REKLAMA

O kobietach, Żydówkach, feministkach, które strzelały do nazistów

Gościnnie w TOK FM: Wyborcza, 8:10
Data emisji:
2021-04-12 10:10
Czas trwania:
29:25 min.
Udostępnij:

Pracowały pod przykrywką, przemycały rewolwery w pluszowych misiach, były nosicielkami prawdy. O zapomnianej historii kobiet, Żydówek, bojowniczek, które mordowały nazistów. Dlaczego nic o niej nie wiemy? Ruch oporu składa się z polskich mężczyzn, dlatego nie ma tam miejsca na kobiety, i to w dodatku Żydówki. A jednak ruch oporu w środowisku żydowskim był zbudowany na kobietach. Narracje o roli kobiet po wojnie zniknęły, bo to mężczyźni pisali tę historię. W białostockim podziemiu mówiono na nie: "Te żydowskie dziewuchy, które są w stanie załatwić wszystko". Dlaczego do dzisiaj żydowskie kobiety pozostały tematem tabu? Stanisław Skarżyński rozmawia z Zuzanną Hertzberg, artystką, która przygotowała wystawę o Żydówkach w ruchu oporu. Więcej odcinków na https://wyborcza.pl/podcast

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
to jest ósma 10 podcast gazety wyborczej o zapomnianych historii kobiet Żydówek i wojowniczek, które mordowały nazistów wojennej Warszawy ósma 10 podcast gazety wyborczej Stanisław Skarżyński Gazeta wyborcza pozdrawiam państwa łzy w wielkiej Brytanii i zapraszam na dzisiejszy podcast, którego pretekstem jest artykuł, który opublikowany został w New York Timesie kilka tygodni temu, a autorka Judy batalion napisała tekst, który zupełnie mi zaparł dech piersiach również Rozwiń » napisać książkę, ale Lead tekstu brzmi pracowały pod przykrywką przemycały rewolwery pluszowych misiach i były właścicielkami prawdę, dlaczego nie znałam historii drugi batalion nie zna historii kobiet, które pracowały ruchu oporu ja też ich nie znałem i dlatego dzisiejszy podcast zaprosiłem artystkę Zuzanny ekspertek, która przygotowała wystawę o tych wojowniczy kaski na historię wystawę która, żeby dodać, jakby tej całej historii formatu została zdjęta przez instytucje jeszcze przed jej premierą, bo instytucja uznała, że kobiety Żydówki wojowniczki to już za dużo transgresji naraz i powiedz jak jest twoje wrażenie, dlaczego my od kobietach nic nie wiemy myślę wydaje, że jest utrwalone takimi, które z 1 strony wynika z patriarchalnego systemu, w którym żyjemy, że kobiety zawsze pełnią pomocową rolę, ponieważ tak są przedstawiane, a z drugiej strony to się nakłada jeszcze jedno, że społeczeństwo większościowe myśli o swoim rozumieniem historii czyli, jeżeli w ruchu oporu większościowym kobiety odgrywały takiej ważnej roli to wtedy wszyscy sobie przekładają się w takim razie u mniejszości narodowych etnicznych musiałoby tak samo to nie jest prawda ten ruch oporu, a w środowiskach żydowskich był oparty na kobietach one były najważniejsze co się działo z różnych względów, ale nawet po wojnie, kiedy już było wiadomo wszyscy, jaka jest historia to kobiety odegrały czołową rolę w podziemiu żydowskim ten racje zostały ucisza one zostały udzielone nie tylko ze względu na główne narracje historyczne, ale też ze względów na to, że mężczyźni pisali mówili zresztą bardzo dokładnie widać jak się czyta wspomnienia, które są jednocześnie świadectwami pisanymi przez kobiety przez mężczyzn mężczyźni zaś mówią ja byłem ja prowadziłem ja zrobiłem tak dalej, a kobiety zawsze mówią sobie zrobiłam to i to czasami są tak niesamowite rzeczy nam zapiera dech pierwsze, ale zawsze podkreślają grupowo jest zresztą to co jest bardzo ciekawe w żydowskim ruchu oporu to wynikało z początkowych struktur ruchu oporu, ale też wraz ze sposobu funkcjonowania ruchów młodzieżowych przed wojną, że to było dzielone leaders stworzy zarówno w organizacjach bardziej tradycyjnych jak i tych, gdzie byli Żydzi świeccy wracających tylko do tematu wystawy to pierwsza odsłona, a mojego projektu, które jest zatytułowany Mennica indywidualnej zbiorowy opór kobiet podczas zagłady sam była pokazano w muzeum Polin i byłem taki zaczyn, bo to był projekt na pięciolecie wystawy stałej muzeum Polin i było zaproszonych 5 artystek artystów i każdy miał powiedzieć coś na tematy, które nie są poruszone na wystawie stałej jak wówczas zrobią taki performance mówione na tle tkanin, które tworzyły taką technice mówiły o tym ideowym podziale w tym kulturowym podziale, a potem dopiero miała być tak duża wystawa indywidualna, a muzeum woli, która została odwołana tego dnia przed otwarciem powiedz mi czy muzeum woli powiedziała otwarcie, że po prostu jestem za dużo wina jak nazwać, bo 200 tys, jakie takiego fundamentalnie okropne, że to, że wierzymy, że po prostu ruchu oporu to byli polscy mężczyźni, więc ery, więc siłą rzeczy jak w ruchu oporu i nie ma miejsca na żydowskie kobiety tak część otwarcie powiedzieli półotwarty wyprowadza, że w ogóle najpierw miała pokazywać prace związane z brygadami międzynarodowymi, które poświęciłam bardzo dużo czasu potem to się okazało z przyczyn na politycznych jest źle widziane, bo to jednak antyfaszyści te wszystkie w dużej mierze socjaliści komunistka kim i idąc kluczem w tym, że to muzeum znajduje się na woli i że ich myślą teraz częścią zresztą zgadzam to jest fajny koncert, żeby pokazywać rzeczy związane z wolą, a Wola nie była w getcie była częścią getta Warszawskiego w związku z tym ja wtedy zaproponowano poszerzenie tego projektu miejscowego, a które zrobiłam i rozszerzenie go na kobiety walczące w getcie warszawskim w jak zostałam wytłumaczenia, dlaczego to 3 tygodnie przed wernisażem zostaje odwołana została tylko niektóre bocznym torem powiedziane, że no to jest jednak temat żydowskiej kobiety, że w takim razie wprowadzimy to do żydowskiej rocznicy, czyli do getta została zaproponowana zaproponowany termin wystawy nowy, a na 15kwietnia ja widzę, że nie chciałabym, a otwierać wystawę 19kwietnia, bo jednak jest to sposób myślenia, który w tym po prostu nie zgadzam się one dyskryminację na, że wszystkie rzeczy związane z mniejszościami są spychane albo do folkloru w Polsce albo do systemu rocznice, jaki zakres różnica to możemy włączyć mniejszość, ale to mniejszość nie jest obecna w dyskursie codziennym, a w stworzeniu kultury, ale rozmowa ze zniszczeń podjazdem chciała mi wystawę 16maja wtedy, kiedy straż, która wysadza wielką synagogę w Warszawie i mówi, że Warszawa wolna od Żydów, czyli wolna od kultury żydowskiej że, chociaż będzie dla mnie jakieś symboliczna, a na początku chciałam, żeby w ogóle zrezygnować odmówić decyzja na ten temat zdanie tak ważne i ja też takie podejście, że jedną z misji sztuki jest edukacja i walkę właśnie z dyskryminacją, że bardzo chciałam pokazać stąd stałe miejsce takie cytaty, bo to są postaci zupełnie niesamowite tutaj jest twój cytat swojego dokumentu z Halki Grossman bojowniczka powstania w getcie białostockim feministki antyfaszysty kim ty nazywasz dziewucha, a więc rysuje taką para do współczesności cytat brzmi tak nie płacz nad grobami bohaterów nie płaci nie współczuć to nie współczucie może dać światu czyny, które uwolnią ludzkość od koszmaru opresji zniewolenia gdzieś cytat jest absolutnie doskonały i jakby śmiał opowiedzieć historię tych kobiet co łączyło się od nich nauczyłaś i w ogóle jak trafiłeś na ich trop może nawet odniosę się do tego podejdzie ja narysowałem, ale dziewuchy właśnie wszyscy mówią, że to ja ją na zdających Muchą, a jest specjalnie dane do w cudzysłowie urzędzie słucha, bo one wszystkie te były nazywane 55 dziewczyn jak już było wiadomo, że fiasko powstania w getcie białostockim założymy coś co nazwane komitetem antyfaszystowskim ten komitet antyfaszystowski składał się z 5 kobiet właśnie jeszcze dziewczyn i to polskie podziemie nazwało jedzie ruchami i są cytaty z polskiego podziemia, gdzie oni oni mówią też żydowskie dziewuchy, które są w stanie załatwić wszystko i mówili o nich dziewuchy nie nazywali ich tam oficjalnie komitetem antyfaszystowskim tylko wybuchami Halka Grossman nie zna niesamowitą więź duchową a, a później też ten termin z Mińska nie pasuje, bo całe życie ona przetrwała udowadniała te wartości takie socjalistyczna feministyczna ona była, a zaangażowana bardzo młodego wieku ona urodziła w 1919 roku w Białymstoku i mając 11 lat była zaangażowana, a ruch, który się za Kasią Haier jako ruch aglomeracyjny model coś na wzór, a harcerstwa to było takie socjalistyczna grupa, która później, a władza socjalistyczna marksistowska sąd miał duże znaczenie, kto wszystkim chodzi, jakie są susza i wszystkie te dziewczyny praktycznie byłem jakiś takich młodzieżówka owych harcerstwa ach, gdzie poza dbaniem o kondycję fizyczną o nauczenie się życia we wspólnocie badano też o edukację edukację taką od literatury, a przez uprawianie ziemi, bo perspektywą była dla dużej części osób chęć wyjazdu, a do brytyjskiego mandatu, czyli do Palestyny to ona jest tak aktywna także klimat tak dobra, że zostaje nominowana przez swój ruch do tego, żeby być szczera instruktorką kibiców w Kownie i to samo, a tą samą historię widzimy i Łotwy Lubecki i uda się Altman czy nawet komunista, które były komunistycznych młodzieżówkach wsparta uznaje innych do kogo Korn, więc one wszystkie miały taką dosyć wczesną inicjację w tych ruchach harcerskich młodzieżówkach związanych z propagowaniem jakiś idei i ona w którymś momencie jakieś wybucha wojna, a zostaje jest taki koncept wcielony w życie moim zdaniem bardzo słuszne, że przywódcy wszystkich ruchów partii, a żydowskich mając świadomość, że mężczyźni mogą pójść do wojska potem okazuje, że życie są, ale oni najchętniej widziany w Polskim wojsku i mają bardzo duże trudności, ale wówczas jeszcze myślano, że mężczyźni pójdą do wojska stworzono coś takiego przywództwo bez przywództwa by, czyli że wszystkim organizację dostały przywódczynię i to jest bardzo ciekawe, bo w związku z tym cokolwiek się dzieje te kobiety już, a więc mają przyznaną tę rolę i te są dania przygotowywane, ale też co trzeba podkreślić, że to nie jest tylko ten kontekst wojenny ciekawe jest to, że zarówno ugrupowania młodzieżowych bardziej związanych z tradycyjnych takich jak kiła czy takich socjalistyczne realizują mistycznych jak kraj Hart, który się połączą drogę kluczowymi stworzyli już jutro był podział, że do każdej funkcji, a z tym, ale harcerstwie czy ruchu pionierskim nauka zawsze była kobieta mężczyzna latek do tej samej funkcji i tylko tłumaczenie było rozda ci, którzy byli bardziej tradycyjni jednak zachować swoją religijność tłumaczyli to, że jest związana z przykładem rodzinę, że tak jak w rodzinie jest mężczyzna kobieta matka ojciec to tak organizacji na każdym stanowisku powinien być ten dualizm zachowany, a znowu socjaliści mówili, że nie ma rozróżnienia pomiędzy i komunistyczne organizacje, tym bardziej że nie ma rozróżnienia kobiety są mają równe prawa są klimatyzowane w związku z tym zawsze też kobieta mężczyzna ma w tych ruchach nie wiem czy to jest jakiś wieś nadużycie mojej strony, ale wątki wrażenie, że w tej historii znajduje jakiś takich moich ideowych przodków jej coś co zostało zupełnie potem stracone kupione zapomniane i będzie, że dawno mnie intelektualnie nic tak nikt nie ekscytować jak ta historia bo, który opowiada właśnie np. o tym, że można sobie wyobrazić organizację, w których jest redaktor redaktor naczelni i to jest równorzędne pozycje tak albo, że potrzebujemy prezydenta prezydent i ta równość powinna mieć odzwierciedlenie w instytucjach czy przesadzam czy też ma takie poczucie, że to są jacyś tacy ideowi przodkowie tej odradzającej się właśnie np. teraz wraz z wystąpieniami na ulicach wraz z ruchem dziewuchy dziewuchom wraz ze strajkiem kobiet tej takiej prawdziwej lewicy jakoś jednocześnie liberalnej Demokratycznej i i zorientowane na równość powinna być zachowana ciągłość została przerwana przez zmarginalizowanych deklaracji, ale na pewno jest jeden z powodów, dlaczego ja odbywałam narrację akcjami sekwencji przekazać dalej jest to, że możemy się bardzo dużo właśnie nauczyć różnych strategii m.in. tego, a dzielonego przywództwa, ale także czegoś co zostało wprowadzone w warszawskim getcie i potem było we wszystkich ruchach oporu, a zarówno gęsta jak i obozach zagłady i śmierci, bo musimy też polityce kobiety pełniły też bardzo ważną rolę bez nich nie byłoby chociażby powstania, a czy rewolty w Auschwitz, że to perspektywa kobieca i ten ich udział był silne, ale też, że to co wprowadził ten blok antyfaszystowski okradło wprowadzone przez komunistów dzielonego przywództwa, że nie ma też bardzo anarchistyczne, że nie ma czegoś takiego, że 1 osoba jest niezastąpiona, że jest 1 lider liderka tylko, że każdego grupowania każdej grupy jest delegowany jakaś osoba, czyli to jest trochę tak jak na świat działa współcześnie koalicja antyfaszystowska, że jest ona koalicją bardzo wielu ugrupowań, z których różne osoby przychodzą na spotkania dyskutują też na różne spotkania z różnych grup czasami wchodzą inne osoby i dzięki temu jest taka ogólna sprawczość, ale też nie ma obciążania 1 osoby tak dużą odpowiedzialnością, a z drugiej strony wszystko bardzo demokratyczna jak nie ryzykowała, że wszystkie przemiany, które dzieją w wyniku tego co teraz na polskich ulicach mają taki kształt, bo czasami mam wrażenia, że to polega tylko na wymianie ani na realnej zmianie ale gdyby rzeczywiście było to oddzielone, a to było zdanie to jest jakby taka forma dziękuje się wewnętrznie zgadzam to teraz przejdziemy to o mięsa jestem dużym entuzjastą jednego z ostatnich filmów Quentina Tarantino, a tutaj mamy historię prawdziwą, czyli batalion opisuje jak w 1943 roku minuta 1 walnym weszła do mieszkania zajmowanego przez gestapo na ulicy Chmielnej w Warszawie, gdzie stanęła twarzą twarz z 3 nazista dwudziesto czterolatka Żydówka, która studiowała historię na Uniwersytecie warszawskim najprawdopodobniej była przebrana za polską, a chłopka z chustką zawiązaną na głowie cytuje teraz uśmiechnęła się łagodnie, a w tym wyciągnęła pistolet i strzelił do każdego z nich 2 zostało zabitych 1 ram nie tutaj jednak nie była usatysfakcjonowana zdobyła fartuch lekarski weszła do szpitala, gdzie ten ranny nazista był leczony i zabiła nie tylko tego nazisty również oficera policji, który go pilnował moim zdaniem jest to historia, którą należałoby wysłać Quentina Tarantino jakąś wielką wadą Bękartów wojny jest, że nie było w jego drużynie amerykańskich Żydów, którzy jadą do Europy strzelać do nazistów nie było żadnej kobiety, a tutaj się okazuje, że nawet ta współczesna narracja jest marginalizowana czy jesteś tylko jedna z tych historii czy czy tego jest cała masa tak naprawdę tak czy historii jest dużo, a ja tylko chciała podkreślić, że nie uda tutaj, bo tak naprawdę nazywała się Ryśka rywal nie uda było pseudonimem, a 1 ze, bo miasto pani Jutta Wanda Nowicka mała Wanda otrzymała Wanda z narkotykami i tak nawet nie jest takim składem tylko o tym rozmawialiśmy ona należy najpierw do o nielegalnej organizacji pioniera potem to związku młodzieży socjalistycznej potem do Spartakusa za co jest wyrzucana ze szkół, tak więc mamy ten element dynamiki, bo od początku jej biografii i potem rzeczywiście na tym Uniwersytecie, a w warszawskim jest komunistycznym związku młodzieży polskiej potem jest lewicowym związku walki wyzwoleńczej, więc angaż zaangażowanie organizacyjne funkcjonowania organizacja jest charakterystyczne dla nich wszystkich no to jest o tyle ciekawa, że nieznana tak dużo przykładów w Polsce Żydówek, które funkcjonowały tak naprawdę nie tylko żydowskim ruchu oporu, bo ona była komunistycznym ruchu oporu i tu też w tym nic nie będąc w nowojorskim artykule czy tylko trochę w ten sposób był interpretowany artykuł gazety wyborczej gdzie, a osoba dziennikarska napisała oni, bo ona nie była, gdyby tak się trzymać z faktów ona walczyła powstaną ona rzeczywiście walczyła i była niesamowitą żołnierską była w getcie ale, ponieważ miała dobry wygląd niebieskie oczy blond włosy to ona współorganizowała getcie grupy bojowe co więcej zorganizowałam go czy pluton kobiece, które powołano uczynią między taką czysto żeńską ekipę walczącą co jest też niesamowite, ale ona czterdziestym drugim roku wyszła z getta, gdzie przez krótki czas partyzantce była zastępczynią dowódcy oddziału partyzanckiego, ale później czterdziestym drugim roku już też momencie zostaje żołnierską i pod tapicerką Gwardii ludowej i jest członkinią grupy specjalnej sztabu głównego Gwardii ludowej i bierze udział we wszystkich akcjach bojowych, więc ona walczy zdecydowanie i ale walczy na zewnątrz walczy poza gettem, więc to o niebo nie do końca możemy nawet wojowniczą powstań w getcie, bo ona na tym by na terenie getta nie walczyła, mimo że oczywiście brała udział w tej akcji, która jest dosyć szeroko opisana w czasie powstania, a 20kwietnia brał udział w tym ataku na obsługę CKE Emu, a przy ulicy Franciszkańskiej, który ostrzeliwał ponad murem walcząca Bet to teren ośrodka, ale fizycznie w tekście nie było, a powiedz mi czy Femina tych, które przytoczyła teraz to były inicjatywy używane wtedy czy czasowymi na tych wykryty ta ściana była podoficer łączona była podoficerem wówczas, bo czas była podoficerem, ale jeżeli chodzi np. o określenie bojowniczka to oni używali wtedy bojownicy ca tylko jakoś tam bojownicy ca tradycji nie rozumie, więc używam bardzo współczesne jak obliczanie no tak, ale takich była poseł przed dwudziestą leciem międzywojennym głosi poseł KO posłanka powiedz mi jak myślisz czy to jest historia, bo teraz będzie ta książka mam nadzieję, że zostanie przetłumaczona na Polski 1 olbrzymią nadzieję, że zostanie natomiast powiedz mi taką rzecz czy twoim zdaniem to jest Rewers tej monety, które również ostatnio mieliśmy tę upiorną awantury o wieś jedno zdanie z artykułu maszyn GSM natomiast czy czy też druga strona tej monety wieś po 1 stronie właśnie jest to, że oczywiście wszyscy Polacy ratowali Żydów walczyli w ruchu oporu anty nazistowskim, a potem antykomunistycznym byli bohaterscy Polska ani ani żaden Polak nie był nigdy ani odrobiny udziału w Holokauście, bo tylko ratowali ratowali, a po drugiej stronie ta opowieść, że wierzy, że w Polskiej tej w tej polskiej opowieści o Holokauście Żydzi to jest właśnie ten naród, który tak pokornie się też był ładowany do tych wagonów jechały giną i w zasadzie nic więcej się działo na wyjątki od tego jest tragiczne bardzo smutne powstanie i Czesław Miłosz napisał o tym taki wiersz i tak na tym się ta historia kończy na taki właśnie bierności rozpaczy jakimś takim akcie desperackim garstki w obliczu końca powiem, że twoja historia daje jakąś nasze to co opowiadać historie kobiet bojownicy bojownicy daje, jaki jakąś taką drugą stronę do tego medalu pozwala zbudować właśnie ten to pełne spektrum mnie od tego, że ruch oporu był strasznie zróżnicowany do tego, że postawy Żydów ofiar kobiet mężczyzn były strasznie zróżnicowane czy jest jeszcze jakaś przestrzeń, którą będzie eksplorować w swoich następnych projektach, żeby pokazać właśnie jeszcze większe zróżnicowanie tej historii tak jak chcę by teraz pracuje równolegle nad 2 projektami z 1 strony dalej badam życiorysy, żeby wyciągnąć jak najwięcej imion nazwisk życiorysów inne wyszukuję, bo bardzo dziwnych miejscach możemy znaleźć zdjęcia wtedy poprzez różnego rodzaju zdjęcia opowiedzieć historię tych kobiet, w jakich miejscach walczył jak wyglądały i co jak potoczyły ich losy z drugiej strony co pan się troszeczkę zajmuje się kobietami teraz to jest nowy projekt anarchistka ami i tym czy, jakim od dziewiętnastego początku dziewiętnastego wieku kształtował się aktywizm antyfaszystowski anarchistyczne wśród żydowskich kobiet jak silną i poważną rolę one pełniły zostało już zupełnie zmęczone jak chciał powiedzieć, że to dla mnie dosyć bolesna to jest właśnie powtarzanie, że nie było żydowskiego oporu nie tylko ze względu na to, że był, ale chciałbym uświadomić osobom, że jeżeli mówią, dlaczego tak późno, dlaczego tak długo zastanawiano, dlaczego nie można było w to uwierzyć po pierwsze nie mają tego świadczenia, które mamy ciężko włosy wyobrazić, że ktoś może mieć taki koncert jak całkowita zagłada narodu jakiegoś, ale z drugiej strony świetnym przykładem, żeby odebrać ten argument stronie większościowej polskiej jest sytuacja, którą miał miejsce w Auschwitz walczył był łączony ruch oporu współpracujących ze sobą zarówno żydowskich Polaków i nie tylko żydowskich Polaków generalnie będą z różnych stron świata, którzy zostali tam na jesieni i Polski ruch oporu jak doszło do powstania, które nie mogą się odbyć bez takich kobiet, które koordynowały pewnej mierze jak duża robota i tutaj mamy też ten aspekt, że one pracowały tuż przy obozowej fabryce prochu i wynosiły fabryki prochu wprost pod paznokciami węzłach chustek na dłoniach wysmarował sobie dłonie w szwach spódnicy za każdą taką rzecz mogła zapłacić życiem, a ich liderką była dziewczyna, która była w młodzieżowych organizacjach i była potem negację i uznała te osoby z getta, które przyjechały znała też kolegów z różnych organizacji, bo była aż jedna z ważniejszych postaci dzięki temu głaz stanie koordynować część całego ruchu oporu, a jak przychodzi do tego, że wiadomo, że zostanie zgładzona, a rządem komando, a które było zaangażowane w ten ruch oporu jest już wystarczająca ilość spraw, żeby wysadzić komory gazowe to polskie podziemie nie decyduje się wziąć udziału w tym powstaniu i podejmuje taką decyzję, jaką osoby żydowskie podejmował gestach czyli, jeżeli my weźmiemy udział teraz w powstaniu to narazimy polskich współwięźniów i nie bierzemy na siebie takiej odpowiedzialności, bo czy moralnie będziemy mogli ludziom potem spojrzeć właśnie powiedzieć po to, żeby dokonać tego aktu bez względu czy nazwiemy to rewoltą buntem czy powstanie w Auschwitz to na pewno Niemcy ze szczęścia nareszcie współwięźnia znam znali te przykłady wiedzieli, że ten mechanizm działa nie podejmują decyzji co jesteś okrucieństwo wobec żydowskich pisze współtowarzyszy współtowarzyszy, bo zostają, ale w tej akcji sami i sami podejmują się buntu i wysoka i te komory udało się wysadzić część, ale wszystkie osoby, które uciekły zostały niestety łapane i zabite, a ponieważ znaleziono fragmenty prochu miejsc było wiadomo, że kobiety brały w tym udział, który pracował w tej fabryce oczywiście była przeprowadzone dochodzenie jak to możliwe, kto wynosi ten pro i Niemcy na początku mieli tylko domysły, które kobiety, a były liderkami wynoszenia tego prochu w związku z tym aresztowali ja, a przeszukiwano je bito żadna z nich nic nie powiedziała, ale potem miał miejsce, bo coś bardzo tragicznego przykrego nie mówią same konsekwencje, ale po prostu 1 osoba współwięźnia orska nawiązała relacje z jedną z dziewczyn i pod pozorem stwarzania relacji miłosnej dziewczyna, która brała w tym udziału opowiedziała współwięźniowie, ale o tym i on wydał je Niemcom 4 dziewczyny zostały, a potem jeszcze raz przesłuchiwane wówczas już było wiadomo na pewno, że to one i zostało zainscenizowane takie pokazowym wieszania 4 dziewczyny zostały podzielone na 2 grupy tak, żeby obie zmiany idące do fabryki były świadczeniami, jaka jest kara za branie udziału w ruchu oporu i nad ranem wieszają 2 dziewczyny i wieczorem mieszając je dziewczynę i może jak wymienia ich imiona nazwiska i róże robotę na Janice Gartner powieszono 5stycznia 1945 roku, a Esther pańską rodzinę soki Stein 6stycznia czterdziestego piątego roku albo to było światło jeszcze piątego tego do końca nie wiadomo też takim no chronić Maltę filmowym gestem jest to, że Róża robota, która również była członkinią waszą pracę firm krzyczy idąc na szubienicę bądź silni odważni co było nie by po hebrajsku jest hazard waha mec było to pozdrowienia grupy waszą HCI RO, a potem stojące przed samym pomieszczeniem na szubienicy odpływu mechanik po rady Kwiato niestety po polsku to było tłumaczenie nadzieja tak jest potem staje się jak wiemy już w tym nowo powstałego państwa Izrael tłum okrzykiem bądź silni odważni bądź silny i odważne musimy skończyć dzisiejszą rozmowę moją gościnę była zamachem spark artystka, która dokumentowała historie Żydówek we ruchu oporu Żydówek anarchista Żydów komunistyczny do socjalistów w ruchu oporu ja w imieniu moim moim producentem Matylda Wierietielny Yuli Radziwiłł bardzo dziękuję za rozmowę dziękuję serdecznie zaproszeni wyrównały, a w imieniu Doroty Wysockiej Schnepf zapraszam jutro na następny odcinek podcastu ósma 10 gazety wyborczej dziękuję Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: WYBORCZA, 8:10

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu, wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA