono z Pałacu kultury, która teraz zrekonstruowana znalazła się w zbiorach muzeum sztuki nowoczesnej, które będzie stóp Pałacu kultury, która jest budowane także takich jak lądują tutaj między nich gmachami będzie, ale ostatecznie nie zrealizowano tego gigantycznego projektu dekoracji bohaterami my po tej nowej historii czy takiej nowej narracji historycznej, którą tam chciano napisać błędnie nie do końca brakowało decyzji, kto ma być tym bohaterem para tam Sigalin łączy Marchlewskiego ze Świerczewskim Kołłątaja z życia może i Żeromskiego Prusem no ale nic z tego nie wyszło i to gigantyczne rzeczywiście zamierzenie takiego takiej wielkiej dekoracji rzeźbiarskiej tej nowej wykładni takich mitów fundator ich polskiej nowej historii nie zrealizowano tylko te 3 rzeźby polskich armii polskich rzeźbiarzy cała reszta została po prostu sprowadzona z takiej fabryki ceramiki budowlanej to są dość obojętne tak jest, ale godnie właściwie nie wiadomo, czego możemy tam znaleźć i sport i będzie coś tam architektury jakieś takie figury alegoryczne, ale to co miało być takim silnym ideologicznym wykładnikiem nowej władzy ich nie zostało zrealizowane podobnie pomnik pomnik Stalina mimo tego, że Xawery Dunikowski przygotował ciekawy projekt pomnika Stalina, który zresztą jest zachowany w magazynach Królikarni no to sytuacja polityczna tak szybko się zmieniała o śmierci Stalina, że lepiej było pomnika nie stawiać w nota się jakimś momencie po takim takim przed takim elementem przetargu między grupą na toruńską Puławską no ale ostatecznie ostatecznie zrezygnowano z realizacji tego pomysłu panie profesorze ostatnio nawet niecałe 2 minuty to pominę już wspominałem siłą rzeczy wszystkie te wątki z najnowszej historii, gdzie się zastanawiano czy pałac zburzyć nawet zastanawiano się, czego może potem jakoś wysłani, żeby ten symbol właśnie epoki, która odeszła w przeszłość nie szpecił Warszawy jak czas pomijam czy rzeczywiście szpecić czy nie, ale na koniec kompana poprosiło pana ocenę czy fakt, że w lutym na początku lutego 2007 roku pełniący obowiązki wojewódzkiego konserwatora zabytków w Warszawie pan Maciej Czeredys wpisał pałac kultury do rejestru zabytków co wywołało sporo różnych dyskusji i protestów czy pana zdaniem to powinien rzeczywiście być zabytek ta moim zdaniem to jest bardzo istotny pomnik historii bardzo istotne istotne taki dokument historyczny i powinien być zachowany niezmieniony nie mówiąc o tym, że poziom wykończenia to wszystko były rzeczy unikatowe robione w 1 ten plan lampy żyrandole meble to było robione przez znakomitych polskich rzemieślników no i to wszystko powinno być chronione po to, z 1 strony jest świadectwo właśnie tamtych czasów, a z drugiej strony też naukowo bardzo solidnego rzemiosła w bardzo dziękuję za rozmowę pan prezes Waldemar Baraniewski historyk sztuki Akademii sztuk pięknych w Warszawie wydział zarządzania kulturą wizualną był gościem świątecznego wydania audycji dziękuję panie profesorze dziękuję bardzo, dziękuję raz jeszcze po krótkiej przerwie wracamy do kolejnych punktów Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIĄTECZNY PORANEK RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA