REKLAMA

Wstawaj i ruszaj do miasta mordu

Interluda
Data emisji:
2021-06-11 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
51:11 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka to jest program Inter luda dobry wieczór witam państwa bardzo serdecznie zapraszam na dzisiejsze spotkanie niedawno rozmawiałem z panem prof. Maciejem kowalem o języku hebrajskim jeszcze wcześniej w języku aramejskim pomyślałem, że warto też porozmawiać o konkretnych autorach o w przykładach, gdyby powstawania też języka czy też kształtowania się wykuwania się języka hebrajskiego no w literaturze pięknej przede wszystkim Rozwiń » i oto 10 lat temu prawie nakładem wydawnictwa Austeria ukazała się księga, bo nie książka to tom pierwszy taki cztero domowej zdaje się serii literackie spotkania na styku kultur polskiej żydowskiej to nazwa tego cyklu, a ten tom, który mówi pierwszy to pieśni Heima Nachmana Bialika przykładzie Salomona dyktowana, jeżeli państwu zarówno nazwisko DEK manekin biali nic nie mówi no to proszę chwilkę zaczekać zaraz pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego wszystko wyjaśni dobry wieczór panie profesorze dobry panie redaktorze wieczór państwu, bo mamy tutaj powiedziałbym zbiegł fascynujących historii co znaczy każda z tych osób, które wymieniłem Chaim Nachman Bialik także wykład no pan altan, które poznaliśmy to to fascynujące historie na początek może o tym jak to się stało, że ten zbiór poezji jest dostępny w języku polskim także jest dostępny zaczęły się dziś to jest 2 postaciach fascynujących mianowicie Chaima Nachmana Bialika myślę od normalnie czy Romanie wykonanie i są naprawdę fascynujące postaci związane ze swoimi epokami ze swoimi bardzo szczególnymi historiami 1 to jest narodziny współczesnej literatury Hebrajskiej ściśle obraz współczesnej poezji Hebrajskiej, a druga to jest droga wzajemnej fascynacji pomiędzy fascynacji, które przejawiają osoby, ale które przesuwają fas przejawia fascynacji dla literatury Hebrajskiej dla literatury polskiej też jako spotyka w niektórych osobach ich iście dramatycznych historiach epoka wojen tak jak Halina pan biali to jest okres i rewolucji 1500 piątego roku WHO i rewolucji październikowej pierwszej wojny światowej tak samo ślą młodych mają, że ta historia względem personalnym bardziej dramatyczna, jeżeli muszą dramatyczną ość stopniować związana z historią drugiej wojny światowej dobrze sama sama postać Salomona Szlomo ma na uraz się w 1917 roku był studentem taki m.in. uczęszczał do do szkół takiej sieci Chynów, która sieci szkół, która uczyła języka hebrajskiego uczyła w języku hebrajskim także hebrajski był, jakby częścią jego życia od wczesnej młodości potem poszedł Uniwersytet warszawski, gdzie studiował filologię klasyczną jego fascynacja autorami i greckimi łacińskimi już nie będzie tłumaczył będzie jedną z najbardziej znanych tłumaczy na na hebrajski Ajschylosa Sofoklesa z 1 strony z drugiej Wergiliusza 3 lokacji rusza na Uniwersytecie będą już studentem na Uniwersytecie warszawskim zafascynował się w jaki sposób poezją poezję Chaima Nachmana Bialika i o tym dlaczego odbiorca hebrajską fizycznych może się za zafascynować powiemy może coś chce coś później, dlaczego jest fascynujący Hannah Mandeli dla człowieka, który czyta po hebrajsku czy literatura hebrajska ma historie od czasu rodzenia się tego co współcześnie czy co do tego co jest tekstem Biblii Hebrajskiej więc, dlaczego akurat literatura hebrajska teraz na przełom dziewiętnastego dwudziestego wieku w pierwszej połowie dwudziestego wieku ma nas fascynować, ale ta fascynacja się rodzi i mody man podejmuje taką inicjatywą indywidualną inicjatywę mianowicie przełożenia wszystkich utworów Chaima Nachmana Bialika zresztą nie tylko jego spośród tych autorów, którzy dzięki, którym współczesna literatura współczesna poezja w szczególności hebrajska od żywa czy przybiera, jaki swój szczególny kształt, którego kontynuacją będzie literatura współczesnego Izraela i efektem tej jego pracy jest przekład wszystkich wierszy Chaima Nachmana Bialika ten jego przekład zostaje złożony do do do wydawnictwa w wydanie jako student Uniwersytetu Warszawskiego wydania angażuje się też związek studentów żydowskich Uniwersytetu imienia Józefa Piłsudskiego obecnie do szczytu Warszawskiego mamy tę przedmowę w tym w tym edytowanie tomie praca zakończona jest jak się zdaje w sierpniu 1939 roku wówczas szło młodych mam zrobił rzecz, dzięki której ta książka mogła się ukazać właśnie 2012 roku mianowicie 1 egzemplarzy jeszcze przed korektą autorską czy może już korektą autorską wysłał do swojego przyjaciela w Tel Awiwie do Asada na i ten egzemplarz tam u niego był drugi sobie zachował przypuszczalnie nie na pewno tylko, że nie widzieliśmy go do dzisiaj i po wybuchu wojny cały nakład być może drukowany zginął płoną niech nie widzimy jego śladów nie wiemy co się z nim stało ten ten tom ten egzemplarz wysłany do Tel Awiwu został przekazany później do muzeum bielika jako właśnie taki egzemplarz związany bardzo ściśle historia samego Chaima Nachmana i tak zbierał kurz i tam był pokazywany też ekspozycji muzealnej drugi posiadał daczy wiemy wiemy to od niego, bo moja rozmowa tylko inicjatorki w ogóle całego tego przedsięwzięcia pani prof. Marzeny Lewandowskiej Amina dawnych man syn Salomona ślą mody mana zbiory pana profesora nadawany mana są jednak tak olbrzymie, że strasznie trudno odnaleźć mu było ten egzemplarz być może też już stało, ale myśmy oparli, więc naszą tezę tę inicjatywę właśnie inicjatywy właśnie faworyzowaną czeskiej o ten egzemplarz, który był był być biali postanowiliśmy go przywrócić życiu jak kiedyś powiedział to użyliśmy tor jako Motta Woland mistrzu Małgorzacie Bułhakowa rękopisy płoną tu bardzo było rękopis książki drukowanej, ale zawsze ten 1 egzemplarz, gdzie zostanie postanowiliśmy przywrócić świadomości czytelniczej w Polsce z 1 strony dlatego dla, dlatego że ślą młodych man student Uniwersytetu Warszawskiego podjął taką inicjatywę i całego bielika nam zostawiła z drugiej strony dlatego po polsku, a z drugiej strony dlatego, że to jest właśnie Chaim Nachman Bialik jeśli już Polski czytelnik się z nim zetknie się za pomocą hasła Wikipedii czy 3 też jakiś inny sposób co on od czasu do czasu pojawia się jego postać polskich publikacjach literaturoznawczych to się dowie, że to jest ojciec współczesnej poezji Hebrajskiej no i teraz pytanie właściwie to taki Zygzak jest trochę prawda współczesna poezja hebrajska pierwsze nasze skojarzenie to jest literatura współczesnego Izraela to co robi w ogóle w Warszawie, dlaczego w Warszawie co zrobił dla centralnej Europie, dlaczego on musiał swój tom Warszawy Dick man Warszawy wysyłać do Tel Awiwu skoro to jest jednak autor hebrajską fizyczne zwane też taki swego rodzaju ja wiem, ale za zawirowanie historycznym to był ten mocy, który nami kierowało poza tym robota, że tak wyraża pracy przy przykładowej Solomona ma ona zrobiona widać w niej miłość do literatury języka polskiego, jeżeli państwo zechce się czy może się zamknąć ten te przykłady, gdy ma na bieli nowej poezji wydane przez sąd cytował, ale 4 tak sądzę jeśli są cytowano funkcjonują też jeśli ktoś spośród krytyków literackich czy jakiegoś innego względu chce sięgnąć po poezję bielika w przekładzie na język Polski to to bardzo często właśnie cytuje te przykłady to zobaczy czytelnik do tego zmierzam miłość do polszczyzny ogromne wyczucie polszczyzny to jest ta polszczyzna kształtująca się w dwudziestym wieku być może wcześniejsze kształtowana przez Polski modernizm gdzieś w epoce młodej Polski słyszymy tutaj moim zdaniem słyszymy tutaj gdzieś co związane też trochę atmosferą poezji Bialik owej wierszy Leśmiana w szczególności tam kiedyś, kiedy przychodzi do opisów po przyrody coś się na ogół czytelnikowi, który przeszedł przez polską szkołę może nie tylko w Polsce tak jest szkoły skoro średnio o Boże znowu opisy przyrody znowu jakieś historie z przyrodą notacji kozie np. literatura hebrajska prawdy jest to z tym opisami przyrody jest jest właśnie Rabiej nie nie było takiej potrzeby, żeby opisywać rodzimą środę tą, która nas otacza, więc tak to taka ta takie były nasze nasze nasze motywy no i jest książka się pojawiła jakimś tam swoim życiem żyje jest cytowane są przykłady, gdy ma na tych został przy przywrócony świadomości proszę państwa proszę pana redaktora możecie państwo zajrzeć też do oczywiście w internecie przerw w przepastnych zbiorach informacyjnych internetu możemy znaleźć też parę informacji Szlomo wykonanie aż o młodych man no jego książka została sią młodych man po wybuchu drugiej wojny światowej uciekł do do związku Radzieckiego dotarła do Buchary bucha, że był nauczycielem języka hebrajskiego wiem, że w Bucharze była gmina wspólnota religijna gmina żydowska uczyć hebrajskiego proszę w razie w 1500 czterdziestym czwartym roku na fali różnych stalinowskich sza szaleństw został po posądzono odchylenie nacjonalistyczne syjonistyczne osadzony skazany na karę śmierci podczas pierwszego procesu, która potem została złagodzona nazw wchłonąć tak jak można złagodzić karę śmierci na 10 lat ciężkich robót w kopalni węgla na północy Ural i ślą młodych man odbył tę karę wrócił do Warszawy w 1957 roku z tego co wiemy jakoś nie mógł odnaleźć w tej Polsce końca lat pięćdziesiątych i wyemigrował 3 lata później wyemigrował do do Izraela zmarł 1500 sześćdziesiątym piątym roku potem swoją naprawdę ciężkim życiu zdążył dla kultury izraelskiej zasłużyć na wielu polach, ale głównie jako tłumacz jest uważany za genialnego absolutnie tłumacza sumując przeze mnie także 9 dzieł literatury klasycznej to jest jego dzieło, które poprzedziło jego dramatyczne dramatyczne losy on gdzieś udał się na te swoje jest tragiczne wędrówki po Bucharze i i kopalniach węgla z tym być może z tym białkiem gdzieś gdzieś tam w głowie brzmiącym, więc rok los samego ślą mody ma też wart tutaj przypomnienia staraliśmy się to taki swoim panom z o synu Mariana Wiatra, który pamiętam, o czym pewnie wielokrotnie w Polsce był ale, ale pamiętasz w 2009 roku był na taki pierwszy międzynarodowej konferencji, którą organizował Uniwersytet warszawski dotyczący tożsamości narodowej i też Polski i Hebrajskiej literatury i tam, jeżeli chodzi o badaczy z Izraela to właśnie była mina do dyktanda, choć Manta i Ariel Hirszfeld i oni objęli ku tak, a jeszcze nic będą finanse dla BOR tak niektórzy o akt nie dla odpowiadali tak te nazwiska, które pan wspomniał mi nadal, gdy man Avner Holcman i arii Schwarz dodałbym jeszcze do nich dana Mirona to są nawet najwięksi izraelscy specjaliści w dziedzinie zaczął generalnie literaturoznawcy, ale ale, gdy chodzi o Chaima Nachmana Bialika to to są bardzo wybitni specjaliści w tym zakresie nie tak bardzo bliski jest nauczyć jak być temperamentem spojrzeniem na samego bielika aria Heidfeld, który z wykształcenia także muzykologiem dla niego ta strona muzyczna utworów mana sza utworów wiele wmawiali atak tak jest jest szalenie bliska jest takie świeże bardzo bardzo interesujące spojrzenie na na co na całą poezję bielika no i wiecie państwo jest także to wszystko się rodzi trochę czasu ze smutku melancholii poszukiwania swojego to wszystko literatura poszukiwania własnego miejsca w świecie i takie troszeczkę zna pan bieli, który moim zdaniem zdaniem właśnie wspomnianego przez pana Ariela Hirszfelda otworzył drogę tej melancholii do poezji Hebrajskiej no właśnie, bo na razie pan profesor opowiada o lądowanie tłumaczu i to był też filolog klasyczny wspomniał pan o studiach ślą Dead man, który postanowił przełożyć wiersze Chaima Nachmana Bialika i one cudem się zachowały takie wieku, ale ja już dorosła rada można chyba w kategoriach cudu rozpatrywać to to jak ta książka przetrwa te przykłady przetrwały tak, ale mamy samego bielika ta tajemna magia tak tak i to też postać fascynującą jest też postać fascynująca z wielu względów atak co znaczy zacząłem tutaj takiej pierwszej pierwszej uwagi w ogóle mówić bielików o odtworzeniu drogi melancholii do i do do uczestnictwa, których Brański być może kilka faktów historycznych a, a później do do specyfiki tej twórczości to wszystko może do tych do słów o klerze tak powiem historyczno literacki, bo wtedy dopiero widzimy specyfika Otóż to jest rocznik 1800 siedemdziesiąty trzeci wieść raz jeszcze rady Radomyśl chyba w tej polskiej z kolei terminologiczna współcześnie rady to chyba szuka Ukrainy jako położy na nowy dom jest obszar nadał Żytomierza atak na południu Włoch to biało ze śląskich biali związany złożonym za flaszkę do tego dojdziemy bardzo wcześnie osierocony przez ojca w wieku 6 lat ojciec umie faktury, który gwarantował utrzymanie rodzinie z lepsze gorsze w ten sposób, że po przeniesieniu się na Przedmieścia Żytomierza prowadził także karczma zajazd i to pozwalało rodzinie żyć zdaje się nie nie była to bardzo zamożna rodzina, ale ojciec umiera zostawia w sumie matkę z czwórką dzieci i Chaim Nachman zostaje przez mamy oddany do dziadka, a ojca ojca mianowicie Jakowa naszego bielika, który należy bardzo pobożnych osób to jest takiego, jakby powtórne osierocenie raz, że stracił ojca to będzie też postrzega w takich kategoriach za tym ojca będzie nieustannie tęsknię do mamy nigdy nie będzie miał żadnych naczyń będzie tam cienia żalu tak oni nigdy, jakby to zrozumienie tego wyboru będzie, ale pojęcie z 1 strony dzieciństwa z drugiej strony sieroctwa będą z niego bardzo ściśle ze sobą związane w tym takim Imaginarium poetyckim Chaima Nachmana z kolei dziadek nie obraża się dla młodzieńca innej drogi niż wysłanie go do tradycyjnej szkoły czy w ogóle tradycyjne religijne wykształcenie w efekcie w rezultacie wysłanego do tradycyjnej szkoły talmudycznej jesziwy biali znajdujesz się w roku 1890, czyli mając niespełna 17 lat znajduje się jeśli w Wołożynie i to bardzo ciekawa historia jest obecnie to jest Białoruś to ciekawa historia dla tych rektorem tej tej tej uczelni był na koalicji Berlin, który uchodził za takiego reprezentującego dość pewnie szerokie podejście może tak do nauki żydowski, jeżeli tak może takiego pojęcia ogólnego trochę jasnego użyjemy mianowicie wydawało się, że dopuszcza także nauczanie pojawienie się jakich elementów nauk świeckich swoje jeśli wie co co Chaima Nachmana bardzo pociągało, ponieważ w toku swoich lektur do tego siedemnastego roku życia trafiły do niego też książki reprezentujące taki nurt intelektualny kulturowy w historii Żydów europejskich w szczególności w Europie centralnej wschodniej, jakim jest oświecenie, czyli cha skala po hebrajsku, która właśnie zakładała w nurt czy taka skala zakładała wykształcenie europejskie znaczeniu także poznawanie oprócz przedmiotów religijnych poznawanie także przedmiotów świeckich takich jak historia geografia, ale także nauki świeckie, czego nie było w programach nauczania jeśli to tu Hannah van miał wrażenie czy słyszał takie opinie, że to jest późniejsze zawiódł okazuje się, że tego nie nie było na tego rodzaju przedmiotów wydaje się, że ten pierwszy rok jego pobytów jeśli w Wołożynie to są początki jego twórczości, ale w efekcie dominuje jak się zdaje u niego pojęć poczucie zawodu co prawda sam nie wyobraża sobie wiemy to od niego innej kariery niż kariera znaczka, ale udanie siatka do Berlina do szkoły rabinów postępowy prawda, żeby połączyć jakoś ze sobą te 2 odwiedzi dziedziny w tajemnicy przed dziadkiem przeprowadza się do Odessy Odessa dlatego kręgu nasze dlatego kręgu, a więc go czy tego obszaru geograficznego Żydów zamieszkujących ten obszar robót to takie centrum kulturowe gospodarcze też oczywiście, ale kulturowy także powstaje tam bowiem krąg skupiony wokół takiego słynnego dziś owego hebrajskiego autora będę lego House for ma z 1 strony, a z drugiej bardzo intensywna działalność literacka prowadzona przez szereg Burger lepiej znanego pod jego pseudonimem literackim jako hut, a on jest twórcą takiego nurtu, który określany jako synonim kulturowych chat Ham uważał, że za czym naród jako naród już ukształtowany przeniesie się do do swojej ojczyzny która, którą zaraz Izrael Palestyna to musi budować swoją kulturę i się, więc Bóg aha hamował to ma być kultura Brańska na wschód kultura języka hebrajskiego dziecko tak uważa, ale robi wiele w tym kierunku był redaktorem twórcą 1 najsłynniejszy chyba kulturalne literackich czasopism silos tam tylko było dość ciężko potem okazało się, że dziadek jest śmiertelnie chory w tym czasie sam czasie zachowały zachorował także jego brat koniec końców Chaim Nachman wraca do do Żytomierza bardzo ciężko ten powrót przeżył nie tylko dlatego ze względu na stan zdrowia, czyli bliskich członków rodziny pana pan, że może Sosnowiec jeszcze nie teraz najpierw padnie to wpadnięcie na pomysł, żeby ożenić małżeństwo było aranżowane w 1800 dziewięćdziesiątym trzecim roku zawiera małżeństwo z mamą, a wybuch tradycyjnym życiu żydowskim mamy także teść przejmuje trochę utrzymanie rodziny w jakimś sensie znaczy ten wybuch jego teść był właścicielem tego przemysłu drzewnego i wysyła bielika jako chyba w roli trochę księgowego kogoś takiego do miejscowości skoro ty się gdzie, gdzie w środku lasu Bialik ma pełnić jakieś funkcje biznesowe zdaje się co dosyć kiepsko szło zdaje się w tym oraz siebie tam doszło do tego, że ten ten ten cel ten drzewne Inter zniesie nie szedł najlepiej idei wówczas biali dostaje ofertę pracy jako nauczyciel chyba hebrajskiego w Sosnowcu swoją żonę znaczy zostawia zostawiają dziecko zostawia w tym korzysta się w czasie swojego teścia i do Sosnowca, jeżeli ten sosnowieckiego w jego w jego wspomnieniach z dod, a czy zostały piękne miejsce w ogóle i poetów wielu wydające i związane z historią Żydów i współczesne dużo by w Sosnowcu opowiada albo tylko tam nie było najlepiej w 1900 roku dostał ofertę właśnie z tego środowiska aha aha mama Kasi Loach, żeby przyjechać mieć pracę prac właśnie przy silosach drugim czasopiśmie, które tam się ukazywało przez jego późniejszego bliskiego przyjaciela jest siłę Hannę rawickiego wydawane, które się parda nazywało, żeby mieć pracę aktorską, czyli mieć stałe utrzymanie 1908 roku biali do 1921 będzie zamieszki zamieszkał w Odessie już ze swoją żoną pracując intensywnie taki czy raczej jako jako redaktor, tworząc intensywnie teraz mając takie warunki relatywnie dość komfortowe mają sprawdzać co coś co nazywamy stałym etatem stałe źródło dochodu, gdy biali jako poeta bardzo się rozwija małżeństwo to tak dodam znacznie więcej mimochodem, że rzecz czeka ciekawa ważna też dla biografii bielika małżeństwo bezdzietne do końca biali nie zostawił dzieci małżeństwo zmianie było było bezdzietne i to jest okres pewnie pewnie państwo pamiętacie, że taka fala antysemityzmu przez imperium rosyjskie przechodziła 1800 sześćdziesiątego pierwszego roku od zamachu na czy udanego funkcję zamachowców na cara Aleksandra drugiego przez członków narodowej woli Narodnaja Wola, w której zdaje się nie było specjalnie wielu członków żydowskich, ale de facto cały ten reżim carski postanowił ten temat ten całe odium zbudować taką atmosferę gdzieś to jest spisek żydowski zresztą carska ochrona zdaje się miała w tym jakieś dobre swoje tradycje z dobrano w znaczeniu, że ten kierunek obierali jako kierunek oskarżeń i 1903 roku to są takie odpryski tych pierwszych pogromów przechodzi kolejna fala pogromów dochodzi do pogromu w Kiszyniowie wtedy Bialik zostaje wysłany jako taki tuż po pogromie, żeby zrobić taki opisać ten pogrom, ale się zebrać dane zebrać zeznania tych ludzi zeznania świadków pogromu w 1903 roku znajduje się w Kiszyniowie spotyka się z ludźmi opisuje mamy mamy rękopis tego tego wnętrza Dziennika kwartał po kwartale rodzina po rodzinie coś, gdzie wydarzyło mieście mordu w mieście mordu za chwileczkę tak właśnie do tego dojdziemy też nikt nie okazało jako takie jako takie świadectwo historyczna faktem jest, że po pogromie już w lipcu sierpniu okazują się inne świadectwa historyczne to znaczy to był uchodził ten pogrom w ówczesnym świecie za najlepiej PiS opowiedział się dobre słowo obfotografowane pogrom, dlatego że pojawiło się tam wielu dziennikarzy są sami biali miał do dyspozycji przyjechał tam sekretarzem i fotografa właśnie i mamy do dzisiaj możemy możemy zobaczyć zdjęcia zdjęcia z tego pogromu dalej, żeby coś innego mianowicie napisał poemat wnieść mordu tak to brzmi w tłumaczeniu dochody mana Barry Harry KE, zostawiając po sobie takie świadectwo po poetyckie no i w tym okresie rodzą się jego wiersze chyba te, które na pierwszy zbiór ukazał się w 1901 roku potem 1908 potem 1923, żebyśmy mieli jakiś obraz jak rozwija się jego poezja przynajmniej po to, pod względem ukazywania się poszczególnych zbiorów, czyli widzimy po tych datach, że większość tych wierszy powstaje w tym okresie odeskiej od 19001921 roku i tam rodzą się główne tematy jego PS i teraz ta pozycja jest rozpięta pomiędzy, a wspomnieniami dzieciństwa dzieciństwo staje się staje się bardzo ważnym tematem właśnie, bo niektóre przeskoczy pan Panny pozwoli, bo 1924 roku on jeszcze do Palestyny, a zamieszkał w Tel Awiwie i 10 lat później umiera i i to 10 lat niektórzy uważają, że jestem trochę okres milczenia tak tak to prawda tak sobie myślę, bo przy okazji też, żebyśmy nie byli go dosłownie jasno i wyobrażam sobie osadników żydowskich z całego świata, którzy zjeżdżają do Palestyny w różnym momencie no i są w tym palestyńskim kontekście przyrodniczym tak ważnych cudownych okolicznościach przyrody no i oto np. czytają takiej wieś dogorywa lato purpurą złotem i mógł przed ciszą szkarłat tu pokrwawione liście wieczorną tęsknotą ostatnie spojrzenie ślą lat tu opustoszał już ogród spacerowicz blado pogląd na chmury wysoka tam za niebios krajem ten Bocian stado oddali zniknęło z oka Hej, jak smutno już niedługo, bo jutra uderzą do okien dżdżu krople czy całe podeszwy widzieliście futra no jazda tam zbierać kartofle również dla części tych osadników migrantów to jest widok czy też Klima znajomy ta, ale dla części muszą być strasznie egzotyczne graczy z Ewą nie nie potrafię tak dokładnie na to pytanie odpowiedzieć, dlatego że raczej jako ta pierwsza wizyta bielika w Grecji Palestynie wśród osadników to jest stają się 34, jeżeli nie ma nie mylę roku wtedy bielika witają tam tłumy w ogóle tysiące ludzi na spotkaniach z nim się się gromadzą to być może częścią tego mechanizmu właśnie po pierwsze, dlatego, że chcą usłyszeć poetę Narodowego już po pierwszym zbiorze 1501 właśnie przed jego wydaniem on zyskuje ten to miano poety Narodowego pierwszego wiersz, który debiutował to był elewacji port, który jest, czyli jak to Szlomo tych przetłumaczył do Daszyny, który jest pozdrowieniem, jakby dla braci w Syjonie tak którzy, więc by Bialik wróg syjonistyczne, a wita Miss ziemi gorący ptasie Nova pod okno wracasz znów wiosną stęskniłem się w zimie w tej szarej krainie za twoim Szczebiot tym radosnym, więc śpiewać kochanie kraju bajecznym cudach krainy za morze i powiedz czytam ten podniebny słonecznym tak samo nieszczęścia się mrożą i tak Acta Acta, więc już już to ten ten ten utwór jakoś tak ustawia w świadomości czy jego postać świadomości ówczesnych działaczy syjonistycznych i osadników jako poety jako poety Narodowego tego poety, który gloryfikuje to właśnie osadnictwo mające zaowocować wyższą państwem żydowskim w Palestynie i właśnie podczas jego pierwszej wizyty gromadzą się tu sam pisze o tysiącach osób które, które przebywają czuje się zmęczony czuje się klimatem też nie w nim to nie budzi takiego jakiegoś wielkiego entuzjazmu jest bardzo ciekawa historia, kiedy on wyjeżdża to wszyscy podobno wszyscy zgromadzeni spodziewali się już patriotycznego odnoszącego na duchu wie wiersza tymczasem otrzymują fragment jego prozy, który opowiada historię miłosnej pomiędzy Żydem i Gojko Żydówką wszyscy czują się, jaki zawód, jakby z 2 stron to było takie coś coś nie nie zagrało tak powiem jak nadawali trochę innych fala wszyscy, więc cha cha, a więc jak to dla współczesnego wraca do Pańskiego pytania myślę, że faktycznie część pamiętała ten ten krajobraz europejski, dlatego że ruchowe wersją najpierw potem te fale fale migracyjne są, ale właśnie z Europy centralnej wschodniej i problem borykali się z tą życiem codziennym to częściowo problem boryka się z klimatem myślę, że dla współczesnego Izraelczyka, kiedy czy dziecka młodzieńca mu młodzieży w szkole kiedy, kiedy czytają, że poeta Narodowy pisze właśnie nie tylko takie wiersze, które dodają cyklu kiedyś zbierałem jak np. kiedy wychodzi do czasem się że, bo bociany to się pojawiają bardzo Carlos Habakuka CASA da się pojawia do końca nie wiemy co to był za 1 tak, ale Hasi dama dobry, czyli Bocian ma dobre tradycje i u chudych, ale jego też się pojawia w Hiszpanii policjanta wszyscy ją w tych jego pieśniach są oni tak też z jest Bocianem jest Bocianem zmniejszy problem większy problem był na nich np. daczy i w ogóle zadaniem po hebrajsku po hebrajsku biali potrzebował Biedronki na całą Biedronka znaleźć po hiszpańsku w zbiórkę hebrajską, więc to jest, ale biali użył tutaj słowa będą w sosie muszę era będą czyli, czyli źrebak Mojżesza naszego nauczyciela, ale ten podręcznikowy ten wprowadzonych wcześniej przez Mandelę ego to dziś funkcjonujący to jest aparat muszę Raben, czyli Krówka Mojżesza naszego nauczyciela co nawiąże Agrafka dokładnie co nawiązuje do do Bożej krówki, dlaczego muszę nabędą to się pojawia to być może to jest ten schemat właśnie takich postaci wysoko umieszczony w hierarchii świętości, bo mamy w Polskim chyba mniej, ale gdzieś tam anglosaskim świecie, a olej, gdyby cały, a kolejny bank w, więc do takich autorytet tuż tuż obok Najwyższego bóstwa więc, więc potrzebował właśnie takich zwierzątek z, więc z bociany miał niż po, ale powiem coś innego znaczy o innego z innego wiersza mianowicie mamy np. cykl emisje chore, czyli pierwsze zimowe, gdzie mamy takie zwroty np. jak klip pat kworum bez halą też nowi tak, czyli że mamy c szyba czy w okienku mojego pokoju przykrytą przykrytą mrozem schronem oto kwartę staje się jednak drugie może tutaj oznaczać prawda albo mamy z Wej Brosz im to one ba szelek tu nim szereg przepraszam, czyli że gałęzie jakiś iglastych, a tam są rośliny to pytania zinterpretować, bo są normalnie cyprysy nie sądzę w każdym razie są jak przykryty wielkimi ładunkami śniegu to jak czytelnik współczesny miał sobie wyobrazić to to jest problem, że nasz Narodowy poeta pisze o takim krajobrazie nie dość tego poeta używa jeszcze innych, lecz wielką bardzo bliska była przyroda słyszymy widzimy my odbiorcy z kolei Polski dlatego tak stanowi też musiał być bardzo bliski białych biali jego krajobraz prawda biali czerpał sporo symbolizm mamy taki wiersz, który po hebrajsku nazywa się Abraham, czyli w zasadzie sadzawka albo jeziorko, ale w tym wypadku chodzi o takie jeziorka, które spotykamy w środku lasu to spróbujcie państwo znaleźć w środku lasu na bliskim Wschodzie jeziorko wieś bielika właśnie zaczyna się w ten sport w ten sposób takimi słowami ani odda Jar ubarwia Hadze Bracha snuła aha znam las w tym lesie malutki jeziorko skromne tak dosłownie w wodne prawda to jest pierwszy symboliczny wspomniany Ariel Hirszfeld interpretuje jako wiersz o mnie o mnie od duszy, bo z nami Bór, a w tym Boże sadzawkę skromną znam właśnie w gąszczu leśnym z dala od świata w cieniu zniosły go dem busy na światła i luty Bush samotna przędzie sen o świecie zwierciadlanym i pławi złote rybki w łonie wód przejrzystym, a nie wie nikt co kryje swym przy czystym sercu układane tak dawno, więc właśnie proszę to są te krajobrazy, które kształtują też symbolika tych wierszy, bo to jest także jeszcze krajobraz znaczy oczywiście wcześniej możemy sobie wyobrazić przecież wszyscy widzieli oczywiście śnieg widzę, ale proszę też wyobrazić, że mechanizm metafory oparty jest czy odwołuje nas skojarzyć z innego krajobrazu i my musimy jakoś się z tym identyfikować wierszem, żeby go odczuć, ponieważ wiesz to nie jest tylko wiedza to nie jest umysłowy odbiór prawda utworu, ale to jest odbiór emocjonalny no to tam metafory musi nam coś powiedzieć, jeżeli chcemy ten wiersz interpretować tak czy inaczej, który pan pan redaktor przed chwilą przeczytał czy jako właśnie sadzawka jako jak ja jako symbol duszy 3 czy 3 jako symbol człowieka samotnego, który jako odbija cały ten świat, który wokół niego wokół niego się toczy, bo ten świat ten świat ten las ten ten BUR jak to przetłumaczył też ślą młody pan on tam jest wstrząsany piorunami podczas burzy jest przy, gdzie drzewa są przypinane przez przez wichry to tam się dużo rzeczy dzieje i tata sadzawka jest taki, jakby tam stabilnym elementy jak to jest to co w duszy decydują się tożsamości to odbijamy jak sadzawka odbija nam dokładnie to ona odbić ukazuje świat na opak prawda, ale pozostaje zawsze pozostaje zawsze są czymś takim czystym niecka, czego nie można dotknąć żaden sposób te wszystkie wichry, które przechodzą wokół nas po prostu tego nie dotykają to jest jakiś element procesu wyobrazić teraz nie skończy się da się pan redaktor tutaj ten ten ten ten ten życiorys ma bardzo ładnie zamknął właśnie tymi 2 stwierdzeniami o wyjeździe bielika tam jeszcze epizod berliński w Berlinie, ale to, czego dotknęliśmy w tej chwili decyduje o specyfice bielika Ariel Hirszfeld, którego przywołujemy nieustannie powiedział to jest specyfika, że to, że do poezji Hebrajskiej wchodzi uczucie wchodzi odczuwanie wchodzi taka metafora, która ma nas poruszyć mówić co się w naszym wnętrzu, jeżeli są przyzwyczajeni do do poezji europejskiej do do lektury przez szkołę naszą oczywiście mamy sta stałe te napięcia, jakby powiedzieć, która wtedy romantyzm poezja hebrajska nie przeszła przez okres romantyzmu ten romantyzm gromadzi, jakby biali go też asymilują prawda ale, ale ona nie przeżyła takiego takiego swojego romantyzmu w momencie, kiedy w europejskiej literaturze mamy okres romantyczne to literatura hebrajska próbuje w ogóle się odnaleźć lubuje się stworzyć na fali skali, ale co skalę interesuje haska ma hala ma cele dydaktyczne ona ma stworzyć takiego nowego człowieka obywatela Europy, który jest jednocześnie Żydem ze swoją ze świadomością swojej historii ze świadomością swojej literatury ze świadomością swojego języka swojego języka literackiego, jakim jest hebrajski i właśnie, a ostatnio razem, kiedy rozmawialiśmy o języku hebrajskim wspomniał pan panie profesorze od tych poziomy różnych hebrajskich, które ze sobą, a konkurują i zastawiam się jak duży bardzo uproszczenia jak poezja Chaima Nachmana Bialika radziła sobie radzi sobie też dziś po pierwsze, Hannah mandali korzysta na czystych, gdyż jak wszyscy właśnie twórcy literatury Hebrajskiej do czasu Odrodzenia tej odmiany potoczne języka hebrajskiego 2 głównych źródeł takich dopływów żyjących do dzisiaj żywotnych bijących źródeł hebrajski zna to jest hebrajski biblijny w pierwszej kolejności w drugiej kolejności hebrajskie rabin liczne język Chaima Nachmana brzmi szalenie powiedzielibyśmy naszych kategoriach klasycznie język Chaima Nachmana jest językiem bardzo bliskim czy bardzo dużo korzystała z języka hebrajskiego biblijnego chodzi tutaj także składnie, ponieważ nad przejściem między biblijnym rabinicznych tuż bardzo dobrze widać na np. składni Chaim Nachman chętniej sięga potem zasób hebrajskiego biblijnego, ale za pomocą, ale też za pomocą tego języka chcę wyrazić emocje współczesnego człowieka tak jak powiedzieliśmy sobie przed przed chwilą dając przykład wiersza wiersza Chabry cha jeszcze 1 rzecz ciekawa Otóż Chaim Nachman żyje Europy centralnej wschodniej Europy centralnej wschodniej przynajmniej jak twierdzą niektórzy językoznawcy od trzynastego wieku mamy do czynienia znaczy sama ta odmiana niektórzy za dialekt języka hebrajskiego ma swoje źródło świecie Franko germańskim tzw. hebrajskich aszkenazyjskich można go nazwać ja dialektem trzyma się charakteryzuje postaram się podać na przykładzie za chwilę czy może charakteryzuje zabrzmi to na razie trochę słucha za chwilę próbuje swojemu zresztą słowa mianowicie w odróżnieniu tego hebrajskiego, jaki był używany np. jaki mieli w uszach, jakim brzmiał po Hiszpanii średniowiecznej takiego kto, kiedy kiedyś pan redaktor rozmawialiśmy o malucha nagi idzie czy ludzie, ale im to on ma kilka cech, którego sposób bezbłędnie, że tak powiem odróżniają od od tamtego wariantu hebrajskie od kiedy jego wymawia to akcent kładzie się na przedostatnią sylabę tam, gdzie w tamtym wariancie wychodzącym z Hiszpanii słyszymy, a w niektórych wypadkach tutaj słyszymy o za chwileczkę podam przykład i teraz tak ostatecznie ten język współczesnych Brański, który słyszymy ze współczesnym Izraelu jego wymowa jest troszeczkę bliższa temu co mieli w uszach po Hiszpanii niż tego co mieli po poecie Aśka czy literaci świecia się czaszkę gazu dotyczy to także tego przełomu dziewiętnastego dwudziestego wieku i Heima Nachmana Bialika Otóż, jeżeli współczesny czytelnik czyta wiersz Chaima Nachmana biciu waty czyli kiedy wracam chodzi tutaj o jego powrót do dziadka zbierającego Odessy to nie radosny powód do krainy dzieciństwa podmiot liryczny przynajmniej biali wypuszczanie tego nie chce wszystko stare tory wszystko to oświatę od tego uwolnić chce być, gdzie indziej jego życie jest gdzie indziej i gdyby go 3 budżetu przez jego pierwsze linijki przeczytać po współczesny Izraelczyk, jakby czytał to przeczyta mniej więcej tak siusiu le fana za ten Kale pani im są kim u coraz zim cel kasz ja wesz na, ale na Wanat Algarve Sferii no i dobrze i tak sobie jak mistrz poezji może tak pisać tymczasem w odmianie aszkenazyjskiej, jeżeli przeczytamy właśnie z tymi kilkoma założeniami rzeczy zjawiskami, które mówi to będzie brzmiało mniej więcej tak sią w le Fonu i z okienka, ale po nim całkiem umów co Rory im cel każ ją weź no k, o ile no wolno, ale gorzej swoim not z najbardziej dokładnie tak brzmiało lepsze studia w uszach w uszach później to to się tam rozwija dalej podejmowanie spotyka swoją znaczy, że tylko kolejna osoba tam tam tam siedzi siedzi babcia skład dzierga właśnie jako taki szalik czytam skarpetę na drutach to jest org organ SOR, a po Maca od tak podczas kiedy malarzy porażkę nazwisku to jest organ SOR go pozamykają, więc już tak to brzmiało rusza w uszach Chaima Nachmana, tak więc i jest to ten ten dialekt, w którym właśnie hali Nachman pisał to jest ten dialekt nasze pisał pisał po hebrajsku tak, ale to jest tak tak tak brzmiał ten dla niego język właśnie jak w tych drugich drugie w drugim wariancie w tej chwili sobie powiedzieliśmy, więc Halina ma w tym okresie najbardziej czuły dla historii języka hebrajskiego on będą Europy mówił po hebrajsku mówił ze swoimi przyjaciółmi swoimi swoimi współpracownikami widzisz jak się spodziewamy znalazł się w Desie nauczył się rosyjskiego niemieckiego później nauczył się także angielskiego i tłumaczył hiszpańskiego, bo jest autorem przekładu Don Kichota na język hebrajski, a to jest ciekawa historia wiecie państwo jak można tłumaczyć Don Kichota na język hebrajski wówczas i co człowiek ma jakie klisze literackie w głowie kiedy, kiedy to przekłada Otóż pierwsze zwroty, na które zwrócił uwagę ze współczesnych krytyków pierwsze zdanie brzmi tak, iż Chaja BRE La Manche sza co brzmi dokładnie na początek księgi Hioba, iż Chaja BRE z ud prawda, więc ten TEN-T hebrajski biblijny ta Biblia hebrajska stale jest gdzieś w tym, dlaczego ona jest obecna, dlaczego obecnie dlatego, że to jest wzorzec literacki jeden z podstawowych nie kwestionowanych głosów literackich hebrajski biblijny jest przy każdej, że tak powiem rewolucji literackiej historii literatury Hebrajskiej zawsze na pierwszym miejscu jest język hebrajski biblijny wspomnieć o pogromie kiszenia jeśli mogę pani redaktor bardzo proszę chwileczkę także taki motyw podjąć w kontekście pana pytania o język, więc jak brzmiało to właśnie za demonstracyjnie brzmiał tak jak współczesnych Brański różni natomiast korzystał z tego repertuaru i kształtował się trochę na tym krajobrazie jak tutaj widzimy, ale dalej najsilniejsze skojarzenia to co najsilniej oddziaływać na czytelnika działa sięga do zwrotów frazeologicznych do symboliki biblijnej, kiedy Halina pan wrócił z Kiszyniowa po pogromie 1903 właśnie napisał z tego sprawozdania takiego suchego sprawozdania co się działo kwatera kwaterze, przez które przechodził, zbierając koce napisał napisał wiersz ircha Rega jakąś zaczyna pierwszy zwrot brzmi tak kumple Lecha le ircha Rega uwag ta la HCE Roth to są za słabo brzmi jak walczyć to była po Aśka nas już gotowe i że już miało ku Lechu Lechu le ircha Harrego ów OSO Ela HCE Ross co to znaczy uchylenie prawa wstawać i ruszaj do miasta mordu, ale skąd się, że ten zwrot kule Lecha jego słyszy Abraham, kiedy pan Bóg wzywa, żeby poszedł do ziemi Kanaan kumple Lecha mimo lat Th le Eric Usher ARH ruszaj do kraju ze swojej ojczyzny do kraju, który wskaże na to zwrócić uwagę na ładunek emocjonalny tak jak krótkiego zwrotu co słyszy czytelnik słyszy olbrzymi kontrast, bo tam to jest nadzieja, a tu jest śmierć morderstwo, ale ten pierwszy zwrot, który się pojawia budzi nas skojarzenie, które natychmiast potyka się z kontrapunktem, jeżeli nie mamy głowy języka biblijnego to będzie nas zwykłe zwykłe ruszaj, ale w tym zwykłym rusza dla czytelnika języka języka hebrajskiego jest olbrzymi ładunek emocjonalny mówią dobrze to tam jest nadzieja nie tam nie ma nadziei tam sama śmierć ten wiersz proszę wróć proszę sobie wyobrazić, że menele moich roztwory, który był jedną z takim centralne centralną postacią dla tej grupy literatów intelektualistów pisarzy języka hebrajskiego woda się musi bardzo spodobał w tym wierszu też poemat państwo znajdziecie go w tym tomie co jest pierwszy po hebrajsku opis gwałtu gwałtu zbiorowego gwałtu biali napisał wiersz oskarżycielskiej i to oskarżenie skierował nie tylko do napastników, ale skierował także do wspólnoty co wyście Stali patrzyli wyższe tylko i modlili się i pytali potem rabina czy czy czy żona ma czysta jak tłumaczy też młodych man i proszę wyobrazić, że w, czego się spodziewała tradycja hebrajska tradycja żydowska, czego można było się spodziewać po takiej tragedii jakim, jaką była wówczas ciało się spodziewać wiersza typu kina co to są wiersze typu Pinot to są takie pierwsze, które powstają żałobne to są to są epitafia to są wiersze, które powstawały po fali pogromów, która przeszła przez miasta do wypowiedzenia i wzorcem są tzw. też zrobić by w polskich wersjach witryny treny Jeremiasza fakt czy liczy 3 czy żałoba, czyli czy pieśń żałobna w i potem ten gatunek rozwija właśnie po różnych takich straszliwych tragedii, które wspólnoty żydowskie psie przy spotykają, kiedy druga krucjat, że rycerze przechodzili przez miasta Nadrenii dokonali tam pogromów wtedy powstają też Knot kolejne tak nad lament nad tymi, którzy z nadzieją na zmartwychwstanie potem szuka tak się takiej reakcji poetyckiej by się spodziewał pisarz żydowski także wydarzyła się kolejna taka tragedia, więc trzymam się kino od biali po raz pierwszy, ale liczę na to zwrócił uwagę 1 ze swoich wykładów bielików po raz pierwszy napisał wiersz, który jest sprzeciwem buntem oskarżeniem nie tylko oprawców, ale oskarżeniem naszej bierności to się ten wiersz jest postrzegany jako jeden z naszych najsilniejszych wierszy Antiga lutowych anty dać jak sprzeciw wobec tego życia, kiedy kres naszego życia w rozproszeniu prawda panie profesorze, jeżeli chodzi o pozostałe pierwszy od naszych słuchaczy do tego opasłe go tomu, bo to jest prawie 700 stron Chaima Nachmana Bialika pieśni wydane przez wydawnictwo Austeria bardzo dziękuję za dzisiejszą rozmowę pan prof. Maciej Tomal z Instytutu judaistyki wydziału historycznego Uniwersytetu Jagiellońskiego był państwa moim gościem informację o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA