REKLAMA

Bojowniczki. "W trakcie powstania w getcie kobiety miały kluczową rolę. Organizowały szkolenia, walczyły z bronią w ręku”

A teraz na poważnie
Data emisji:
2021-04-19 12:00
Prowadzący:
Czas trwania:
25:35 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Mikołaj Lizut kłaniam się państwu 5 lat temu minęło południe, a gościem państwa moim jest Katarzyna Jankowska z muzeum historii Żydów polskich Polin dzień dobry dzień dobry 78 lat temu o godzinie szóstej rano oddziały niemieckie weszły do szczątków już właściwie getta Warszawskiego przez 2 bramy napotkały na zdecydowane opór żydowskie organizacje bojowe otworzyły ogień czy wiemy o tym jak w jak Niemcy jak z dowódcy Niemiec cel reagować na wybuch powstania w getcie Rozwiń » tak tych reakcjach możemy przeczytać z raportu właśnie sprawców m.in. Jurgena Stroopa 1 ze dowódców fermę likwidacji powstania w getcie warszawskim samego getta Warszawskiego faktycznie jego szczątków no tutaj Jurgen stropy opisujemy zaskoczenia sprawcy Niemcy niezwykle byli byli zaskoczeni aż 9 wręcz zszokowani reakcją żydowskich bojowników i wojowniczek właśnie dziewiętnastego, a kwietnia nad ranem nie spodziewali się tak takiego kontry kontrataku no właśnie, ale raport Stroopa i w jego ważnym uzupełnieniem są oczywiście notatki Kazimierza Moczarskiego, które potem zostały ujęte w książkę rozmowy z katem widać było że, że Niemcy byli zszokowani oni w ogóle nie byli gotowi na to, że ktokolwiek da czynny opór podczas Gross Aktion, chociaż właściwie po tzw. akcji styczniowej mogli się spodziewać, że te resztki Żydów getcie, czyli około 40 000 nie będzie chciał pójść na plan na śmierć tak po prostu wiemy, że właściwa akcja styczniowa to jest metrologii to było preludium do tego co co wydarzy się wydarzyło się z dziewiętnastego, a kwietnia i myślę że, że dziś Niemcy faktycznie spodziewali się drugiego długiego kontrole kontrataku myśli, że pan, że w styczniu to się to co się wydarzyło to jest jedyne faktyczne opór tak ze strony Żydów Żydzi mogą tutaj stawić nie myśleli, że jeszcze te resztki, a w warszawskich Żydów, ale nie tylko żydowskich bojowników wojowniczek będą w stanie tutaj, a stawić czoła po raz po raz drugi pomówmy chwilę o tych organizacjach, które podjęły się czynnego oporu w getcie warszawskim tych organizacji było kilka, ale także udział w powstaniu brali cywile co ważne to powstanie rozpoczęte 19kwietnia czterdziestego trzeciego roku miało właśnie żadnych cel celów militarnych chodziło po prostu godną śmierć, a przede wszystkim na niezgodę na NATO co robił z Żydami okupant, ale pomoc tych organizacjach jak nasze dzieliły i skąd się żel to oczywiście wynika też z przedwojennych podziałów politycznych pamiętajmy, że drugą wojną światową było wiele ruchów Penny żydowskich czy też partii cha żydowskich, a Żydzi Żydówki, a przed wojną mieli miały swoje poglądy polityczne tak samo jak bojownicy wojowniczki c czy cywile, którzy znaleźli się 19kwietnia, a po drugiej stronie muru i walczyli znane z okupantem no właśnie pamiętamy, że do organizacji cha bojowej, a na organizację, która wywodzi się dziś tych nurtów lewicowych głównie daje członkowi członkinie żłobu najdzie sympatyzował z buntem, a natomiast też na północy tzw. getta szczątkowego nowo takich 19kwietnia tak mówimy o o miejsca, gdzie tylko właśnie w getcie szczątkowym te na północy przy w okolicach placu Budzanowskiego daleko ulica Muranowskiej, a walczył aż do ski związek wojskowy organizacja, która wywodziła się ani z ruchu FAM ME narodowych cha to legioniści byli też dywizję liści, a więc, więc również tak te 2 organizacje byłem były mocno podzielone różniły się po w poglądach, a o tyle właśnie rzeźby z organizacją bojową troszeczkę więcej od organizacji wiemy jest łatwiej coś oni więcej opowiedzieć, bo członkowie członkinie tej organizacji, a przetrwali ciężkie trwało na drugą wojnę światową, a są obecne relacje możemy możemy przeczytać o tyle nadal wokół żydowskiego związku wojskowego jest wiele mitów, ponieważ tak naprawdę bardzo niewielu członków członki, a tego ruchu tego związku przetrwały drugą wojną światową stąd też informacje są bardzo szczątkowe no właśnie to co wydaje się jest niezwykle fascynujące jeśli chodzi o żab czy żydowską organizację bojową to są właśnie jej bojowniczka żabie było bardzo dużo kobiet tak to tutaj też musimy pamiętać, że rola kobiet w powstaniu w getcie warszawskim, a także kluczowa kobiety nie tylko były łącznikami co jak i czasami się gdzieś tutaj opisujemy opiekunkami, gdzie stały z boku, a bojowników również walczyły z bronią rynku również angażowały się złe konspiracja, a także na tyle źle, bo było to możliwe dostarczał broń, a do do getta czy nawet jedna z bohaterek ani tai bał, a w ogóle organizowała szkolenia wzrost zużycia tej tej broni, czyli można powiedzieć, że to bojowniczka walczył ramię w ramie mężczyznami to niebyły tylko tak powiem no tak jak w powiedzmy w powstaniu warszawskim czy stanowiły także oddziały liniowe tak to nazwijmy językiem wojskowym tak tak dokładnie tak też była przywódczynią tutaj najbardziej dziś pamiętam myślę od cywili, a w cywilu bez kin, a przedstawia się to ja anty bohaterka jako jedną z, a przywódczyni, a powstania w getcie warszawskim razem to z Markiem Edelmanem czy też zamkiem, a Cukierman tak jak myśli tych bardziej znanych nazwiskach w taką bardzo niezwykłą sprawą i niezwykłą wynalazkiem jeśli chodzi o powstanie w getcie były tzw. bunkry to były umocnione dobrze zorganizowane piwnica przerobiona schrony, dzięki którym powstanie mogli utrzymać się tak długo przypomnijmy, że powstanie w getcie trwało niemal miesiąc co wydaje się wydaje się niemal niemożliwe, tym bardziej wiedząc, że pan, że od razu było w tej skazane na na porażkę, bo tak jak już rozmawialiśmy tutaj powstańcy podstawki walczyli przede wszystkim o tym godną śmierć godność, gdy myślimy sobie o bunkrach to faktycznie tutaj Anne wciągać szczątkowym był system bunkrów, ale też na długo na długo przed wybuchem powstania w getcie istniały bunkrem, ale im przykładnie stratę przedwojenny adres miła 18 dzisiaj oczywiście miejsca pamięci tzw. kobiece Anielewicza, a był to było to miejsce, które zostały użyte przez żydowską organizację bojową, ale tak jak już nam na długo przed wybuchem powstania w getcie ne w podziemiach piwnicach kamienicy, która stała, a przy miłej 18 znajdował się bunkier on bardzo dobrze wyposażone, ponieważ był użytkowany przez taką grupę ziemie rzezimieszków z getta, a z tego też względu tutaj oddział Annę grobowców przejął ten a ten bunkier, a więc to jest niesamowita historia tych hymn tych miejsc, ponieważ również i mężczyźni kobiety też bym organizowali ucieczki z tych z tych bunkrów tutaj, a znana data uznania czterdziesty trzeci rok, kiedy Niemcy wpuszczają gaz powstanie trwa, więc wpuszczają gaz do bunkra część bojową bojowników bojownicy uczelnia przedostanie się poza staną ulica prostą część, a popełni samobójstwo no właśnie mija 18 to jestem najbardziej znane bunkier, ale może powiedzmy kilka słów, jaką był zorganizowany, bo to rzeczywiście rzeczywiście jest fascynujące to znaczy bojowcy Żydowce pomyśleli tam niemal wszystkim dokładnie tak tutaj myślę, że najlepiej sobie wyobrazić, jakim był Real wyglądał patrząc dokumenty właśnie z raportu Jurgena Stroopa to nie tylko relacji pisemna, ale również zdjęcia te zdjęcia są są to wstępna, a na oczywiście państwo tutaj jak najbardziej zachęca, żeby później sobie w tej w internecie zobaczyć te zdjęcia czy u nas na wystawie stałej muzeum Polin Anton perspektywy sprawców również prezentujemy też na zobaczysz to będzie możliwe, kiedy muzeum będzie otwarty fakty, gdy patrzymy na te fotografie z raportu Stroopa, a widać tam czy dzisiaj prycze czy nawet, a zobaczymy system kanalizacji z ME zrzuca, acz również miejsce do przechowywania broni, więc faktycznie był to bardzo dobrze zorganizowane zorganizowanymi zorganizowane bunkier wróciła do naszej rozmowy to po informacjach Radia TOK FM Katarzyna Jankowska z muzeum historii Żydów polskich Polin jest państwa i gościa, a teraz na poważnie Katarzyna Jankowska muzeum historii Żydów polskich Polin jest gościem państwa moim ja chciałbym, żebyśmy porozmawiali teraz chwilę o rzeczy być może trudnej, czyli o współpracy pomiędzy bojówkami żydowskimi, którzy walczyli w powstaniu w getcie, a stroną aryjską przede wszystkim AK przypomnijmy, że no, że dla organizacji żydowskich to była właściwie rzecz kluczowa także w takiej warstwie symbolicznej dość powiedzieć, że na ulicy budynku na ulicy radomskiej, gdzie znajdowała się kwatera dowódca wywieszono 2 flagi biało niebieską biało czerwoną, żeby pokazać właśnie, że to jest wspólne opór obywateli polskich wobec okupanta jak wyglądała ta współpraca no właśnie na tyle ile tutaj znamy relacje i ta historia tak szlak na Muranowskiej 7, a flaga Polska zagra z gwiazdą Dawida i inne historie znane z racji muszę Adamsa MII też nic wiele mitów wokół tej wokół tej historii czy faktycznie były tam na serwisach na dachu czy czy nie było nas gdzieś tam to to pozostaje tylko owiane tajemnicą taką taką łączy faktycznie te 2 flagi był, ale jeżeli chodzi współpraca to tak jak pan redaktor wspominałem są trudne trudne tematy trudne relacja, bo wiemy z opowieści, a wojowników wojowniczek to również ten pan Marek Edelman wspominał on o tym, że AK podawało po tej żydowskim bojownikom zaledwie kilka pistoletów czy to było 40 parę to było 30 parę też oczywiście Andres jesteśmy w stanie ocenić, ale również, że ciekawa historia, a która ukazuje nam AM teraz troszeczkę w innym świetle tego zobowiązania, ale pokazuje to rzeczywistością anty relację Reginy cudem Anne wojowniczki powstaje właśnie w getcie, a warszawskim rocznik 2002. która, a ty wspomina, że zorganizowała wyjścia kanałami, a my w kwietniu czterdziestego trzeciego roku grup bojowników i wojowniczek z płonącego getta, a z tym, że właśnie nas nie było żadnego wsparcia ze strony tutaj kanalarza czy armii krajowej jak nagrywanie zgodziła się udostępnić planów panów kanał kanał w banku, dlatego że kanału było wypełnione szlamem, a trupami, a na nim też też inne bojownicy cennego pamięć nie do końca ożywia się poruszać, bo fizycznie nie mieli tych tych planów kanałów antyki już wspominałam broń, która była dostarczana do zaledwie parę pistoletu, a inna inne bohaterki powstania w getcie jak choćby Łatka metę również w tamtym robiłem koktajle koktajle Mołotowa, więc też się tutaj widzimy tych relacji, że bojownicy po prostu bronili się tak jak tak jak potrafili i również na własną rękę wykonywali tworzyli broni 2 flagi do urn na ulicy Młodzianowskiej raczej nie są mitem jak sądzę, bo pisał o nich także w swoim raporcie Jurgen strop, a także w relacji Kazimierza Moczarskiego pojawia się ta właśnie historia 2 flag na Muranowskiej 7, ale ja chciałbym zapytać panią o akcje bojowe organizowane przez AK w ramach wsparcia dla powstania w getcie można z dzisiejszej perspektywy powiedzieć, że były to akcje no i rozpaczliwie nieudane trzykrotnie boja bojownicy AK próbowali wysadzić mur getta, a właśnie jego fragment 2 od strony ulica Bonifraterskiej i raz daje się od strony nalewek i za każdym razem to była porażka tak tutaj coś więcej komentować tak no tak jak tutaj pan pan pan wspominał tak to ja tak mają pozostawiła tutaj, a tę refleksję PS bez swojego komentarza w no właśnie, bo jest jeszcze 1 oczywiście bardzo przykra historia, czyli historia karuzeli opisanej w wierszu karuzela odmawiali Szala się gdy, gdy płonęło getto na ile to jest prawda z tą karuzel notatek pisze też, a nam są widoczne w wierszu Czesława Miłosza Campo Campo di Fiori, a czy później, a w popkulturze do karuzeli nawiązuje Andrzej Wajda we wsi niewielkiej hali tydzień, a dokładnie się ten film opowiada o, a kwietniowym, a powstaniu również Tomasz Szarota też sam też czym dotyka tego tematu zresztą tej też mogę państwa odwołać realne jest i polecić, a tekst karuzela na placu Krasińskich Tomasza, a sza TM również dziś spotkałam się z różnymi nic to może mitami, ale ja tutaj ładnie obrać bracie słowa twierdzeniami często ostrzeżenia czy faktycznie ta karuzela była, dlaczego nie była część gdzieś tutaj relacji czy tekstu falami, które udało mi się przeczytacie Anny wspomina, że faktycznie i część historyków fakt, że taki sposób, że karuzela była ustawiona faktycznie po to, żeby odciągnąć tutaj nie kaliską aryjską Warszawy tzw. aryjską Warszawę, a UE i warszawiaków realnie nie żydowskiego pochodzenia od tego płonącego getta, a karuzela stać takim symbolem tej, a tej postawy i tej obojętności, a gdzieś jeszcze spotkam się z taką relacją, ale na ile jest to prawda to oczywiście nie nie potwierdza, bo sama nie docieram do źródeł, ale też dziś spotkam się takim komentarzom odnośnie tej anty karuzeli, że 80 symbolizowała się te święta świętami święta prawosławne, bo pamiętajmy że, a trzeci 19 kwietnia to jest ten, kiedy wybucha powstanie też nie tylko wigilia święta Pesach święta żydowskiego, ale również czas na katolickim Wielkanoc i później za parę tygodni, a ta wielka noce prawosławna, a nie ma jednak taka rola będzie takim symbolem anty postawy takiej obojętności odrzucenia swojej swoje uwagi tylko metaforą, że ja chcę też zapytać panią o źródła dokumentację pod względem historycznym powstania w getcie ja mam wrażenie, że tutaj historycy mają ogromne kłopot ze źródłami tych źródeł oczywiście kilka jest no to może część bojowców przeżyła zarówno powstania potem powstanie warszawskie mamy raport Stroopa wreszcie mamy rozmowy z katem, czyli rozmowy, które Kazimierz Moczarski przeprowadził z organem stropem celi śmierci, ale to wszystko jest mało chyba, żeby dokumentować to powstanie poza tym tutaj to są relacja sprawców, więc również dzieje się bardzo uważnie traktujemy teatr relacje sprawców, bo oczywiście wiadomo też języka raportu Jurgena Stroopa będzie pełen pełen propagandy, a tutaj stropy opisuje bojowników, a jako bandyci kobiety wojowniczki jako jako jakucki ale, choć właśnie te relacje tej anty z drugiej strony, która również jest interesująca, którą też historycy, a badają i im też daje zupełnie inną perspektywę, gdyż perspektywa osób uczestniczących ofiar zagłady to myślę tutaj nadmiar nadmiar pamięci Antka Antka Supermana zresztą niedawno bodajże pojawiła się kolejna edycja edycja tej pozycji czy późniejsze relacje Marka Edelmana tutaj wszystkie wywiady wywiady rzeki źle, a Anne bojownikiem czy też po obu stron z po obu stronach muru łatki władz klimat, a resztą też pamiętają, że to są relacje pisane z perspektywy czasu też wiadomo jak działa pamięć działają emocje i 7 z perspektywy czasu możemy zupełnie inaczej napisać opisać to co to co czuliśmy to co czuli powstańcy niż właśnie w momencie, kiedy działy się te wydarzenia w no właśnie ale bo cały czas jest wokół powstania w getcie bardzo wiele niejasności bardzo wiele mitów no tak by, choć jak chociażby śmierć przywódcy powstania Mordechaja Anielewicza tak pamiętajmy też Mordechaj Anielewicz był komendantem jest do organizacji bojowej czy też projekt nie jedynym jedynym przywódcą, ale tak wokół tej samobójczej śmierci ani wiele różnych sprzecznych relacji jest głównie ta dyskusja odnośnie tych tematów, kto tak naprawdę nową nawoływał, a wojowników w Busha na miłej 18 do popełnienia samobójstwa czy to właśnie Anielewicz czy to arie aria Wild ner jest przeciętny czyta właśnie wspominające tamte wydarzenia, które jeszcze bardzo często posługuje się jeszcze przed pandemią pokazywałam po to, miejsca turystom właśnie te awarie Milnera, którym to nawoływał do, a do popełnienia samobójstwa i tutaj znajdziemy u prof. Jacka ciekawym, a w takich zeszytach spojrzenie na warszawskie getto to też bardzo polecam naszym słuchaczom jeszcze na koniec chciałem prosić panią krótko opowieść o tym jak tej części bojowców z Markiem Edelmanem na czele udało się uniknąć śmierci i uciec z tego z tego piekła tak jestem bardzo przyjmująca opowieści niezwykła szczególnie jak nasi słuchacze popatrzą na plan Warszawy i zobaczą jak odległe są były to miejsca na myśli właśnie bunkier miła miła 18, a skąd uciekali, a z płonącego getta bojownicy dom, a do miejsca do prostej, a tutaj w tym miejscu znajduje się upamiętnienie oraz budynkiem w jednej z redakcji i faktycznie tutaj ta historia jest proste filmowa, bo jest jest poranek tutaj na prostą przyjeżdża ciężarówka ciężarówka, która za chwilę, a zabierze resztka tych bojowników nie ma czasu tak naprawdę nie ma czasu, ale porażka bojowników z Markiem Edelmanem tutaj wskaźnikiem pasażerem, który wprowadza bojowników oni muszą mu się spieszyć, ponieważ są tzw. drugiej stronie paryskiej w Warszawie przechodnie chodzą po ulicy prostej nagle tych kanałów jawią się postacie, które są pełne tego szlamu z kanału w gettach są są brudne widać i głosu mieszkańcy, którzy tędy przechodzą wiedzą, że to są te są Żydzi tak ciężarówka zabierze tych treści bojowników bojownicy pod Warszawą dom do lasu we w Łomiankach niestety również nie wszyscy przetrwają, a grą wojowników wojownicy zginie w kanale tak w drodze pomiędzy właśnie miłą 18, a prostą bardzo dziękuję za tę rozmowę Katarzyna Jankowska z muzeum historii Żydów polskich Polin państwa moim gościem, a jeszcze chciałem zaprosić państwa na koniec na filmową wersję spaceru dotyczącego historii bojowniczka o powstaniu w getcie w sukience i w mundurze premiera o godzinie piętnastej na stronach Polin kropkę PL, a teraz informacja Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: A TERAZ NA POWAŻNIE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu, wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA