REKLAMA

Babel Travel wyrusza do Zamościa spotkać Greków, Ormian, Żydów i Rusinów

Babel. Rzeczpospolita Multi-Kulti
Data emisji:
2021-07-02 19:30
Prowadzący:
Czas trwania:
45:36 min.
Udostępnij:

W drodze do Zamościa zastanawiamy się za ile można sprzedać Szweda i posilając się po drodze zupą cebulową z Goraja (jakby cebularzy z poprzedniego, lubelskiego odcinka było za mało) ale też stawiamy ważne pytanie: ile razy w ciągu życia można zmienić wyznanie. A dlaczego w ogóle tam wyruszamy? Bo Zamość to miasto idealne, zwane niegdyś Padwą Północy. Rozwiń »

Słuchajcie, i piszcie: lechistan@tok.fm Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Babel, czyli Rzeczpospolita multikulti kolejny odcinek cyklicznego co piątkowego podcastów, które pokazujemy państwu, że zarówno nasz kraj jego historia jak cały świat to jedno wielkie multikulti, a to co państwo słyszeli w szkole to funta kłaków niewarte nieprawda prawda zupełnie, gdzie indziej, gdzie proszę państwa zgodnie z tym, że są wakacje ta na szlaku, gdzie państwo się udadzą, a państwo się uda także my podpowiemy, żeby się udać, czyli mówiąc w takim dużym Rozwiń » skrócie Babel trawę to taki to taka wersja wakacyjne naszego wpisowe opisowa tak także proszę tam namioty śpiwory plecaki tenisówki to wszystko już szykować słuchać kolejnego wydania programu Babel wersji Babel krwawą, a dziś będziemy, gdzie jeszcze się go przedstawić 6 Adam Balcer część Paweł smak Babel Travel wakacyjny Rzeczpospolita multikulti zapraszają Adam bardzo panu głosu dzisiaj będziemy jeśli pamiętacie byliśmy w Lublinie to idziemy dalej teraz nie wiem czy samochodem rowerem, a może się przenosimy przez nas wiek wita na rumakach ja i jedziemy do Zamościa chwilę będziemy jeszcze w Lublinie będziemy do Zamościa 85 km więcej od Lublina, gdzie spotkamy Greków Ormian Żydów sefardyjskich Rusinów pojedziemy do Padwy północy albo Rusi i oprócz tego oczywiście pokażemy wam, że nie ma renesansu lubelskiego pewnie takiego, jaki mamy bez Zamościa, ale oczywiście trafi się kupiec tatarski turecki tak dalej to normalka w międzyczasie na adres Babel małpa TOK kropkę FM państwo przesłał listy komentarze pytania Babel małpa TOK kropkę FM pan Paweł mój imiennik napisał tak Szanowni panowie bardzo dziękuję za przystanek lubelski było tyle ile się ziściło najważniejsze, że wspomnieliśmy o Piotrze Mohylew, bo dla mnie lublinianina głową odwróconą na wschód aż po Kijów Mołdawii Besarabia to wspaniały przykład człowieka światłego zdecydowanie wyrastającego z prezentami ponad epokę mamy u nas rządu Piotra Mohyły w Lublinie koło cerkwi jeśli chodzi o lubelskie kulinaria niezbędny suplement w postaci by dla, kto był w nowym Jorku ten wie, o czym mówi biskup Jan Paweł Chochoł, ale to rzeczywiście w duchu naszego programu baby Lublin nowy Jork by wiadomo, a ich do pana opisy tras lub nie mają swój renesans bajgle najlepszych bajek podobnie jak cebularzy spróbujemy wspomniany przez pana Adama mantra gorzej od jakiego czasu tak jakiś czas również piekarni, ale wyrzuca się pojawia w korespondencji pana Pawła ale, żeby nie było pisze Paweł, dlaczego ani słowa o tym, który rozsławił miasteczka Sztetl Lubelszczyzny na całym świecie, czyli naszym nobliście angaże mamy lubimy oraz lidera będzie panie Pawle, ale Panta jest też w duchu naszego naszej wersji podróżniczej podcastu Babel pisze tak myślę, że do Zamościa będzie jechać przez Goraj Frampol Biłgoraj Szczebrzeszyn Goraj to wiadomo pan Adam wspominał lokacja na prawie wołoskim kulinarnie sławne żydowska zupa cebulowa z Goraja no panie Pawle tu się robi nam po prostu już za zaprosimy do podkreślili nam się na moją Łowicza z żoną też wypowiedział Biłgoraj Szczebrzeszyn tu cały czas pamiętają angaże ze Szczebrzeszyna, choć jego babka po drodze pan Paweł jednak dba o żołądki również po drodze pojawiamy się pierogi biłgorajskim wpisany jako lokalna odmiana pierogi Fran polskim Biłgoraj przez mnie nie chce rzecznik w Biłgoraju ławeczka nawet, na który siedzi Finger Charlie upamiętnia co jako dziecko mieszkał tam wychowywał się zatem pan tak duża zatem modus operandi jest taki jeśli na Lubelszczyznę z dziećmi obowiązkowo nabywamy w necie trudno osiągalne opowiadania dla dzieci Singera wody buków brawurowej interpretacji, która jeśli jedziemy bez dzieci to robimy to samo nie musimy się stwierdzić, że słuchamy tych opowiadań na okrągło do poduszki bierzemy Sztukmistrza z Lublina i szatana w Goraju panie Pawle zróbcie coś by te opowiadania wydane zostały ponownie, bo nie ma piękniejszych mądrzejszy historii dla dzieci bronią się do dziś chyba dziś właśnie są potrzebni mniejszej niż jeszcze 10 lat temu to zrobimy to co możemy apel do tu do wydawców książek w Polsce się jakąś akcję crowdfundingową ktoś mówiła po poza złotem, ale drogi wydawnictwa ludzie zajmujący się wydawaniem książek tutaj ludzie chcą jak Rolling Singer poprą chce czytać willi niż u i kończy pan Paweł swój list jeśli jedziemy na Ukrainę to jakoś z tego Zamościa trzeba wracać, więc może przez kierowcę po polecam historię, bo tak też wiankach Czermno porwać wiadoma sprawa jest wspaniała, ale sami wiecie nie możemy być wszędzie no pani kierowniczka przyspieszenie rozwoju ta nie możemy tygodnie spędzić, chociaż z drugiej strony panie Pawle olbrzymie podziękowania za te kulinarne wątki literackie wątki no i rzeczy, które myślę, że sobie teraz słuchający nas po prostu wpisywali dokładnie, którędy co wziąć dzieci czy nie teraz dyskusje wśród naszych słuchaczy i choć nie rozwiązały, ale my czujemy możemy zrobić coś takiego, bo generalnie staram się z Zamościa dojechać do Przemyśla, ale możemy zrobić także dojdziemy do Przemyśla to na pewno wracając widzimy Biłgoraj Szczebrzeszyn itd. wtedy zrobimy audycja Zynga, że mogę coś takiego obiecać będziemy w Przemyślu będziemy wspaniałą chyba wcześniej ani za do nas pani Justyna, która nie wyobraża sobie, że nie możemy się, więc do mojej mamy rezerwacje no dobra, ale Słuchajcie no wyjeżdżam z tego Lublina pod będziemy siedzieć jeszcze Bulla, że znakomita nie można, tak więc pokazała jak można po Lublinie pochodzić na zasadzie wątków stepowych wielkiego stepu i muzułmańskich no, więc je pamiętać, że byliśmy na zamku już nieraz, więc jesteśmy na zamku znowu no i na zamku jest z muzeum na zamku lubelskim jest skarb z naprawdę duży monetami arabskimi i też z Azji centralnej, ale generalnie alfabet arabski tak z dzielnicy znaleziony w dzielnicy Czechów i to był rodzaj takiego tzw. depozytu kupieckiego mamy bardzo ciekawą sytuację, bo to bardzo dobrze pokazuje, że już 0910. wieku Lublin jest dość co ważnym miejscem na szlakach handlowych i że to właśnie wtedy używa się na ziemiach polskich tych pieniędzy arabskich na większą skalę często się po prostu nie płaci się kawałkami tak proszę tego nie rozgrywają już mówiliśmy o tym kiedy któryś z podcastu witam jak zobaczycie to będzie coś takiego, że sądy pieniążki niektóre pociechy tak drobnych uwaga wszyscy, którzy słuchają proszę teraz nie wyciągać kart płatniczych nie liczyć na mniejsze kawałki, bo to nie znaczy, że wartość rozmnażanie nic nie tych drzew tak bywało, że z banknotami też nie da no, więc tak oczywiście kozie wspominaliśmy, więc już o legendzie, że to właśnie dzieci uciekły do lasu tylko przed Tatarami ten Kozioł je tam karmić to była bitwa ważna w 1300 czterdziestym pierwszym roku to Tatarzy po ich stronie na pewno byli w Bojanowie Ruscy bojarzy chyba tak czasem bojarzy Ruscy, którzy pochodzili wróci Halicki jej to było coś takiego, że część poparła Kazimierza wielkiego wcześniej walczyła poprosiła o pomoc Tatarów tak duży wtedy wielu z nich było muzułmanami, ale takimi byśmy powiedzieli świeżutki, gdzie ta tradycja humanistyczna stepowa były jeszcze mocno i w efekcie mamy Majdan tatarski mamy Tatary dzielnice, gdzie ulica tatarska tutaj zakładać, że to Władysław Jagiełło, który jak pamiętamy no generalnie Lublin wiele razy już tam byłem kilkadziesiąt razy odwiedził to miasto najprawdopodobniej taka jest hipoteza, że dostał w prezencie w cudzysłowie tak może być Tatarów od Witolda, którzy albo uciekł jako poszukują osoby poszukujące azylu politycznego albo po prostu byli jeńcami dostaje w prezencie osadził pod zamkiem właśnie tam Tatary no i na zasadzie pewnie taki, żeby służyli przy zamku tak tzw. służb kopie zamkowi z kim jest twój mąż zawodu droga ja służb szkieł z zamkowych no, więc wszystko na to wskazuje, że właśnie od tej ludności oraz stopniowo się zasymilowała mamy dzielnicy Tatary no i handel Lublina to nie tylko wspaniałe prawda kilimy Makao od rywala kobierce, o których już czytaliśmy piękną poezję prawda pamięć przypominam te luksusy wszystkie, o którym Sebastian Klonowic pisał poeta bardzo związane z Lublinem, który w Zamościu też prawie, ale pamiętajcie, że też woły wołami się handluje tak jak kiedyś na amerykańskim Zachodzie dzikim Zachodzie kowboje pędzili te wielkie stada bydła tu tak samo było tutaj, że Ukraina oprócz czarnoziem to z Podola i z Mołdawii, o której wspomniał pan sprawę bada Maciej bowiem Dawid też mamy oczywiście taki czarny łeb byka no, więc byki z właśnie z Mołdawii będącej lennem osmańskim trafiały do polskiej i miejscem ważnym handlu bardzo był Lublin oraz jak też Zamość mniejszym stopniu no i że mamy gości, choć właśnie kupców ze świata osmańskiego u nas to jest dokument królewski 1600 pięćdziesiątego ósmego roku, który narzuca Lublinowi tzw. Donaty proszę nie mylić z lewatywą, czyli podatek nadzwyczajny i nakazuje obciążyć nim obcych kupców wymienia kogo Szkotów Anglików Ormian Mołdawian Wołochów Turków Węgrów Żydów, więc mamy i Turków Ormian modę woła uważał, że Węgrów to też Siedmiogrodu też poddaniu płońskiego i wśród Żydów można założyć, że nie są tylko nasi środkowi Singera, ale też właśnie ci, którzy przyjechali, więc teraz przeczytam wam coś, że do, jakiej jesteśmy przy handlu to to jest moja chyba taka dość zabawna historia Lublina można tak mecz roku Pańskiego 1600 pięćdziesiątego szóstego sekretarz królowej Ludwiki Marii żony Jana Kazimierza drugiego króla Polski Francuz Pierre de była jej pisał w liście z Lublina do swego przyjaciela tak byśmy przyjechali tu do Lublina miasta, gdzie tak jak w Konstantynopolu przydają ludzi kobiet ciekawe są ten rozdział są to świat dziś, których Tatarzy ostatniej porażce zabrali, a który nikt nie uszedł, gdyż zostali otoczeni zewsząd najdroższa kobieta kosztuje tylko 300 katów proszę nie myślę, że teraz tak to jest po prostu, że w Lublinie się przyjeżdża się handluje ludźmi przez liczne g Szwed habit kupiłem sobie Szweda to proponuję też meczu wczorajszego gratulujemy reprezentacji Ukrainy, że pokona Szwecję nie wiem czy teraz można kupić świeckich piłkarzy na rynku w Lublinie wszystkich też chciano wykupić wszystkich potem odesłać, kiedy sprzedającemu nie dają tyle co żąda bije jedno przepraszam teraz będzie trochę dla dorosłych przemoc przemoc bije jedno niewolnice podług upodobania i robi z nią to na co nie każda chętnie pozwala 3 kropeczki zostawia czynią zapewne dla wzbudzenia litości kupujących jest m.in. bardzo piękna dziewczyna, którą zostawili na podarunek dla chana królowa nasza Polska jednak, że będzie się wszelkimi sposobami starała, aby ją wzrok ich wyswobodzić no i 5 dni później donosił zniesiono 2000 ze świeckiej słychać jedynie się sprzedają tutaj codziennie na Targu tak dalej, kiedy teatrowi nie dosyć dają, za którego ucina głowę o proszę państwa naprawdę ci moi drodzy, jeżeli współczuje jakiemuś Szwedowi postarajcie się go szybko ratować, bo może stracić głowę wykupiła dzisiaj dość piękną panienkę Świecko za 1200 franków, gdyż po Hance grozili, że zgwałcą przepraszam, jeżeli wkrótce wykupiona nie będzie to jest po prostu przemoc, gdzie dźwignią handlu może tak powiedzieć i kobiet tylko bardzo mało mają panie bowiem nasze polskie za przykładem królowej wykupują je dają im wolność ale, żeby nie było, że królowa postrzegała tylko Tatarów negatywnie, bo on pisze do swojej przyjaciółki tak rozmowa jego zabawna pełna dowcipu to Tatarzy, gdy arystokraci tatarskim, gdyby kiedyś potrzebowała Tatarów niż do mnie dowódca ich jest moim przyjacielem i powiada, że okrąg, czyli oprócz króla i pana Czarneckiego tylko mnie jedno szanuje, więc jak państwo potrzebowali Tatarów to proszę pisać do naszej wspaniałej kulinarnej Ludwiki Gonzagi tak no, więc idziemy do kościoła dominikanów, gdzie byliśmy co widzimy przy ołtarzu Wincentego Ferrer Jusia to mistrz misjonarz z Walencji w Hiszpanii tam ma dużo jecie pewnie teraz winogron pomarańczy tak dalej pamiętać, że tam jest dużo w tamtym regionie Hiszpanii, bo właśnie tam prac różne to cała ta infrastruktura wodna irygacyjne to dzieło arabskie no i żył na przełomie czternastego piętnastego wieku starał się walczyć z różnymi Haratyk kami w Europie no i przy tak dziwnie składa, że komisja nas to jest na przy ołtarzu postać Gurba w turbanie także na obrazie tak, żeby nie, chociaż on sam nigdy nie nawracał muzułmanów, ale mam tylko może być artysta miał takie skojarzenie wice wizja polityki tam kolejny obraz przyjęcie wiary katolickiej przez syna Ibrahima sułtana tureckiego tak jak w przypadku poprzednich kompozycji to dzieło się oczywiście odnosi do misyjnej aktywności dominikanów jest odnosi się do tzw. prawdy historycznej mamy szczegółowy opis Dominiku oto Manu syn wielkiego cesarza tureckiego imieniem Ibrahima będą co kawalerów Maltańskich przez wojnę na morzu wzięty na wsi staraniem nauką braci zakonu Dominika itd. tak dali, więc cała historia, ale to jest bardzo ciekawe czy słuchacze przepraszam musi się napić on chciał przyjąć wiarę chrześcijańską czy różnego czy to nie jest wynosić co kilka państw przyjął to przyjął natomiast co stania tam go sobie obejrzycie to możecie pędzić na nie lotnicze za złapali po prostu konkursu są i tak nas chłop porządny szlak Ciura ubrane jak się patrzy i wcale nie jest tak jak w dziełach Jerzego Hoffmana w jakiś Kulak czapach i ze skośnymi oczami i scena rozgrywająca się przed ołtarzem Świętego Dominika na obrazie co przedstawia to jest dla mnie niesamowite, ale to naprawdę trasy, choć nie wymyślam tego jest obraz pokazujący nawrócenie władcy państwa buta APA to jest państwo, który z Zimbabwe Zambia Mozambik siedemnasty wiek no to zrobiło wielkie wrażenie, więc nawet powstał obraz, który jest w czynie tylko syna sułtana braki można wrócić, ale władcy państwa tapas i to co jest bardzo ciekawe pamiętajcie oba obrazy malują polscy artyści z Lublina czy jestem w Lublinie mieszkańcy siedemnastym wieku, ale tam szerokie Horyzonty wiem, że tam jakiegoś chłopaka z buta APA ochrzczono jeszcze do tego no cóż powiedzmy bliżej syna sułtana dobra wsiadamy wyjeżdżamy jedziemy do Zamościa i teraz co w Zamościu powinniśmy wiedzieć powstał w roku pańskim 1580 jako idea miasto założony podkreślamy województwie ruskim jadąc samochodem albo na tym naszym rumaków z Lublina Zamościa wjeżdżamy do historycznej Rusi Kijowskiej i do województwa ruskiego i powstał oczywiście przy starej granicy średniowiecznej Polski Rusi na przy bardzo ważnym szlaku handlowym i może być to była największa inwestycja Infrastrukturalna pierwszej RP jak spojrzymy na rozmach tego co powstało projektantem był Bernardo Moran do Padwy czyli Venezia Republikę Wenecji nadworny architekt kanclerza przez duże AK, czyli Jana Zamoyskiego, który jeszcze mam opowiemy, który został pochowany w kolegiacie w Zamościu to jest miasto jego obecny jego dzieło, a Moranda mieszka 20 lat w Zamościu był burmistrzem przez 2 lata zbudował pałac Arce na część fortyfikacji katedry ratusz 1 bramkę po prostu człowiek instytucja to jest jego miasto prawdopodobnie został pochowany w katedrze żona Polka i a jego rodzina związała z polską do tego stopnia, że przyjęła sobie herb Mora, czyli od moro, czyli Maur tak jest to w skrócie po polsku, kto mu żydowscy Moranda mało małe Mauro moro przepraszam można owcy i potem nawet jego jeden z jego synów został wójtem sędziom w Zamościu, więc mamy pana na Zamościu Jana Zamoyskiego jego nadwornego arch. Bernardo Bernardo Bernard Berna do Moran do zbiorników żydowski szukam Bernard Murzyna Verne, a tak Bernarda Moranda przeszło, żeby było nie było wątpliwości Bernard do Moran do tak i pomysł był taki, żeby miasto przypominało człowieka, więc mamy pałac Zamoyskich głowa kręgosłup ulica Grodzka musielibyście się z nich dronem do góry wtedy zobaczyć przecinająca rynek wielki ze Wschodu na zachód w kierunku Pałacu, a ramiona to ulice poprzeczne i to jest ulica solna na północ i ulica dzisiaj Rańda na południe od rynku no i wyznaczono też inne rynki solnej wodny i to można powiedzieć takie wewnętrzne organy miasta do tego bastiony, skąd to z kolei ręce nogi, więc mamy coś niesamowitego, bo mamy miasto perłę renesansu i ten renesans Zamoyski to jest wstęp do renesansu lubelskiego, bo był trochę przednim i oczywiście taki kształt, jakie przyjął moim zdaniem to jest do badań dalszych, ale to ja stawiam tezę, że właśnie obecność tak zaraz pokażemy Żydów Greków Ormian miała wielki wpływ na to jaki był renesans w Zamościu i w efekcie też lubelski i Akademia Zamojska też powstaje w roku pańskim 10055001004. pierwsza prywatnej trzecia w Polsce uczelnia może nie wyższa, ale między wyższą co co dzisiaj byśmy powiedzieć, że taka uczelnia co daje licencjata tak nie nie magisterium i wielki wkład powstanie miał Szymon Szymonowicz ze Lwowa korzeniach ormiańskich tutaj spotkamy niesamowite postacie m.in. tym profesor był Szkot William mróz jak pamiętają państwo Roberta Brusa z filmu prawda i jabłoni stoi był ten król, który poddany był w 1300 czternastym zrobił Anglikom Grunwald bardzo ważna bitwa dla Szkotów, więc rodziny wirusów bardzo dużo podróżował po Europie poszukajcie sobie był u nas w jednym z podcastów wydawał książki między między nimi wizję anty tureckiej koalicji pod naszym przywództwem i pisał w Zamościu prace haracze krymskim, więc bardzo ciekawa postać no, więc co powiemy o samych zamojskich no pan na włościach kanclerz Jan Zamoyski rodzina pochodziła ze sieradzkiego, ale już urodził zaraz koło Zamościa jego żona była bratanicą króla polskiego Stefana Batorego była wyznania kalwińskiego ślub odbył na Wawelu na zasadzie troszeczkę Wiel wiesz kim tańczy w gościu tak no i prezent w tym w jakim obrządku, jaki wyznaczył na wiejskim akademickim katolickim ta, ale siostry były też właśnie Karwińska ami przyrodnia siostra wyszła za mąż za CAL minister siostrzenica West wydał za to za luteranie inaczej co pokazujemy no on sam urodził się jako Calvin wyznawcy kalwinizmu alpinista przeprasza, bo jak karp to zabrzmiało, że wstąpił w niego duch Jana Calvina i następnie przeszedł będąc we włoszech na katolicyzm, ale po pozostał osobą bardzo naprawdę tolerancyjną tak pragmatyczną jego syn Tomasz założył Tomaszów Lubelski, a i to jest bardzo ciekawa postać Boni mówił po turecku tatarską zajmował się przyszłym chanem krymskim islam Gireja jak w niewoli zajmie się uczyli języków jego żona była wnuczką Konstantego ostrogskiego wielkiego prawosławnego arystokraty oraz już przeszło na katolicyzm jak będziecie też w okolicach Zamościa pamiętajcie Janowie lubelskim początkowo nazywał się biała i potem na część synu syna Janów właśnie od rodziny Tomasza i jego żony i co najważniejsze rodzina to też nasza może być królewska zamojskich, bo córka Tomasza Katarzyny to jest matka Michała Korybuta króla Polski tak czy widzicie potyka oligarchia, że to jest naprawdę bardzo potężna rodzina można nazwać wice królami ja bardzo lubię zamojskiego Tomasza bony trochę w cieniu ojca był natomiast bardzo ciekawy ten jego motyw właśnie w związku z Tatarami Turkami np. o tych relacjach islam z islamem Greya jest taki zapis częstokroć onego więźnia do siebie przywoływał w pokoju swym familiarnie per serem one cieszą go, aby adresat Fortuna cierpliwie znosić umiał czy się starał się z nim stworzy taką rodzinną atmosferę w tej niewoli, żeby już nie było tak, żeby z nim czynił ustąp swego blisko, bo usadowił pewnie sobie wtedy ćwiczył języki, a islam gier dzięki temu nauczył się dobrze polskiego, tak więc oczywiście często średnia drobna Szlachta widząc, jaką sam Zamość zrobili karierę, bo się wybili strasznie tak troszeczkę Bud od pucybuta do milionera self-made man 2 przy Batorym, a potem Zygmuncie trzecim waży, więc była duża zawiść wobec nich ich kariery, że stać się tacy potężni, więc oskarżano, że właśnie te fascynacje Turkami myślano, że mają harem także uwielbiam te rządy silnej ręki niczym sułtan, więc widzicie, że Zamoyscy są na pewno rodziną, która wywodzi się z sieradzkiego, ale wiąże się z zachodnimi terenami Rusi Kijowskiej województwa ruskiego i w efekcie otwierają się bardzo na wschód wschód, jaki chrześcijańskim, ale jak i nie tylko Rusiński, bo pierwszą cerkiew budują w Zamościu Grecy z imperium osmańskiego np. wiem, że pochodzili z kasy miasta na Krymie, które podlegało imperium osmańskiemu niech NATO krymskie mi było wielkim miastem bardzo ważnym Targiem niewolników i a była to w pewnym momencie najmniej druga po ormiańskiej społeczność w mieście ponad 100 ich było ich architektura jest bardzo ciekawa, bo tak ręce architektura jak pamiętacie opowiadaliśmy co też elementy architektury cel ludzkiej tej właśnie muzułmańskiej z Anatolii no i stopniowo się uczyć się zmieszali z Rusinami, ale zajęło to no dobrych kilka dekad początkowo Długosz nie chcieli w odróżnieniu od Lwowa integrować otrzymywali odrębność były 2 cerkwie, a i, a na początku była to drewniana cerkiew potem miał właśnie zamieniono w murowaną Tomasz Zamoyski ufundował ją świątynię murowaną w 1600 osiemnastym roku i potem będzie przejmują ją grekokatolicy no i co ciekawe Zamość ze względu na to społeczność grecką na przełomie szesnastego siedemnastego wieku stanie się miastem, które będzie jednym z najważniejszych centrów jest chyba nawet na pierwszym miejscu druków greckich w języku greckim w całej Polsce problem jest taki rzeczywiście synod się odbył bardzo ważny greckokatolicki nazywany nawet Trydent w 1700 dwudziestym roku odbył się właśnie w tej cerkwi Świętego Mikołaja możecie podziwiać, ale problem jest taki, że to nie jest już cerkiew zmieniała ona kilkakrotnie właścicieli i obecnie jest kościół rzymskokatolicki, czyli dla Radosława grecką katolicka prawosławna dzisiaj rzymskokatolicka budynek stoi pycha jest historyczny bardzo ważne, bo ten synod ma olbrzymie znaczenie dla grekokatolików jeśli chodzi o taką standaryzację też miał wymiar taki, iż chodzi o związki cerkwi greckokatolickiej z kulturą polską z też powiedzmy można być pewnych procesach relatywizacji wprowadzę wprowadzanie elementów rzymskokatolickich, więc bardzo ważny synod, ale odbył się w świątyni, która dzisiaj katolicka, a wówczas była świątynią greckokatolicką co ciekawe synod odbywał się i cerkwi Świętego Mikołaja dzisiaj kościele i w samej katedrze tej, której opowiadaliśmy tak co było symbolem tej tych związków ma była druga cerkiew, ale niestety ona nie istnieje, czyli zwiedzać kościół Świętego Mikołaja obowiązkowo tamta druga nie istnieje tam była ewidentnie czy coś takiego, że część wiernych była jak nastąpiła po Unii brzeskiej 1000 pięćdziesiątym szóstym prawda spór o to czy uznać Unii i zjednoczyć się z kościołem rzymskokatolickim czy nie to właśnie 1 cerkiew się pytanie istniejąca była przeciwna ATA istniejąca po parła morał z tego taki, że nie warto być przeciwnym o przepraszam bardzo ta nieistniejąca przystąpiła do Unii, a ta druga wówczas nie przystąpił, czyli to co mówiliśmy w poprzednim odcinku sprzed tygodnia rynek Unia i grecki katolicyzm był narzędziem imperialnego wpływu na prawosławne, ale tak jak wtedy też mówiłem pamiętajmy, że te podziały przechodziły były autentyczne przychodziły też często społeczność tak okej można powiedzieć, że pewnie na ziemiach ukraińskich większość była przeciwna Unii tak, ale część była za Ada Białorusi sytuacja była nawet bardziej złożona jak jesteśmy przy tych sporach to dobrze Paweł, że to przywołały, bo Akademia idziemy też zwiedzać Akademię zamojską stres jest budynek jest nie tylko bardzo ważna dla nas, ale właśnie dla Rusinów też coś niesamowitego, że spojrzycie na ludzi, którzy byli to jest przepraszam, którzy razem uczyli, ale jest coś niesamowitego, bo krótko się uczył właśnie Piotr Mohyła wierni wielka postać prawdopodobnie wzorował swoją Akademię w Kijowie na Akademii zamojskiej mamy jego prawą rękę sylwestra Kosowa, który sam pochodził z ziem dzisiejszej Białorusi był związany z litewskie był biskupem, a następnie metropolitą, czyli arcybiskupem kijowskim i to bardzo ważnym okresie, czyli powstania Chmielnickiego i co ciekawe, żeby nie było, że nie tylko Zamość, ale on też uczył się w Kolegium jezuitów w Lublinie i tylko Kolegium uczył się też bardzo ciekawa postać Stefan Jaworski czy odkryte to jest, ale ktoś uczył Kolegium, a jest tylko co, który był prawą ręką Chyły, który też uczył się w Akademii w Zamościu czy mamy Kosowa, który był jest i Lublinie Zamościu potem mamy Jaworskiego, który był Słuchajcie na początku osiemnastego wieku takim pełniącym obowiązki patriarchy moskiewskiego to też jest bardzo ciekawa postać, bo jak spojrzymy na niego Noto mamy coś takiego, że też uczył się w Lublinie i na początku był greckim katolikiem Grek katolikiem przepraszam, a potem został właśnie prawosławnym, więc jak widzicie te transfery są częste mamy następnie jak spojrzymy na etykę kluczowy w historii Ukrainy postacie to mamy np. Choma Tomasza jako Wicia, który był ze znowu pochodził z Białorusi z Mohylewa i był rektorem Kijowskiej właśnie Muchy Lang i wcześniej Kijowskiej szkoły bardzo ważny dla prawosławnych przy bractwie potem mamy tak samo Józef Kononowicz chorwacki znowu rektor Helenki mamy i Saja Trofimow Wicia Kozłowskiego też rektor uchylane czy jak widzicie bez Zamościa można powiedzieć nie byłoby takiego rozwoju tej bardzo ważny Akademii dla Ukraińców, ale też dla Serbów, którzy się potem będą uczyć na Pohulance dla Rosjan Hochland odegra olbrzymią rolę dla Białorusinów, czyli tutaj jest fundamentalne znaczenie Zamościa pewnie taką najbardziej dla mnie niesamowitą postacią był Casio Sakowicz, który Słuchajcie było tak urodził się jako syn popa prawosławnego studiował w Zamościu potem, chociaż był prawosławny zaczął pracować dla biskupa greckokatolickiego przeszedł na grecki katolicyzm był jak przez jakiś czas w Lublinie został greckim katolikiem, a ostatecznie grekokatolikom przepraszam, a ostatecznie zakończył swój żywot jako ksiądz rzymskokatolicki, czyli stwierdził, że w życiu musi spróbować wszystkiego, więc jak widzicie olbrzymia rola tej Akademii jeśli chodzi o rozwój, a kultury ukraińskiej co często Zamość moim zdaniem też jak rozmawia ludzie nie są do końca świadomi skali tych powiązań sami Ukraińcy też, ale idziemy dalej mieliśmy Greków mamy Ormian osadnictwo ormiańskie jest o tyle bardzo ważne, że Zamość jest najbardziej na zachód wysuniętą forpocztą tego osadnictwa i co bardzo ciekawy tak jak mówiłem mamo Tatarach Tatarzy równa się wielkie Księstwo litewskie, że w Polsce dzisiejszej mamy zabytki po nich tam, gdzie było wielkie Księstwo litewskie tak tak jak mówisz w Kruszynianach w Bohonikach itd. tutaj podobnie, że Zamość jest gminą z autonomią najdalej na zachód wysuniętą ale gdzie to są cały czas granice Rusi i oczywiście nie ruszając tamto spotkam w Lublinie spotkamy w Kazimierzu nad Wisłą tak, ale to nie są to nie jest taka społeczność, która tutaj, bo było coś takiego że, bo ich ponad 300 pamięci to było 15% mieszkańców miast odgrywających olbrzymią rolę w jego życiu i oni nie tylko handlują produkują właśnie w mieście dywany kilimy i tutaj widzę to bardzo ważną rolę przynoszą te gusta te wzorce tematy ornamenty dekoracyjne itd. w które potem będą chodziły do renesansu lubelskiego, które często są właśnie dowodem na związki Ormian ze światem islamu ze mecz np. ze sztuką Perską, która czerpała ze sztuki, a potem na nich oddziaływała to samo było zresztą z Gruzinami co ciekawe w ramach tego handlu mamy informację, że czasami przy były takie sytuacje jest taka informacja, że Konstantynopola przywieźli sobie 2 niewolników, czyli rum za przeproszeniem różne towary teraz żartuje Sebastian Klonowic tak opisał ich właśnie jak handlują owi włosa ci handlowali Ormianie przywożą towar ze Wschodu bogaty unik tureckich kobierców dostanie uniknęło to głównie Jedwabne szaty wonny cynamon co lubimy tyle do towarów przywożonych liczy pieprzy China imbir i słodkie daktyle kwiat światowej Szafran dziewiczy Paweł czujesz to czy Szczerski zapach, jaki to jest wspaniały barokowy język jest rewelacyjne, ale to, zanim Ormianie się zjawili się jak niesmaczny musiało być jedzenie poza z tych wszystkich przy ratach pierwsza z mięsem bez piersi bez niczego bez wolnego cynamonu, ale co mi się też bardzo podoba jak patrzeć na ich imiona to widzicie te związki z islamem oni teraz będzie oczywiście wybierać mówi, że tylko im było źle, ale mamy tak Sinan, a balowiczów przypominam, że z Chin to imię wielkiego turecką osmańskiego gigant też, choć architekturę tak architekta mamy np. Ibrahima postanowić tak Ibrahim znowu imię muzułmańskie oni są chrześcijanami tak tylko czasami ich nazwa Arabami np. mamy kupca, który przybył spala z Palestyny z Cezarei, więc tylko nazwa Arabem, ale to jest Ormianin kościół było miński widać w nim też właśnie te wpływy cel ludzkie te i tak jak widać do dziś we wspaniałym kościele ormiańskim katedrze ormiańskiej we Lwowie, ale dziś nie ma niestety, ale co ciekawe jak będziecie w Szczebrzeszynie to przypuszcza się z bardzo taka wiarygodna hipoteza, że obrazy z tego kościoła w Zamościu ormiańskie trafiły do Szczebrzeszyna jest są w kościołach, ale co jest ormiańskiego najważniejszego osi ma jesteśmy Babel trawę i zwiedzamy idziemy i podziwiamy kamienice ormiańskie przy rynku właśnie na Starym mieście na Północna pierzeja rynku wielkiego przy ulicy tam ormiańskiej coś wspaniałego cóż to i oddaje głos pali pani Urszuli Widacki, która oczywiście ma język niezwykle barwny i wtedy zrozumieć, dlaczego powiedziałem, że bez wg mnie bez renesansu lubelskiego nie byłoby za bez założenie byłoby renesansu lubelskiego elementem, który wyróżniał te właśnie kamienicy było bogactwo dekoracje sztukatorskie było to niewątpliwie zasługą Ormian, którzy przywieźli ze sobą tradycję motywów w postaci fantastycznej plecionki roślinnej samej lub splecionymi w nią postaciami smoka, czyli vana stojących w łapach uskrzydlonych główek Rozenek wraz z motywami plecionki geometrycznej darmowych pilastrów z układem c kinowym pasów perełek wypełniały niejednokrotnie gęsto wspomniane pasy rysów tablicę nad poroża cokoły attyk obrazu kamieni dopełnią elewacja poczynione z szeregiem okien Sukiennicami portal Jarka do owych lub prostokątnych itd. obramowany profilowanymi opaskami ościeża niektórych z nich były gęsto pokryte ornamentem plecionki roślinnej motywem winorośli wszechobecne były barwne kilimy dawała dywany kobierce w środku możecie to zobaczyć te kamienice stoją to jest miasto jest na liście UNESCO i gdzie i trzeba zobaczyć, bo to jest bardzo ważny element kultury polskiej, a 1 Ormianina, którego macie zapamiętać i nie ma będzie z tego też z jego biografii oczywiście się śmieje, który był już u nas w podcaście wstrzymał Zamościa le w, który by żył na przełomie szesnastego siedemnastego wieku poszukajcie sobie w starych pod kasach, które chcą jak wino im starszy tym lepsze i nigdy nie tracą ważności podróżował bardzo dużo po Turcji bliskim Wschodzie jego wspomnienia pamiętniki dziennik podróży do dzisiaj ważnym naprawdę źródłem historycznym dla badaczy imperium osmańskiego właśnie Symeon Zamość Noto ruszamy do Żydów sefardyjskich i tutaj mamy wyjątkowo dużą społeczność w granicach dzisiejszej Polski pochodzili przede wszystkim z Włoch, ale oryginalnie wiemy, skąd Hiszpania Portugalia, gdzie oczywiście ulegli bardzo silnym wpływom kultury arabskiej mniejszym stopniu trafiają do Zamościa z imperium osmańskiego i mamy oczywiście na początku siedemnastego wieku ulica żydowską dzisiaj Zamenhofa przy niej jest synagoga była synagoga szkoła Łaźnia szpital, a poza miastem był cmentarz kirkut i dzielnica żydowska właśnie powstała wokół na wyznaczone przez Zamoyskiego obszarze wokół rynku zwanego Solnym i na tej ulicy do dzisiaj mają państwo macie wspaniałą synagogę i to synagogę koniecznie macie zobaczyć, bo jest to synagoga z początku siedemnastego wieku renesansowa ale gdzie widzimy też wpływy arabskie zdobienia w środku wzorowane są na synagodze stole do, więc oczywiście z tego powodu są też elementy arabskie i będzie potem ta synagoga Zamojska inspirowała inne synagogi szczególnie w dzisiejszej wschodniej Polsce, więc jest to bardzo piękna i ważne historycznie ciekawy związek ryzyk między cypryjskimi aszkenazyjskiej mi tam chodzić umownie czasie od pytania Grecy zasymilowali się wśród Rusinów to Vardy czy zasymilowali się wśród Żydów aszkenazyjskich tożsamością, ale przez kilkadziesiąt co najmniej lat odgrywali bardzo ważną rolę handlowali bardzo imperium osmańskim pamiętać jako opisywaliśmy bardzo wpływowego człowieka Józefa nacji de facto minister spraw zagranicznych finansów imperium osmańskiego oczywiście Zamoyski się z nim dogadać po 2 pozwoli na otwarcie magazynu jego właśnie bracia Coenowie otworzyli magazyn takiej w Zamościu, gdzie sprowadzono wino znakomite greckiej krwi, którym handlowano, gdzie widzę, jakie mamy najciekawsze postacie zamojskie żydowskie na pewno proszę, żebyście zapamiętali lej Ben Samuel c Hirsch, lecz bez całej celi Hirsch rabin psią siedemnastego osiemnastego wieku i w roku 1600 sześćdziesiątym szóstym trafił do konstytuanty Konstantynopola, gdzie spotkał się z badaniem krwi, żeby wypadać oceny Mesjasz 2 z perspektywy żydowskiej fałszywy, który potem przychodzi na islam mamy stąd jeszcze frankistów Jakuba franka i tutaj prawda Olga Tokarczuk itd. no to właśnie on został wysłany na tzw. przez piegi i potem był rabinem Zamościa przez 10 lat i napisał dzieło pt. ryk lwa i zostało wydane co ciekawe w Niemczech i Salonikach imperium osmańskim, które były jednym z najważniejszych centrów żydowskich na świecie bardzo dużą społeczność, więc widzicie na jego przykładzie jak Zamość utrzymuje kontakty z różnymi społecznościami sporami żydowskimi w całej Europie kolejna postać, którą chciał możecie zapamiętać to jest oczywiście Icchak Perec, który pisał widzisz jest jednym z największych pisarzy i dziś w dziejach świata, który oczywiście będziemy robić, ale obiecałem podcast o gazie, więc wtedy Operacz też trochę więcej opowiemy powiem wam, że jest pochowany w Warszawie, ale urodził się mieszkał długo w Zamościu to co jako taka zabawna anegdotka na jego przed po grze przyszło ponad 100 000 ludzi i oddelegowany urzędnik gminy żydowskiej, której pracował nieświadomy, że ma do czynienia z geniuszem z kim pracował powiedział tak to wspaniały człowiek przez 25 latach istotnie spuścił się do pracy i 3 tak państwo zapamiętają to proszę pamiętać, że czasami wina kolegi z pracy, jaką pamiętam nic nie spóźnił się do pracy no i Róża Luksemburg też z Zamościa pamiętajmy też urodzona w Zamościu w przypadku Pereca są spekulacje, że to jest rodzina pochodzenia sefardyjskich, ale to często już funkcjonuje jako taka legenda miejska nie ma wystarczających podstaw, ale wiadomo były małżeństwa mieszane, więc każdy Żyd zamojski może być coś tam we nie jest wart Chińczyków i podsumowujemy pie płynnie przechodzącej wspaniałej synagogi renesansowej w Zamościu na ulicy Zamenhofa, czyli zwiedzamy re teraz Senat GOK jesteście w tej synagodze i daje wam teraz cytat Tadeusza chrzanowskiego kończymy, który napisał tak o polskiej kulturze i sztuce na przełomie szesnastego siedemnastego wieku, czyli złoty wiek Zamościa Lublina to co w naszej ówczesnej kulturze artystycznej, bo najbardziej żywiołowe i właśnie najbardziej rodzimy w cudzysłowie powstało niemal z reguły na styku w owych zlewiska cudzoziemskich inspiracji gdy, więc nurty inspiracji posuwających się z południa przeważnie od Krakowa posuwające się przez spółkę przeważnie od Krakowa napotykało się dziś pół drogi, a więc na wysokości Kazimierza dolnego z niderlandzkimi powstawał pierwszy amalgamat, czyli Włochy wpływy z Włoch idą i północy wzdłuż Wisły niderlandzkie Gdańska i spotykają się na Lubelszczyźnie, ale ten nowy stop z kolei to jest bardzo ważne natrafią na impulsy wschodnie i owocowały bujnie co dostrzec można nie tylko w Zamościu czy Lwowie i dalej renesans i Mauretanii żyjące zdobnictwo synagog zawiłe spod Araratu przeszczepione plecionki Lwowskich i stanisławowskich Ormian to mówimy o Stanisławowie Galicji wschodniej, a ja od razu dodaje i Zamoyskich zamojskich Ormian wymiana ciesielskich doświadczeń między kościołem cerkwią między dworem kart mocnego to wszystko składa się na ów niejednolity mozaikowy obraz początków tego co się przy całej happy rock hetero ganić dość szczegółów zmienia w konsekwencji sarmatyzmu w sztuce, czyli tutaj Chrzanowski szuka początku właśnie sarmatyzmu, bo sarmatyzm niezależnie ogłosił jako jedną z podstawowych cech odznaczał się z kretesem, a to znaczy otwarcie i to właśnie była ta wielka siła atrakcyjna sarmatyzmu to znaczy polskość może to jest na wyrost może to jest takie właśnie Hula, ale pamiętajmy armaty znam przykład często spod Golon umowę z jakimś takim prawda ciemnogrodem zakuty w UB itd. nie jesteś bardzo ten ważny wątek otwarcia na świat m.in. islamu poprzez Żydów sefardyjskich Ormian Greków i Zamość jest symbolem i zakończyły tym wątkiem leki stanowe czy tydzień temu byliśmy w Lublinie i państwu witam mam nadzieję, że czas teraz Zamość wszyscy zobaczyli, że w tym Zamościu jest tak wiele tych elementów krytycznych, które powodują, że naprawdę człowiek zaczyna się zastanawiać nad tym za czym czym była kultura sztuka Servaas szczególnie NSA, który mówi, ale teraz, w którą stronę w takim razie zadanie skoro to nastąpić dali się nie do granicy z Ukrainą gdzie, gdzie na podaną wschód jedziemy na podium Przemyśla Przemyśl tak wspaniale jeśli państwo teraz są otwarci na to podróż to bardzo gorąco zapraszamy proszę odsłuchać poprzednich też podcastów Babel ja przypomnę również warto do nas pisać, bo zeszła z Przemyśla zostaliśmy listy od naszej Miejskiego wycieraczki dlatego tam jedziemy zaprosiła pani no tak mi się trzymam tego Babel małpa TOK kropkę FM Babel małpa TOK kropkę FM pod ten adres proszę przesłać swoje komentarze pytania i pomysły do usłyszenia za tydzień mówią Adam Balcer Paweł sól Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: BABEL. RZECZPOSPOLITA MULTI-KULTI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA