REKLAMA

Czy hebrajski jest językiem słowiańskim?

Interluda
Data emisji:
30-04-2021 22:00 (Powtórka: 16-07-2021)
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
53:16 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka dobry wieczór witam państwa bardzo serdecznie w kolejnym odcinku programu Inter luda dzisiaj państwa moim gościem jest pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego dobry wieczór witam serdecznie panie profesorze dał dobry panie redaktorze dobry państwu jakiś czas temu rozmawialiśmy o języku aramejskim pomyślałem, że może czas porozmawiać o języku hebrajskim ten język Rozwiń » jest fascynujący z pewnością, ale nawet dla osób, które hebrajskiego nie znają czy też znają bardzo pobieżnie historii języka hebrajskiego wydaje się nietuzinkowy wyjątkowy, bo to mamy język, który służył w pewnej określonej grupie społecznej i tysiące lat temu, a potem został dostosowany wpisany w idee nowego człowieka nowego państwa nowej koncepcji, czyli mamy język trochę wyciągnięty z mroków dziejów za adoptowane do potrzeb także politycznych, ale komunikacyjnych przede wszystkim natomiast pytania, które się pojawiają wśród osób, które językiem hebrajskim zajmują się no bardziej szczegółowo są takie często np. język niemiecki, a może jest język to może być dość interesujące słowiański, a może jest to po prostu ich dziś trochę przypudrować dobrze to może uporządkujmy uporządkujemy tak troszkę pierwsza pierwsza pierwsza moja uwaga jest taka, że sobór może kilka informacji historia z hebrajskiego tak, żeby zmierzać do odpowiedzi powoli hebrajski nigdy nie wyszedł z użycia jako język pisany przeznaczone co znaczy teksty w ten sam był sporządzany miały różne przeznaczenie na ogół faktycznie związane było by taki czy inny sposób jakoś ze sferą życia religijnego no oczywiście podstawowy tekst judaizmu, jakim jest Biblia hebrajska szczególności regularna cotygodniowe czytanie 2 pasów na lekcji Story poza tym jako przedmiot nauczania w kształceniu tradycyjnym zawsze istniała, więc znaczy istniała ciągłość czytania tego tekstu nie dość mówienia tego tekstu na głos w tym wypadku bardzo ważne, dlaczego mówienie tego tekstu na głos jest ważna Otóż jest to związane z takimi dramatycznymi wydarzeniami w historii historii takiego tworu politycznego, który przez jakiś czas z Królestwa potem jest prowincją także prowincją rzymską ostatecznie ostatecznie w ostatniej fazie swojej historii, kiedy hebrajski jest jednym z wielu języków mówionych do siedemdziesiątego roku w znaczącej jakąś cezurę czasową tak, czyli do zburzenia drugiej świątyni przez wojska oddziały Tytusa, który za chwilę zostaje cesarzem rzymskim hebrajski jest jednym z kilku języków Jude jedni urzędowych od czasów podboju Aleksandra wielkiego dochodzi tutaj Greka prawda po to, właśnie łacina stacji językowa Judei jest złożona hebrajski jest jedną z tych języków na razie stosowany zapewne czy używane dość już ograniczonym ograniczonym zakresie, ale jednak teraz 2 wydarzenia to są 2 wielkie powstania rzymskie pierwsze, w wyniku którego właśnie świątynia została zburzona czy jako centrum kultu następnie znika to znaczy to co Inter i integrowały kult i drugie powstanie 132135 powstanie Marco by, z którego mamy jeszcze zachowane listy przywódcy tego powstania Bar-Kochby pisane po hebrajsku twierdzi się, że Hebrajskiej wychodzi z użycia jako język mówiony właśnie mniej więcej w tym okresie te listy barką hobby to jest taki trochę chyba taka no data graniczna troszkę symboliczna prawda, ale jednak, kiedy Hebrajskiej jakoś aktywnie używane być może się przed tym, jaki zakres komunikacyjne tak tego języka, więc od drugiego wieku niektórzy twierdzą, że trzeciego wieku naszej ery Hebrajskiej wychodzi z użycia jako język oraz jego odmiana potoczna przestaje istnieć, ale nigdy nie wyszedł użycia jako język pisany jako język tekstów kolejnego ważnego tekstu takiego podstawowego tekstu judaizmu, jakim jest niż na atak to jesteśmy na przełomie taka data symboliczna 200 naszej ery może być okrągły, że była tak naprawdę już kropkę postawił wtedy dokładnie udawana się wtedy kończy tak to jest mężczyzna to jest język hebrajski hebrajski, który przez jakiś czas ten hebrajski zwanych hebrajskich rabiniczne używane uważany przepraszam w nauce za trochę taki żargon prawniczy później argumentowano idea ta ta opinia funkcjonuje nadal, że należy hebrajskie zagraniczną uznać za fazę rozwoju hebrajskiego nie tylko ograniczony jakiegoś zakresu zakresu wariant tego języka no i rozpoczyna się bardzo długi okres, kiedy hebrajski jest językiem właśnie tekstów jako związanych z życiem religijnym jest test jest językiem modlitwę także jest językiem kolejnych komentarzy do tych głównych tekstów judaizmu, do których należy, iż na całość Talmudu trochę nie wspominam, dlatego że gema rata ta druga część obszerniejsza od samej liczne, na którą składa się Talmud jest pisana główny RAŚ w głównej mierze w przeważającej mierze po aramejsku albo takim językiem mieszanym trochę romańską hebrajski, więc to jest 1 rzecz druga rzecz jest taka, a jest też aktywnie używane w jaki sposób jest używany aktywnie znaczy odpowiada niejako na problemy bieżące mamy taką literaturę nazywa się literaturą pytanie odpowiedzi Shella tuczu od gminy, kiedy mają problem, jakim zagadnieniem szczegółowym zagadnieniem prawnym rzuca zwracają się do lokalnych lub ponad lokalnych autorytetów rady licznych z pytaniem na piśmie, wysyłając list i autorytety nad odpowiadają prawda i wtedy po głównym, że po hebrajsku nie tylko po hebrajsku postawa powstaje taka literatura natomiast po hebrajsku chyba w głównej mierze mamy do czynienia właśnie z SP z koniecznością przenieść już konkretnego przy przy przypadku co się wydarzyło prawda ocenianych musi być jakaś dostosowane do tego co się dzieje dookoła musi być dostosowywała to jest 1 rzecz druga rzecz, kiedy hebrajskie musi, że tak powiem reagować na bieżąco wydarzenia to są rejestry czy kilkaset gmin tak gminy żydowskie prowadzą swoje rejestry zarówno rejestr sądowy czy innym świat rejestry pogrzebowe i wówczas zaświadczają tam to znaczy pisarze sądów mediów gminnych zaświadczają sytuacje, które się, które się zdarzy tak to znaczy, która w, które zaistniały, które są przedmiotem jakichś kontrowersji i kiedy potrzeba interwencji sądu sądu, żeby rozstrzygnąć tylko przypomnieć, że państwo, że Rze, że zakres stosowania prawa jest na o wiele szerszy niż w naszym rozumieniu prawa w tej chwili zaś prawo my rozumiemy troszeczkę także, kiedy wchodzimy w konflikt z prawem albo wtedy mamy z nim do czynienia naprawdę albo kiedy są jakieś inne szczególne wydarzenia życiowe nie tam potrzebny na potrzeby dziedziczenia czy jakimś tymczasem chodzi tutaj o prawo o znaczeniu Allaha, które reguluje wszystkie dziedziny życia od momentu, kiedy stajemy momentu, kiedy się kładziemy i i wszystkie kluczowe elementy w życiu momenty w życiu są jakoś przez regulowany, więc chodzi o to, że w tych kasach musiała się znaleźć taka informacja przy czym piłka nie zawsze jest ten rejestr prawda nie zawsze właśnie to nie jest rodzaj tekstu oficjalnego czy w razie potrzeby sięgamy, żeby przypomnieć jakąś sprawę czy orzeczenia, ale przez to, że nie jest takim tekstem oficjalnym bardzo, bo lita pytanie odpowiedzi jest jest tekstem jednak oficjalnym się później okazywały drukiem kasy nie był rodzajem można to nazwać takiego brudnopis czasem to widać po po tym, jak one wyglądają to są określenia 1 pisarz za zamienia się miejscem drugim czasem wykorzystuje kawałki kart zapisanych przez poprzedniego tak nie wygląda literatura pytanie odpowiedzi są rodzaje tych brudno PiS-u i też to widać troszeczkę na przykładzie języka tak to raczej w języku tych kilka asów Otóż czasem one sporządzane są też w językach żydowskich lokalnych widzisz np. a czasem właśnie w językach języku mieszanym mamy tam przykład, że w prestiżowym byłoby, gdyby były sporządzane po hebrajsku zdać takie było założenie rejestru, żeby pisarz znał język hebrajski, żeby żeby, żeby to chyba jeszcze znana czasem takim językiem prawniczym, który wymaga użycia nieco mężczyzny te kasy były zapisywane nie zawsze to wychodziło i to w różny sposób czasem po prostu pisarz z hebrajskim są zupełnie nie radził, więc zastępował go językiem, jaki znał, a czasem dochodziło do sytuacji, których nie znał słów poszczególnych uwag, jakie specyficzne części ubioru takich jak zupka czy coś podobnego czy np. szlafrok, na które jest słowo hebrajskie, ale ale, ale przeważnie przez PiS pisarzy naczynie nie zawsze znane albo proszę uważnie jakieś takie detale np. wymiana okien i zawiasów i w, więc często w takich w takich okolicznościach w takich w takich sytuacjach pisarz zapożycza jeszcze 1 ważna rzecz Otóż w różnych momentach hebrajski jako język literatury pięknej w tym czasie, kiedy ta odmiana potoczne nie istnieje prawda jesteśmy w okresie między 0203. wiekiem naszej ery końca dziewiętnastego wieku w tym w tym bardzo długim okresie, kiedy ta zmiana potoczna nie nie funkcjonuje to jest to mamy do czynienia z różnymi przejawami literatury pięknej poezji w pierwszej kolejności także prozy do pewnego momentu to ona rozwijać taki sposób troszeczkę wyspowe tak powiem trochę zależy od wpływów zewnętrznych rozmawialiśmy kiedyś panem redaktorem o literaturze Hebrajskiej przepraszam w Andaluzji jak rozwijającej się właśnie trochę tak tak będzie czytał określenie ram ram, ale lepiej wpływa tak właśnie uda, ale np. trochę przypomnę, że państwo umiera 1141142 i wtedy tym czym idea znaczy 1 rzecz to są inspiracja arabskie, które tutaj, którzy tutaj do nie ulegają wątpliwości rodzi się wtedy powstaje nie wiem czy zaświadczone jest taka literatura literaturą nie tylko religijną nie tylko tą urzędową formalną rodzaj literatury świeckie czy poezji świeckiej mamy takich poetów w różnych miejscach się pojawiających prawda na wkład w trzynastym wieku pod wpływem poezji renesansu włoskiego i Manuel di Roma Manuel Rzymianin, który tworzy poezję troszeczkę tematycznie zbliżoną, bo Katia, ale może to co najciekawsze to, że znał boską komedię i próbował po hebrajsku pisarz próbował napisano literacko nie uchodzi to nawet za największego osiągnięcie, ale jednak i potem docieramy do osiemnastego wieku w różnych miejscach płaci pochodzenia np. portugalskiego powie po wygnaniu Żydów z Hiszpanii żyjący i Portugali żyjący już siedemnastym wieku ty także mamy przykład poezji także świecki, więc w języku hebrajskim potem następuje jego osiemnasty, w którym zaczyna się zaczyna się nowa nowa era nowa historia nowa nowa epoka w historii do historii Żydów w ogóle historii języka hebrajskiego także Otóż z końcem tego roku taki krąg berliński związany z może sam Mojżesza Mendelssohna, od którego rozpoczyna się okres, który nazywa oświecenia żydowskim skala to jest taki hebrajski terminy właśnie naszą oświecenia od tego momentu zaczyna się taki ruch WHO społecznością zewnętrznym tak to znaczy ten integralny rozwój gmin przestaje być tylko rozwojem Integra nasz rozwój integralny czasem się otwiera przy okazji tzw. ruchów pseudo mesjańskich pseudo no co do myślenia jak szopka jacy np. siedemnastym wieku, ale teraz od tego z tego jakby takiego za z tej zalążki owej formy osób związanych z Andersonem rozpoczyna się ruch społecznością zewnętrznym znaczy to tak po pierwsze na poziomie religijnym, żeby zostać na poziomie społecznym tak, żeby zostać stać się społeczność żydowska, żeby stała się obywatelami państwo, że pojęcie państwowości w ogóle państwa Narodowego chyba jeszcze za wcześnie na państwo narodowe powiedzmy, że to drugie powiedzie nas tego wieku poczcie państwowość przynależności do państwa tak do takiej organizacji jak jak państwo w UE i z tym związane też świadomość rozwoju kultury w tym świecie w tym świecie zewnętrznym uczenia się także języków miejscowych, o ile dysz, które tutaj pan redaktor wspomniał jest swojego źródła językiem germańskim gdzieś tam powstaje gdzieś tam powstaje w określonym momencie rodzi się w pewnym procesie powstawania takiej fazy taj poprzez naparze mi trochę daj się jesienią wysoko niemieckiego prawda z to mimo znajomości tak takiego nazwijmy go wtedy swoje wariantu języka niemieckiego znajomość niemczyzny literackiej był ładnie nie była powszechna czy była minimalna albo niewielka z druga rzecz się z tym wiąże z tym ruchem rodzi, ponieważ ruch na zewnątrz, czyli niektórzy nazywają takimi ruchem asymilacji innym to nie jest pełna asymilacja to jest asymilacja do państwa, ale z zachowaniem własnej tożsamości i co myśl tych maski liczyli zwolenników haskali ma być tym elementem także jak znajomość języka hebrajskiego, więc wraz z taką, jakby to powiedzieć nowoczesną świadomością przynależności do do do do państwa do społeczności za zewnętrznej rodzi się też, jakby wektor był drugą stronę skierowana, ale my musimy zbudować swoją tożsamość w tym w tym społeczne jej elementem ma być właśnie Hebrajczycy zna, a dziś nie, albowiem nic się ma negatywne konotacje w budowaniu nowoczesnej tożsamości po powoli zaczyna być tak jest określany po hebrajsku jest taki termin deprecjonują jako jedyna wśród tych maski zasiać rodzić żargon zaczynają używać pojęcia żargon sensie takim deprecjonując to jest społeczność zamknięta tak, iż jako symbol tego integralnego rozwoju społeczności żydowskiej z, która nie chce mieć nie chce zyskiwać świadomości tego co się dzieje na zewnątrz, ale także nie chcę budować nowej tożsamości Żydów jako pełnoprawnych członków społeczeństwa, w którym żyją, więc dziś zaczyna nabierać właśnie właśnie tego rodzaju konotacji powoli zaczyna nabierać tego rodzaju konotacji negatywnych jest czasem, kiedy będzie się rodził ruch syjonistyczny będzie też rodził rodziła taka świadomość, że szczyt taki pogląd, że idziesz związany jest z życiem w diasporze czytaj życia, w którym Żydzi nie mogli w pełni zrealizować swoich potrzeb społecznych i narodowych czyli, jeżeli rodzaj takiego po w pojęciu Sejm socjalistów poniżenia może nawet tak, że staje się językiem tej społeczności trochę zepchnięty na margines izolowanej często będące także przedmiotem pogromów, które nie potrafiła się bronić, która nie potrafiła się bronić aktywnie przeciwko aktom agresji zespołem ze strony społeczeństwa otaczających to nie jest jedyna sytuacja, gdy w szafie każdej 300 nam powiedzie się stanie dziś raczej zorientowany historii dziś, że użytkowników i dziś rolę rodzi się też bardzo istotny nurt społeczno-polityczny taki integracja mistyczny związany z właśnie z tożsamością Żydów dla sportowych mamy się uczyć dziś mamy się uczyć, ale jako języka Narodowego w i dochodzi nawet w pewnym momencie, kiedy hebrajski z 1 strony rozwija się właśnie jako ten język ma maski-li tutaj zaczynają rodzić się, ponieważ jest to ruch na zewnątrz ze świadomością zewnętrznej kultury wracamy w tej chwili do historii Jacka nowej to zaczynają niejako troszkę tak jak wówczas Hiszpanii oddziaływać rodzaje gatunki literackie, które są uprawiane literatura państw czy społeczności, w których co, który dziś żyją rodzi się powieść hebrajska, ale bardzo interesującym zjawiskiem jest powstanie prasy Hebrajskiej to się zaczyna w roku 1700 osiemdziesiątym drugim bodaj, kiedy się okazuje pierwszy numer takiego czasopisma chamy kasę w założonym przez Icchaka Isla i grupę miłośników języka hebrajskiego on się wtedy hebrajski nazywał się z VAT Warchoł wejść z VAT war, a miłośnicy języka hebrajskiego, którzy zakładają właśnie w przedostatniej dekadzie osiemnastego wieku hebrajskie czasopismo to jest niesłychanie ciekawa rzecz w tym języku, który nie ma odmiany potocznej zaczynają pisać jest tam spora część literacka zaś społeczeństwo poświęcona poezji natomiast np. ukazując zaczyna się ukazywać recenzje książek ukazujących się też też po hebrajsku historia tego czasopisma nie jest długa wrażenie, że w takim języku czasopismo nie może pozwolić na, żebym oficjalne odświętny język to musi być język który, który dotyka mówi to jest właśnie bardzo ciekawe zjawisko ba bo, ponieważ mamy wysoki raj jest często opisujący dość błahe wydarzenia i tak i taka jest historia hebrajskiego podam przykład może jak wspomniałem rodzą się też po powieści hebrajskie powieści hebrajski właśnie Th skalą jednym z największych przedstawicieli literatury Hebrajskiej prozy Hebrajskiej niszowej, żeby pogodzić, jakby połączyć te akurat postać, która łączy w sobie bardzo piękny harmonijny sposób idziesz literacki hebrajskim literackim to będę Majcher stwory, który pisze w pierwszej fazie swojej twórczości sięgającej lat sześćdziesiątych dziewiętnastego wieku powieści hebrajskich skalą potem zmienia język na dziś twierdzą, że właśnie to jest taki pancerz, który ma się nie może wypowiedzieć dotrzeć do ludzi przekazywać przekazać całych emocji, które mają towarzyszyć jego ego jego postacią trzymają w razie czego jego postaci, ale np. mamy no parę małżeńską tradycyjne małżeństwo i kobieta, ponieważ mąż dostaje list dotyczący ewentualnego zamążpójścia ich syna od przyszłego się w świetle chyba tego gościa teścia i mówi do kobiety tak jak kobieta nie czyta po hebrajsku, więc mówić do niej tak dziś my ich kraby Poznaj, czyli słucha czyta będę uszy twoje prawda chcę powiedzieć po prostu posłuchaj przeczytaj list w to jest nasze ja nie wiem jak reagował wówczas odbiorca prawda czytania, a teraz ład jak nasi odbiorcy to byli tacy ludzie jak Mendel znaczy zafascynowani hebrajskim tak tacy, którzy chcieli, żeby hebrajski był językiem literatury, a azali powiada musimy mu akta idee wejść osiada dla kupna Moniki i zamieniono, kiedy ten jest młoda moi młodzi rozmawiają między sobą rozmawiają mniej więcej z te w ten sam sposób mówią na niej sine z, a winą hazard minę ja to w Eli le Fanny no ja mimo rad im o utworzeniu fajne jest też ta właśnie oto nasz ojciec wrócił ze swojej podróży czekają nas teraz straszne dni akcyzy za te straszne dni Wojciech jest surowy, a oni mają przyjaciela, który jest zwolennikiem hasali ojciec jest tradycyjny tym samym konflikt pokoleń te postaci są takie dość powiedzmy czarno-białe tak są biali w efekcie zwolennicy hasali no i tt to oni są te są przez będę lego z bardzo dużą ciepłem taktowane wszystkie postaci to nie jest także, że to jest zło zło wcielone tak tylko, że no takie powiedzmy sobie zacofanie ba to są czarnych czarne charaktery może za dużo powiedziane w każdym razie zwolennicy tego tego zacofania, czyli tradycji wobec młodych młodzi mają kontakt mają jego przyjaciela, który młodym nauczycielem, w którym się córka podkochuje nieco no i mówią, że teraz czekają na straszne, bo odkryje, że tam nam przysyła książki haska Love coś nie wiadomo co się wydarzyło na termin technicznego prawda ja im Nora im na ten okres między Rosz ha-Szana, czyli nowym rokiem, a Jom Kippur, czyli dniem pojednania właśnie takie dni pokuty, kiedy odmawiamy modlitwę chichot prawda, czyli m.in. w tym okresie, czyli takiemu rodzaj modlitwy pokutne, kiedy prosimy Boga o wybaczenie prawda, więc tu używa tego rodzaju prasy wyobrazić stworzenie wolę dialogu w takim języku jak się wypowiedzieć jak wyrazić wyrazić swoje emocje prawda tak, aby one miały kontakt tak, żeby rozumiał morze mówi się przyglądać, bo część przecież naszego odbierania literatury jest taka, że nas czymś musimy zidentyfikować z kimś musimy zidentyfikować pamiętam taką krytykę Witolda Gombrowicza współczesnej literaturze mówi pani zobaczy pani mówił do redaktora, który z nim wywiad przeprowadza ostatnio odkryte wywiady z Witoldem Gombrowiczem gdzieś tam w zasobach kultury paryskiej, chyba że trzeba rano po pierwsze to wszyscy udają raz jedni udają, że piszą piszą też taki skomplikowany sposób się tego nie da czytać, a drudzy głównie krytycy udają, że to rozumieją tak, ale to jest tak skomplikowany, że tego się nie da czytać z prawda, więc w czasie zidentyfikować postaci jakość i tusze i tu się rodzi problem dla dla pisarza pisarza hebrajskiego prawda więc, więc co robi Mendel Mentel przechodzi na dziś widać wyraźnie będę zrobił bardzo dużo dla języka hebrajskiego wydał takie 3 umowy monumentalne dzieło zaś księgi natury gdzie, gdzie też m.in. wprowadza wiele innowacji jak opisywać przyrodę zjawiska Szanowny pan co to jesteśmy w języku zakorzenionym w jakiej rzeczywistości palestyński radni wszystkie gatunki te nie wszystkie gatunki zwierząt rośnie jesteśmy w stanie zidentyfikować w tej chwili musimy opisać jakość przyrody żyjemy w Europie Mendela większość z dużą część swego życia spędził woda się opisać przyrodę tylko to jest to jest to jest to zadanie prawda działaczami do tego jazda Mendel zrezygnował w momencie zaczął przy przeszedł na twórczość niszową, które bardzo dobrze znane najczęściej chyba tłumaczone właśnie właśnie właśnie dziś że, żeby jakość, ale później następuje, jakby kolejne około około lat dziewięćdziesiątych dziewiętnastego wieku kolejny przełom i te swoje postaci robi adaptację tych swoich powieści niszowych na hebrajski, którzy innych Brański słychać tam troszeczkę rytm mowy rytm mowy być może i niszowej właśnie słychać wprowadza takie elementy, które mają znaczenie tylko pragmatyczne jak próbuje ożywić swoje postaci dialog swoich postaci prawda co znaczy mają pragmatyczne, że postać wciąż powtarza, kiedy mówimy np. prawda no to nie mówimy czy to prawda czy nieprawda tylko zrobimy taki rodzaj przechodzili samych tarczy przyciągnąć uwagę albo po prostu albo oczywiście czy sale oczywiście albo gdzie albo w szczególności krótko mówiąc wcale nie mówimy krótko potem krótko mówiąc mówimy inaczej no no, więc właśnie z, więc dobrze a, stosując kością tak tata wskoczy pani prof. Marta tak tak są słowie z kościoła to jest 1 historia 1 językoznawcy ale intrygująca intrygująca książka niektórzy uznali ją za przełomową spotka, ale spotkała się z falą krytyki to jest książka językoznawcy, który Paula weksle era, który w 1990 roku, bo woda wydał taką swoją monografię deski do 1 czy MON o modę Hydro za idealna na senatora w współczesne hebrajskiego, czego dowodzi, aby po pierwsze, chcę powiedzieć, że z hebrajskim miał odmiany potocznej, więc ja się odradzał to ta odmiana potoczna to znaczy, kiedy zaczęto go na powrót na fali zresztą w głównej mierze właśnie ruchu syjonistycznego osadnictwa w Palestynie takiego ruchowe wersją lat osiemdziesiątych dziewiętnastego wieku się się zaczynając, ale mająca swoich bohaterów swojej postaci, które o, których jest bowiem zapewne palę palę parę słów no to użytkownicy tego tego tego tego języka używali wcześniej innych języków tak czy się nakłada na jakąś taką bazę i gramatyczną leksykalne sam słownikową tego co co już było użytkownicy mają jakieś swoje przyzwyczajenia nawyki tak dalej turysta z taką tyłki kierowany być może taką intuicją powiada tak, kiedy fala emigracji z ze świata Franko germańskiego zwanego Aśka razem, czyli Żydów aszkenazyjskich przesuwa się na wschód Noto mamy w Polsce też mamy kilka takich faktów widać, że to już są to sztuczna społeczność żydowska zaczyna być istotnym elementem mieszczaństwa handlu mianowicie statut kaliski, ale na pewno proces sięga wcześniej, bo mamy pamiętniki Abrahama i Jakuba i Ibrahima ibn Jakuba żydowskiego po podróżnika, który swoje swoje swoje pamiętniki zostawił jak w języku arabskim w darłowskim, który z dziesiątego wieku, który pisze będąc na dworze w Pradze że, że także w Krakowie jest spotkał tam kilku kupców żydowskich mieszkańców Krakowa znaczy, że co powiedzieć tylko Krakowie w udziale w dziesiątym wieku obecność jest tutaj już jest tutaj widoczna no i powiada ekspertach wracając do niego, że pierwsi Żydzi właśnie ci w 0910. wieku się tutaj osiedlający jak to było taka jest geneza języków żydowskich zaczęli posługiwać językiem społeczności miejscowej społeczności miejscowych najbardziej na zachód wysunięta przyczółki taką Słowian to są Słowianie połabscy, więc tamci Żydzi zaczęli mówić językiem Słowiańskim Słowian połabskich i kiedy ta fala emigracji przychodzi to dzieje się taka oto rzeczy, że ona przynosi ze sobą swoje swoje co jakiś wariant 1100 pierwszych etapów rozwojowych założymy, że od dziesiątego wieku ten TEN-T ten wariant Judei germańskiego część jakoś krystalizować oni przynoszą ze sobą swój język, ale tu zostają miejscowych użytkowników teraz co się dzieje ze zmieszania tych 2 grup następuje takie zjawisko, że zaczynamy się komunikować jakby, pamiętając głowie struktury gramatyczne miejscowe, czyli to właśnie słowiańskie, ale nakładamy NATO słownictwo, które do nas przychodzi, bo ona jest częstsze częściej używane jest bardziej i on nazywa relaks refleks weryfikacja re reelekcji aplikacja tak strasznie trudne słowo to, czyli że, że następuje zmiana słownika, ale struktura gramatyczna pozostaje i tak elektryfikacja zdarza się jeszcze drugi raz wg niego w momencie, kiedy hebrajski właśnie na tej fali tej wspominaliśmy ostatecznie ruch syjonistyczny nie było wcale takie oczywiste decyduje się na przyjęcie hebrajskiego jako języka Narodowego czy uznanie hebrajskiego za język Narodowy jest następująca rzecz większości, choć nie wszyscy osoby, które zaczynały mówić po hebrajsku to była emigracja na fali ruchów syjonistycznych z Europy centralnej wschodniej czyli, przynosząc ze sobą w głównej mierze języki istotą to nie jest tak do końca prawda, bo miejscowe społeczności np. jak na społeczności żyjące w Palestynie część nauczycieli chodziło także ze środowisk sefardyjskich żyjących w Palestynie rosła często to wcale albo aszkenazyjskich, które już przez jakiś czas mieszkały w Grecji Izraela prawda gorzka Safety squat dosyć sporo mówiąca podobno bardzo specyficznym, gdyż w jakimś jaki, jakim szczególnym szczególnym rodzajem dialektu w każdym razie co mówi Weksler dalej no to teraz co nastąpiło przyjeżdżają użytkownicy jidysz albo też na miejscu jeszcze w Europie przed przed emigracją zaczyna uczyć się obraził się mówić po hebrajsku, ale w głowie mają te konstrukcje niszowe czytaj jeszcze stać słowiańskie puławskie i NATO następuje kolejny proces tego przy tej zmiany słownikowe albo się na poziomie słownika nie na poziomie nie na poziomie gramatyki i elektryfikacja następuje teraz przejmuje słownictwo przez przejmuje swoje słownictwo nosem łódzkie prawda i Weksler to określa w ten sposób, że właśnie język hebrajski szukasz swoje Słowiańskiej przeszłości jej stan no i to jest konstrukcja weksle raz zbudowana na wielu wielu takich rekonstrukcja, na które nie bardzo mamy żadnego nie ma jakiegokolwiek potwierdzenia, że albo skoro wierzymy albo nie, aby uchwały albo jest procent Hani erudycyjne to jest to jest to to w ogóle wielki uczony taką trochę ideę kontrowersyjną nasi na ile kontrowersyjną to proszę nas już w obrazie państwo sobie wyobrażą, że na tyle wzbudziła ona ta tata jego książka falę krytyki, że jeden z najsłynniejszych nieżyjących już od kilku lat językoznawców izraelskich gadom Golden Berg poświęcił swój wykład rocznica 1990 roku Izrael obchodził 100 lat istnienia Akademii języka hebrajskiego znaczy 800 dziewięćdziesiątym roku została założona jako jako rada języka hebrajskiego później przemianowana na Akademii w Kanadzie takie rocznicowe wykład i ale ponieważ rzecz ukazała się drukiem 3 lata później 2 czy ten zbiór tych wykładów rocznicowych Golden Bear był tak wzburzony tą tą tezą, że poświęcił mu poświęcił wykład właśnie ten rocznicowy tytułu jest jeszcze znikąd nie nie krytyczny mianowicie język hebrajski jako żywy język semickich to jest tytułu jak widać od razu tą linię tabela zawarto już tę tezę zawartą już w tytule dziś z pierwszych słów tego wykładu do dowiadujemy się właśnie, że Rze, że inspiracją do jego wygłoszenia wygłoszenie weksel Golden Ball to wielki uczony wielki sam artysta i co czy czego tam dowodzi nasze pokazuje, że języki semickie, które mają ciągłość rozwoju też odmiany odmiany potocznej przechodzą tak różne procesy, że tej, jakby identyfikacji semickie strasznie trudno strasznie trudno ją odnaleźć jak, jeżeli porównamy to z fazami historycznymi ROE i języka raz, że struktury gramatyczne ulegają zmianie powiada tak, dlaczego uznawać hebrajski za za język słowiański np. podając argumenty, jakie muszą zacząć podawać zakresu składu tak, jeżeli uznamy, że hebrajski biblijny powiedz dominująca struktura to jest orzeczenie podmiot, czyli najpierw musimy czasownik potem rzeczownika ewentualnie jak popatrzymy taką konstrukcję nie idącą od czasów od czasu właśnie tej hebrajskiego biblijnego no to, ale już w hebrajskim rabiniczne wcale tak nie jest prawda to znaczy podmiot bardzo często stoi na pierwszym miejscu w zdaniu, jakbyśmy sobie myślę do ręki to to jedno z pierwszych zdań będziemy mieli, że pana wsie, ale radni gali el ghazi Rumi beta niż te, czyli że synowie rabina Amalia la wrócili z gospody, a to jest kwestia dotycząca tych czy mamy odmienne liczba odmów odmawiać, ale właśnie jego synowie są są na pierwsze miejsce zajął powiat zobaczcie co się dzieje z innymi językami Golden Berg był specjalistą też właśnie odnowa Miejskiego i ocenić ich języku media i powiada zobaczcie co się dzieje tam jeżelibyśmy mówili, że jeżeli jakiś język przejmuje elementy składni przejmuje z nią elementach słownika od języków otaczające to w zasadzie identyfikację z niemiecką straciłby i Nowara miejski i semickie język Etiopii co się dzieje, więc język aramejski, o których mówi się w dialektach armeńskich mianowicie te, które się rozwijały w otoczeniu dialektów kurdyjskich powiedzmy mają bardzo podobną bardzo podobną składnię do do Kurta do do aktów kurdyjskich tak to nasz wielki żal, że naszym rzesze do dobry znajomy przez przemilczenie wielki uczony w tym w tym za prof. African prawda z Cambridge 3 to wszyscy sami też chyba się, czego zająć tę postać właśnie dodawał takie przykłady, że we współczesnym aramejski im Sulejmani hala, gdzie np. powiemy golarkę Kabak tyle przykłady makabryczny szczerze, mówiąc że mężczyzna zabił w fakcie facet zabił psa przepraszam ja to wzięte, czego tam informatyków, jakie dramatycznej historii i to jest dokładnie struktura struktura z prawie podobna zdania Kurdyjskiego dialektów z grupy torami prawda, więc GL Golden odpowiada Zobacz jak głębokie zmiany w strukturze czasownika niedorozwinięty nie do rozpoznania nie jest jak popatrzymy na rozwój dialektów arabskich, toteż właśnie bardzo dużo się zmienia, jeżeli popatrzymy na tę podstawową składnia arabską, a ja dialekty prawda my się ja idę znowu to zaimek jest pierwszym jest podanie imiesłów tak samo jak w hebrajskim współczesne rozpowiada, że jeżeli na tej podstawie tego rodzaju przemian będziemy identyfikowali dany język także, gdzie my wylądujemy prawda, ale Weksler nie jest jedyny, żeby było ciekawie mamy jeszcze na młodego relatywnie młodego aktora młodszego ode mnie, ale uczonego i izraelskiego pracującego w różnych ośrodkach na świecie dzień w Australii Gilada Supermana, który napisał taką książkę język izraelski język piękny piękny język język izraelski powiedział, że on też uważa, że hebrajskich dziś traci tę swoją identyfikację w toku historii tt tt swoje główne wyróżniki jako języka niemieckiego zaczyna być rodzajem języka mieszanego, który najlepiej nazwać językiem izraelskim to są to są początki lat dwutysięcznych, więc to testy też ma swoją historię tezy pamiętna chcę powiedzieć, żebyśmy zachowali proporcje ani Weksler ani Cukierman nie działały na wyraźnie jak znaczący sposób na poglądy współczesnych z psami często zajmujących się historią języka hebrajskiego weksle oddziałuje na dziś stoi dziś to jest jego jego specjalność niektóre rzeczy są intrygujące mamy 5 w wielką uczoną polską panią prof. Geller która, która jest zwolenniczką tezy Weksler w tym znaczeniu tej elektryfikacji prawda opowiada zobaczcie państwo w niemieckim jest taki jedno słowo właśnie na grzbiet na plecy rękę, ale dziś miał potrzeby też placów jest plecy jest za zapożyczenia prawda polskie więc, więc być może coś co coś jest narzeczy, że historia jest taka prosta, że tej tezy weksle rano po prostu nie można tak spokojnie sobie wziąć i gdzieś tam odłożyć na boki podawać tylko jako przykład pewnego pewnego zjawiska wyjątkowego takiego kuriozalnego czy taka praca o w szpic funk tak no, więc z jak powiedział także, że jest w wersji szpicy akurat dobrym słowem tutaj funkcjonuje sobie hebrajskim społeczne właśnie mówię o tej książce Józefa Burego tak właśnie, więc mamy w ogóle większą ilość zapożyczyć, ale tak zapożyczenia leksykalne wiecie państwo jest historia zapożyczeń z europejskim jest trudniej troszkę zapożyczenia z willi, ale są, dlaczego jest trudniej no bo jak wcześniej wspomnieliśmy hebrajski rozwija się trochę wideo logiczne opozycji do licznych z czasem 3900 ósmego roku, kiedy się sformalizować zło, kiedy pisarze działacze narodowi żydowscy spotykają się w Czerniowcach takiej słynnej konferencji cel jest taki wiek jacy słynni no tych, których znamy m.in. i choć lej busz Perec czy Szalom Asz to jest inicjatywa ma nie do nie dotarł zresztą ostatecznie na tę konferencję z racji choroby czy stan zdrowia z to oni zebrali się o to, żeby uznać z kolei jako język Narodowy, ale Narodowy właśnie w takim znaczeniu trochę autonomii żydowskiej w Europie prawda, że budujemy teraz swoją tożsamość świecką tożsamość bardzo czas niekoniecznie religijną, ale naszą odrębność i opieramy się na euro dziś mamy piękną literaturę piękną willę możemy wyrazić wszystko uznajmy dziś 1508 tymczasem rada języka hebrajskiego tutaj jest pomnikowa postać jest zarabianie dyktą nazwał się PRL man a kiedy się urodził niedaleko Wilna powstaje w 1800 dziewięćdziesiątym roku nie dość tego od 1904 roku zaczyna działać sieć takich szkół, które one są tar but czyli, czyli kultura to też zakłada je taka organizacja czy raczej związek, a dodatkowej Swat Warta, czyli związek miłośników języka hebrajskiego, do których należeli z kolei wielcy literaci tworzący w języku hebrajskim w owym czasie literatury hańba mawiali m.in. z kolei ta sieć szkół zaczyna uczyć hebrajskiego też hebrajskiego jako języka mówionego i prowadzić zajęcia w języku hebrajskim, więc następuje co chcę powiedzieć następuje swego rodzaju konflikt, który za, którym stoi swego rodzaju ideologii czy za tym idzie się stanie raczej autonomia w obrębie diaspory, a za hebrajską tam ruch syjonistyczny i docelowo przez psiej przeniesienie się narodu już narodu nie tylko wyznawców innej religii będących członkami danego społeczeństwa obywatelami danego społeczeństwa to było w ruchu halowym, ale właśnie już narodu ewidentnie ludzi o osoby z identyfikacją narodową, którą wzmacnia identyfikacja z językiem to mamy bardzo ten tego rodzaju rozmów do czego zmierza że, że hebrajski w związku z tym niechętnie naszych był pewien napięcie taką ideologiczne treści przeniosło na na języki pomiędzy dysz, a hebrajskim i niechętnie przyjmował te te wpływy wpływy dysz i dyszą jest masa Jawiszowic słów, a w tej chwili jest tak tak to jest nieuniknione nasze to są procesy wiedzieć pan panie redaktorze wiecie państwo to są procesy nieuniknione żadnej ideologii tego nie stanie tak niesie wydaje przynajmniej uczynić, żeby ludzie przestali posługiwać się ty tym co jest bliskie sercu no wystarczy spojrzeć np. na różnego rodzaju chociażby języki mówione poza ojczyzną tak jak one nabywają nie ma niedawno rozmawiałem o np. w języku Polaków polskich potomków polskich migranta Brazylii Targ, ale po pierwsze, brak kontaktu sprawił, że mamy do czynienia z archaicznym dzisiejszą polską wersją polskiego tak bogatą określoną językami pod słowami portugalskim no tak tak, tak więc to jest to już historia, gdy wie pan panie rektorze Państwowej i chciałby uciekać za bardzo od tej naszej rozmowy tutaj i jidysz hebrajskim raczej i inne języki żydowskie hebrajski w kontekście, ale to są takie procesy które, które dziś toczy cała olbrzymia dzisiaj językoznawca, która bada Krolla i Bidziny prawda języki, które się rozwijają na bazie jakiegoś języka, ale w ścisłym kontakcie z innym językiem mamy oficjalny język nowej Gwinei, który się tak PiS nazywa prawda, który jest oparty angielski, ale i Nowak wina ma ponad 800 chyba języków dialektów zależność od klasyfikacji, więc ten to PiS jest jest jest oficjalnym językiem, tak więc już finisz inny TOK nauki i opinii dokonał co znaczy skończy teraz już emisji, ale definicji Story na tak skończy swoją historię proszę tak mówią do siebie mieszkańcy nowej gminnej w Papui-Nowej Gwinei dobrze, a wracając do hebrajskiego słowiański tak podarowana liz czy język semickich ja uważam, że uda się tych wojen tak uważam jednoznacznie to jest uważam, że żywy język niemiecki zgadzam się kiedyś na razie prof. Golden Dragon, więc teraz już od zaświatów obserwuje nie będę musiał, więc należał do stanu, że właśnie w konsekwencjach w, więc uważam, że tak znaczy uważam, że jak się popatrzy zależy od perspektywy teraz tak relatywnie relatywizuje swoją wypowiedź zależy, jakiej perspektywy się patrzy, jeżeli popatrzymy z perspektywy Semi to jest zajmujących się historią leków semickich rozwijających się w otoczeniu innych grup językowych to język hebrajski jest nawet dość konserwatywne, gdy chodzi o zjawiska, które w nim zaszły przez fakt używania go w umowie, że już wam język w umowie od mamy otoczenie, które mówi innym językiem to przejmujemy relatywnie więcej niż wówczas, kiedy jak wypadku hebrajskiego język, że tak powiem odradzamy prawo powoduje jego odrodzenie tak założenia tych, którzy dorobili taką centralną postacią, który stał się marką bohaterską niemal kreowany na bohatera z różnymi technikami od brązu działania prawda jest RB nie uda, który próbował zachować ten TEN-T programowo Toniego to jego serwis niemiecki charakter, a propos Radia Otóż instrukcje dla lektorów radiowych, które mamy opublikowane w też jednym z wykładu właśnie w związku z istnieniem Akademii języka hebrajskiego chyba z lat pięćdziesiątych mówiły, żeby zachowywać piękny semickich charakter języka hebrajskiego i żeby zachowywać co znaczy, żeby zachowywać wkład w Move zbliżoną do realizacji niektórych takich porównywalnych paralelne głosek w języku arabskim, czyli nie Izrael Izrael np. czy to osoba ta prawda, czyli czy czy czy są o głoskę, która jest takie taką faktyczną boską w zdań historycznie to wymawiane jako w Europie, ale też Głoska o tej odpowiedzi w języku arabskim i części użytkowników wywodzących się z krajów arabskich na głosy, ale coś powiedzieć, że właśnie programowo próbował także z różnych względów jak i jak się zdaje politycznych próbowano, żeby ten hebrajski był jak najbardziej osadzony w tym bliskowschodnim swoim otoczeniu mimo ciężkiej historii sąsiadami Izraela państwa relacje z jego sąsiadami, jakby ta identyfikacja z regionem i z otoczeniem językowym mam wrażenie teraz chyba nie ma takich instrukcji, ale jako jak owe, które wspomniałem, ale właśnie to jakaś taka tendencja do dużej do identyfikowania się z otoczeniem i potrawa świat kuchni to widać też prawda, która szalenie szalenie dużo czerpie z otoczenia wszystkich humus Trinny tak dalej to są przecież lokalne kuchnie bliskowschodnie to tak takich nie została przewieziona z Europy, więc dążenie do zachowania tego charakteru semickiego jest odpowiedź jest taka z punktu widzenia feministycznego trzeba powiedzieć, że jeżeli język ma swojego źródła był językiem semickim to mimo różnych dziejów tej tej tego swojego charakteru nie tracić z czymś musimy język zidentyfikować nie jest na pewno kraulem ani pić wina co trochę Supermana próbowała próbuje to do tego przekonać ale, ale wydaje mi się że, że jest to szalenie tu przez ciągłość istnienia odmiany odmiany pisanej, ale takiej, która jak wcześniej wspomnieliśmy musi dostosowywać się to do tego co się dzieje w świecie otaczającym myślę, że ten źródłowych charakter języka hebrajskiego zależy, do której fazy hebrajskiego odnosimy to to on zostaje zachowany no i oczywiście ma zapożyczenia kiedyś mama zapożyczenia z arabskiego zapożyczenia jak wszystkie języki współczesne z tego co się dzieje w świecie angielskiego to też kierunek zapożyczeń dość spora stosunku do pożyczenia leksykalne rzadko sięgają 6 głębiej gramatykę również z racji tego, że to nie jest tylko nauka dokładna to teraz mamy do czynienia z pewną wyborem pewnej opinii tak albo to prawda ja powiem tak, że czy dużo rzeczy no wiecie państwo oczywiście, że tak no jest seks hebrajskim historii jako, jaką ma rozwijał się w otoczeniu wielu wielu różnych języków jidysz na pewno jest to tym czym rodzajem takiego partnera dajcie trochę niechcianego, ale coraz bardziej ocenianego widzianego, którego się czasem nie chce za bardzo, ale który jest nam bliski z różnych względów mamy zachowane np. piosenki członków drugiej drugi drugiej formy tej masowej migracji do Izraela ruszali Alicja diod nazywa po hebrajsku, którzy śpiewali piosenki widzisz mało tego pisarza już High Brenda, który zginął w 1921 roku w Izraelu siano liście nie było państwa Izraela w wersji strony właśnie który, który przeniósł się tam zresztą klimat nie odpowiadał cierpiał strasznie pisał bardzo płodny pisarz większość życia spędził noc imperium rosyjskim wagi przez jakiś czas różnych miejscach próbował sobie jakoś to życie poukładać uznaje się dość dość wątły fizycznie klimat nie odpowiadał pisał po hebrajsku był jednym z tych wielkich takich miłośników języka hebrajskiego jednym z z tych pisarzy, którzy wywarli olbrzymi wpływ na na kształt uczestnika trochę Brański właśnie próbą emocję wyrażać on zostawił po sobie taki tekst był troszeczkę wtedy w tej generacji, która przybywa z pewną tradycją ze sobą Eliezer Ben Jehuda wydaje się był jednym z takich fanatyków języka hebrajskiego takiego przedstawia zostają po sobie taki mit człowieka, który chce koniecznie za wszelką cenę hebrajski prowadzić do użycia, a Chaim trener mówi nie może odebrać narodowi wszystkich jego historii niszowych hebrajski jest ważny, ale jeżeli odbierze czemu te wszystkie historie, które były mówione i dziś to zostanie taka wydmuszka będzie puste bardzo dziękuję panie profesorze za dzisiejszą rozmowę pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego był państwa moim gościem informację już za kilka minut o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA