REKLAMA

Nie wierzę w nic, ani w nikogo, z wyjątkiem Zorby

Interluda
Data emisji:
28-05-2021 22:00 (Powtórka: 02-07-2021)
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
52:13 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka to jest program Inter luda dobry wieczór witam państwa bardzo serdecznie zapraszam na dzisiejsze spotkanie dzisiaj zaproszę państwa na rozmowę o książce pozornie doskonale znanej wszystko za sprawą filmu, ale być może odkryją państwo na nowo książka, o której mowa to Grek Zorba Nikosa karząca Pisa, która niedługo układ ukaże się nakładem wydawnictwa znak w doskonałym podkreślam to słowo ich buzie dużo więcej Rozwiń » pozytywnych słów w doskonałym tłumaczeniu pana Ireneusza Kani, który jest gościem dzisiejszego programu pan Ireneusz Kania tłumacz filolog eseista poliglota specjalista w dziedzinie buddyzmu kabały witam pana bardzo serdecznie witam panie redaktorze i wszystkich radiosłuchaczy Grek Zorba to jest drugie polskie tłumaczenie, ale podobno pierwsze, które nie jest w cieniu filmu, bo mamy, gdyby 2 byty 1 byt to jest książka drugi bez Destiny, który tę książkę, a albo historii spopularyzował i pewnie znamy bardziej tę książkę przez pryzmat filmu, a to przecież nie do końca są tożsame byty no zdecydowanie nie do końca tożsame, a taką bardzo śmieszną trochę, ale jednocześnie znamienną ilustracją tego tej rozbieżności filmu i książki to jest to jest ta słynna scena, kiedy nie udaje się eksperyment z tą z tą windą prawda kolejką linową budowaną przez RBS od od klasztoru do morza kiedy, kiedy ktoś nie udaje, kiedy ta ta-li kolejka linowa pęka Ross rozpad da się rozlatuje się dramatycznie i Zorba i chciał ich firmie mamy większy niż w większych wzory, jaka piękna katastrofa od lutego tego wykrzyknął w ogóle nie ma w filmie w ogóle nie ma wciąż chciałem powiedzieć nie ma wciąż nie ma wciąż takiego takiego zwrotu takiego takiej scenie w związku z tym no dla wielu ludzi być chyba zaskoczenie dla dla ludzi którzy, którzy znają historię albo tylko z filmu, a przeczytają książkę i tej sceny tego eksploatacji nie znajdą w tej książce oczywiście to jest taki taki, a nie dotyczy symboliczny skrót dla całej tej mojej myśli, bo rozbieżności jest znacznie więcej, ale oczywiście tutaj by otrzymał każdego do do czytania książki do do lektury po prostu do porównania, żeby silnym rozbieżności są, ale jednocześnie tak jak to jak to bywa reżyser zrobił sobie uczyni z książki w zasadzie punkt wyjścia do własnej historii artystycznej filozoficznej artyzm i filmowej obrazowej i w związku z tym oczywiście książka w takiej sytuacji na ogół nie bywa nie była tym tym absolutnie bezwarunkowym dokładnie punktem odniesienia to jest rzecz normalna myślę, że książka z pewnością pojawi się w oku opinii publicznej także z powodu języka, a może też te 1 typu podejścia do świata filozofii ATA, ale także relacji damsko-męskich, które dzisiaj już traktujemy inaczej niż w momencie, kiedy pewnie czytali ją tak książkę Czytelnicy, kiedy nasze ukazała no pewnie pojawi się sporo głosów zburzenia, bo jak można tak pisać o kobietach to jest książka ma czysto ska książka, która uprzednio tak jak kobiety itd. itd. oczywiście to jest dyskusja może, którą nie chciałbym się dzisiaj zagłębiać pokaz, czyli jak czytać albo czym jest literatura jak traktować literaturę w odniesieniu do życia jak zmieniają się pewne rzeczy raczej państwa, którzy są zainteresowani tym tematem odesłał bym do rozmowy z panem prof. Piotrem Śliwińskim, którą niedawno miałem przyjemność prowadzić rozmowa dotyczyła innej powieści powieści Nabokova Lolita i tam chyba świetnie można z pana profesora usłyszeć w jaki sposób podchodzi do literatury w momencie, kiedy zmieniono podejście się do pewnych kwestii także zostaw to na razie na na boku skoczymy do Greka Zorby jak pan w ogóle trafił, skąd tak, skąd pomysł na to tłumaczenie, skąd pomysł na wzorce no oczywiście zacznę od tego, że po pierwsze, młodość oglądając ten film katuje nisza z kapitalną rolą Antoni Kuś na jednego z resztą moich ulubionych aktorów filmowych po drugie czytałem czytałem książkę tłumaczenie Greka Zorby pana Nikosa Adzie Colau polskiego czy tak Greka wyszło pierwsze wydanie było ileś niemile w roku 1971 ja przeczytałem bardzo mi się oczywiście tak się spodobała jest wspaniała to jest po prostu wspaniała powieść wspaniała historia notabene odegrała ona pewną rolę przy moich przy początku moich zainteresowań krytą, który to zainteresowanie trwa do dzisiaj i zaowocowało już moim wypadku osobistym kilkunastoma podróżami na Kretę i mnie i podróżami wędrówkami po wyspie, którą dosyć mnie się wydaje dokładnie dokładnie pozna dzięki temu Otóż książka no fascynowała mnie tata tata ta postać sceneria, które się wszystko działo jednak obszar Grecji bardzo bliskiej od czasów właściwie licealnych, bo pamiętam, że żeby jak i liceum na lekcje łaciny czytaliśmy filomatów w latach wielce to by jeszcze lata pięćdziesiąte późne no to Grecja Grecja w tym zaczął interesować i cywilizację Kryńska Kreta jako tak, ale potem właśnie była ta książka skończ to żoną bił się stąd, że że, jeżeli zakryte, zwiedzając różne miejsca również te związane z filmem samym, a znaczka starość na Półwyspie kręcili dobrze znanego dobrze zna uznaniem Polakom, bo Bona na Półwyspie krytyki jest jest jest lotnisko, na którym na, której lądują, na którym lądują samoloty do Hani wiążące naszych turystów od lat Otóż State tak jeszcze wzrasta wraz, gdzie były kręcone niektóre ściany z filmu, gdzie rozgrywają właśnie sceny z książki więc, więc wszystko to mnie nie bardzo mocne strony prowadziło i przeczytają sobie znowu Greka Zorby, ale już z pozycji człowieka, który nauczył się jako tako po grecku pogłębiają zresztą cały czas swoje swoje umiejętności w tym zakresie przez podróże i przeczytałem ją po raz drugi nowymi oczami to znaczy Jacka, który już miał wgląd w oryginał tej książki wtedy zobaczyłem jak mocno się różni oryginał od przykładu polskiego pan radzi Nikolę do tego doszła lektura książki okazać jakiś i w dużej mierze właśnie o o o książce Grek Zorba prof. Jasia wyraża polskiego Greka z Wrocławia, który napisały piękną książkę okazem, jaki się pt. bardzo Boga i zobaczyłem że, że ten przykład jest wysoce mówiąc delikatnie niezadowalający już jako tłumacz również wypatrzyłem jestem zawodowym tłumaczem literatury zacząłem zaczęłyby czytać porównywać z oryginałem wtedy zobaczyłem rzeczy, które oczywiście przy pierwszej niektórzy nie widziałem, bo nie znałem oryginału mianowicie przykład przykład jest kuriozalny bo, bo są tam miejsca spore partie tekstu oryginalnego pominięte przez tłumacza winnych w innych z kolei miejscach są miejsca są partie tekstu dodane w charakterze komentarza czy rozwinięcia przez tłumacza i wszystko razem jest to jest to właśnie przykład tylko jakaś parafraza oryginału zgodnie z metodą, która notabene dziś już zupełnie nie praktykowana przez tłumaczy, ale była praktykowana np. przed wojną przez tłumaczy przykłady bardzo często wtedy miał charakter właściwie parafrazą naśladownictwa oryginału daleko odbiegając daleko daleko odbiegając od od tych właśnie rodzinę więc, więc utwierdziły w tym, że przykład jest niedobry trzeba było zrobić nowy potwierdził sam profesor, za który który stwierdził, że przyjdzie czas na na zrobienie nowego przekładu był pan gotowy nie były jeszcze wtedy gotowy, bo wydawało mi się, bo język język, który się posługuje Kazań zapis jest bardzo specyficzny jest to dużo dużo zapożyczeń czy trzeci czy przyswojenie języka Ludowego z dialektu krynickiego i nie są rzeczy trudne bardzo do zrozumienia do zinterpretowania, bo niektóre z nich nawet nie figurują słownika duży słonika nowo greckich ale, ale w pewnym momencie poczułem się na tyle na siłę, że są znajomości no no nowo greckiego, że zacząłem sam dla siebie dla rozrywki dla przyjemności dla w pewnym sensie nawet ćwiczenia tłumaczyć tę książkę po swojemu na nową mają już do czynienia oczywiście z oryginałem i zrobiłem przekład z początku szło mi oczywiście trudno, ale wciągają się w to, iż zrobiłem przykład tak tak jakby się wydawało najlepiej jak miał potrafi je nawiasem mówiąc nie jedną ze słabości przekładu chodzi nie chorału, który no ma swoją zasługę oczywiście nie można tego przemilczeć on był pierwszym tłumaczem książki, ale jedno ze słabości tego języka jest brak indywidualizacji to znaczy wszystkie postaci mówią tam tym samym w zasadzie tyle no to nie do przyjęcia, ponieważ tam różne różne postaci różnych sfer społecznych i każdy z nich mówi jednak trochę inaczej trzeba było już co z języka postarać się zindywidualizować to język to się wydawało jak tłumaczyli rzeczą no nieodzowną po prostu i tak właśnie robiły, więc zrobią ten przykład i ich wtedy dostaje telefon do mojego przyjaciela Jerzego Wilka dyrektora naczelnego redaktora wydawnictwa znak, który pytam się czy ja bym nie zrobił nowego przekładu Greka Zorby do serii, którą znak właśnie prowadzi arcydzieł literatury nowych przykładach notam wyszły w tej serii już takie tytuły jak Bułhakowa widzi Małgorzata wyszło parę parę nowych przekładów Dostojewskiego i przyszła kolej w tej redakcyjnej polityce na Greka Zorby, czyli nie zrobi pytam się redaktor Wilk jak Wisła ja ten przykład mam gotowy już jak byto via moje no zrobię sobie dla dla dla siebie dla rozrywki ma gotowy no oczywiście nie muszę państwu mówić, jaka była, jaka była radość tych redaktora irga, który przyszedł do mnie następnego dnia i od razu ze mną podpisał umowę na książkę, która jeszcze była maszyna pisze była sobie przepisał na maszynie jeszcze nie był załatwiony prawa autorskie to jest postępowanie no z i z punktu widzenia z punktu widzenia wydawcy dosyć ryzykowne w sumie ale, ale oczywiście bardzo bardzo bardzo się ucieszyłem również i tak się to tak się stało trzeci niesamowity zbieg okoliczności, że akurat tak były okoliczności no dobrze pojawia się tutaj wątek krety motyw kretyński i dialekt krety czy Kreta jest inna, czyli mówiąc Kreta mówiąc Grecja to myślimy o 2 innych pojęcia kultury języka filozofii panie redaktorze my może myśli my może wymyślimy może myślimy może może nie myślimy tak może myślimy, włączając automatycznie mentalnie krety po prostu Grecja tak też naturalne rzeczywiście Kreta jest jest wyspą grecką jest częścią Grecji i nie ma o czym mówić, ale sami Brytyjczycy jak się ich pytać kim właściwie czuję to na pierwszy mówią im krytyką z SM Brytyjczyk, a dopiero potem im Elina jestem Grekiem dopiero potem Katarczycy sami mają poczucie pewnej pewnej inności pewne odrębności, o czym jest kretyński ość kryte ciężko no trzeba by tutaj oczywiście żywność historii czym się czym się różni od reszty Grecji różni się może tym że, że charakterystyczne dla Greków umiłowanie wolności tam jest jeszcze bardziej i jeszcze silniejsze, jakby jeśli można tak w ogóle powiedzieć nie denerwując Greka czy król który, którym ma przyjemnie słucha np. tych, ale jeśli tak wydaje tam jeszcze tam tam sprawy wolności stawia się na ostrzu noża tam hasło senatorzy i Lechia SA na to co znaczy wolność albo śmierć jest były traktowane bardzo poważnej bardzo dosłownie krytycy byli od trzynastego wieku już systematycznie stale pod obcym pod obcą władzą trzynastego wieku byli do pod władzą wyleci aż do połowy siedemnastego wieku kiedy, kiedy tam kryte podbili Turcy Kreta uległa zresztą Turkom najpóźniej ze wszystkich greckich ziem, bo dopiero po oblężeniu regionu w tym roku 1600 sześćdziesiątym tam drugim przecież już nie będą dokładnie Kreta ostatecznie dostała się pod panowanie Turków i była pod panowaniem aż do prawie pierwszej wojny światowej, czyli przez prawie 400 lat, ale przez czas byli w zakresie było kilkanaście powstań zrywów powstańczych, które kończyły wszystkie klęską straszliwą, bo krytycy mieli też mieli do czynienia najpierw z wenecjanami, ale głównie potem z Turkami i kończyły się straszliwą hekatombę krwi tego tego ludu ukraińskiego, który po upływie następnego 1 pokolenia zrywał się do następnego następnego zrywu do następnego powstania, w wyniku którego samo biologiczne przetrwanie populacji kretyński stawało pod znakiem zapytania straszliwe powstania my chodzimy w Europie za szaleńców od naszych powstań 23 bardzo, które się kończy klęskami bardzo krwawymi, ale krytycy takich klęsk mają na swoim koncie wiele więcej niż my, więc to jest ta różnica i pierwsza druga różnica jest taka że, że krytycy mają specyficzne spojrzenie ono oczywiście jest jakiś sposób również znane wreszcie Grecji, bo się bierze bardzo starych źródeł jeszcze emeryckich czy nawet przez amerykańskich religijnych filozoficznych mianowicie mianowicie jest to naród nie to naród bardzo kochający świat bardzo kochający życie piękno piękno świata urody świata wszystko to świat oferuje przyjemności najrozmaitsze zmysłowe, ale z drugiej strony z drugiej strony ci ludzie patrzą na świat bez złudzeń taką z taką filozoficzną obojętnością powiedział abstrahując od wszelkich możliwych kategorii takie jak dobro zło cierpienie oni patrzą bez złudzeń i to charakterystyczne spojrzenie właśnie dla Brytyjczyków jest jest jest właściwe ono ponownie w 2 dzisiaj i bez złudzeń nowość właściwie zagrażające nawet dla zewnętrznego obserwatora nie jak najmniejszego niewtajemniczonych go jak nihilizm nawet jest charakterystycznym wyróżnikiem kretyńskie go kretyńskie mentalności NATO jest nawet termin no w języku greckim, którego często używał Kazań taki sam Brytyjczyk sam Brytyjczyk chciał powiedzieć mianowicie krytyki media, czyli krytyk kretyńskie spojrzeń myśli spojrzenie człowieka który, który kocha świat kocha życie kocha wszystko co życie niesie angażuje się w życie na 100% na 100% idzie za najtrudniejszy mi uszami tak jak Grek Zorba, ale jednocześnie patrzy na ten świat bez złudzeń nie ma nadziei na to, że świat będzie lepszy, że np. złożyć z nich będzie wyeliminowane, że cierpienie z niego będzie wiele wyeliminowane takich złudzeń nie ma jeszcze spojrzenie w istocie daleki od chrześcijaństwa daleki od religii chrześcijańskiej, a przecie graczy czy kadencji czy kręcić również są ludźmi bardzo religijnymi tak przynajmniej strony rządowej to wygląda natomiast w istocie jest to spojrzenie poganina na świat spojrzenie pogańskie i i bohater książki Grek Zorba notabene mający pierwowzór rzeczywisty taki człowiek był wżyciu w życiu zapisał on kogoś takiego znał i one punkt wyjścia punkt wyjścia dla całej dla historii bohaterka książki i jakby ucieleśnia w sobie te te właśnie cechy, o których mówi ten ten charakter Teryt charakterystycznie światopogląd światopogląd krytyka i o tym jest książka trzyma dystans się nie spoufalać się z ludźmi nie mówię, że wszyscy jesteśmy 1, że mamy te same prawa, bo netto depczą twoje prawo wyrwać swój kawałek chleba i zostawią, żeby zdechł z głodu trzymaj dystans szefie dobrze radzę, więc nic nie wierzysz odparłem ogarnięty wściekłością nie nie wierzę ile razy mać to mówić nie wierzy nic ani nikogo z wyjątkiem Zorby nie, żeby Zorba był lepszy od innych, bo wcale nie jest wcale on też zbyt szlakiem, ale wie, że Zorby, dlatego że tylko nad nim ma władzę tylko jego znam i że wszyscy inni to zjawy jego oczami patrzy jego uszami słucham jego Kiszka i trawie jak tylko umrę ja użyte wszystko cały wzorcowy świat szlag trafi to rozwoju egoizm rzekłem sarkastycznie cóż robić w taki jestem takim się urodziłem taki mądry jako Zorba, więc mówię, bo panie redaktorze znakomicie wybrany wybrany kawałek wybrany tekst do ilustracji tego tego, o czym tutaj chodzi w tej wypowiedzi znakomity znakomicie właśnie tak tak tak tak taki taki był taki jest Brytyjczyk powiedział klasycznych retencji, którego wcieli się Zorba, który chciał skonstruować swoje powieści i podnieść do rangi pewnego mitu bo, bo tak się stało tak się stało o tym pisze sam Kazań takim występie do tej książki on z tego z tego z tego żywego człowieka, którego znał kraju kochał, który był dla niego mistrzem życia i mistrz filozofii zasadzie człowiek prosty prymitywny prawie niepiśmiennych on zrobił mit, a z mitu zrobi z mit robi książkę książkę, która nie bez kozery cieszy się na świecie do dzisiaj bardzo wielką popularnością innymi słowy książkę która, która sama stała się i nie tylko ilustracją tego mitu, ale sama stała się mitem i mitem uniwersalnym w pewnym sensie in i gdyby to nie mieć uniwersalny to nie miałby takiego takiego wzięcia jej sukcesu w świecie nie były tak lubiany kochany skoczny, więc do do tłumaczenia można by żartobliwie założyć, że mógłby pan mieć pewnie miał pan problemy z różnymi słowami zdaniami zwrotami po dialog, bo dialekt kretyński, ale z pewnością nie miał pan problemu z tytułem Grek Zorba jak można to inaczej przetłumaczyć no chciałaby oczywiście sięgnąć do tytułu oryginalnego, który kraj, który brzmi wioski i polityki tu elekcji Zorba, czyli życie i właśnie polityk Adam jest takie słowo greckie, które jest wieloznaczny, który bardzo trudno dać trafnym przykładem jakikolwiek Jeż zresztą język, bo to słowo słowo z pozoru nam dobrze znane, bo się tłumaczyć, bo się, bo się kojarzy z polityką z polis prawda itd. wszystko prawda etymologicznie to są pojęcia są słabo powiązane sobą, ale policja w różnych kontekstach może znaczyć zupełnie różne rzeczy może znaczyć państwo prowincja kraina może znaczyć sposób postępowania powstała, ale może znaczyć postawa rozciągnięta na całe życie, czyli na cały na cały na całej biosferze drzwi z tego tego Lexusa Alexisa Zorby, czyli na coś co można by określić mianem polskim światopogląd światopogląd czy nawet całe życie widziane jako ciąg przy tego co nam się przydarza przygód itd. perypetii i to słowo perypetie mnie tutaj na innej najbardziej podobało, gdybym miał tłumaczyć ten ten tytuł dosłownie, ale uznałem, że łączenie dosłownie po pierwsze, ten tytuł jest trochę za długi jak dzisiejsze gusta drugi tak ją do wszystkiego w związku z tym przerzucił się na drugi biegun i ogranicza się tak jak zresztą tłumacz poprzedniego wydania pan, choć Nikolę Grek Zorba do najprostszego na inne najbardziej nagiego najbardziej określenia tego tych postaci tej postaci i całego jego życia Grek Zorba po prostu Zorba jest jeszcze 1 problem, którego się już nie da po polsku żaden sposób ugryźć mianowicie słowo co samo nazwisko tego człowieka Urbaś po grecku Garbarz znad jest znaczące Zorba znacznie mniejszej tyle co gwałtowny namiętny porywczy brutalny prostacki nawet to słowo po prostu znaczy coś coś coś takiego po grecku jest przymiotnikiem no ale tego się już po polsku nie da nie da nie da tej dwuznaczności tej wieloznaczności samego słowa Zorba Zorbas nie da się od żaden sposób, tym bardziej że już Grek Zorba wszedł trochę do kultu popkultury, a i takie eksperymenty jak śledzie Hypki i Kubuś Puchatek pewnie mogą być raczej trudne do przeprowadzenia akurat, jeżeli chodzi o tę powieść powieść ukazała się w 1946 roku wspomniał pan o tym, że kazał taki miał poznał człowieka przyjaciela, który stał się jego mistrzem guru, pomimo że właściwie wyglądało na to, że powinno być odwrotnie tak, bo on był trochę, jakby niżej powiedzielibyśmy, jeżeli chodzi o wiedzę wyłączono tymczasem jednak jest społeczną dary tymczasem ta wiedza czy choćby takie jądro tej wiedzy okazało się być cenniejsze niż tam niż nauki autora to są to perypetie z po z początku dwudziestego wieku mówimy o historii prawdziwej teraz dwudziesty tam mniej więcej tam od nadzorowanych w tym tych wszystkich no i teraz mamy język, który jest językiem innego czasu to jest język z innego miejsca to jest język tak jak pan podkreślał to jest dialekt żargon to jest język hermetyczny w pewnym sensie częściowo hermetyczny częścią tak teraz jak i jaką metodę, jaką metodą wejść pewną herm etyków wejść w wtedy tak styl jednocześnie, żeby czytelnik Polski czuł, że to jest trochę kiedyś, ale jednocześnie osadzone w naszym jakimś sposobie mówienia myślenia to bardzo trudne pytanie, ale od razu powiem że, że tutaj słowo metoda nie bardzo pasuje, bo na sugeruje ona sugeruje pewną dyskusyjną pewno pewne myślenie pewnych pewnych intelektualnych czy czy naukowych nawet sposobów, żeby tam np. równoważności języka zachować prawda jakoś nie ja nie mam do tego zaufania ja ze swojej wychodzą ze swojej praktyki translator ski wieloletni i jednak bogatej coraz bardziej utwierdzam się w przekonaniu, że Rze, że tutaj nie można mówić żadnej metodzie to jest kwestia intuicji po prostu intuicji i tłumaczy to tak jakby się wydaje, że byłoby najlepiej oczywiście no dla laika coś takiego, niemniej nie niewiele znaczy to znaczy ale, ale ja wiem, o czym, o co chodzi tłumaczy to tak na wyczucie na wyczucie kieruje się intuicją po prostu, gdyby już Kazimierz mocno przeciwko do muru i pytał metodę dotąd powiedział tak to jest język językowo tłumacz musi starać o ekwiwalencie to znaczy starać się przetłumaczyć oddać w przekładzie charakter ryzyka, który by, który by odpowiadał temu czemu ten czemu ten styl odpowiada danym momencie i i w danej wspólnocie językowej analizy co ten styl znaczy dla Greka to jest literacki niewątpliwie natomiast są tam są tam swoiste swoiste chwyty są tam słowa również, które dla wielu Greków nawet wykształconych nie całkiem zrozumiałe, jeżeli na wyższą zrozumiały to to w innym sensie niż niż niż ten, który go, którego tutaj, o który tutaj chodziło Kazań jakiś jako Brytyjczykowi, ale są pewne kretyni my tak wypowiedział i NATO NATO w zasadzie my nie mamy na gruncie naszego języka nie mamy nie mamy sposobu, bo nie jest to mowa potoczna nasza dzisiejsza kryte niż my są wysoko są zapożyczenia z dialektu brytyjskiego ten dialekt ma swoją tradycję literacką bardzo bogatą bardzo ważną, bo np. w tym dialekcie ogólną greckim, ale jednocześnie kretyński bardzo lokalnym napisane zostały 17 wieku fundamentalne dzieła literatury Nowogrodzkiej tak jak odkryto aż wiążąca Korneliusza krytyka zresztą to jest dzieło klasycznej literatury Nowogrodzkiej, od którego się zaczyna renesans Nowogrodzkiej literatury w ogóle więc, więc my takiej sytuacji w naszym języku nie mamy nie możemy korzystać np. z dialektów polskich, bo po pierwsze, one są nieliczne po drugie po drugie nie są specjalnie oryginalne w stosunku do litery do tej wojny do do literackiej polszczyzny ogólnej i i korzystanie z dialektów w naszym wypadku nie wchodzi w grę w istocie próbowano tego nieraz przy rozmaitych okazjach np. pewien znakomity zresztą ideolog, tłumacząc na na język Polski i dramaty są krótkie, gdzie są stawki w kredytach tzw. Czerwieńska ludowych nie są skrycie, których był wielkim uczonym tylko muzyka ludowa indyjskich zastosował tam, żeby zróżnicować właśnie językowo zasad dialekty dialekt nasz góralski groszy no rezultat był raczej dyskusyjny tak będzie delikatnie to się nie da to nie jest metoda trzeba inaczej, a więc musiałem musiałem po prostu znaleźć jakiś odpowiednik, który tylko odpowiednikiem, a nie ekwiwalent tym całkowitym do tego się nie da zrobić w żadnym innym przykładzie musiałem znaleźć język, który by, który by na nie był odpowiedni poziomie literackim, a więc nie może to być język codzienny potoczny codzienny potocznie dzisiejszy Polski to jest to jest rzecz, od której się włos jeży na głowie to musi być język literacki na jednak pewnym poziomie, do którego trzeba się zbliżać, ale z drugiej strony powinny być zrozumiały i powinien być osadzony w naszej literaturze no to są 2 strony zawikłane ale, ale zmierza do tego, że kierowałem się tutaj pewną intuicją i oczywiście moim własnym zasobem zasobem językowym wyniesionym z obcowania z polską dobrą literaturą krótko mówiąc w tym kontekście musi to musi to być zasadne, bo to jest jednak literatura wysokiej klasy może powiedzieć, że udało się to panu znakomicie książkę się świetnie czytaj weźcie już od pierwszej strony człowiek wsiąka wpada jak może nad zatoką jakąś nakrycie no strasznie mi, o co panu dziękuję bardzo, ale to oczywiście zasługa przede wszystkim ten zapis jako powieściopisarza i wielkiego artysty było wszystko jako tłumacz jestem tylko tłumaczyć to znaczy to znaczy usiłuje mnie czy bardziej oddolnie za za pisarzem za twórcę podążać, jeżeli ktoś udaje jakimś jakieś mierze to oczywiście jest tylko powód do do satysfakcji do zadowolenia wspomniał pan swoich wielu podróżach do Grecji, więc można powiedzieć, że atmosferę nakryte no właśnie atmosferę pan troszeczkę albo albo więcej niż trochę znał czy jeszcze jakoś pan się wciela czy jeszcze pan próbował gdzieś tam zajrzeć pod podszewki, przygotowując się do tłumaczenia no tak oczywiście to po pierwsze bardzo wielu lektur historycznych na mówiących o przyszłości krety, a wiadomo że, że to jest kraina, gdzie rozkwitła jedna z największych europejskich cywilizacji to znaczy cywilizacja minojska od dwudziestego Niemcy wieku przed naszą erą, który zawdzięczamy my Europejczycy w ogóle bardzo duże Grecji zawdzięczają bardzo duża, ale w ogóle wszyscy Europejczycy jest po pierwsze to od tego się zaczęły zaczął swoje zainteresowanie Kret od tej strony od strony historycznej ze strony językowej fascynującą rzeczą nakrycie sosu są są są te języki którymi tam mówiono, których do dzisiaj nie rozczarowaliśmy pismo linearne w obu odmianach odkryte przez Evansa Evansa na początku dwudziestego wieku jak tylko okno SOS ono przyznane w 2 wariantach pismo linearne, a pismo linearne BU Otóż czytaliśmy i teksty tylko w piśmie linearnym by w latach pięćdziesiątych dopiero po 50 latach od odkrycia ich przez Evansa natomiast teksty w piśmie linearnym, a kryte ciężkim do dzisiaj nie są czytane i nie wiemy w związku z tym, jakim językiem mówili mówili przodkowie Brytyjczyków przed covid Brytyjczyków nie byli Grekami byli były to dni europejskiej w ogóle jaki, jakim językiem mówili tego nie wiemy, bo nie udało nam się do dzisiaj mimo trwających przez dziesiątki lat wysiłków uczonych nie dam się nie udało nam się odczytać tych tekstów jest z to życie fascynujące mnie przynajmniej fascynowały i ciągle mnie fascynują ciągnęli pasy nadal ale, więc to kwestia języka i cywilizacji materialnej religia Mińska ciągle bardzo mało znana mi się okazały jakieś opracowania na ten temat ciągle mało znana bardzo mnie również interesująca, bo się sam Religa w naszym od dziesiątków lat po amatorsku para też druga sprawa trzecia sprawa muzyka kryty niska etniczna muzyka brytyjska bardzo różniąca od muzyki reszty dzieci, którą ja bardzo bardzo Lubie nieźle znam w sumie, ale muzyka brytyjska czymś zupełnie innym niż dziś niż reszta muzyki greckiej muzykolodzy tam doszukiwali się wpływu rozmaitych orientalnych oczywiście, które są wreszcie Grecji również bardzo wyraźne tureckie są bardzo bardzo silne wpływy greckie SG w greckiej muzyce ludowej to jest fakt, ale muzycy kretyński jest jeszcze coś innego coś jeszcze starszego, czyli czy jeżeli, jeżeli inspirowanego, jakimi innymi obcymi źródłami to jeszcze dalszymi prawdopodobnie perskim mi takie tak jest, zanim ekologów muzyka niebywała zupełnie bardzo ascetyczna w sensie instrumentarium np. zasadzić tam 2 czy instrumenty tym, że kretyński tradycyjnej lira kreteńska cymbały prawda awantury, na który gra zabawek Zorba prawda Sampdorii to się też mówi po grecku notabene słowo tureckie instrumenty turecki, ale lira kreteńska nie jest Kret nie jest tureckiego kretyński właśnie muzyka bardzo stara dla mnie muzyka zawsze bardzo ważna w takich sytuacjach jak stykam jakiś obcy kulturą w zasadzie pominąwszy kwestię języka to ja próbuje wejść w ten kulturę inną niż moja poprzez muzykę tak się stało z moimi wielkimi fascynacjami, które dzisiaj trwają którymi się, o którym jest Rumunia jest Portugalia zaczyna od strony muzycznej strony muzyki i Rumunii Portugalii grecka muzyka współczesna ta miejska muzyka krytyka tragedia jedna z moich wielkich ostatnich fascynacji ostatni to znaczy zaczęły się jakieś 15 lat temu 20, ale trwa do dzisiaj to również bardzo oryginalna oryginalna muzyka również ona ona mnie mówi rzeczy bardzo ważne o tym o tym narodzie o tych ludziach o kulturze ona pozwala mi lepiej zrozumieć to co widzę np. sztuce architekturze sposobie bycia ludzi to właśnie muzyka ta muzyka i ta muzyka teksty, które tam się, a czym jeszcze miał pan największy problem, bo wspomniał pan znowu o słowa, których nie sposób znaleźć w słownikach to jak sobie poradzić z tłumaczeniem z interpretacją z rozszyfrowaniem słów bez dostępu do autora no to tutaj tutaj oczywiście oczywiście trzeba było różnych sztuk dokonywać i kierować się znowu, jakim intuicją wyczuciem również pewną pewną elementarną wiedzą którą, którą ktoś tam mam z innych stron mianowicie zrobię zrobię krótko dał krótką glosę czy jakiś krzyż jedną z moich jednym z moich ulubionych Maksym jako tłumacza, który przy rozmaitych okazjach powtarzam jest to, że tłumaczowi pomaga w pracy i wszelka możliwa wiedza, jaką się styka w związku z tym na językowe również to znaczy ja w tym miejscu z wykształcenia, ale jest również orientalista znam języki wschodnie tłumaczy zasadnie języków tureckiego akurat nie znam uczyłem się go, ale on słowniki elementarne pojęcie od o tym języku jako pewnej strukturze mam i i w bardzo wielu sytuacjach, kiedy stawałem, jakby przed ścianą, kiedy napotykają np. jakie słowa czy zwrot UKE zakazał zapisać i nie mogę dalej w żadnym słowniku greckim wtedy wtedy sięgam do słownika tureckiego, bo wpływy tureckie w języku Nowogrodzkiej są bardzo silne zapożyczeń mnóstwo od osób często zniekształcone to jak zwykle bywa przy zaporze cieniach są też słowo zapożyczone tureckie na gruncie greki zmienia się nieraz bardzo mocno, ale jakaś intuicja językowa ogólna wiedza o różnych językach bardzo, którą ja mam pomagała mi często trafić na właściwy trop to znaczy patrzyłem np. do słownika tureckiego i znajdowałem znajdowałem słowo bardzo podobny do tego, które miały, na które nie rozumiała i organizm rolnika greckich, żeby sprawę skomplikować to powieści pojawiają się też postaci, dla których język grecki czy kretyński nie jest pierwszym językiem więc, gdyby musiał pan także zniekształcać ich mowę wersji polskiej no tak tak tak taka była sytuacja z Madame hortensję prawda bardzo ważną postacią tam żeńską ostatnio w ostatnią miłością czy może raczej widzę raczej odwrotnie było samego Zorby prawda mam hortensja to do to znamy to ona występuje w filmie pod pod pod pod mianem bulli naprawdę Bolina to była postać historyczna w historii Grecji z okresu walk o niepodległość oraz dwudziestych bardzo ważna historyczna postać, bo to była żona jednego z nominałów greckich kapitanów, którzy walczyli z córkami i która po śmierci męża sama stała się jedną z przywódcą powstania przeciwko przeciwko tylko, w wyniku którego Grecja odzyskała niepodległość, bo lina, a w książce Adam hortensja no to to tak to była Francuzka pochodzenia, która do końca życia mieszkańców dziesiątki lat Grecja jednak nie nauczyła dobrze po grecku w wymowie miała miała miała jakieś tam będzie popełniała i musiałem jakoś zaznaczyć oczywiście w tych w tych w tych kwestiach, które ona wypowiadała tam, ale delikatnie co robiłem, bo ona w istocie już język Nowogrodzkiej zna dobrze tym, że dno nieraz jakieś składowe błąd był niezły będę wymowie np. admirał odbierał odbiera tak to jakoś tam jest po grecku chcę się nie pamięta jak to po grecku ona mówiła, ale to oddawały w ten sposób wymowie miał problem z gąską np. ręka rękę 0 ring 0, czyli nie wiem to ona Jaden ksero, a to natomiast dzień z tak jak po angielsku pisany przez Th na początku, które trzeba zamawiać jako dzień więzy między, więc między zębową językowy dlatego nie umiała mówi de zamiast tego, ale szczerze powiedziawszy to to w Grecji się już dzisiaj całkiem często tak taką wymowę pewnych pewnych sytuacjach fonetycznych więc, więc no uważałem że, że powinien również oddać te te niuanse prawne językowe wiosek które, które Greka śmieszą i które choroby też mierz siły, na które trzeba było dać, żeby żeby, żeby Polaka przyprawiały o tego typu reakcje, żeby wyczuć pewne zderzenie kultur zderzone są oczywiście, żeby ten, że krótko mówiąc ogólnie, żeby ten tekst mniej więcej funkcjonował w naszym języku tak jak funkcjonował w języku greckim jak w oryginale, bo to jest zadanie tłumacza on powinien zrobić przykład, który w jego języku, niosąc pewien naddatek oczywiście znaczeniowy czy jakiś kulturowy zawsze, bo zawsze niesie ale, żeby w gruncie rzeczy funkcjonował w naszym języku tak jak mniej więcej jak w języku oryginału na tym poziomie wracając do samej powieści to też jest pan, żeby taka powieść bardzo filozoficzna pewnym w zderzeniu 2 porządków w zderzeniu 2 różnych spojrzeń na świat na życie na wartości co jest ważne czy też pewnie upraszczając jak żyć tak oczywiście to jest tak to jest to jest powieść o tym jak żyć ma pan rację to jest bardzo trafne określenie i to odsyła nas od razu do do samego kazał zapisać do jego trwających przez całe życie zmagań z tym pytaniem jak żyć jak żyć i tutaj tutaj bardzo często zmieniał zmieniał Mistrzów życia zmieniał światopoglądy zmieniał zmieniał sposób patrzenia zmieniał kierunki wartości wszystko w poszukiwaniu odpowiedzi na to pytanie jak żyć i w końcu zestawienie tutaj 2 bohaterów tego młodego młodego człowieka tego przyjaciela Greka Zorby prawda ich dyskusje i przeciwstawienie osobowości i spojrzenia na świat ich sposobu życia i była ilustracją jest ilustracją dylematów i problemów, które miał sam kazał zapis przez całe życie znaczy on on się miotał między między biegunami między z 1 strony kult witalności, więc Apollina media nie została między Policami Dionizosem aberrację między kultem witalności bo, bo wielu latach to także należy filozofii niemiecka, czyli filozofia życia spod znaku prawda niczego dla USA wczoraj był zresztą tym zafascynowany w swoim czasie, a z drugiej strony z drugiej strony właśnie ten ten ten ten to to do nich wiejskie umiłowanie życia i i czerpanie z niego wszystkiego co się da nie oglądając się na na hierarchię jakiś tam ustalone ustalone kanony itd. tak dalej, a więc, więc a, ale z drugiej strony na drugim biegunie był było było była tęsknota za duchowością za wysoką dochodowością Kazań jakiś miał już miał swoim usposobieniu również również potężny potężne dążenie do przechowania do duchowości dostrzeże miotał się między między między rozpisano witalnością którego, która aktora, która imponowała którą, którą kochał i której ucieleśnieniem Zorba z drugiej strony sam swoim życiu miał epizody zafascynowania wielkimi mistrzami duchowymi święta Góra Świętego ratusz ale, ale Budda Chrystus Mojżesz Mahomet on pisał o tych ludziach książki nie powieści dramaty budek z bardzo kasyno w istocie tak jak zresztą to bardzo trafnie podkreśla ile w razie swojej soi są w dostępie do książki i co mnie rzucił owa czy jako jednak poniekąd specjalistą buddyzmu niesie to od razu rzucił w oczach czyta to jest to jest taki taki obraz Chinek czy czy gwałtowny spór w 22 spojrzy na świat spojrzenia szczyty budy mianowicie i i Dionizosa i poganin na i dla którego życie jego jego wartości są nie do zastąpienia są najwyższym busem sam gaz, jaki był rozpięty między między tymi 2 biegunami i i jego twórczość bardzo bogata bardzo obfita daje piękne ilustracje bardzo bardzo często ilustrację, bo on jego fascynowali ludzie pełni energii, które chcą zmieniać świat niezależnie od metod, jakimi to robi dlatego dlatego fascynują się kolejno Leninem musieli nim Budą Chrystusem nie ma, ale czy krytyczne syn krytyczny zespół prawda ludzi, którym wszyscy dla niego byli równie ważni, bo wszyscy wszyscy byli żywieni pragnieniem zmiany świata zmiany świata mówi niezależnie od metod, jakimi posługiwali Lenin w pewnym momencie i w bardzo fascynował fascynował Kazań zapisach on był komunistą w latach dwudziestych tak się złożyło, że w latach dwudziestych odbył ze swoim przyjacielem zresztą też bardzo wybitnym pisarzem dziś już zapomnianym punk rockiem późnym pan i administracji odbył podróż do Rosji w latach dwudziestych i zobaczył tam nowy świat nowe nową rzeczywistość budowaną przez przez przez Lenina i przez przez jego ludzi i był tym zafascynowany byłem zafascynowany ten fakt niewiele się z tej fascynacji nigdy się nigdy ze swoich fascynacji do końca nie leczył zawsze do końca one, gdy te wielkie postaci to zupełnie inne punkty widzenia filozofie spóźniały w jego jego psychice na równych prawach i ich strategii komunista wyjechał z Rosji wyleczony z komunizmu, bo się urwał statystycznej z tej oficjalnej prawda wycieczki, którą tam władzy rosyjskie radzieckie za zafundował pisarzom i zaczął zwiedzać Rosję znają rosyjski notabene dobrze na własną rękę niesłychanie ryzykowna rzecz, ale mu się udało i jak wrócił do Francji, bo był mieszka we Francji pisał po francusku w zasadzie napisał chyba pierwszą w ogóle w książkę w Europie, więc europejskim będącą dema skaczą syn sowieckiego systemu proroczo, bo pewne rzeczy przewidywał, który do krwi jeszcze wtedy tam nie widział natomiast każdy jakiś wrócił nieleczonych komunizmu bo, bo to było na innej zasadzie jego fascynowali fascynował energia zmieniające świat wielcy ludzie którzy, którzy potężną swoją osobowością wizją narzucali światu nowe zupełnie perspektywy nowe rozwiązanie nikt skazańca Kiss Grek Zorba w najnowszym tłumaczeniu pana Ireneusza Kani ukaże się wkrótce nakładem wydawnictwa znak tłumaczenie doskonały wspaniały wciągające długo mógłbym, ale naprawdę sza oba tak po grecku powiem dziękuję dziękuję panu bardzo dziękuję pan Ireneusz Kania tłumacz filozof eseista poliglota specjalista w dziedzinie buddyzmu kabały państwa moim gościem informacje Radia TOK FM już za kilka minut o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA