REKLAMA

30 lat po... Czy rozpad się opłacił?

Gościnnie w TOK FM: Nowa Europa Wschodnia
Data emisji:
2021-05-17 12:40
Czas trwania:
25:08 min.
Udostępnij:

Upadek Związku Radzieckiego oznaczał rozpad drugiej gospodarki na świecie. Nie wszyscy źle na tym wyszli, ale Rosja nie wykorzystała kolejnych kryzysów, żeby dokonać transformacji. Polityka jest tu jedną z głównych przeszkód. Rozwiń »

Przed upadkiem Związku Radzieckiego Moskwa stała na czele drugiej potęgi gospodarczej świata. Organizm ekonomiczny budowany pod sztandarem socjalizmu obejmował nie tylko republiki ZSRR, ale także wiele państw bloku wschodniego i krajów rozwijających się.

Obecnie Rosja nadal jest największą gospodarką byłego Związku Radzieckiego, ale w skali globalnej jest dopiero na miejscu 11. Nie wykorzystuje przy tym ogromnego potencjału, jakim są mieszkańcy tego kraju. Rosja posiada uczelnie i naukowców, którzy potrafili stworzyć własną szczepionkę na COVID-19, dysponuje nowoczesnymi technologiami, ale nadal uzależniona jest od sprzedaży surowców naturalnych.

Dorota Niedziółka ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie podkreśla, że polityka jest jednym z głównych hamulców uniemożliwiających rozwój. W rezultacie nie tylko kapitał zewnętrzny nie napływa, ale także własny kapitał ucieka z kraju. Kryzysy często są wydarzeniami, które w gospodarkę uderzają, ale równocześnie stanowią okazję dla modyfikacji systemu i rozwoju. Rosja jednak nie wykorzystała żadnego z dramatycznych wydarzeń ostatnich trzech dekad, aby dokonać udanej transformacji. Teraz stoi przed kolejnym wyzwaniem, a zarazem szansą, którą jest kryzys klimatyczny. Nic nie wskazuje jednak na to, aby Kreml dokonał zmian politycznych koniecznych dla uwolnienia przedsiębiorczości Rosjan i przestawienia kraju z gospodarki surowcowej na zieloną gospodarkę przyjazną dla środowiska.

Autorem podcastu jest redakcja serwisu internetowego New.org.pl, który prowadzi fundacja Kolegium Europy Wschodniej im. Jana Nowaka-Jeziorańskiego.

Produkcja: Free Range Productions Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
30 lat temu upadł związek radziecki zakończyła się nie tylko era polityczne, ale także gospodarcza przestał istnieć ogromny organizm ekonomiczny obejmujący Republiki ZSRR i dużą liczbę krajów tzw. bloku wschodniego w różnym stopniu podporządkowanych albo przynajmniej skojarzonych z gospodarką radziecką nastąpiło rozdrobnienie część krajów przeszła głęboką transformację gospodarczą rozmawiał o tym z Dorotą Dziółko ze szkoły głównej handlowej w Warszawie i Rozwiń » Adamem Balcerem dyrektorem programowym Kolegium Europy wschodniej zacznijmy od spojrzenia na to co wydarzyło się z praktycznego punktu widzenia zniknęła, kiedy druga największa gospodarka na świecie pamiętajmy, że w momencie, kiedy związek radziecki się rozpadał to jego produkt Narodowy brutto to była ponad połowa takiego produktu Stanów zjednoczonych i to było więcej Chiny Chiny potem już w latach osiemdziesiątych rozwijały się bardzo szybko potem dokonały olbrzymiego skoku, a dzisiaj jak byśmy zebrali wszystkie kraje byłego związku Radzieckiego i sprawdzili PKB mierzony parytetem siły nabywczej jest korzystniejszym takim wskaźnikiem, który zmienia kursy walut to jest mniej niż 30% PKB Stanów zjednoczonych, więc widzimy co się stało można zastanawiać się z punktu widzenia coby było, gdyby czy te kraje związku Radzieckiego poradziłyby sobie lepiej czy gorzej jeśli uwzględnimy, że związek radziecki był zdominowany przez 1 Republikę i to dotyczy też gospodarki, czyli przez Rosję, która w momencie rozpadu związku Radzieckiego to można powiedzieć PKB w sile nabywczej to było myślę ponad 70% całego związku Radzieckiego często mówimy, że Niemcy mają taką mocną pozycję w unii europejskiej na to jak porównamy to zobaczymy, że w przypadku Niemiec to jest udział 20 kilka procent PKB mierzonego parytetem siły nabywczej Unii Europejskiej, więc można wtedy sobie zestawić Rosję jak sobie poradziła przez 30 lat i te pozostałe kraje i wtedy się okaże, że tak no oprócz tej dominacji to sam związek radziecki był też było tyle mówienia o równości ochrony bardzo zróżnicowane bardziej niż Unia europejska, bo jak dzisiaj byśmy spojrzeli na te kraje to nawet pogłębiło to rozwarstwienie no to litewski PKB ten mierzony parytetem siły nabywczej, bo teraz ja sprawdzałem wg Międzynarodowego funduszu Walutowego Litwa jest najbogatszym krajem bogatszym trochę od Estonii to on jest no ponad 30× większy niż dochód Narodowy mierzone tym parytetem w Tadżykistanie, a Rosja ta największa no to jest nawet to jest 1 do 8 wobec tego najbiedniejszego kraju znowu jak spojrzymy na Unii rozwarstwienie znacznie mniejszy Luksemburg najbogatszy pięciokrotnie bogatszy od Bułgarii czy Niemcy prawda dwukrotnie ponad Bułgarii i jak spojrzymy na te wskaźniki na to rosyjski dochód na głowę oczywiście będziemy mówić co się działo się 30 lat, bo to był istny takiej prawda jak na powiedzmy wesołe miasteczko diabelski młyn i tego typu przygody no to jest ponad dwukrotnie większy ten dochód w Rosji niż w momencie, kiedy związek radziecki rozpadł 1002. roku republik było 15 rocznie oczywiście to gorzej niż Rosja poradziły sobie nieznacznie gorzej 2 Republiki Azji centralnej Tadżykistan Kirgizja no i Ukraina ale, toteż niewielka różnica w przypadku Ukrainy pamiętajmy, że Rosja też mówiąc najdelikatniej mistycznej pomogła w ostatnich kilku latach, żeby Ukraina sobie gorzej poradziła Adam przedstawił liczby wielkości jeszcze wspomniał o diabelskim młynie, przez które bardziej lub mniej chętnie poszczególne państwa musiały przejść z lepszym lub gorszym skutkiem teraz, gdybyśmy mieli postawić takie bardzo fundamentalne pytanie czy z punktu widzenia gospodarczego opłacało się rozwiązać związek radziecki ani z punktu widzenia gospodarczego pewnie z punktu widzenia politycznego Rosji nie opłacało się rozwiązać związku Radzieckiego to znaczy oczywiście tutaj możemy rozpocząć całą bardzo długą dyskusję o tym, ale nie to jest dzisiaj przedmiotem naszej rozmowy jak do tego doszło, jakie były uwarunkowania dla świń spadł natomiast federacja rosyjska stała się sukcesor rozpadł ona ogłosiła deklarację suwerenności i jako stała się kontynuatorką funkcjonowania ZSRR z punktu widzenia ekonomicznego, gdybyśmy na to spojrzeli federacja rosyjska utraciła 25% terytorium, czyli pomniejszyła się wielkość państwa to pamiętajcie państwo to jest jednak też ze elementu budowy pozycji mocarstwowej wielkość państwa zresztą budowana chociażby poprzez fakt ukazywania mapy świata i tej centralnej pozycji związku Radzieckiego, a później Rosji na tej mapie świata to jest manifestowanie liczba ludności, która zwróci państwu uwagę, że przed rozpadem związku Radzieckiego to po 285 000 000 dzisiaj to jest 146 niespełna 146 000 000, a więc znaczącą utratę można w tym jednym z takich najważniejszych elementów, na które zwróciłabym uwagę jako kwestia pewnej straty to jest kwestia utraty pewnego przedłuża europejskiego, jakim były państwa bałtyckie, ale także utraty pewnej nocy ograniczonym stopniu, ale jednak wpływu na Białorusi Ukrainy i o szczególnie tutaj istotną stratą była utrata Ukrainy zasobnych surowce i też znakomitych warunkach środowiskowych dla rozwoju rolnictwa o potencjale ludnościowy jeszcze 1 ważny element nie zapominajmy o morzu Kaspijskim tak czy inaczej Rosja nie sposób utraciła Merlina wpływ nie tylko jeśli chodzi o zasoby, ale także możliwości kształtowania tej sukcesji pewnej roli mocarstwowej, opierając się na taki czy elementach, czyli tej scentralizowanej zarządzanej przez państwo gospodarki gospodarki centralnie planowanej budowania autorytetu mocarstwowe go i ekspansji geopolitycznej czy ekspansji politycznej, więc niewątpliwie z tego punktu widzenia utrata znacznej części terytoriów i kapitału ludzkiego miała ten negatywny wydźwięk, ale udział w samej retoryce pewnej postawie Rosja ustawiła się jako sukcesor kategorii spadł naj potężniejszy i wciąż największy pod względem powierzchni państwo, a już sekwencja kolejnych zdarzeń to, jakie osiąga PKB, jaka jest struktura tego PKB, jaka była koncepcja rozwojowa jest oddzielnym tematem do jak ukazania tej siły ekonomicznej gospodarki Rosji Adam to jakby w tej chwili zdefiniował i opisał ten pomysł Rosji na poradzenie sobie z rozpadem gospodarki związku Radzieckiego, bo to co zazwyczaj widzimy, bo to co w ogóle widzimy to jest moloch oparty na gospodarce surowcowej w czymś najprostszym, ale nie może aż tak prosta mamy też w przypadku Rosji do czynienia ze znaczeniem sektora takiego jak przemysł zbrojeniowy, który jest też istotne w kontekście prób budowy innowacyjnej gospodarki, bo tam są różne centra badawcze tym za cały sektor ropy jak mówimy badania rozwój i rent i tak oczywiście problemem Rosji długoterminowym jest uzależnienie od wydobycia eksportu surowców i ten model rozwoju znaczenie tych surowców oczywiście nie dotyczy tylko Rosji, bo niektóre kraje jak np. Kazachstan taka Azerbejdżan też są mają zasoby no nie dziwne, że oparły na nich swoje gospodarki można powiedzieć Kazachstan w porównaniu z Rosją jest bardziej skuteczny w taki stopniowej transformacji tej gospodarki też można być pod wrażeniem tego skoku cywilizacyjnego, który dokonał przez 30 lat wszystko na to wskazuje, że wkrótce co będzie bardzo symbolicznym wydarzeniem wyprzedzi Rosję wyłączamy teraz bał, które są Unii Europejskiej i na tym tzw. poradzieckiej nie lubimy tego pojęcia, ale stanie się krajem najbogatszym bogatszym od Rosji i tras tak oczywiście Rosja próbuje te kraje ze sobą w jaki sposób integrować, tworząc alternatywę dla Unii Europejskiej czy tą Unię eurazjatycką ekonomiczną oczywiście problem polega na tym, że tak jak wspomniałem jeśli w ramach związku Radzieckiego była taka olbrzymia przewaga Rosji to tym bardziej w tej mniejszej organizacji, bo ważne kraje nie są członkami np. Ukraina prawda udało się związać ze sobą Białoruś Kazachstan czy armia nie natomiast problemem fundamentalnym dla Rosji coś takiego, że oczywiście ona mówi bliskiej zagranicy wyłącznej strefie wpływów i mówi, że to nie tylko kultura historia więzi społeczne ekonomiczne są podstawą dlatego, żeby wokół Moskwy ten obszar się integrować tylko jak spojrzymy co się dzieje w tych krajach i samej Rosji to okaże się, że dla Rosji te kraje nie mają potencjału, żeby być istotnymi partnerami i głównymi partnerami są kraje Unii Europejskiej i oczywiście Chiny, których udział bardzo wzrósł o ten udział dochodzi do 20% udziału Unii Europejskiej te 30 kilka procent jak byśmy zebrali te wszystkie pozostałe kraje to one nie mają szans, żeby rywalizować z tymi 2 głównymi partnerami Rosji jak przyjrzymy się pozostałym właśnie kraju to się okaże, że też właśnie znaczenie Rosji udział Rosji w handlu inwestycjach bezpośrednich maleje dla niektórych krajów jest oczywiście ważna jako rynek, na którym pracują mieszkańcy tych krajów i przekazy finansowe odgrywają bardzo duże znaczenie tych najbiedniejszych krajach np. właśnie Kirgistan czy Tadżykistan natomiast w tym wymiarze ekonomicznym te 30 lat oznacza, że ten udział znaczenie Rosji, chociaż jest wciąż duże istotne, że ono maleje mamy ważnych aktorów zewnętrznych szczególnie Chiny, ale też w basenie morza czarnego Unię europejską i Turcję np. tak jeśli chodzi o Kaukaz południowy w jakim stopniu Azję centralną czy to znaczy, że Rosja nie poradziła sobie z transformacją jeszcze w międzyczasie mieliśmy gigantyczny kryzys końca lat dziewięćdziesiątych okres kompletnego chaosu i w zasadzie Rosja nie zbudowała przez 30 lat nowoczesnej gospodarki, którą mogłaby skutecznie konkurować czy Chinami czy Europa nie mówiąc o Stanach Zjednoczonych czy polityka odegrała główną rolę co prawda państwo, które ma ogromny potencjał do tego, aby wejść na ścieżkę intensywnego rozwoju nie wykorzystało szansy nie mówiłam nawet 30 latach ale, choć rzeczywiście ta cezura czasowa ma tutaj pewne znaczenie to był bardzo intensywny czas, w którym doszło do pierwszego kryzysu końca lat dziewięćdziesiątych od kryzysu 2008 plus od kryzysu 2014 i kryzysu roku 2020 Rosja nie wykorzystała turbulencji zmian dokonujących się także w tym układzie globalnym przy utrzymała status quo z powodów politycznych i rozwoju opartego na wykorzystaniu surowców głównie surowców energetycznych, ale nie tylko, bo rozwój hutnictwa to także wykorzystanie surowców mineralnych w tym na rozwój tzw. hutnictwa metali nieżelaznych dał Rosji pewne warunki dla utrzymania bardzo dużego udziału sektora drugiego i znaczących wpływów z tytułu eksportu surowców energetycznych koniunktura występujące na rynku i wzrost cen ropy naftowej i zależnych oni też gazu ziemnego dawały Rosji pewnego rodzaju, którzy mają poduszkę finansową pewne warunki bezpieczeństwa bufor dla utrwalenia władzy politycznej wzrost dochodów obywateli zwiększenie poziomu zatrudnienia utrzymanie bezrobocie relatywnie niskim poziomie poniżej 6% czy państwo uwagę na wysoki udział zatrudnionych w tym administracji i spółkach państwowych dawał poczucie pewnej stabilności, ale jednocześnie obietnice reform pewny wprowadzenia Rosji rosyjskiej gospodarki na ścieżkę rozwoju dawały pewną perspektywę nadzieje zresztą pewnie też utrwalenie tego sposobu sprawowania władzy azjatyckiego ustawienia dla władzy takiej formule wprowadzonej było nie sposób właśnie utrwalonej uzasadnione takim rozwojem gospodarczym zastanawiające jest to, że doświadczenia kryzysu spadku cen ropy naftowej bardzo silna reakcja gospodarki, bo za każdym razem mechanizm jest taki sam spadek cen ropy naftowej gwałtownie pogarsza sytuację ekonomiczną nie wywołał konieczności znaczącego rozproszenia czy zmianę tej struktury gospodarki po to, aby wzmocnić inne branże produkcji przemysłowej i silnie rozwinąć przemysł i jeszcze bardzo ważny element, który niewątpliwie łączy się z tym pana pytaniem dotyczącym tego uwarunkowania politycznego to jest bardzo niski poziom udziału małych średnich przedsiębiorstw szacuje się tylko 20% wartości wytworzonego PKB aż no bo małe średnie przedsiębiorstwa wiążą się przedsiębiorczością pewną innowacyjnością niezależnością często myślenia krytyką sytuacji ekonomicznej czy w prowadzonej polityki fiskalnej w związku z tym niewątpliwie to miało pewien taki element osłabiający zmiany jeszcze 1 elementy, które wydają się, że warte podkreślenia to jest ocena sytuacji ekonomicznej Rosji i napływ inwestycji zagranicznych, bo ich wielkość wpłynąłby bardzo istotny sposób na zmiany jakościowe tymczasem trwała pewnego rodzaju brak popularności wśród inwestorów rynku rosyjskiego wręcz przeciwnie odpływ kapitału rosyjskiego do rajów podatkowych osłabi zdolność do wprowadzenia zmian transformacji gospodarczej związku z tym mamy do czynienia od 3 dekad z utrzymaniem struktury gospodarki w jej pierwotnej formule zakładających właśnie w głównej mierze oparcie się na surowcach to jest trochę pytanie o to co było pierwsze jajko czy kura to znaczy inwestycje zagraniczne nie napłynęły do Rosji z powodu takiego unijnego systemu politycznego czy system polityczny się utrwalał, dlatego że nie było napływu inwestycji, które by zliberalizowały społeczeństwo kapitał zagraniczny płynie zawsze w kierunku tym, którym ta opłacalność jest większa mamy do czynienia z sytuacją, która nie sprzyjała Rosji, dlatego że okres postępujący od lat dziewięćdziesiątych globalizacji otwiera rynki pozostałych pań, które okazują się znacząco bardziej atrakcyjne z punktu widzenia zarówno polityki gospodarczej, jaki prowadzonej polityki władz zarówno władz samorządowych, jaki władz centralnych, które sprawiają, że między nimi atrakcyjność inwestycyjna chociażby Chin w specjalnych strefach ekonomicznych specjalne uprzywilejowanie inwestorów sprawia, że kapitał płynie w kierunku, w którym stopa zwrotu będzie wyższa, a Rosja szczególnie po roku 2014 doświadcza jeszcze pewnej niepopularności w związku z Janek z Krymu pewnymi obawami co do samej polityki i faktu, iż władza kontroluje poprzez zarówno sądy prokuratury funkcjonowanie rynku we współczesnych czasach tej swobodzie pewnych oczekiwań wolności nie jest to popularne nie znajduje pełne odpowiedzi właśnie kapitał na możliwości na atrakcyjność tego rynku jeszcze ten drugi element kapitał, który został w Rosji wytworzonej, który mógł być nazwijmy to reinwestowane albo, które mogły być wykorzystane na m.in. modernizację czy infrastrukturę także tej związanej z wydobyciem surowców czy z jej przesyłem czy z rozwojem gospodarki cyfrowej czy różnego rodzaju usługami odpływa właśnie obawy o to, iż się ten poziom bezpieczeństwa czy możliwości właśnie tych inwestycji jest ograniczony to jest to częsty argument, że Rosja dzięki silnej władzy to jest ład porządek, a co za tym idzie rozwój tymczasem pojawia się teza przeciwna, że polityka stanowi największy hamulec rozwojowy w przypadku Rosji, która argument siebie bardziej przekonuje pierwszy argument, żeby na pewno prezydent Putin, ale jak przyjrzymy się jego wynikom to niestety wypada no tak jak powiedziałem na tle pozostałych republik blado i Rosja ma naprawdę duży niewykorzystany potencjał, który co więcej można mówić nawet jak patrzymy na taką podstawową infrastrukturę na prowincji drogową np. tak no to może możemy mówić o regresie o rozwijaniu się kolokwialnie infrastruktury ten potencjał Rosji oprócz tego, że prawda można by na wielką skalę rozwinąć np. sektor energii odnawialnej Hydro Energi Energi w niektórych częściach kraju słonecznej czy np. kwestia tego potencjału intelektualnego związanego z tym, że uniwersytety niektóre rosyjskie wypadają naprawdę nieźle w rankingach lepiej od wielu krajów Unii Europejskiej mimo wszystko mówimy o kraju, który był w stanie wyprodukować ona czasami są obiektem żartów, ale wyprodukował swoją szczepionkę tak to wiąże się właśnie z tym pewnym potencjałem intelektualnym przypomnijmy, że Rosja ma też nad wysokim poziomie co jest powiązanie z sektorem militarnym potencjału energii nuklearnej i też budowę elektrowni tak dalej i olbrzymi potencjał rolniczy to wszystko jest tak te wszystkie karty są na stole oczywiście przeciwnicy demokracji powiedzą tu nie chodzi o ustrój polityczny po zobaczcie na Chiny, które sobie świetnie radzą oczywiście można zapytać tak naprawdę sobie świetnie radzą ale bo wiemy ile jest w chińskiej propagandy, ale dokonały gigantycznego skoku będąc krajem o wiele bardziej autorytarnym od Rosji natomiast mając na pewno od strony takiego zarządzania państwem długoterminową strategię i planowanie itd. co w przypadku Rosji na pewno jest bardzo poważnym problemem i gdzie widać, że niestety to są pewnie kwestie uwarunkowań ten elity rządzące myślenie w kategoriach Neo imperialnej w kategoriach właśnie tego poczucia też krzywdy, że utraciło się wg nich prawda największa katastrofa wg Putina rozpad związku Radzieckiego i życie pełnymi resentyment tam mi jakąś taką post imperialną nostalgią i to powoduje, że często słyszymy od przywódców rosyjskich co jest siłą Rosji nosiła Rosji jest jej siła militarna fakt, że jest mocarstwem atomowym to jest moim zdaniem podstawowy problem niezrozumienia, że to nie jest długoterminowo wystarczająca podstawa, żeby być potęgą tylko właśnie trzeba pomyśleć tak jak Chiny, że potęgą jest dlatego, że ma się potężny przemysł rozwija się też właśnie sektora rent i uniwersytety itd. pytanie w takim razie o przyszłość, bo już wspomniała pani o tym, że Rosja nie radziła sobie z kryzysami albo nie wykorzystała kryzysów jako impulsów do wzrostu i transformacji teraz co czas mamy do czynienia będziemy mieć do czynienia z chociażby kryzysem klimatycznym, który niektóre kraje umieją wykorzystać Rosja ma potencjał, który mógłby pomóc czy mógłby zostać wykorzystane również dla transformacji kraju jak pani widzi przyszłość gospodarki rosyjskiej czy to zacznie się zmienia czy będziemy widzieli nadal oparcie na gospodarce surowcowej co będzie skutkowało przedłużającą się stagnację jeśli Rosja chce zachować siłę nie tylko siły regionalną, ale swoje aspiracje mocarstwowe rozwinąć do odgrywania znacznie istotniejsze roli to musi położyć nacisk właśnie aspekcie ekonomicznym w budowaniu pozycji ma swoje poparcie tylko właśnie o broń nuklearną czy rozwój zasobów energetycznych nie jest właściwą drogą i to widać chociażby po decyzjach pozostałych państw nawet Saudi wierzy pokazuje, że kraje, które mają znacząco większe zasoby surowców energetycznych znacząco niższe koszty wydobycia zmieniają strategię rozwoju gospodarczego, opierając się na aspektach innowacyjnych na gospodarkach, w których rozwój sektora trzeciego będzie miał kluczowe znaczenie Rosja musi zmienić nocną strategię jeśli chce zwiększyć pozycję tylko przypomnę, że Miedwiediew wskazywał, iż Rosja ma stać się gospodarką piątą największą gospodarką świecie w roku 2020 obecnie jest 11 gospodarką nie jest to zły wynik natomiast myśląc o utrzymaniu klimatu czy dominacji w świecie strategia musi wymagać znaczącego wzrostu, któremu Rosja potencjał posiada słusznie wskazał pan, iż tym kierunkiem, w którym powinna zmierzać Rosja jest zmiana, jaką zasugerowały i ogłosił właśnie państwa, które często nazywane są Triada gospodarczą albo państwami liderami wyznaczającymi trendy mówiąca o nowym ładzie o Zielonej gospodarce, w którym będziemy mieć do czynienia z niskoemisyjną gospodarką ze zrównoważonym rozwojem z elektromobilnością z recyklingiem produktów to będzie oznaczało całkowitą zmianę filozofii, ale to zmiana całościowa wymagająca bardzo poważnych inwestycji i uświadomienia sobie, że gospodarki państw partie nawet po torach przychodzą przyszłości oczywiście to tempo zmian będzie bardzo różne w poszczególnych państwach, ale liderzy, którzy ogłosili, iż chcą osiągnąć te fakty w roku 2050 przechodzą już do konkretów do wprowadzenia konkretnych rozwiązań Rosja, jeżeli chce pozostać liderem nie może pozostać na swojej dotychczasowej ścieżce wzrostu, ale musi tę strategię istotny sposób zmienić ma ku temu środki o zebrane wpływy z tytułu eksportu surowców dają podstawy do inwestycja w mieście tylko podkreśliła kapitał ludzki Rosja posiada bardzo wysoki wskaźnik zarówno jeśli chodzi o poziom wykształcenia społeczeństwa jest nie tylko ludne wysoko wykształcone społeczeństwo, ale także z ogromnym potencjałem badawczym, który daje podstawy do tego, aby nawet niż siła inwestycji zagranicznych, ale siłą własnych ośrodków naukowo-badawczych wprowadzić rozwiązania technologiczne, czego przykładem pewnie też w jaki sposób szczepionka wprowadzać i utrzymać się w kursie lidera i to powinno być ambicji Rosji, aby należeć do tria to mogą być ambicje Rosji, ale jak pani wspomniała wymagają całościowej zmiany, a więc także zmiany lidera zmiany systemu politycznego, a na to się nie zanosi bardzo dziękuję moimi gośćmi byli pani Dorota Niedziółka i Adam bardzo dziękuję bardzo, dziękuję bardzo podczas zrealizowany przez chwilę tak się Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: NOWA EUROPA WSCHODNIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj podcastów TOK FM bez reklam, oraz sprawdź jak działa nowe internetowe radio TOK+Muzyka. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj wygodniej w aplikacji!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA