REKLAMA

KultOFFe: Ladislav Fuks "Palacz zwłok"

OFF Czarek
Data emisji:
2021-05-05 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
26:09 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
po wcale pani prof. Bernadetta Darska literaturoznawczyni krytyczka literacka Instytutu dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Warmińsko mazurskiego przeczytała książkę Ladislava Fuksa palacz zwłok dzień dobry pani profesor dzień dobry przyznam po raz kolejny ach, kolei też tak, bo to też taka lektura, do której do, której wracała właśnie kilka razy teraz sobie ją przypomniałam właśnie kontekście naszej rozmowy, ale to jest jedna z tych lektur wizje faktycznie Rozwiń » właśnie przy ponownym przeczytaniu mam wrażenie, że otwierają się przed nami zupełnie inne sensy i za pierwszym razem i ponieważ mam taki może niedobre tak niektórzy sądzą nawet pisania po książkach długopisy albo biurem, a więc taki sposób trwały też przyglądałam się podczas tej lektury sobie sprzed lat patrząc właśnie na te fragmenty, które wtedy podkreślała to ciekawe co pani podkreślał wtedy co pani podkreśliła dzisiaj, bo oczywiście to pewnie nie jest żadne odkrycie żadna nowość dla dla słuchaczy, że jeżeli do lektury powracamy to wyczytamy więcej, a może inaczej to wydaje się oczywiste, ale do tego dodał, że to, że też zależy od tego kiedy czytamy to znaczy czy kontekst czy może czasy, w których powracamy do lektury mogą nas uwrażliwić na jakiś dodatkowe aspekty lektury, których byśmy nie zobaczyli, gdyby czasy były ciotkę inny nie wiem czy to za za staram się trochę politycznie za tę książkę nie wiem czy pani się ze mną zgodzi zgodzą się, bo na pewno lektura palacza zwłok dzisiaj brzmi trochę inaczej niż wcześniej natura palacza zwłok dzisiaj w Polsce brzmi zupełnie inaczej niż wcześniej może tutaj zacznijmy od takiego krótkiego zasygnalizowania cen słuchaczom słuchaczką, którzy może nieznających książki, że głównym bohaterem jest Karol Hopkins, który pracuje w krematorium jest właśnie owym tytułowym palaczem zwłok jest wydawałoby się takim zwykłym człowiekiem, chociaż sam o sobie uważa, że jest niezwykły, ponieważ może darować innym poczucie może darować innym wsparcie może darować innym pomoc, a zarazem ma też takie przekonanie, że gdzieś się obraca się w takiej sferze doskonałości zarówno jeśli mówimy o jego rodzinie ma żonę dwójkę dzieci córkę i syna, ale i doskonałości w kontekście pracy, ponieważ faktycznie mamy do czynienia z co najmniej kilkoma istotnymi takimi wywodami na temat właśnie istoty śmierci w rozumieniu schowki dla on celebruje swoją pracę w krematorium uważa, że dziś obraca się właśnie w tej sferze czegoś się bardzo doniosłego uważa, że życie ludzkie w ogóle życiem ku śmierci, a więc to, że on właśnie towarzyszy tej śmierci temu ostatecznemu momentowi jest też pewnego rodzaju przywilejem, zwłaszcza że chodzi o obracanie się w proch tutaj oczywiście pojawia się też to religijne odniesienie, że z prochami prochem jesteś proszę obrócić je tutaj kod nikt też ten wątek przywołuje on też uważa, że jedyną przestrzenią, która ma wartość to jest przestrzeń trumny i najdoskonalszym rozkładem jazdy jest właśnie ten rozkład jazdy, które dotyczy kolejnych palonych zwłok pozornie, gdybyśmy próbowali tę książkę streścić to kilka właśnie rozmów kilka spotkań kilka takich sytuacji byśmy powiedzieli, że nawet trochę typowych, ale dziś naznaczonych pewną taką dawką momentami absurdu groteski grozy i tak naprawdę to co najważniejsze dzieje się pod koniec lat uświadamiamy sobie, że właśnie to wszystko co było pozornie takie może nawet, jakie czasami może nawet pozornie właśnie nie niebudzące niepokoju wskazywało na to, że dojdzie do pewnej katastrofy mamy tutaj też oczywiście to co w takim wymiarze podstawowym było mówione i jest odczytywane w kontekście książki Fuksa, czyli właśnie, że mamy do czynienia tutaj opowieścią o zarażaniu faszyzmem o tym jak słowa potrafią spowodować, że człowiek się zmienia, że człowiek jest kształtowane, że człowiek odcina się swojego wcześniejszego życia, udając że, wybierając dobro tak naprawdę, wybierając zło tak naprawdę wybiera dobro to jest tutaj świetnie świetnie rozegrane, ale tak naprawdę właśnie jak pan zwrócił uwagę my możemy też tę książkę czytać, odnosząc ją nie tylko do tych historycznych wydarzeń, do których odnosi się Fuks, czyli tego co działo się tuż przed wojną przed drugą wojnę światową co dotyczyło właśnie dochodzenia do władzy Hitlera i sytuacji Żydów i tej jak dzisiaj wiemy zapowiedzi Holokaustu tak naprawdę to nie jest powieść tylko o faszyzmie to jest powieść o sile słów, które właśnie kształtują lepią tego człowieka, który nie potrafi się pewnym sławą oprzeć te słowa, które potrafią niszczyć, które potrafią zmieniać ludzi tych słów też słucham dzisiaj w przestrzeni publicznej narracja wielu polityków chociażby oczywiście nie tylko zwykłych ludzi, którzy właśnie tymi słowami też się wzajemnie kształtują to jest też opowieść tak można było powiedzieć o władzy, która wynika właśnie jest dobrze zagospodarowanego strachu, a to dobre zagospodarowanie strachu to przecież jest też element właściwie każdej dyktatury lub prawie dyktaturę to jest też opowieść o takiej łatwości oszukiwania siebie w zderzeniu z niewygodnym obrazem własnej doskonałości Łukowskim potrafi doskonale sobie opowiedzieć to co robi to co jest złe to co jest brutalne jako właśnie działanie na rzecz dobra jako wręcz uszczęśliwianie tych, które de facto nie skrzywdził, więc taki sposób myślenia jest też przecież charakterystyczne dla tych, którzy odwracają się od zwykłego człowieka odwracają się od cierpienia, a właśnie myślą o tej takiej często mocno nierealne i doskonałości rzekomej, która dziś opiera się mocno na wierności systemowi wierności różnego rodzaju przepisom które, choć mają pozornie gdzieś się budować właśnie ten ład porządek tak naprawdę sankcjonują zło tutaj ten wątek też dziś jest mocno mocno eksponowane można było powiedzieć, że to jest też opowieść o trosce, która tak naprawdę przykrywa pogardę lekceważenie wywyższanie się taką chęć upewnienia się, że jest się kimś lepszym doskonalsze no właśnie ta kwestia doskonałości w każdym wymiarze życia jest w przypadku bohatera książki Fuksa bardzo istotna zresztą sam często powtarza, że gdzieś się to jego życie właśnie takie bliskie doskonałości jest taka jest jego praca nie one nie pali nie pije nie korzysta z usług domów publicznych, chociaż systematycznie przychodzi do lekarza i sprawdza czy przypadkiem nie ma jakiś chorobę weneryczną, więc z 1 strony właśnie udawanie, że mamy wszystko pod kontrolą udawanie, że wszystko jest doskonałe atak naprawdę pod spodem mnóstwo takiego można było powiedzieć brudu niepewności siebie, ale w tym takim wydaniu bardzo niebezpieczne, bo to jest też taka niepewność siebie, która właśnie prowadzi do łatwego podporządkowania się komuś, kto potrafi właśnie tę niepewność siebie dobrze zagospodarować właśnie ujęli, które tutaj zaczyna opowiadać jako Inglot owi o Hitlerze zaczyna opowiada, a młotem jak ważna jest to postać jak wspaniały świat szykuje dla wszystkich to takie sączenie tej ideologii faszystowskiej znajduje tutaj podatny grunt właśnie dzięki temu, że ta doskonałość tylko pozorna ta doskonałość przykrywa właśnie tę niepewność siebie przykrywa właśnie takie taką trochę tak można było też powiedzieć takie udawanie tego wszystkiego co jest tak naprawdę ważne tak ja dodam, a może już po informacjach dodam, bo te zbliżają się już kilka minut o 1120 dzisiaj książce Ladislava Fuksa palacz zwłok rozmawiał z panią prof. Bernadetta Darska literaturoznawczyni krytyczka literacką z Instytutu dziennikarstwa komunikacji społecznej Uniwersytetu Warmińsko mazurskiego wracamy po informacjach o czarach, że w książce palacz zwłok Ladislava Fuksa rozmawiał z panią prof. Bernadetta Darska literaturoznawczyni i krytyką literacką z Instytutu dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu Warmińsko mazurskiego zakończyłem poprzednią część naszej rozmowy z dodam i dodaje dodam, że na podstawie tej książki powstał doskonały film czeski reżyser Juraj Herz, który trochę jednak inaczej rozkłada akcenty i Ladislav Fuks też daje się pracował nad scenariuszem tego tego filmu tam trochę inaczej są aspekty rozłożone ale, ale zachęcam państwa do osiągnięcia zarówno po książkę jak do obejrzenia filmu mówię pani profesor o tym kontekście, w którym czy też książkę ktoś może powiedzieć no oczywiście coś było tyle porównań miłościwie panujących do różnego rodzaju reżimów totalitarnych czy autorytarnych, że to jest taka łatwa ścieżka, ale to nie chodzi o porównanie bardziej chodzi mi o ten aspekt, który w tej części się pojawia, że oto właśnie oto mamy kogoś, kto jest bardzo podobny do większości z nas poznajemy go jako człowieka, który uwielbia swoją rodzinę takiego bardzo rodzinnego człowieka, który właśnie chciałby zostawić po sobie lepszy świat to pewnie jest opis, który pasuje do sporej liczby osób, które znały być może do nas samych no to pojawia się jakaś ideologii jak pojawiają się pomysły pojawią się ludzie, którzy mówią to bycie w tym pomożemy tak to to my pomożemy ci w dobrej zmianie my pomożemy ci w nowym ładzie to my to ten świat lepszym i oczywiście ta ta konkretna sytuacja także historyczna kontekst historyczny w jakim umieszczony jest główny bohater jak dzieje się akcja tej powieści oczywiście nie mają wspólnego z czasami, w których przynależy tak się wydaje w czasach, w których przyszło nam żyć, ale przecież to niekoniecznie musi od razu oznaczać czegoś najgorszego może to przecież stopniować często człowiek podąża za ludźmi czy za ideami, które obiecują lepszy świat po to, aby potem obudzić się z kacem albo albo bez moralnym myślę sobie, że ta książka też jest nietypowa z tego powodu, że główny bohater jak się okazuje nie jest powiedziałbym tym pozytywnym bohaterem także tutaj autor uczynił no współpracownika tak zbrodniczego ze współpracownika zbrodniczego reżimu głównego bohatera swojej powieści coś co chyba nie zdarza się też aż nazbyt często tak tutaj wróci pan uwagę na 2 ważne kwestie właśnie z 1 strony na tę zwyczajność bohatera, która pozwala czytelnikom z 1 strony się z nim jakoś utożsamiać, ale z drugiej strony też czasami poczuć się trochę lepszym, którym momencie zorientować, że dobrze dobrze tak wyglądało, że można się w stosunku do tego bohatera dystansować, ale jednak w którymś momencie utożsamienie jednak i tak może nastąpić, a z drugiej strony właśnie ta kwestia bycia tym negatywnym bohaterem, bo my w pewnym sensie czytając tę książkę właściwie prawie do końca możemy sobie gdzieś się mówić że, że może jednak nie będzie tak źle albo z perspektywy przeczytania książki właśnie sobie pomyśleć, że nie sądziliśmy, że będzie aż tak źle, bo jednak Fuks czyni tutaj rzecz niebywałą, bo tak naprawdę dokonuje takiej można było powiedzieć wiwisekcji mrocznej duszy nie tylko głównego bohatera, ale potencjalnie każdego z nas bo kiedy pada ta słynna fraza w stosunku do żony, kiedy mamy tę wydawałoby się doskonałą scenografię życia ani śmierć, bo przecież ma być to uczta ma być celebrowanie wspólnego bycia razem ma być wejście do łazienki, która dla bohatera jestem najwspanialszym pomieszczeniem w domu faktycznie wcześniej cała ta zostaje opisana właściwie chce jeszcze nie wiemy, dlaczego my właściwie wtedy nie wiemy, że ta piękna sceneria będzie właśnie scenerią zbrodni, kiedy pada słynne pytanie w stosunku do żony co by było, gdybym się powiesił moja droga ta słynna scena, która też znakomicie jest rozegrana w Wilnie które, które pan przywołał tak naprawdę zaczynamy się zastanawiać, że właśnie Fuks pokazał w losach głównego bohatera jak taka mroczna potencjalną dość łatwo może się zmienić stan dokonane w czyn coś co zostanie szybko łatwo zaakceptowane, bo przecież gdzieś tam w głowach pojawiają się różne myśli często ludzie mają równe wyobrażenia też czasami taki właśnie ryzykowne dotyczące różnych swoich właśnie potencjalnych aktywności, ale jednak tego kroku dalej robią to pozostaje dziś w sferze takich właśnie czasami absurdalnych pomysłów tutaj pojawia się myśl pojawia się od razu czyn i pojawia się od razu usprawiedliwienie to usprawiedliwienie co ciekawe nie jest usprawiedliwieniem, że na morze się wydarzyło przypadkiem, że wcale tego nie chciały, że to była jakaś się wpływ, jaki wpływ właśnie chwili nie bohater mówi wprost, że on w ten sposób swoją żonę uszczęśliwił, że on zaoszczędził jej udręka, że on spowodował, że dzięki temu ona tak naprawdę jest szczęśliwsza i to jest tutaj taki niezwykły punkt w tej opowieści jak właśnie główny bohater potrafi i sobie przerobić w głowie, że to co jest tak naprawdę złem jest ratowaniem pojedynczego człowieka Czechów całej ludzkości on przecież właściwie do końca już wtedy, kiedy wiemy, że tak naprawdę mowa jest od gmach innych krematorium on już jeszcze wtedy już wtedy jeszcze wtedy tak naprawdę ciągle mówi o właśnie tym uszczęśliwianie i to jest szczególnie właśnie takie uniwersalne ponadczasowe niepokojące i Siuksowie się to udaje znakomicie właśnie pokazać trochę takich trybach racjonalności, która staje się szaleństwem trochę te, które w takich trybach przypowieścią owych trochę w takich trybach właśnie horroru grozy, bo przecież tutaj przypomnę, że w kontekście filmu mówiono o horrorze psychologicznym zresztą też inne utwory Fuksa gdzieś się świetnie rozgrywają te właśnie gatunkowe skojarzenia, które wydają oczywiste raptem zostają ze sobą tak zderzone, że otrzymujemy zupełnie nową jakość tutaj właśnie ten psychologiczny kontekst tego właśnie uszczęśliwiania tego zamieniania zła na dobro tego nie dopuszczania do siebie myśli, że uczyniło się coś się złego to trwanie w takim poczuciu, że jest się Zbawicielem ta chyba można było powiedzieć, zwłaszcza że nasz bohater dziś co jakiś czas właśnie sygnalizuje tę kwestię, że to on tej swojej doskonałości, które już mówiliśmy no jest w stanie właśnie doprowadzić do tego, że uratuje uratuje świat, a zarazem nie widzi, jakie zmanipulowane przez Williego, które właśnie mu gdzieś tam powoli konsekwentnie i w sposób niezwykle przemyślane cały czas są do ucha pewne informacje znakomicie właśnie wyczuwając te słabe momenty bohatera, które tak naprawdę dla niego są elementem siły, czyli tutaj ta czujność właśnie naszego palacza zwłok kompletnie nie funkcjonuje tak bardzo jest zapatrzone właśnie w siebie tę możliwość pozbawiania uszczęśliwiania stwarzania tej nowej rzeczywistości takie się trochę zostawiałem na to jego przemianę, bo ona pozornie trochę bez powodu jak gdyby dokonuje to znaczy te powody jego przemiany nie są od razu oczywiste jest człowiek, który uwielbia tzw. czarne kroniki w gazetach, czyli wyczytuje zawsze jakiś w takich przypadkach śmierci jakiś takich mrożących mrożące krew żyłach wydarzenia które, które często pojawiają się w gazetach tak od razu poinformować o 2 może, żeby jeszcze dodać trochę jak jakiegoś lekkiego dreszczyku i czasami, gdyby mam wrażenie rząd mówi swoim językiem także to jest rząd bardzo szybko podchwytuje tak, a jednocześnie, nazywając swoją żonę innym imieniem, ale też był taki epizod, kiedy umówił się z restauracji człowiekiem i wiadomo nazwę inną nazwę restauracji czy takie trochę pokazywanie, że właściwie różne rzeczy można nazwać inaczej także, że wszystko niemal można nazwać trochę inaczej, ponieważ to pozostanie tą samą rzeczą to jednakowoż w dyskursie staje się zupełnie czymś innym tak tutaj bardzo dużo się dzieje właśnie ona na poziomie języka takiego właśnie nie tylko budowania napięcia za pomocą języka, ale właśnie pokazywania tej dwuznaczności, której pan wspomina tego, że właśnie językiem można za pomocą języka można i ani woli i manipulować i stwarzać świat i unieważnia świat i też gdzieś się wprowadzać nowy porządek, które tak naprawdę jest niszczeniem świata, który istnieje, ale właśnie z wygody z też takiego poczucia nadziei, że może przyniesie konkretne korzyści danej osobie bywa bywa akceptowane, bo tutaj też jest takie ciekawe zderzenie na poziomie języka właśnie w kontekście głównego bohatera i jego żony on tak naprawdę przede wszystkim mówi stwarza ona co pewien czas oponuje, ale jednak głównie głównie min przy to jest też takie bardzo symboliczne zdarzenie między właśnie tym złem, które udaje dobro i tym milczeniem przyszłej ofiary i mam wrażenie, że tutaj wcale nie chodzi o kontekst patriarchalne tylko właśnie te o tę walkę o władzę między pewną narracją o świecie, a niezgodą na tę narrację o świecie a kiedy mówimy jeszcze o naszym bohaterze to mam wrażenie, że ta jego taka właśnie pan powiedział pozornie nagła przemiana chyba też wynika z tego, że właśnie mówili potrafił w odpowiednim momencie odezwać się do człowieka, który tak naprawdę był niezauważony był pomijany był istotny on cały czas próbuje siebie właśnie jako wyższy jakoś stwierdzić, że jest ważne i właśnie chwili daje mu to ma rację o faszyzmie taką możliwość, że może być albo żebrakiem albo kim właściwie albo księciem bardzo dziękuję pani profesor dzisiaj od Ladislava Fuksa palacz zwłok rozmawiam z panią prof. Bernadetta Darska literaturoznawczyni krytyczka literacką z Instytutu dziennikarstwa i komunikacji społecznej Uniwersytetu warmińsko-mazurskiego informację o godzinie 1140 już za chwilkę dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara nad jakością naszych połączeń czuwał Szymon waluta Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam, oraz sprawdź jak działa nowe internetowe radio TOK+Muzyka. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj wygodniej w aplikacji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA