REKLAMA

30 lat po... Religia i polityka

Gościnnie w TOK FM: Nowa Europa Wschodnia
Data emisji:
2021-04-19 13:20
Czas trwania:
26:18 min.
Udostępnij:

Dla przeciętnego Rosjanina religia jest częścią życia prywatnego, ale równocześnie oczywista jest zależność między państwem i cerkwią. Tak było od dawna i nawet w czasach komunizmu te zależności istniały. Po upadku ZSRR powiązanie tronu z ołtarzem, czyli zależności władzy świeckiej i duchowej bardzo się nasiliły. Politolożka Daria Zvyagina mówi wręcz o formie korupcji, gdy władze świeckie przeznaczają środki na działalność cerkwi, która z kolei odwzajemnia się odpowiednio powiązanym ludziom. Nawet przestępcy odnaleźli się w tym układzie fundując cerkwie, co zapewne, jest mniej bolesną formą odpokutowania za winy niż czas w kolonii karnej. Rozwiń »

Prawosławie nie jest jedyną religią na terenie byłego Związku Radzieckiego, który był państwem wielonarodowym, wielokulturowym i wielowyznaniowym. Adam Balcer podkreśla wzrost wolności religijnej w ciągu ostatnich 30 lat. Jednak mieszkańcy państw powstałych na gruzach ZSRR w różny sposób i w różnym stopniu praktykują. Niemniej widać, że wyznania stały się ważnym elementem wielu tożsamości narodowych. To z kolei przekłada się na politykę międzynarodową, czego przykładem jest odłączenie się cerkwi ukraińskiej od patriarchatu w Moskwie.

Badania pokazują, że jedną ze spuścizn ZSRR jest konserwatyzm postaw w stosunku do mniejszości seksualnych przy stosunkowo dużej akceptacji różnorodności. Oznacza to, na przykład, że znacznie większy procent Rosjan czy Ukraińców deklaruje sympatię wobec członków lokalnych mniejszości muzułmańskich niż w państwach homogenicznych takich jak Polska, Węgry czy Czechy. Równocześnie Moskwa gra homofobią i elementami konserwatyzmu zaczerpniętego z przeszłości kreując wrażenie wspólnoty wartości w odróżnieniu od Zachodu.

Autorem podcastu jest redakcja serwisu internetowego New.org.pl, który prowadzi fundacja Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Produkcja: Free Range Productions Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
komunizm jest świecki wręcz anty religijny, ale praktyka także w związku Radzieckim nie była tak jednoznaczna nawet Stalin w pewnym momencie zgodził się na otwarcie cerkwi wolność wyznania, ale także zacieśnienie relacji pomiędzy władzą państwową, a duchowieństwem nastąpiło po upadku związku Radzieckiego o miejscu religii w Rosji, ale także szerzej na obszarze byłego ZSRR rozmawiam z dr dając jak giną kulturoznawczyni i politolożka oraz z Adamem Balcerem dyrektorem Rozwiń » programowym Kolegium Europy wschodniej za nim może od zarysowania tych złożonych niejednoznacznych, a przede wszystkim zmiennych relacji pomiędzy państwem, a cerkwią dla Statystycznego Rosjanina jednocześnie współistnieją 2 poglądy religię, że to jest sprawa prywatna i że władze wspierają rosyjski kościół prawosławny z racji tradycji i korzyści politycznych ostatnie 100 lat historii Rosji były trudnym czasem dla świadomości religijnej Rosję, bo po rewolucji 1917 roku stosunek do ligi stał się dosyć specyficzny tuż po rewolucji ligi w Rosji zostało zakazane bolszewicy utworzyli własną religią International i socjalne równości w 1942 roku w najtrudniejszych czasach drugiej wojny światowej Stalin utworzył cerkwi od tej pory religia została dla Rosji sprawą zupełnie prywatną i oddzieloną od państwa życie względnego po rozpadzie związku Radzieckiego władze świeckie zaczęły aktywnie nawiązywać współpracę z duchowieństwem być może powodem jest to, że władze Noworosji postrzegały siebie bardziej jako spadkobierców Emperii rosyjskiej niż w związku Radzieckiego np. przywrócona została katedra Chrystusa Zbawiciela w Moskwie na miejscu, który w związku z dzieckiem znajdą się basen mówiąc o budowie kościołów w zbiorowej pamięci Rosjan zostały ciekawa rzecz za to dziewięćdziesiąty początek 2000 to czas, kiedy było zbudowano dużo nowych cerkwi tylko znaczna część inwestycji pochodziło od byłych lub obecnych szefów przestępczości łatwo się domyślić, że pieniądze te zostały pozyskane w nielegalny często trwały sposób oczywiście cerkwi zbudowane w celu przygotowania za grzechy wnoszą pewne piętno w oczach społeczeństwa dziś związek między władzą, a rosyjskim kościołem prawosławnym jest czymś oczywistym i nie ostatnią rolę w tym gra sam prezydent potem stał się też swego rodzaju gwarantem kwesty ligi główne kanały federalny pokazują jego udział w świętach religijnych tym samym niejako pokazując, że Putin wyraził poparcie dla wprost ale, choć sam Putin nie wypowiada się w tej sprawy głównymi przedstawicielami różnych wyznań religijnych Putin prowadzi wyraźnie przed Polski dialog i podkreśla, że nie ma potrzeby kołysanie udział w związek radziecki kładł ogromny nacisk na laicyzację życia prywatnego społecznego na stworzenie nowego człowieka sowieckiego niezależnie od narodowości niezależnie od wyznania, bo przecież na terytorium związku Radzieckiego były kraje społeczności wszystkich możliwych wyznań i religii 30 lat później jak istotna jest religia życiu ludzi, którzy od 30 lat już nie podlegają temu przez inne nominalnie bardzo laickie reżimowi na pewno w porównaniu ze związkiem Radzieckim religia odgrywa większą rolę i w życiu prywatnym i publicznym co wynika z tego, że oczywiście w różnym stopniu poszczególnych krajach, ale w porównaniu ze związkiem Radzieckim można powiedzieć, że wolność religijna wzrosła, ale no wiadomo, że występują zasadnicze różnice jak spojrzymy na praktykę religijną i pomiędzy poszczególnymi narodami jak spojrzymy na Gruzinów i porównamy z Rosjanami no to okaże się, że Gruzini o wiele bardziej praktykują religijnie byśmy powiedzieli co bardziej konserwatywni tak samo jak porównamy w Rosji w 1 kraju muzułmanów z Kaukazu Północnego szczególnie groźnie Republikę np. Dagestanu Czeczenii i porównamy z Tatarstanu to też zobaczymy, że Tatarstan jest znacznie bardziej zlaicyzowanym i praktyka religijna jest znacznie mniejsza w poszczególnych krajach też zauważymy Galicja wschodnia i Wołyń na Ukrainie versus Don pasji znaczenie religii w takim życiu codziennym, ale oprócz tego inny ważny element pokazują najróżniejsze badania opinii publicznej, że religia stała się takim ważnym elementem tożsamości narodowej i tutaj dochodzimy też ważnej kwestii, że w czasach związku Radzieckiego nie było także tożsamości narodowe zniknęły ten człowiek sowiecki miał być pozbawiony tożsamości narodowej, bo od lat trzydziestych na pewno Stalina to wtedy możemy nawet mówić o Narodowym bolszewizmem to był Narodowy w tym znaczeniu wielką ruskim i potem mieliśmy w łagodniejszej formie promocję języka rosyjskiego kultury rosyjskiej jako tego najważniejszego spoiwa dzisiaj widzimy coś takiego, że jak pytasz mieszkańców były kraje związku Radzieckiego no to znowu jesteś tak szeroki wachlarz różnych postaw, ale np. dla Gruzinów pytanie czy, żeby być prawdziwym Gruzinem to trzeba być prawosławnym to tak odpowie ponad 80% Gruzinów ponad 80% Ormian ponad 55% prawosławnych Rosjan połowa Ukraińców tak 45% Białorusinów jak porównamy z krajami Unii Europejskiej to okaże się, że nie jest także te kraje byłego związku Radzieckiego są społeczeństwa wyjątkowe kraje Europy Środkowej np. w Polsce w tym badaniu topił diesel Center amerykańskie centrum robiący od lat takie badania porównawcze pozytywnie na to pytanie, że trzeba być katolikiem odpowiedziało prawie 65% Polaków we włoszech ponad połowa Portugali ponad 60% druga rzecz, że to jest też takie myślenie w kategoriach byśmy wiedzieli trochę takich etnicznych na te listy ręcznych tak możemy korzeni szukać jeszcze w związku Radzieckim i w Rosji carskiej z 1 strony była ta idea jakaś Państwowa imperialna i próby budowania tych wielopoziomowych tożsamości, ale z drugiej strony były też takie myślenie w kategoriach jestem stąd i z tego powodu musi mieć środków w tym kraju, żeby być członkiem narodu i to też pokazują badania także jest bardzo wysoki poziom w tych krajach te myślenia tymi kategoriami religia stanowi ważny element tożsamości wpływa na świadomość i sposób życia obywateli nie ma w tym nic zaskakującego podobnie jak w tym, że przywódcy polityczni próbują, a w wielu miejscach na świecie skutecznie wykorzystują te zjawiska na własne potrzeby jak wygląda to w Rosji relację patriarchatu z Kremlem są mocne ducha jest Warszawskiego kościoła prawosławnego często było przyłapana na Super zyskach i niewłaściwym zachowaniu, ale ten fakt, że nie reagują na zarzuty może mówić jedynie o ich bliskich związkach z władzami Rosji jest ciekawa rzecz, jeżeli porównamy relację rosyjskiego kościoła prawosławnego i Kremla oraz relacji kościoła katolickiego i PiS to pojawi się jedyna kluczą różnicy, jeżeli kościół popiera PiS poprzez wskazanie agitację wśród wierzących to duchowieństwo rosyjskiego kościoła prawosławnego i kremy spierali się wzajemnie często finansowo w rzeczywistości to tylko 1 wersja korupcji np. władzy przeznaczają pieniądze na budowę kościoła, ale przetarg na tę budowę wygrywa z góry ustalony firma, jeżeli mówimy o pewnych hierarchię tych stosunków to władza świecka ma wyższy status sytuacja nie jest koła nawet on jest historyczna od czasów Piotra wielkiego duchowieństwo jest całkowicie zależny od państwa na swoje miejsce i nigdy nie wypowiada się wbrew polityce ma czy to co obserwujemy w tej chwili to jest w zasadzie powrót do jakiegoś normalnej równowagi jeszcze sprzed związku Radzieckiego, czyli to był taki okres błędów wypaczeń, gdzie próbowano tłumić te dosyć uniwersalne trendy teraz widzimy, że to się po prostu nie udaje, bo tożsamości są czymś na tyle głęboki istotnym, że są w stanie przetrwać nawet tych kilka dekad czasem bardzo siłowego wykorzenienia na pewno nie może być, że prosty powrót z tego powodu, że świat sprzed związku Radzieckiego no oczywiście znajdziemy pewne elementy wspólne jakąś ciągłość żalą się cały czas zmieniał nawet bardzo, więc to nie jest coś takiego, że mamy coś, żeby coś zamrożonego nagle mamy w tej chwili odradza się w tym samym charakterze świat religijność tożsamość, ale trzeba uwzględnić, że związek radziecki no był też w jakim stopniu przy wszystkich różnicach kontynuacją państwa rosyjskiego, które było imperium szczególnie w swojej końcowym okresie istnienia wielo etnicznym i jak mówiliśmy o tej walce z regionu to pamiętajmy, że też była promocja często określonych instytucji religijnych do dzisiaj to możemy odczuć i to jest też kontynuacja z okresem tym carski np. patriarchę Wszechrusi ze stolicą w Moskwie i wiadomo było, że to wspiera tak naprawdę partia komunistyczna, żeby tak funkcjonowała cerkiew to co się dzieje teraz mamy właśnie odłączenie cerkwi ukraińskiej to jest powrót do punktu widzenia takiego kościelnego jurysdykcji do sytuacji z końca siedemnastego wieku, a od końca siedemnastego wieku bez różnicy czy była Rosja carska związek radziecki czy teraz federacja rosyjska to w myśleniu Moskwy było takie przekonanie my jesteśmy kontynuatorami Rusi i stąd nazwa Wszechrusi powinniśmy w ramach tego myślenia Szcze ruski naród taki ogólny ruski naród, że mamy wielką rósł mały Yusuf, czyli Ukraińców Białorusinów białoruscy, że powinniśmy być razem, bo łączy nas historia kultura i też religia, ale to co na pewno jest ciekawego co zostawił moim zdaniem to dziedzictwo imperialne i carskiej sowieckie to jest, że ludzie w jakim stopniu przywykli do tego, że żyją w kraju wieloetnicznym te kraje, chociaż oczywiście związek radziecki się rozpatrzone często w różnym stopniu, ale są wielo etniczne wielo religijne i to się przekłada na to, że ludzie, jakby przyzwyczaili się do życia jakąś innością różnorodnością często większym stopniu niż np. nasze społeczeństwa tutaj Europy Środkowej jak w tych badaniach ulice w centrum pytano ludzi czy uważa, że dla społeczeństwa lepiej, żeby ludzie byli różnych narodowości religii kultur czy druga opcja społeczeństwo takie Mono 1 religia 1 naród 1 kultura no to w krajach byłego związku Radzieckiego oczywiście z wyjątkami, ale były odpowiedzi typu, że za tą opcją taką jednolitą bardzo opowiadało się średnio 30 kilka procent ludzi w Gruzji Mołdawii Rosji Białorusi Ukrainie, a w Polsce czy Węgry Czechy to było po 50 kilka procent 60 kilka procent, czyli tu widzimy większe taka akceptacja różnorodności to też stosunek do innych, bo my patrzymy często na te kraje przez pryzmat różnych konfliktów między etnicznych itd. napięć ale, toteż jest także są badania dotyczące antysemityzmu islamofobii niechęci do Romów szczególnie islamofobii oto widzimy, że zasadnicza różnica, że pytanie jest czy swoich muzułmanów swojego kraju darzy sympatią zdecydowana większość Rosjan i Ukraińców na świat odpowiada tak w przypadku Polski, gdzie pamiętaj o tym ta społeczność muzułmańska jest bardzo mała odpowiada zdecydowana większość nie darzy antypatii też antysemityzm poety badania pokazują, że jest słabszy np. w Rosji czy Ukrainie kolejna taka kwestia to dziedzictwo, że związek radziecki przy całej swojej laicyzacji walce z religią był jakimś stopniu też konserwatywny i przy całej retoryce też taki pro kobiecej i na pewno nastąpiły zmiany bardzo istotne to też było jak taki szklany sufit, który dzisiaj widać, że jak są badania to jest to jest bardziej fenomen w ogóle krajów często postkomunistycznych często się zdarza, że jest spora mniejszość, która odpowiada kobieta powinna być w domu opiekować się dziećmi, a mężczyzna powinien pracować i być jak głową rodziny jak jest kryzys teraz mam nauczkę ekonomiczny to mężczyzna powinien być traktowany preferencyjnie na rynku pracy tak jest taka znacząca mniejszość w naszych krajach i także w krajach byłego związku Radzieckiego, ale wróćmy do samej religii, bo patrząc chociażby na zachowanie Władimira Putina patrząc na to, że potrafi iść do cerkwi razem z Aleksandrem Łukaszenką, jakie znaczenie dla polityki ma w tej chwili religia w na terenie byłego związku Radzieckiego czy prawosławie stało się w pewnym stopniu religią polityczną częścią systemu sprawowania władzy jak spojrzymy na prawosławie relacji z tożsamością narodową to to oznacza również relacje z państwem i oznacza, że państwo, promując pewną wizję siebie, czyli tak jak Rosja kraju, który odwołuje się do idei np. ruskiego miru i ludzkiego świata i wykorzystuje tą niejednoznaczność tego pojęcia ruski ruskie, że to jest jednocześnie nazwa języka i Rosjan od i odwoływanie się do tradycji Rusi i jej można być jak zagarnięcie tak przejęcie praw autorskich regularnie są jak najważniejsze święta no to jest uczestnictwo władz państwowych, ale też np. w Rosji jest ta opowieść o Rosji jako takim multikulti raju na ziemi, w którym też prezydent Putin bierze udział na wkład w otwarciu meczetu wielkiego w Moskwie to jest element też, jakby ideologii Państwowej i staje się źródłem napięć poważnych międzypaństwowych to znaczy mamy ewidentnie konfliktu Ukraińsko rosyjskiej oprócz wymiaru zbrojnego militarnego ma też wymiar religijny tożsamościowy dotyczy właśnie tego, że zjednoczyła uniezależniła się cerkiew ukraińska tak nie przypadkiem bardzo stanowczo zaprotestował patriarcha w Moskwie wsparty przez Rosję okazało się, że mamy sojuszników 1 strona ma w określonych krajach druga innych niektóre kraje muszą się 2× zastanowić na świat Gruzini, bo wiedzą, że patriarchat w Rosji traktuje Abchazję tą, która się odłączyła Rosja to wsparł, ale traktuje jako część cerkwi gruzińskiej, więc nie chcą zadrażnień z relacji z tego powodu są ostrożni no i mamy coś takiego, że patriarchat Wszechrusi organizuje spotkanie w Mińsku na Białorusi, żeby dać sygnał stamtąd to jest jakby nasza przestrzeń nasza wyłączna strefa wpływów tak jak to jest w języku geopolitycznym, którym posługuje się rozeszli wyobraża sobie jakąś integrację tych ziem polityczną tak samo mamy w tej sferze religijnej taki tu pojawiają się też rywalizacja na Ukrainie czy rywalizacja w Mołdawii z strukturami cerkwi rumuńskiej, tak więc to się na pewno dzieje oczywiście są momenty, kiedy dochodzi do takiego spotkania po przy tych wszystkich różnicach np. specyfika związku Radzieckiego to niebyły kraj, który był byśmy powiedzieli przyjazny wobec gejów i to jest element konserwatyzmu, który też zostały najróżniejsze badania opinii publicznej pokazują, że tak jak my często w Europie środkowej zasadnie przejmujemy się homofobią to poziom Homofobii niestety to jest coś występuje we wszystkich tych krajach byłego związku Radzieckiego naprawdę wysokim poziomie często oprócz tego, że władze wspierają to bez różnicy na spory polityczne i to okazuje się, że też instytucje religijne w tej sprawie są zgodne i niestety też grają kartą anty gejowską w związku z tym widzimy, że prześladowania mniejszości seksualnych wykraczają poza granice wyznaniowe i mamy homofobiczne prawo w prawosławnej Rosji i prześladowania homoseksualistów muzułmańskiej Czeczeni przy będący częścią Rosji nie zapomnijmy tak tą kartą anty gejowską jako taką platformą, gdzie te społeczeństwa rzekomo mają się spotkać to jest ta wspólnota wartości no gra na pewno Moskwa jak mamy tendencję ewidentnie silne proeuropejskie proamerykańskie w społeczeństwie sympatie społeczeństw gruzińskim NATO Rosja stara się je zrównoważyć, wykorzystując to, że na studia do Rosji teologiczne jeżdżą duchowni gruzińscy, że cerkiew jest bardzo wpływowa cieszy się bardzo dużym autorytetem no i poprzez właśnie tych duchownych można potem to Rosja robi oddziaływać na społeczeństwo na zasadzie zobaczcie tam lista gejowska Europa, która jest zupełnie inna po zmianę systemu wartości oczywiście na zasadzie, że wyciąga się 1 element z tej opowieści o tożsamości, żeby przeciwstawić sobie Gruzję i Unii Europejskiej możemy powiedzieć jak spojrzymy na różne badania opinii publicznej to są wartości, które łączą ewidentnie Gruzinów z Europą zachodnią np. różnią od Rosjan stosunek np. do jakich wartości, które kojarzymy z demokracją pamiętajmy też, że czasami jest także państwo w tych krajach zachowuje się czasami lepiej niż społeczeństw to znacznie mniej homofobiczne i to widać jak jest co roku ten ranking Homofobii i 0 to jest poziom straszny Homofobii tak 100% to jest sytuacja, kiedy mamy w tym rankingu naprawdę bardzo przyjazne warunki dla życia dla gejów jeśli chodzi o prawo i o sytuację polityczną no to np. Gruzja w tym rankingu ostatnim dostała 30% to oznacza, że 5 krajów Unii Europejskiej w tym Polska niestety dostała gorszy wynik Polska dostała gorszy wynik też Ukrainy o kilka procent od Mołdawii, więc nawet w tej kwestii stosunku do gejów jak im się żyje w tych krajach byłego związku Radzieckiego to można zobaczyć znaczne różnice jakieś olbrzymie, ale on istnieje od ponad roku do mediów powraca historia Aleksandra Gabi Szewa szamana z Jakucji, który kilkakrotnie już próbował pieszo dojść do Moskwy, żeby przepędzić Władimira Putina z Kremla z 1 strony to tysiące kilometrów do przejścia, a z drugiej władze, które fizycznie mu w tym przeszkadzają, odsyłając np. do szpitala psychiatrycznego na ile ta historia realnie pokazuje powrót do starych form duchowości po rozpadzie związku Radzieckiego, jeżeli mówić o historii szamanem dla przeważającej większości Rosjan ta wiadomość była chyba żartem idzie jakiś szaman do Moskwy no co będzie, jeżeli on dojdzie do Moskwy trash prezydenta nie dopuści, żeby doszło do jakiegokolwiek kontaktu im ten sam nie był postrzegany przez obywatelstwo jak zagrożenia dla władzy to było dosyć typową dla rosyjskich mediów państwowych próba odwrócenia uwagi o tym na pewno ważnych problemów w Rosję po rozpadzie związku Radzieckiego jednak pewnych momentach została próżnia czy później ideologiczna później duchowa zawód wobec ideologii, w której ludzie żyli przez jednak pokolenia na ile te różnie zaczęły wypełniać sekty jak istotnym czy problemem czy zjawiskiem są właśnie sekty w na terenie byłego związku Radzieckiego albo o powrót do praktyk religijnych nawet szamanizmu do politeizmu tak, ale nie możemy wszystkich zjawisk religijnych wrzucać do 1 worka, bo tak jak wspomniałeś o różnych religiach tradycyjnych narodowych, które są politycznej, które my nazywamy też pogańskimi samo określenie poganin ma też trochę charakter pejoratywny to są zjawiska, które istniały w okresie przed komunistycznym one zupełnie nie zanikły nie zostały zniszczone przez komunizm szczególnie na wsi szczególnie mieliśmy zjawiska typu buddyzm ma styczność z wariantów np. tu wieńców, którzy mieszkają koło Mongolii to tak jak w Mongolii ten młody zna my stycznych często przenikał się jak te zjawiska w Ameryce Łacińskiej, gdy katolicyzm łączył się z miejscowymi religiami mamy właśnie takie różne formy synkretyzmu ta religijność ona istniała w jakim stopniu takim mety pisarz w okresie komunizmu ją rzeczywiście teraz czasami się instytucjonalizacji je to nie jest coś co byśmy nazwali sektą, bo to jest często wspierane przez instytucje Republiki tak samo ludy niektóre grupy chińskie maratończyków np. mieszkających na Powołżu, bo to jest traktowane jako religia narodowa jest traktowana bardzo silnie związana z tożsamością narodową kulturą danego narodu, a druga opcja to są sekty, które rzeczywiście spojrzeliśmy na liczbę osób, które są aktywne działają tych sektorów są grupy marginalne, ale niektóre środowiska robią się niebezpieczne czy sala fińskie waha bliskiej tak dalej skrajne formy radykalny islam to można uznać właśnie za rodzaj też sekt radykalnych fundamentalistycznych no i to jest pewnym jak widzimy z Kaukazu Północnego i rebelii i tam toczących się dzisiaj na ograniczoną bardzo skalę kiedyś na większą walki ataków terrorystycznych to jest problem natomiast tak jak my też znamy z polskiego doświadczenia z naszego regionu tak po upadku komunizmu pojawiły się różne środowiska i też mamy działalność prozy Dicka misjonarską zagranicy wspieraną tak jak kojarzymy mormonów np. toteż się dzieje w tych krajach natomiast nie traktowałbym tego jako zjawiska, które stanowi o 30 już ponad latach coś co zagraża np. spójności społecznej stanowi źródła jakiś poważnych napięć nie, licząc tak jak powiedziałem pojawienia się tego typu radykalnych środowisk w ramach społeczności muzułmańskiej one osłabły, ale też uległy instytucjonalizacji, czego przykładem z Czeczenii, gdzie mamy państwo wyznaniowe, ale one właśnie też atakowały te tradycyjne stare struktury religijne np. bractwa mistyczne sufitów Tarika ty trudno nie odnieść wrażenie, że sytuacja kościołów wyznań duchowego życia ludzi mieszkających na terenie byłego związku Radzieckiego w 30 lat po rozpadzie ZSRR powróciła do globalnej normalności z wszelkimi tego skutkami pozytywnymi i negatywnymi z 1 strony niesie ze sobą ogromną wartość z drugiej nieustanną pokusę jest Sojusz tronu i ołtarza powstają też niebezpieczne ekstremizmu i nawet przestępcy zaczęli fundować cerkwie, wierząc zapewne, że budowa świątyni jest lepszym może lżejszym sposobem odpokutować win niż Kolonia karna opowiadali o tym dr Daria jak na politolog Kai kulturoznawczyni oraz Adam Balcer dyrektor programowy Kolegium Europy wschodniej zapraszam do słuchania kolejnych, ale także wcześniejszych podcastów nowej Europy wschodniej podczas zrealizowany przez ukrywać pod krzyż Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: NOWA EUROPA WSCHODNIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam. Skorzystaj z 40% rabatu, wybierz pakiet "Aplikacja i WWW" i słuchaj wygodniej z telefonu!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA