REKLAMA

78. rocznica powstania w getcie warszawskim

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-04-19 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
48:31 min.
Udostępnij:

W Warszawie zawyły dziś syreny. To wszystko z okazji 78. rocznicy powstania w getcie warszawskim. Powstanie w getcie wybuchło rano 19 kwietnia 1943 r. Najcięższe walki z wojskami niemieckim toczyły się w rejonie ul. Zamenhoffa i Nalewek oraz na pl. Muranowskim. Niemcy systematycznie posuwali się w głąb getta. Paląc i niszcząc dom po domu, zmuszali ludność cywilną do opuszczania bunkrów i schronów. Powstańcy w małych, rozproszonych grupach walczyli do 16 maja 1943 r. Tego dnia gen. Stroop ogłosił koniec akcji pacyfikacyjnej i na znak zwycięstwa rozkazał wysadzić w powietrze Wielką Synagogę na Tłomackiem.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
jak to jest niemal puste machina śmierci pracuje od dawna przy życiu Stali się nieliczni teraz na nich hitlerowski reżim wydał ostateczny wyrok Get to ma być całkowicie zlikwidowane do ostatniego człowieka zaliczanego zresztą do kategorii podludzi akcją dowodzi sam szef SS dystryktu Warszawskiego Ferdinand von zamarł frank Eco przygotowuje się do zadania skrupulatnie, bo kilka miesięcy temu grupa żydowskich bojowców wmieszała się kolumny prowadzonych na Umschlagplatz i Rozwiń » zaatakowała niemieckich konwojentów bojowców zabito, ale część Żydów zbiegła akcje deportacyjne do Treblinki musiano przerwać Niemcy wiedzieli zatem, że w getcie działają grupy zbrojne do akcji likwidacyjnej ruszają nad ranem silnie uzbrojeni w czołgi samochody pancerne armatki i kolumny esesmanów na motocyklach nadciągają od strony nalewek jak na wojnę po drugiej stronie muru czekają już na nich żydowscy powstańcy dziewczęta chłopcy z granatami własnej roboty kilkunastoma karabinami nie mają z uczelni może wszyscy zginiemy walce, lecz nie poddamy się z dyszy żądzą odwetu i kary za wszystkie zbrodnie naszego wroga tamtego wiosennego dnia zmuszą Niemców do odwrotu jest 19 kwietnia 1943 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka moim państwa dzisiejszym gościem jest dr Hanna Węgrzynek wicedyrektor muzeum getta Warszawskiego dobry wieczór pani doktor dobry wieczór pani dobry wieczór państwu będziemy dziś rozmawiać o powstaniu w getcie warszawskim, zanim do niego Deutsche w kwietniu czterdziestego trzeciego roku to niespełna rok wcześniej rozpoczyna się latem czterdziestego drugiego roku wielka akcja likwidacyjna trwająca 2 miesiące, po której w zasadzie getto warszawskie zmieni się getto szczątkowe, bo 75% mieszkańców getta zostanie przez 2 miesiące wywiezionych do Treblinki jest około 300 000 osób ci, którzy zostaną około 60 00070 000 osób to przede wszystkim są osoby młode zatrudnione przymusowo w zakładach produkcyjnych utworzonych na terenie getta i tak to przez kilka miesięcy jeszcze trwa natomiast Niemcy szykują się do kolejnej akcji wysiedleńczej pierwsza próba ma miejsce w styczniu czterdziestego trzeciego roku po osobistej Inspekcji terenów getta przez Heinricha Himmlera, który takiej Inspekcji osobistej dokonuje 9stycznia i nakazuje wywiezienie Warszawy kolejnych 8000 Żydów to jest bardzo ważny moment tej dzisiejszej historii, dlaczego obydwa wydarzenia, o których pani wspomniała mają ogromne znaczenie po pierwsze, wielka akcja, dlatego że bardzo szybko do getta dotarły informacje co dzieje się z rządami tworzonymi na wschód Niemcy działali propagandowo usiłowali przekonać, że duże są przesiedlenie na wschód na tereny rolnicze na ich tam po prostu będą dalej żyć funkcjonować pracować na dla rzeszy niemieckiej wtedy okazało się, że te transporty gdzieś zaginęły proszę sobie wyobrazić, że cały czas działa komunikacja telefoniczna zwolniono to kolejnych gett do kolejnych Judenratu Itaka zatrważająca informacja została uzyskana z Judenratu w Sokołowie podlaskim tam żadne transporty nie dotarły nie był tak 1 mały transport tak jak pani wspomniała może nawet 300 000 osób tych pociągów było bardzo wiele odchodziły one przez 2 miesiące praktycznie codziennie w Warszawie też zaczęli pojawiać uciekinierzy starano się też wysłać swoich można wypowiedzieć taki zwiadowczy kto, żeby przekazali co rzeczywiście dzieje się z tymi wyrażonymi na wschód i wszystkie informacje potwierdzały to co wydawało się wówczas zupełnie nieprawdopodobne i nierealne, a mianowicie, że trafiają oni do w okolicach niewielkiej miejscowości miejscowości Treblinka, gdzie istniał już obóz pracy obóz pracy, w którym więziono przede wszystkim Polaków, ale także częściowo rzędów i tam wszyscy są natychmiastowo masowo go mordowani w komorach gazowych nowa metoda uśmiercania nieznana nieprawdopodobna nieprawdopodobna skala natomiast te informacje są identyczne i to powoduje, że jeszcze w okresie trwania tej wielkiej akcji jeszcze latem 1942 roku za zaczyna coraz aktywniej kształtować się podziemie zbrojne oczywiście podziemie cywilne cały czas istniało zaczyna tworzyć się żydowska organizacja bojowa tworzyć albo rozbudowuje się tak naprawdę nie wiemy dokładnie, kiedy powstał żydowski związek wojskowy 1 słowem zapada decyzja, żeby przystąpić do walki 1 takim drugim przełomowym momentem jest 18 stycznia 1943 roku, kiedy przystąpiono do kolejnego etapu tak akcji likwidacyjnej wierzono wtedy do Treblinki około 8000 osób w tym też do ska organizacja bojowa podjęła próbę walki te walki trwały 3 dni, a i zakończyło się zastępowaniem zastosowaniem tej akcji akcji wywózek co umocniło przekonanie, że podjęcie walki może tutaj przynieść jakieś oczekiwane rezultaty w sensie takim, że muszę po prostu doprowadzić do ocalenia getta jak przy okazji chciałem powiedzieć, że walki w getcie warszawskim zarówno te styczniowe, jaki tak kwietniowe nie były pierwszymi, że do takich działań na znacznie mniejszą skalę dochodziło od czerwca 1942 roku na kresach na ziemiach, które znalazły się pod okupacją niemiecką dopiero po rozpoczęciu na wojnę radziecka niemieckiej także tam okupacja trwała znacznie znacznie krócej i tam one na ogół trwało bardzo krótko, dlatego że głównym celem, że w tych miejscowościach takich jak nieświeże kłamstwa była chęć wydostania się z getta przedarcie się do lasów, gdzie działały oddziały partyzanckie bardzo różne oddziały partyzanckie zarówno partyzantki żydowskiej jak i armii czerwonej, ale także i partyzantki Polski także właściwie to co dzieje się w Warszawie wpisuje się w aktywność rzędów już wcześniejszym wcześniejszym okresie żydowska organizacja bojowa w styczniu czterdziestego trzeciego roku podczas tego pierwszego oporu zbrojnego w getcie wydała odezwę pisze w niej tak Żydzi okupant przystępuje do drugiego aktu waszej zagłady idźcie bezwolnie na śmierć brońcie się, czyli to, o czym mówiła pani pani doktor wcześniej o tej świadomości, która już dotarła do mieszkańców getta i nie została wyparta tak to znaczy widziano, jaki los czeka tych, którzy teraz zostaną wywiezieni i i akceptowano tę wiedzę, bo był jeszcze taki moment, w których w, którym nie dopuszczano do siebie wizji tego co się może z ludnością żydowską wydarzy to znaczy te wieści o tym masowym mordowaniu były tak nieprawdopodobne, że niektórzy chcieli w to uwierzyć myślę, że wielu do końca nie wierzyło, dlatego że ta, o czym wiemy co jest dowiedzione tak naprawdę wydawało się nieprawdopodobne nim należy tutaj się dziwić, że wiele osób po prostu nie dopuszczało tej prawdy i wydawała się ona nieprawdopodobna ta trzydniowa akcja samoobrony w styczniu czterdziestego trzeciego zdaniem historyków opóźniła ostateczną likwidację getta i tym samym dała czas bojowców na przygotowanie do właściwego powstanie teraz chciałbym przez chwilę porozmawiać o tych 2 organizacjach, o których już pani doktor wspomniała, czyli żydowski związek wojskowy żydowska organizacja bojowa jak liczne były to organizacje, kto wchodził w ich skład, kto im przewodził, jakie było uzbrojenia i to właśnie pojawia się ten problem, że tak naprawdę nie bardzo wiele wiadomo History jest tak, że zawsze najtrudniejsza do ustalenia są daty i najtrudniejsze do ustalenia są liczby niestety tak też jest w tym przypadku m.in. dlatego że większość tych, którzy byli zaangażowani w tę konspirację miała szczęście przetrwać ani powstanie w getcie warszawskim ani przetrwać drugiej wojny światowej niewielu też było świadków nie było też praktycznie dokumentów i z wielkim paradoksem tej całej historii, że podstawowym źródłem do Poznania dziejów powstania w getcie warszawskim jest raport Jurgena Stroopa, czyli kata tego getta raport niemieckiej, które ewidentnie miał znaczenie propagandowe, więc też nie do końca możemy tej w tym relacjom wierzyć natomiast co można powiedzieć o samych organizacjach tak jak już wspominałam większa z nich, czyli liczniejsza żydowska organizacja bojowa zaczęła tworzyć latem 1942 roku przede wszystkim skupiała młodzież modeli to większość ludzi naprawdę bardzo młodzi dwudziesto dwudziesto jedno dwuletni związanych z różnymi organizacjami o charakterze lewicowym przede wszystkim organizacjami o charakterze syjonistycznym, ale właśnie syjonistycznym lewicowym jesienią wchodzi również tutaj skład rządu wejdzie również błąd, czyli taka organizacja rzeczywiście już stricte lewicowa bez tej konotacji syjonistycznej i lub była członków trudno powiedzieć szacuje się może 1000 może 1500 osób tego tak naprawdę nie wiemy znane są imiona, a czasami imiona nazwiska około 1000 z nich natomiast wiadomo też, że spontanicznie już w czasie walk, a włączały się osoby, która wcześniej wtrącę akcje nie były zaangażowane natomiast druga z tych organizacji, czyli żydowski związek wojskowe była wydaje się organizacją znacznie mniejszą jeśli chodzi tutaj o liczbę osób natomiast być może dłużej działającą tutaj dokładnie nie wiemy pojawiają się bardzo różne daty nawet rok 1939 jako początek działalności czasami wiosną 1942 roku, ale wydaje się, że w tej przy omawianiu tej działalności nie jest to naj istotniejsza jest ważny jest to, że byli to ludzie, którzy w znaczącym stopniu byli po pierwsze, związani z polskim strój strukturami wojskowymi to znaczy mieli doświadczenie militarne mieli też lepsze kontakty z podziemiem polskim prawdopodobnie mieli też lepsze uzbrojenie świadczy świadczy o tym chociażby relacje Emanuela Ringelbluma, które zapisał w swojej kronice, że odwiedził właśnie lokal, że TW lokal, który był sytuowane budynku takim narożnym budynku przy placu muranowskim 7 łamane przez 9 widział tam naprawdę dużą ilość broni w tym karabiny maszynowe Nata i to rzeczywiście miało istotne znaczenie po pierwsze, bliższe relacje z podziemiem polskim drugie lepsze przygotowanie o charakterze o charakterze militarnym natomiast ŻOB oczywiście też usiłował nawiązać kontakt z podziemiem wielokrotnie zwracano się o pomoc otrzyma no tutaj niewielką ilość broni i tutaj też dane są bardzo różne jedne źródła mówią o 50 sztukach inne obniżka stóp sztuka broni natomiast niestety po to na ogół broni przestarzała, do której brakowało amunicji często właśnie niesprawna także nie nadal nie najlepiej nadające się do walki prawda jest taka, że podziemie to podziemie akowskiej niechętnie rozpętało się broni mają świadomość tego, że ogranicza tutaj swój własny Arsenał mając świadomość tego, że próba podjęcia walki w 1943 roku na początku 1943 roku jest taką próbą, która no jest po prostu skazana na niepowodzenie musimy mieć świadomość tego, że nie ma jeszcze frontu Zachodniego, który formuje się dopiero, a w czerwcu 1944 roku nie ma też jeszcze frontu wschodniego, który zacznie tworzyć się latem 1943 roku można by powiedzieć, że jest to okres takiej najróżniejsze okres w dziejach okupacji okupacji niemieckiej i drugi wodne światowych natomiast usiłowano sobie radzić, dlatego że widać tutaj pewne podobieństwa do powstania Warszawskiego 1944 roku była chęć walki nie było broni dlatego też starano się pozyskać broń na czarnym rynku po prostu kupując przemycając do getta tutaj pośredniczyła też różne organizacje podziemne starano się też pozyskać różne materiały wybuchowe i twarz rzecz w Polsce mamy konstruować granaty przygotowywano też koktajle Mołotowa 1 słowem tej broni była nawet dla tej stosunkowo niewielkiej grupy walczących, ale tak naprawdę niewiele też kolejna kolejne pytanie ile osób wzięło 2 udział w walkach też potrafimy na nią odpowiedzieć myślę, że możemy powiedzieć między 1000, a 2000 osób badacze pani doktor podkreślają, że w ciągu tych kilku kilkunastu miesięcy działalności żydowska organizacja bojowa swoimi akcjami przeciwko Niemcom także żydowskich kolaborantów wyrobiła sobie autorytet wśród ludności getta, że z jej polecenia zaczęto też budować bunkry ukryte przejścia między budynkami tunele prowadzące poza Get to gromadzono zapasy żywności broń, o czym przed chwilą pani mówiła nawiązano też kontakty z polskimi organizacjami konspiracyjnymi armią krajową rzecz jasna z Gwardią ludową polską ludową akcją niepodległościową, ale o tych relacjach z polską stroną za chwilę będę chciała porozmawiać, ale zaczyna chyba od takiej najważniejszej w całej tej historii, a sprawy, bo to powstanie miało militarnych celów strategicznych biorąc pod uwagę brak jakichkolwiek szans na powodzenie to była po prostu zbrojna odpowiedź na ludobójstwo działanie o charakterze symbolicznym Marek Edelman tak wspominał tamten czas powstanie też rzecz planowana z określonymi celami do osiągnięcia pierwszym uderzeniu w drugim itd. a my czekaliśmy na atak Niemców, ponieważ planowaliśmy obronę getta decyzja zapadła 18kwietnia o godzinie szóstej wieczorem na ulicy Zamenhofa, gdzie zebrała się szczątkowa już wówczas Komenda główna żydowskiej organizacji bojowej decyzja zapadła i wszyscy komendanci obwodów otrzymali rozkazy, ponieważ widzieliśmy, że akcja niemiecka lada godzina się rozpocznie bowiem getto już było całkowicie obstawione, czyli tak naprawdę nie było żadnych celów czy celem była godna śmierć, a ja myślę, że tych celów było bardzo wiele dla każdego uczestnika tych walk cel był zupełnie inne to co powiedział Marek Edelman próba obrony getta próba zgarnięcia z bronią w rękę w rękach próba odwetu za śmierć swoich najbliższych to były właśnie te cele natomiast zdawano sobie sprawę taka, że być może uda się, że być może uda się powstrzymać tę akcję likwidacyjną AIG, kto jeszcze przetrwa i w tym celu też nie należy zapominać wydaje się, że no mógł być jak już tam celem rozpatrywanym natomiast w wielu relacjach pojawia się ta ogromna radość, kiedy oddziały niemieckie około godziny szóstej rano 19kwietnia zaś do getta przez 2 bramy 1 brama przy Pierre i jednostek Brandta na ulicy Zamenhofa przy ulica gęsiej druga na nalewkach przez Świętojerską po półgodzinie, kiedy rzeczywiście to oddziały niemieckie i wspomagające oddziały pomocnicze zostały zaatakowane musiało się wycofać była to ogromna radość i rzeczywiście ta radość powodowała, że chciano walczyć, że starano się rzeczywiście jeszcze lepiej przygotować, ponieważ wiedziano, że po tym ataku pierwsze nastąpią także kolejne proszę zwrócić uwagę na to, że pierwszy Niemcy byli bardzo zaskoczeni nie spodziewali się tego natomiast już od razu na samym początku to znaczy następnego dnia zaczynają stosować taką strategię spalonej ziemi to znaczy podpalają kolejne dane nie mogą po prostu stłumić tych działań i po prostu pojąć dowódca powstania Mordechaj Anielewicz 3 napisał po 4 dniach walki do swego zastępcy, który przebywał jako łącznik z polskim podziemiem poza gettem to co się stało przewyższyło nasze najśmielsze marzenia Niemcy dwukrotnie uciekali z getta 1 nasz oddział wytrzymał na swych pozycjach przez 40 minut drugi oddział bojowy przez 6 godzin Niemcy nie tylko natychmiast zmienili strategie już następnego dnia, ale także zmienili głównodowodzącego ne, bo pułkownika, a fankę ego zastąpił generał SS Jurgen strop i chciałabym przez chwilę się w tej postaci zatrzymać rzeczywiście trop pojawił się w Warszawie już wcześniej po tym pierwszym niepowodzeniu szybko wykazano nieudolność Ferdynanda pan Amer frank ego i strat przejmuje dowództwo i po południu ponownie rozpatrzył rozpoczyna działania na terenie getta miał on już pewnego rodzaju doświadczenia, a mianowicie, a mianowicie zajmował się podobnymi można powiedzieć akcja pacyfikacyjna mi już już wcześniej i to jemu uda się ostatecznie doprowadzić to i stłumienia tego powstanie jak również do likwidacji getta, ale tak ruch, ale również AK zniszczenia ogromnego kwartału miasta ogromnego kwartał Warszawy, które potem będzie nazwane pustynią taką kamienną betonową strop to weteran pierwszej wojnie światowej z wykształceniem podstawowym, który do NSDAP wstąpił bardzo szybko, bo w 1932 roku jeszcze przed objęciem władzy przez Adolfa Hitlera osobiście poznał Himmlera, który zresztą zawdzięczał późniejsze awanse mówiła pani o tym, że miał pewne doświadczenie w działaniach przeciwko ludności, bo faktycznie po wybuchu drugiej wojny światowej znalazł się na terytorium Polski brał udział w mordowaniu ludności Wielkopolski Poznania Wrześni Śremu Krotoszyna Gniezna, a potem prowadził od września czterdziestego drugiego roku jako specjalista do zwalczania partyzantów akcję przeciwko Ruchowi oporu na Kaukazie i Ukrainie uczestniczył także w eksterminacji Żydów w dystrykcie Galicja będzie jeszcze działał na terenie Grecji także rzeczywiście można wypowiedzieć tutaj jego dokonania są bardzo szeroki praktycznie na terenie całej Europy jak wygląda militarnie broni to powstanie przez następne dni tak jak już mówiliśmy do walki przystąpiło około 1000 do 2 tysięcy bojowców siły niemieckie początkowo były znacznie skromniejsze natomiast łącznie zaangażowano prawdopodobnie około 3000 osób w tym członków Waffen-SS, ale także oddziałów pomocniczych także granatowych policjantów natomiast co jest naj istotniejsza użyto wycieczki broni nie tylko broni maszynowej, ale także użyto dział są zachowane zdjęcia, które pokazują właśnie tą ciężką bramę zarówno na ulicy Zamenhofa jak inna placu Krasińskich 1 słowem Get to za użyto także czołgów 1 słowem getto zostało poddana strzałowi z ciężkiej broni, a po drugiej stronie tak jak już mówiłam kilka pistoletów kilka karabinów może nawet kilka, ale dosłownie kilka karabinów maszynowych głównie tych zdobytych walce koktajle Mołotowa i ręcznie wykonane granat rozumie się ta strategia powstańców polegała na tym by unikać starcia na ulicach lub na placach, bo skoro nie byli w stanie sprostać Niemcom ani liczebnością ani siłą uzbrojenia ani też doświadczeniem bojowym ani znajomością metod walki to wykorzystywali znajomość terenu zaskakiwali wroga wypadami rzeczywiście to też nie jest także nie było planu, a mianowicie oddziały były pogrupowane w stosunkowo takie, a liczące około 101112 osób grupki, które zajmowały zajmowały frontowe lokale przy ulicach, na których można było spodziewać się Niemców to znaczy właśnie przy Zamenhofa czy na nalewkach czy w głębi przy placu muranowskim jednym z i toteż było także to oddziały nie były skupione w 1 miejscu tylko były rozlokowane co kilka domów w obydwu stronach ulicy to powodowało, że można było ten atak przedłużać nawet jeśli Niemcom udało się wkroczyć się nieco dalej tak jak np. właśnie było na Zamenhofa to pierwsza to uderzenie było przydają się to jest dokładnie to miejsce, którą dzisiaj znajduje się pomnik bohaterów getta, ale oddziały, które wkroczyły dalej, a zostały zatrzymane przez kolejne grupy, które znajdowało się przy miłej, czyli o kilkaset metrów dalej, czyli była pewnego rodzaju taktyka taktyka dostosowaną do swoich możliwości taktyka dostosowana nie ma też no do broni, jaką dysponowana bardzo szybko się przemieszczane właśnie wykorzystując, wykorzystując tutaj zrobione wcześniej przejścia pomiędzy domami to jest podobną taktykę jak w powstaniu 1944 roku wystarczyło często przebić tylko ściany pomiędzy piwnicami sąsiadujące ze sobą domów, ale także często poruszano się po dachach, więc rzeczywiście tutaj te grupy były stosunkowo niewielkie, ale też były bardzo aktywne i dzięki temu też bardzo operatywny Niemcy też dostosowali swoją strategię do tego jak wyglądała sytuacja pani już mówiła idąc przez kolejne kwartały ulic i właściwie, paląc dom po domu tam, gdzie wygrywali bunkra tam rzucali świece dymne niszczy je przy pomocy materiałów wybuchowych jedna z polskich gazet wydawanych tzw. aryjskiej stronie przez socjalistów napisała wtedy tak Niemcy użyli barbarzyńskich sposobów walki jak podpalanie i minowanie domów bez względu na to czy domy te stanowiły obiekt obrony Żydów można bez przesady powiedzieć, że getto likwiduje nie zwycięstwo ręczne Niemców, a jedynie żywioł ognia dynamitu i tu mamy też tożsamą sytuację z powstaniem warszawskim to znaczy mamy tych walczących żołnierze no imamy też ludność cywilną, która po prostu jest systematycznie wymordowana natomiast też musimy mieć świadomość tego, że przez cały okres trwania tych walk na Umschlagplatz prowadzone są kolejne kolejne transporty może jeszcze warto powiedzieć, że walki toczyły się nie tylko w tych miejscach, o których wspomniałam, czyli Świętojerskiej na Franciszkańskiej miła i Zamenhofa, ale także na Lesznie na Nowolipie tam, gdzie były największe zakłady przemysłowe, gdzie po prostu była skupionych wielu wielu ludzi takie walki były też prowadzone na terenie największego zakładu przemysłowego tzw. dużego to będzie to był szok krawiecki, który znajdował się w kwartale ulic żelazna prosta ówczesna ceglana dzisiejsza Pereca Waliców także w różnych tutaj różne punktach, ale tak jak już wspominałam cały czas wprowadzano tę akcję likwidacyjną getta i szlak placu odchodziły odchodziły pociągi pociągi, które odchodziły do Treblinki natomiast większej Unii odchodziła na Lubelszczyznę zarówno do Majdanka, czyli do obozu koncentracyjnego, ale też ośrodka zakłady, a także do obozów pracy przede wszystkim do trawnik i do Poniatowej, a i tak naprawdę dużą część jak ta można by powiedzieć ewakuowano to znaczy wywieziono maszyny wywieziono ludzi jeszcze przez kilka miesięcy żyć warszawscy w tych obozach pracowali na rzecz trzeciej rzeszy także mamy tutaj można wypowiedzieć pewnego rodzaju taką dwutorową działań i to też z bardzo podobnie tak jak w powstaniu warszawskim 1944 roku to nie jest tak, że walki trwały wówczas na terenie całej Warszawy nie były poszczególne etapy, która by nabrały poszczególne dzielnice tak samo było tutaj, a oprócz tego działy się jeszcze działo się jeszcze inne rzeczy bardzo wielu urzędów usiłowała się usiłowała się ukryć tak jak pani wspomniała to wielka akcja budowlana rozpoczyna się już jesienią 1942 roku nie tylko ze względu na nawoływania tutaj żydowskiej organizacji bojowej generalnie ci ktoś, że uwierzyli to co się stało ich Ney w to co się stało i najbliższymi zaczęli przygotowywać różnego rodzaju skrytki najczęściej nazywamy bunkrami, ale albo były to na różnego rodzaju miejsca zasłonięte na strychach w mieszkaniach czasami w piwnicach rzadziej, bo każdego było po prostu na to stać były to specjalnie przygotowane przygotowane ubojnie kry, więc można powiedzieć, że mamy tutaj tak jakby bardzo różnorodne sytuacji z 1 strony są walki zresztą tak naprawdę te szersze walki trwały za lub w zaledwie kilka dni do 23kwietnia później możemy mówić o tarczach takich pojedynczych potyczkach natomiast w tym samym czasie odchodzą transport jest szlak placu i w tym samym czasie coraz większa liczba Żydów usiłuje chować się i po prostu przetrwać o pomoc, a właściwie chyba brak pomocy chciałabym zapytać, bo w pierwszym dniu powstania oddziału dywersji armii krajowej podjął próbę wysadzenia muru getta przy ulicy Bonifraterskiej okazała się być to próba nieudana, bo tam jeszcze było kilka akcji przeciwko Niemcom, ale w zasadzie pomoc tego polskiego podziemia dla powstania w getcie warszawskim była mocno ograniczona mam tutaj taki cytat przed sobą z gen. Władysława Sikorskiego wodza naczelnego premiera, który 5maja zaapelował do rodaków w kraju o pomoc dla Żydów przez radio BBC w połowie kwietnia o czwartej rano Niemcy przystąpili do likwidacji getta Warszawskiego zamknęli resztki Żydów kordonem policji jechali do środka czołgami samochodami pancernymi prowadzą swe dzieło niszczycielskie od tego czasu walka trwa wybuchy bomb strzały pożary trwają dzień noc dokonuje się największa zbrodnia w dziejach ludzkości wiemy, że pomagać umęczonym Żydom jak możecie dziękuję wam rodacy w imieniu własnymi rządu proszę was o udzielenie wszelkiej pomocy w imieniu własnym rządu proszę was o udzielenie wszelkiej pomocy, a równocześnie tępienie tego strasznego okrucieństwa był apel o pomoc, ale pomocy nie było, dlaczego rzeczywiście sytuacja bardzo skomplikowana, dlatego że no tak pomóc, a co potem tak jak to akcja próby zniszczenia muru getta Warszawskiego jak się potem okazało wielu bojownikom udało się opuścić Dead to m.in. właśnie tunelem w okolicach ulicy Bonifraterskiej tylko, że większość z nich potem po prostu zginęła zginęła, dlatego że została zaewidencjonowana nielicznym udało się przetrwać niektórzy z nich wzięli udział w walkach powstania Warszawskiego, ale była to grupa naprawdę nieliczne natomiast należy też spożyć na ówczesną sytuację w Warszawie tydzień przed wybuchem powstania w getcie warszawskim, a wielką można wypowiedzieć taką informacją o zasięgu międzynarodowym jest sprawa Katynia Niemcy ujawniają sprawa Katynia podziemie polskie również rząd londyński, że jest sprawą katyńską, a jeśli sięgniemy jeszcze wstecz troszeczkę wcześniej kilka tygodni wcześniej to przypomnimy sobie akcję pod Arsenałem akcję, która doprowadziła do uwolnienia Rudego, ale akcję, która też wywołała szerokie represje wśród członków członków podziemia i jako bardzo ożywioną akcję niemiecką w Warszawie można przypuszczać, że ta data 19kwietnia nie została przez Niemców wybrana przypadkowo po pierwsze, chciano uspokoić Warsza Niemcy nie do końca zdawali sobie sprawę pomiędzy powiązaniami podziemia żydowskiego podziemia polskiego chyba przypuszczali, że związki są znacznie bliższe związki były stosunkowo słabe proszę zwrócić uwagę na to, że żydowska organizacja bojowa ludzie bardzo bardzo młodzi ludzie niemający często oparcia kontaktów może też nie do końca wiarygodni także relacje nie były relacjami z takim ba bardzo bliskimi tak bardzo dobrze rozwiniętymi i druga sprawa to jest właśnie sprawa Katynia, które rzecz, która żyła podziemie polskie i jeśli popatrzymy władz na moment działań niemieckich to rzeczywiście okazuje się, że to powstanie wybuchło, a właściwie rozpoczęła się akcja likwidacyjna, dlatego że tutaj bojownicy żydowscy nie wyznaczy datę walki ani czekali oni byli przygotowani, żeby rozpocząć tę walkę, kiedy Niemcy zaczną kolejny etap akcji likwidacyjnej, tak więc ta sytuacja była rzeczywiście sytuacją niezmiernie skomplikowaną i ze względów politycznych, ale także ze względu na wzajemne relacje czy świat pani doktor interesował się tym co działo się przez tych kilka tygodni w getcie warszawskim i to też kolejne zagadnienie, które rzeczywiście jest tutaj niezmiernie szokujące niezmiernie poruszające czy świadczeń interesował czterdziestym trzecim roku czy świadczy interesował czterdziestym czwartym roku, kiedy wciągu kilkuletnich miesięcy do Auschwitz-Birkenau wywieziono ponad 400 000 Żydów węgierskich i tam składom, kiedy błaga Ano aliantów, żeby zbombardowali linie kolejowe też nie wydarzyło podobnie było tutaj, chociaż odbyło się na lata odbyło się na loty lot przeprowadzone przez lotnictwo, ale armii czerwonej natomiast no tak jak GB przy jawnym tej bezradności braku nadziei było samobójstwo Szmula z Wilbo ma 1 działacze będą, czyli tej żydowskiej organizacji o charakterze lewicowym robotniczym, który był członkiem londyńskiej rady narodowej stanowiącej taki organ doradczy przy rządzie przy rządzie londyńskim, a który widać swoją bezradność ostro interweniować decyduje się 12maja popełnić samobójstwa 8maja czterdziestego trzeciego roku otoczony przez Niemców i Ukraińców w bunkrze przy ulicy miłej ginie dowódca powstania, czyli Mordechaj Anielewicz wraz z grupą ponad 100 osób do tego miejsca, w którym znajdował się ten bunkier przybył sam gen. Jurgen strop i z żalem stwierdził ludzie, których chętnie przesłuchał bym byli martwi pani powiedziała, że nie była wyznaczona data powstania, bo czekano na to kiedy do getta wejdą Niemcy, żeby stawić im opór jak rozumiem data zakończenia walk też nie była wyznaczona to znaczy walczono do ostatniego tchnienia, a nie ma takiej daty jest to data umowna tak jak to też miało miejsce w dziejach wielu polskich powstań ta data 8maja jest datą przełomowa rzeczywiście wtedy ginie dowództwo żydowskiej organizacji bojowej Mordechaj Anielewicz ciem natomiast to jest to jedna z tych organizacji znikną też wszyscy dowódcę części uda się opuścić getto kanałami wejdą oni 10maja na ulice Pański przez właz kanalizacyjny jeszcze wcześniej 25kwietnia ze swoim dowódcą opuszcza getto warszawskie część bojowników żydowskiego związku wojskowego oni jeszcze przetrwają do początku czerwca, kiedy ewidentnie zostali za funkcjonowanie i zginą w walce w pierwszej połowie czerwca także to jeszcze nie jest koniec pewnego rodzaju symbol pojedyncze walki trwały jeszcze w lipcu, dlatego że Niemcy cały czas penetrować getto starali się odnaleźć tych, którzy cały czas w ruinach getta przetrwali dla Jurgena Stroopa tą datą kończącą jest data 16maja 1943 roku, kiedy udało mu się po kilku nieudanych próbach wysadzić budynek wielkiej synagogi na ulicy Tłomackie synagogi, która znajdowała się w miejscu dzisiejszego błękitnego wieżowca przy placu bankowym wtedy też przygotował swój raport, który napisał, że nie ma już więcej dzielnicy żydowskiej w Warszawie ten raport wysłał do Himmlera natomiast to też jest data niemiecka jeśli mówimy o takiej dacie, która jest ciasto wykorzystywana przez historyków najczęściej mówi się, a 8maja jako właśnie tym momencie momencie bardzo bardzo symbolicznym zginęło wtedy oko ponad setka wojowników żydowskiej organizacji bojowej i tutaj też trop jako zdziwienia może być nieco zdumiewająca, dlatego że więc odkryli 56 wejść do tego bułka Dunka bardzo dużego przeznaczonego może nawet na 300 osób najpierw wpuścić tam po prostu gaz, więc większość osób, która znajdowała się w środku została zatruta gazem i nawet spośród takiej niewielkiej grupy, która uciekła szóstym miał ukrytym wejściem wiele z tych osób zmarło kilka dni później właśnie na skutek zatrucia zatruć chciała gazem natomiast tak naprawdę wydarzyło się w bunkrze przy miłej 18 tak naprawdę ten bunkier był znacznie rozleglejsze chyba już nigdy się nie dowiemy, dlatego że relacje na ten temat są bardzo liczne nie są to relacje jednoznaczne też chciałabym zapytać o ten raport, w którym pani już wspomniała napisane przez strop wysłane do Hitlera do Himmlera, w którym trop pisze, że żydowska dzielnica mieszkaniowa w Warszawie przestała istnieć potem powie Kazimierzowi Karskiemu w Polskim więzieniu, że niemiecka skłonność do skrupulatnej dokumentacji i archiwizowania mieści się w razie niepowodzeń, bo raport ten był oczywiście podstawą oskarżenia tak dlatego, że to jest zdumiewające, ale trop aresztowano kilkakrotnie natomiast tak naprawdę zdecydowano się zatrzymać m.in. dlatego że miał przy sobie ten, że raport można powiedzieć troszeczkę wcześniej pochwalić się może liczył na to, że jeśli alianci odkryją jak ważną jak ważną osobą mają do czynienia będą starali się go traktować na specjalnych warunkach ostatecznie znaleźć znalazł się on więzieniu przy ulicy Rakowieckiej i tam został stracony w 1952 roku przygotowany przez niego raport, który za rok zawiera takie codzienne relacje zawiera też blisko 80 zdjęć, które właściwie są takim naj dokładniejszą materiałem dokumentacyjnym i lustracyjnym dotyczącym dotyczącym właśnie powstanie w getcie warszawskim tych zdjęć, które zostały wykonane tzw. aryjskiej strony, czyli gdzieś po prostu z miasta jest znacznie mniej i przedstawiają one przede wszystkim płonące płonące miasto ten raport Stroopa tak naprawdę stał się jednym z najważniejszych dokumentów oskarżenia przeciwko przeciwko jego twórcy po upadku powstania tak jak pani doktor mówiła nastąpiła i eksterminację mieszkańców getta jego całkowite zniszczenie mówimy o 12% zabudowy całego miasta, która została obrócona w gruz tak naprawdę ocalały nieliczne budynki z tego terenu gmach koszar wołyńskich kościół Świętego Augustyna czy Pawiak potem na tej betonowej pustyni, o czym też mówiłyśmy były przeprowadzane masowe egzekucje mieszkańców Warszawy tak tak naprawdę można by powiedzieć ten teren był cały czas aktywne po pierwsze, prowadzona bardzo ożywiają akcję ratunkową to znaczy starano się pozyskać wszystko co nadawało się jeszcze do wykorzystania to znaczy części metalowe, ale także splądrowano poszczególne budynki mówi planowana, chociaż no właśnie robiono to na rozkaz władz niemieckich robili to żołnierze gęsiówki w dużej mierze żołnierze przewożą więźniowie nie żołnierze więźniowie gęsiówki, czyli obozu które powstały na terenie na tym terenie w dużej części byli to Żydzi, ale Żydzi węgierscy też można by powiedzieć tak ogromna tutaj pomysłowość niemiecka nie starano się pozostawiać Żydów polskich, żeby nie mogli nawiązać kontaktu z otoczeniem wiadomo było, że na osie do węgierskiej będzie bardzo trudno się porozumieć z drugiej strony rzeczywiście odbywały się masowe egzekucje egzekucje więźniów Polaków, tak więc ta eksploatacja getta trwała jeszcze do wybuchu powstania Warszawskiego 1944 roku, a też do wybuchu tak powstania odbywały się tam masowe egzekucje i też do wybuchu tego powstania istniał obóz w końcówce dr Hanna Węgrzynek wicedyrektor muzeum getta Warszawskiego była moim państwa gościem pani doktor bardzo dziękuję za rozmowę dziękuję bardzo, państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście zapraszam na powrót do przeszłości już za tydzień Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA