REKLAMA

Nie samym Książem Wałbrzych żyje

Gościnnie w TOK FM: Wyborcza, 8:10
Data emisji:
2021-04-08 10:10
Prowadzący:
Czas trwania:
23:13 min.
Udostępnij:

"Wyborcza" wraca do Wałbrzycha! Skąd wzięła się nazwa Wałbrzycha? Wałbrzych jest częściowo zielony (30 proc. terenu miasta zajmują lasy), trochę biały (słynie z porcelany), a trochę złoty (legendarny złoty pociąg). Był też awangardą przemysłową - na początku XIX wieku założono tam pierwszą w Europie przędzalnię lnu. O historii Wałbrzycha, legendach z nim związanych i warunkach życia w tym mieście rozmawiają Bartosz T. Wieliński i dziennikarka "Gazety Wyborczej" Beata Maciejewska. Więcej odcinków na https://wyborcza.pl/podcast

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
to jest ósma 10 podcast gazety wyborczej rozmawiamy o arcyciekawej historii miasta Wałbrzycha ósma 10 podcast gazety wyborczej czy dobry bardzo świński gazety wyborczej witam w naszym podcaście Szanowni Państwo w czwartki z reguły zajmujemy się polityką międzynarodową, ale dziś sobie wyjątek i porozmawiamy o tym co ach Syberia szyby najbardziej, czyli historii i przenosimy się na bliski wschód na Dolny Śląsk do miasta pięknej nazwie Wałbrzych jest ze mną Beata Maciejewska Rozwiń » dziennikarka GazetyWyborczej Witaj lato dzień dobry i będzie raz rozmawiać o dziejach tego pięknego dolnośląskiego miasta o jego wzlotach i upadkach w dziewiętnastym dwudziestym mi 2001. wieku i zaczną kwestii takich podstawowych to, skąd wzięła nazwa Wałbrzych Marek w Polskim trochę dziwnie brzmi byśmy mogli porozmawiać etymologii tego słowa od cóż to jest miasto z lasu po wal den Burg wadliwe wadliwe tłumaczono jako las ogród oraz ogród albo była też taka technologia miasto wśród gór, ale generalnie wszystko się zgadza jeśli chodzi o Wałbrzych tam są góry lasy herbowe dęby Zdroje te John Quincy Adams, który był ambasadorem przyszły prezydent Stanów zjednoczonych, który był ambasadorem w Prusach i inne jeździł po Dolnym Śląsku zanotował też, że okolica jest ciągle czarująco piękna ciągle, dlatego że Wałbrzych właściwie od czternastego wieku był miejscem, w którym wydobywano węgiel, a więc ta natura ciągle była w takim konflikcie z tym co robi człowiek, ale w każdym razie FR pie my Wałbrzycha jest dąb dobre, a co z tego czasu zostało Patyk wszystkich czasach bardzo dużo zostało w dziewięćdziesiątym szóstym roku zamknięto kopalnie hałdy porosły Brzeziną i Wałbrzych tak naprawdę jest miastem zielonym użytki leśne zajmują 30% powierzchni miasta także życie wygląda to imponująco przepiękne widoki przepiękne krajobraz no ci, którzy odwiedzali Wałbrzych w latach dziewięćdziesiątych będą zdziwieni jeśli ponownie tutaj przyjadą, dlatego że czarne górnicze miasto zamieniło się w zielony kurort wręcz audyt porosły, że zimą topiły się w krajobraz gór i wobec właściwie, jakie wjeżdża się do morza, a to mówi się wszędzie ziele ja mówię, że w ogóle jest trochę zielone prawda trochę biały tak, bo słynie wnętrze z porcelany, a czasem złoty, jeżeli przypominam sobie ze słynną historię o złotym pociągu i skarbach, które kilka lat temu oszukiwano, że dobrze o tym będziemy za chwilę to nie wyprzedzajmy faktów, ale cieszy to te 2 opowieści, że przyroda jednak wraca tam złe miejsce tak karę kontratakuje ma zapowiedzieć się cywilizację przemysłową takie też zaskakujące, dlatego że tak jak powiedziałam my pierwsza działka inne Górnicza, której wiemy pierwsze prawo w trakcie korzystania ze sztolni w Starym Zdroju klucz jest dzielnicą Wałbrzycha zostało nadane w 1300 sześćdziesiątym szóstym roku przez księcia świdnicko-jaworskiego Bolka, a wydobycie skończyło się w 1996 w związku z tym no owszem, ta czasy dewastacji innych eksploatacji prowadzone przez człowieka był bardzo długi, ale natura tak uzyskuje ten teren, ale węgiel to nie wszystko oczywiście jeśli chodzi o Wałbrzych, bo wspomniałem już o porcelanie, ale ważną częścią tego wałbrzyskiego przemysłu było tkactwo ja chcę przypomnieć, że na 1800 osiemnastym roku właśnie w Wałbrzychu uruchomiono pierwszą na kontynencie europejskim mechaniczną przędzalnię mu także to się można powiedzieć, że taka Awangarda przemysłowa i tutaj zawsze się pojawia to jest taka pewna sprzeczność może pozorna sprzeczność pod Wałbrzychem wznosi się piękny zamek Książ piękna okazała budowla w Polsce dorównuje w zasadzie tylko Malbork Wawel na bok Górnicza tkackie miasto tętniące przemysłem, czyli strona arystokracja słynna księżna rewizji, a z drugiej strony robotnicy socjaliści licz no i ogień mieszany wodę jak to się ze sobą dogadywały się nie musiał dogadywać dlatego, że to miasto robotnicze nie miał nic dopowiedzenia tak do 1800 ósmego roku Wałbrzych był miastem prywatnym najpierw należał do szaf golfów potem przez kibiców wreszcie dostał się w ręce Hochbergów którzy, o czym się odcisnęli na nim najgłębsze piętno i właściwie można powiedzieć, że Wałbrzych dziś zakryty jest cieniem książę, ponieważ turyści zatrzymują się na rogatkach miasta oglądają zamczysko bardowi wyjeżdżają robią naprawdę duży błąd, bo Wałbrzych miał swoje ambicje wykorzystał swoje 5 minut, jakim była koniunktura Węglowa na przełomie dziewiętnastego i dwudziestego wieku natomiast faktem jest, że Książ i mniej najsłynniejsza gospodyni ciąża, czyli księżna decyzji von Pless celebrytka nie bez klubu da ona przybija się w historii inne Wojciecha najbardziej na moje słuszne tak, bo nie samym książę Wałbrzych, że jak dzisiaj niestety oszałamiające budzi ogromne emocje ze względu na to, że był scenerią fantastycznych zupełnie na wydarzeń skandali romansów przyjeżdżał w tej Koronowo na głowy, ale co działo się w Wałbrzychu było inne równie ciekawy nie np. rdzy zachwyca wałbrzyska architektura przełomu dziewiętnastego i dwudziestego wieku ja chcę tylko zauważyć, że obecny prezydent Wałbrzycha im rezyduje w ratuszu, który wcale nie gorszy niż świat się w berlińskiej Ewę czerwony prawda ratusz berliński sławne Aleksander Plaza właśnie my, dlatego że oba budynki wyszły spod ręki tego samego architekta i ten wałbrzyski był wcześniejszy, bo został wybudowany w 1800 pięćdziesiątym szóstym roku dopiero później Herman kryzysie i że mam wyjechał do Berlina tam zaprojektował ten czerwony ratusz, a z kolei ewangelicki kościół Zbawiciela to jest kościół, który zaprojektowany został przez Carla Gottharda Langhansa, czyli autora berlińskiej bramy Brandenburskiej, czyli wchodzi się bardzo dobrze potem, stojąc cuda architektury my dzieła Star architektów szefem na tak, ale ten Bujny błyskawiczny rozwój, jaki Wałbrzych zawdzięcza przemysłowi górniczemu Karskiemu na tę ścieżkę, jaką podążały inne europejskie miasta tak Górnym Śląsku Zagłębiu rury w innych obszarach wczesnej Europy należy także miał swoją ciemną stronę ludzie byli uciskanie kobiety robotnika żyli bardzo złych warunkach jak wyglądało w Wałbrzychu w tym okresie nie bardzo źle to wyglądało tak jak powiedziałem także do 1800 ósmego roku był miastem na prywatne w związku z tym wszystko co się działo wszystkie decyzje, jakie podejmowano były podejmowane tak naprawdę przez właścicieli tych ostatnich prawda, czyli Hochbergów oczywiście ta ciemna strona to zanieczyszczenie, które niósł za sobą przemysł węglowy przemysł górniczy koksownie powodowała ogromne wzrosty śmiertelności chcę przypomnieć, że walczy przez długie lata przez długie wieki miał walory uzdrowiskowe słoną dzięki wodom mineralnym tryskający Starym Zdroju, ale wszystko to stracił z powodu tego rozwoju przemysłowego rzeka lecznica już na początku dwudziestego wieku zatruwała są okolice Odry ścieków fabrycznych była źródłem śmiertelnych epidemii cholery i tyfusu notabene to właśnie księżna Daisy, która patrzyła zamku Hochbergów na te inne straszliwe epidemie, które przewalały się przez miasto szukało wsparcia ówczesnego cesarza Wilhelma opisujący Wałbrzych jako miejsce, w którym ludzie żyją w norach pozbawionych urządzeń koniecznych do życia są zmuszani do stawienia publikacja raczej takich wewnętrznych krawatów nad brzegami potoków i rzeki co powodowało, że w ogóle nie nadawała się ona do picia i właściwe czyszczenie rzeki zakończyło się dopiero w 1912 roku taki dopiero wtedy znacznie się zmniejszyła śmiertelność mieszkańców z powodu innych chorób zakaźnych życie było to szczęście przez całe wieki bardzo ciężkie zawsze powtarzam, że Wałbrzych był miastem, które niemal początku swojej historii miało pod górę dosłownie i przenośnie tak dosłownie dlatego też oczywiście inne w terenie górzystym prawdę chodzi się pod górę, a przynosi, bo życie było tutaj bardzo ciężki przypomnę się taka część historii, którą opisywał John Quincy Adamsa, objeżdżając Śląsk zatrzymał się w Wałbrzychu jakiś gospodzie i obserwował jak okolicznej tkacze przychodzą ze swoją produkcją, żeby sprzedać się kupcom i widział taki proceder zmowy w celu ustalenia cen wystarczyło, że 1 ze skutków zaznaczył towar określił prawda, o ile jest w stanie za to dać żaden inny kupiec nie dał więcej i ten towar był bardzo tanie, gdzie plasowaliśmy się za marne grosze, ale też dzięki temu ogół konkurencyjny prawda eksportowano go na teren całej Europy, a nawet do Ameryki można powiedzieć, że na dzikim Zachodzie Compo chodzili udzielnych Kosno z wałbrzyskiego lnu także to życie się tutaj było bardzo ciężkie piękne widoki naprawdę piękne natura, ale trudno było zarobić się na tle sią widać to także po zarobkach w kopalniach wałbrzyskich są one zupełnie nie przystawały do zarobków, które były w innych częściach nie jest na szkodę zagłębił rurę na daczy nadzoru, a no tak dlatego kopalnie dobrze się cieszyły fatalną sławą jako szalenie niebezpieczne miejsca pracy tak ze względu na skomplikowaną tektonikę na wyrzuty metanu eksplozji metanu i dwutlenku węgla my chcę przypomnieć, że tylko po drugiej wojnie światowej do momentu zamknięcia wałbrzyskich kopalni śmierć poniosło ponad 1000 górników także nowy zjazd tutaj do kopalni szczęście no bardzo ryzykowne, a teraz porozmawiajmy wąbrzeskich legendach ze samo zgłoszenie dziatki, bo to podobna jedyne zachowane nazistowskie miejsca kultu w Polsce podobno to zamek umarłych, gdzie przyszli członkowie SS przechodzili rytuały inicjacyjne jak to faktycznie jest tym miejscem pamięci na wzgórzu tak jest rzeczywiście bardzo dziwne miejsce zaskakujące obrosło swoją niskimi legendami mówi się o nim wałbrzyskiej Toten burka albo ostatnia świątynia Hitlera potem murkiem nie jest takim klasycznym tego na słowa znaczeniu, dlatego że nie pochowano tam nikogo natomiast te skonstruowano zaprojektowano go jak Totem burkę przypomina warowną twierdzę jest bardzo bym się efektownie umiejscowione właśnie na wzgórzu Niedźwiadki w związku z tym jak Dybek trzyma pod kontrolą cały wał, że wygląda niczym sumeryjskich pałac jednocześnie jest zaledwie 20 minuty spacerem od rynku i to jest miejsce, które można pokazywać jako z 1 strony znak trudnej historii miasta z drugiej miejsca manipulacji propagandowej, dlatego że mówi się nim mauzoleum tak to świątynia to grobowiec też wspomnieć o dumę uchwały, który został usunięty w 1930 ósmy roku, czyli okresie tej trzeciej rzeszy, ale miał upamiętniać przede wszystkim 177 000 Ślązaków, którzy polegli na frontach wielkiej wojny górników, którzy zginęli w katastrofach jak już pomagaliśmy tych górników oczywiście o bardzo wielu oraz bohaterów ruchu nazistowskiego zaledwie 25 też w ówczesnych gazetach pisano nawet 21 jest 2, ale 23, czyli tych nazistów była na zaledwie garstka ale dlaczego ściągnięto ich razem z Ślązakami, którzy polegli w pierwszej wojnie światowej i sens z górnikami Otóż, dlatego że Wałbrzych dziękuję był entuzjastycznie nastawiony do trzeciej rzeszy propaganda NSDAP mówiła o wodę Bogu jako twierdzy czerwonych na robotniczym mieście Socjaldemokracja i komuniści mieli duże poparcie, więc z czasem drugim roku Adolf Hitler przyjechał tutaj na wiece wyborcze NSDAP to tutejsi towarzysze partyjni organizowali dodatkowe składy pociągów, żeby im można było dowieźć zwolenników na stadion i należy by nie było Najwyższego, a poza tym warto przypomnieć, że w wyborach czystym trzecim roku w tych wyborach marcową, kiedy terror i nagonka na przeciwników reżimu uniemożliwiają prowadzenie jakiejkolwiek agitacji przedwyborczej ten naziści uzyskali znacznie gorszy wynik niż innych śląskich okręgach kto, więc na Wałbrzycha, ale nieco było nawet kilkanaście procent różnicy jeszcze gorsze wyniki uzyskiwali naziści w wyborach do rad zakładowych w związku z tym ten pomnik miał z 1 strony przekonać społeczeństwo do władzy, a z drugiej strony no miał może sprawić, że ich kościec ideowych osiągnąłby odpowiednią twardość dzień im się konieczności sprawdzam nazistowskich bohaterów, bo byli tam również uczeni muszą zaś, którzy polegli na czasie pierwszej wojny światowej w tym 1720 mieszkańców Wałbrzycha i okolic, a jeszcze się SN z ogromnym rozmachem zaprojektowano ten kompleks i dzisiaj wszyscy zastanawiają co z nim zrobić tak ciężko by same cokolwiek dzisiaj dodatek nie te nie te czasy, ale właśnie to bardzo ciekawa historia, dlatego że oczywiście czterdziestym piątym roku, kiedy ten od lat prawda o niszczenie takich monumentów było czymś naturalnym MOS sprawił, że i jest znikoma żelem Hindenburga prawda koło ma Olsztyn Ka my rozwalone wysadzono mauzoleum i amfiteatr na górze świętej Anny natomiast wałbrzyskiej przetrwał głosy swoich żadnych kontrowersji nie próbowano go rozebrać usunięto tylko inne elementy hitlerowskie natomiast sam został i przez kolejne lata polskie władze zastanawiały się w jaki sposób go wykorzystać tak czy łączyć np. ty do kompleksu sportowego czy zorganizować tam centrum czasów niedzielnego jest znakomicie położone przy na trasie turystycznej jest to miejsce spacerów wałbrzyszan i inne tych, którzy odwiedzają miasto temat wraca ze są 2 lata temu powstała nawet praca magisterska na Politechnice wrocławskiej, która za bardzo wysoko oceniona, która była ten projekt prawda architektoniczne był próbą zmierzenia się SN problemem tego trudnego wstydliwego niechcianego dziedzictwa i zakładał wybudowanie takiego obiektu, który byłby siedzibą muzeum historii Dolnego Śląska, który wchłonął był właśnie to mauzoleum wałbrzyskie, czyli stałoby się one po prostu eksponatem historycznym i jeszcze się powiedzieć, że w grudniu do konserwatora wojewódzkiego wpłynęła petycja, żeby wpisać się to mauzoleum do rejestru zabytków i konserwator kilkanaście dni temu odpowiedział, że do rejestru nie, ale że jest chroniony powinien być chroniony figurujący w wykazie zabytków i że nikt oczywiście jest to dziedzictwo obciążone historycznie no ale nie należy tego niszczyć całe w sensie powiedzmy kolejnej agendzie przechodzącym pociągu, który pod koniec wojny wyruszy z Wrocławia w kierunku Wałbrzycha rzekomo ja mam wrażenie, że cała reszta Polski uważa numer Dolny Śląsk za 1 wielki skarb jest taki sezon, w którym ukryto złoto dzieła sztuki teraz wystarczy tylko pogrzebać się we wrześniu na pewno się znajdzie trochę tak jest oczywiście wszystkie legendy mają pewne historyczne inne podłoże wiadomo, że Dolny Śląsk był przez długi czas wojny takim rejonem bezpieczne nie docierało tutaj prawda bombardowania w związku z tym można było ukryć na terenie Dolnego Śląska w sztolniach nerw klasztorach w kościołach w zamkach dzieła sztuki wszystkie inne cenne dobra, które wymagały takiego zabezpieczenia oczywiście wywożono je na niemalże na ostatnią chwilę wszystkie historie budzą emocje kilka lat temu cała Polska i UE duża część Europy ekscytowała się poszukiwaniem złotego pociągu, czyli pociągów, które podziemnym tunelem miał zwozić różne inne skarby, ale mnie rzeczywiście jeśli chodzi o Wałbrzych to te opowieści my historia o tym, że pod miastem rozciąga się sieć podziemnych korytarzy i są wciąż żywe jedna z tych opowieści mówi, że o mauzoleum na złożu Niedźwiadki ma być właśnie taką stacją, ponieważ między mauzoleum, a pomiędzy książę i dalej ciągnie się podziemny tunel kolejowy no właśnie tym nad tunelem transportowano i czy złoto prawda czy tajną broń na rzeczywiście te wszystkie historie są niezwykłe pobudzają wyobraźnię, ale szczerze mówiąc nie sądzę, żeby UE miały coś wspólnego z rzeczywistością na przejmie mamy o czym pisać, o czym opowiadać Beata bardzo serdecznie dziękuję za tą podróż w czasie historie Wawrzyka państwu dziękuję za uwagę chciałbym na koniec powiedzieć się pokrótce o planach redakcji gazety wyborczej tu otworzyliśmy w Wałbrzychu redakcję i będziecie państwo mogli śledzić to co się dzieje w Wałbrzychu i okolicach na wyborcza PL na stronie Wałbrzych wyborcza PL serdecznie państwu zapraszam do widzenia naszego nowego serwisu dziękuję państwu za uwagę i przepraszam zdawał Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: WYBORCZA, 8:10

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA