REKLAMA

Czy kryzys klimatyczny przyspiesza?

Homo Science
Data emisji:
2021-07-10 13:40
Audycja:
Czas trwania:
25:17 min.
Udostępnij:

Ekstremalne upały i pożary w Kanadzie, rekordowe temperatury w Skandynawii za kołem podbiegunowym, nawałnice z gigantycznym gradem w Polsce i trąbami powietrznymi w Czechach, płonąca Syberia to znak, że zmiana klimatu przyspieszyła?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry państwu witamy w audycji Homo science przy mikrofonie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami gość prof. Szymon Malinowski fizyk atmosfery wydziału fizyki Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry dzień dobry rozmawiamy dzisiaj o anomaliach pogodowych, których coraz więcej wydarza się w ostatnich tygodniach słyszy się od nich coraz więcej o nawałnicach z gigantycznym gradem, a trąba powietrznych tutaj u naszych sąsiadów na południu czy Rozwiń » o falach upałów nie notowanych do tej pory w różnych częściach świata takich jak Kanada i ich tutaj nasuwa się takie pytanie czy te wszystkie znaki na niebie ziemi pokazują nam, że tempo ocieplania klimatu właśnie przyspieszyła to znaczy nie wiem czy tempo przyspieszyło, ale klimat ociepla się bardzo dużym tempie i no to widać po prostu ów nie tylko te znaki o tym mówią, ale bardzo wiele innych danych wyników pomiarów obserwacji, a takie zjawiska jak np. to co się wydarzyło w Kanadzie, bo to była rzecz płatny głośna oczywiście ze względów medialnych również wspomnijmy, że zanotowano w Kanadzie zupełnie niespotykane temperatury ile samo było 4960 °C w miejscowości, która znajduje między na podobnej szerokości geograficznej jak Kraków, owszem, tam się wcześniej zdarzały fale upałów, ale nie o nie aż tak wielkich i teraz pytanie brzmi czy, bo zawsze w takiej sytuacji należy rozróżniać pogody od klimatu wiadomo, że anomalia się zdarzają czy to co się wydarzyło tam w Kanadzie można powiązać bezpośrednio z ociepleniem klimatu to znaczy żadnego pojedynczego zjawiska meteorologicznego nie można bezpośrednio powiązać z ociepleniem klimatu natomiast, jeżeli sobie popatrzymy na statystykę tych zjawisk jak często się zdarzają zjawiska ekstremalne no to w tym momencie to już można powiązać z ociepleniem klimatu no i w tej chwili jeśli idzie lądy półkuli północnej to w zasadzie 15% czasu zdarzają się zjawiska związane z wysokimi temperaturami, które nie występowały były zupełnie nieprawdopodobne jeszcze 30 parę lat temu także tak wygląda mniej więcej sytuacja jak wygląda w atmosferze z punktu widzenia fizyka atmosfery, dlaczego tych zdarzeń tych gwałtownych zdarzeń pogodowych anomalii jest coraz więcej będzie coraz więcej no tutaj nakładają się 2 rzeczy, bo mówimy trochę różnych zdarzeniach jedno zdarzenia są związane z falami upałów i tutaj są 22 takie główne wiodące czynniki po pierwsze, spada ilość lodu Morskiego w Arktyce i Arktyka ogrzewa się na najszybciej lód lód morski, który zalega na morzu latem odbija promieniowanie słoneczne proszę wyobrazić sobie dzień arktyczny, który trwa 24 godziny cały czas świeci tam słońce i zamiast promieniowanie być odbijane jest pochłaniane przez ocean drugi problem polega na tym, że cieplejsza Arktyka to mniejsza różnica pomiędzy biegunem, a równikiem mniejsza różnica temperatur w takiej sytuacji prąd strumieniowy jest dużo mniej aktywny i dużo wolniej się zmienia i takie obszary ładnej pogody wężowe mogą bardzo długo bardzo długo w danym miejscu być zlokalizowany, jeżeli one są połączone jeszcze w odpowiedni przy odpowiedniej cyrkulacji napływem powietrza z południa to to powietrze przy powierzchni ziemi może ogrzewać się do strasznie wysokich temperatur i ponieważ cyrkulacja jest słaba sytuacja jest wychowanie rozwijają się chmury, które zasłoniły by to wszystko od słońca temperatury powietrza przy powierzchni ziemi rosną do strasznie wysokich wartości no i wtedy mamy drugie zjawiska, jeżeli mamy tak ciepłe powietrze i przyjdzie front atmosferyczny to powietrze jest też mocno zasilone parą wodną Bobo wszystko intensywnie paruje wysycha na euro na powierzchni ziemi to są idealne warunki do rozwoju bardzo silnych zjawisk konwekcyjnych, czyli takiej takich burzowe związanych właśnie drugą, jakby stroną tej idei tej całej skali zjawisk, czyli bardzo silnymi porwie porywami wiatru czy czy trąbami powietrznymi i także lokalnie niezwykle intensywnym opadem, a także produkcją gradu, więc to jest taka taka tak to wygląda mniej więcej, a może wydać wyjaśnijmy jeszcze czym jest prąd strumieniowy to jest taki pas bardzo szybko wiejących wiatrów wokół każdego z biegunów i to akurat w przypadku bieguna Północnego to ten prąd strumieniowy oddziela powietrze polarne od powietrza znajdującego się na południe to można jeszcze jeszcze troszeczkę dokładnie powiedzieć po prostu sytuacja wygląda w ten sposób, że ten ten prąd strumieniowy to jest objaw tego, że mamy właśnie tą różnice temperatur od powietrza zwrotnikowego czy niższych szerokości geograficznych i powietrza wysokich szerokości geograficznych stosunkowo wąskim czasie za stosunkowo wąskim pasie jest duża różnica temperatur im większa różnica temperatur tym szybszy ten prąd strumieniowy i tym mniej stabilne, czyli bardziej zmienna pogoda teraz, jeżeli mamy bardzo ciepłe powietrze na północy w okolicach bieguna różnica temperatur jest niewielka w związku, z czym ten prąd strumieniowy, który jest tam wysoko płynie sobie sporo wolniej jest dużo bardziej stacjonarny, jeżeli pojawi się na nim taki mandat, który oznacza, że cieplejsze bądź mniejsze powietrze zostało w 1 miejscu to przy powierzchni ziemi to on zostaje dosyć długo no to są właśnie te zjawiska, które prowadzą do dotychczas ekstremalnych zdarzeń pogodowych jak na to wszystko wpływa ciągłe dopuszczanie do tego systemu dwutlenku węgla i innych gazów cieplarnianych ogólnie rzecz biorąc właśnie zmniejsza różnice temperatur pomiędzy równikiem i Arktykę, dlaczego ogólnie rzecz biorąc w Arktyce mamy ujemny bilans Energi to znaczy powierzchnią ziemi dostaje od słońca mniej energii niż jest wypromowane w kosmos i teraz, jeżeli mamy więcej gazów cieplarnianych to cały czas od słońca powierzchnia ziemi w Arktyce dostaje tyle samo energii, ale zamknięty jest zawór, który wypuszcza energię w kosmos, więc zamiast silnie ujemnego bilansu energii pojawia się ten bilans energii taki dużo bardziej zrównoważone, czyli Arktyka chłodnica, jakby w Arktyce się zatyka i w tym momencie i w tym momencie Arktyka się przegrzewa i prowadzi to do tych do tych zjawisk które, które mamy chciał powiedzieć, że to nie jest nic nowego to, że Arktyka będzie się ogrzewać szybciej niż niższy niż szerokości geograficzne to obliczył już Fanta Heniu z 120 kilka lat temu, więc to dla fizyka nie jest żadnym zaskoczeniem jak ta sytuacja wygląda z punktu widzenia specjalistów chodzi mi o to czy tempo ich charakter tych zachodzących zmian są spodziewane i przewidywane oczywiście mówię o przewidywaniach w ciągu ostatniej obecnie 10 lat czy może jest coś zaskakującego co się dzieje nie wiem wolniejszy, gdzie inaczej to znaczy same podstawowe zjawiska, o których mówimy zachodzą zgodnie z przewidywaniami oczywiście wszystko zależy od naszych emisji gazów cieplarnianych, które są na najmniej przewidywalnym elementem całej układanki natomiast pewne sprzężenia w systemie klimatycznym, czyli skutki tej podwyższonej temperatury czy w Arktyce czy 3 czy Amazonii wycinania lasów czy jeszcze właśnie tego, że spada powierzchnia powierzchnia lodu on dzieją się trochę szybciej niż przewidywaliśmy nie docenialiśmy siły tych sprzężeń siły tych efektów w związku z tym okazuje się, że mamy mniej czasu, żeby zapobiec globalnemu ociepleniu katastrofalnych rozmiarach niż nam się do tej pory wydawało co jest bardzo niepokojące niejaka zmiana co znaczy mniej, czego się spodziewaliśmy, a co wiemy w tej chwili to znaczy nie przypuszczaliśmy, że aż tak szybko będą właśnie występowały tak silne fale upałów i tak ogromny obszar i ogromną powierzchnię i ogromną, że tak powiem intensywność przyjmą pozory lasów na półkuli na półkuli północnej, a przypominam, że nas to jest magazyn węgla i co prawda poza lasu nie narusza magazynu węgla w glebie ten magazyn węgla w glebie na półkuli północnej jest bardzo bardzo duży, ale narusza magazyn węgla na na powierzchni, gdy ta powierzchnia się odsłania no to w tym momencie jeszcze bardziej się ogrzewano i to powoduje kolejne kolejne fakty związane z emisją dwutlenku węgla metanu w tych obszarach, których nastąpiła degradacja 3 czy odniesienie z powodu pożaru czy rozstąpienie górnej warstwy tzw. bo już wiemy, że nie jest wieczna zmarzlina no tak, a patrząc na zjawiska, które są nam mogłem go graficznie emocjonalnie jeszcze bliższe, czyli to, że ostatnio mieliśmy no i burze towarzyszyły im bardzo gwałtowne opady dużego gradu były trąby powietrzne w Polsce troskę w Czechach zdecydowanie to też są zjawiska, które no jak zawsze tak jak uwieść pojedynczo nie można ich zaliczać do do zmian klimatu, ale w sumie sum jak najbardziej, jakie jest to jest podobny mechanizm tutaj również prąd strumieniowy ma coś dopowiedzenia czy takie zjawiska, które w naszych okolicach zachodziły co mają inne przyczyny znaczy przez przez fale upałów i przez to że, że co sami napływa do nas bardzo ciepły bardzo wilgotne powietrze jest trochę więcej energii do rozwoju tych zjawisk i tutaj mamy pewien kłopot, bo to są zjawiska, które stosunkowo słabo one są zlokalizowane w związku z tym stosunkowo słabo daje się zmierzyć, a przynajmniej porównać z tym co było w przeszłości wiemy, że tych zjawisk przeszłości było było trochę zdarzały się silna to tornada zdarzały się bardzo silne bardzo silne burze natomiast w tej chwili wydaje nam się, że tych zjawisk jest jest jest więcej w zasadzie taką jedyną miarą, którą na prawie na pewno można tutaj zastosować to jest maksymalna intensywność opadu no bo ona jest proporcjonalna do ilości energii, która wydziela się w danych może w danych chmurze burzowej no i są znaki, że to maksymalne intensywności opadów burzach w busach rosną to jest taka bezpośrednia miara fizyczna tego, że coś zmienia natomiast jeśli idzie statystyki tych tych zjawisk to, ponieważ one występowały stosunkowo rzadko to dużo trudniej to co obserwujemy w tej chwili po jest powiązać z przeszłością to wynika z samych zasad rachunku prawdopodobieństwa statystyki matematycznej, więc jest to jeszcze troszeczkę potrwa, zanim tutaj będziemy mieli stuprocentową pewność natomiast mamy stuprocentową pewność od strony fizycznej w tych warunkach, które w tej chwili spotykamy częściej w atmosferze tego typu zjawiska mogą być bardziej niszczycielskie, nawiązując jeszcze do tego co wcześniej mówiło jeszcze na temat tempa zmiany klimatu i podwyższania się temperatur globalnych średnich temperatur globalnych to mam taką refleksję, że wygląda na to, że nie mamy najmniejszych szans dotrzymać tych ustaleń porozumienia paryskiego, które zakładały, że do 2007 roku globalna średnia temperatura nie wzrośnie nam względem epoki przedprzemysłowej bardziej niż o 1,52 stopnie chyba nie mamy na to szans, żeby tego dotrzymać od 2 stopnie są jeszcze w granicy możliwości technicznych natomiast pytanie czy granice możliwości politycznych społecznych natomiast 1,5 stopnia to w zasadzie to w zasadzie prawdopodobieństwo jest bliskie bliskie zeru no to jest niestety bardzo zła wiadomość, bo każde każda dziesiąta stopnia ocieplenia ponad to to co mieliśmy maksimum choceńskiej optimum termicznym no to jest większa szansa uruchomienia właśnie niekorzystnego niekorzystnej kaskady zdarzeń, która będzie dalej na pewno napędza to globalne ocieplenie już niezależnie od naszych emisji dlatego jest tak strasznie ważne żeby, żeby tę misję szybko i skutecznie ograniczać to o tym co należałoby zrobić, żeby te emisje spadały porozmawiamy w kolejnej części naszej audycji zapraszamy po informacjach Radia TOK FM naszym gościem jest prof. Szymon Malinowski fizyk atmosfery wydziału fizyki Uniwersytetu Warszawskiego witam państwa ponownie druga część audycji Homo science i ponownie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami wciąż nasz gość prof. Szymon Malinowski fizyk atmosfery wydziału fizyki Uniwersytetu Warszawskiego dzień dobry ponownie dzień dobry rozmawiamy o tym co się dzieje w pogodzie i pośrednio w klimacie ziemi wygląda na to, że intensywności ekstremalnych zjawisk pogodowych się zwiększyła zwiększyła się również częstotliwość występowania takich zjawisk częstotliwość częstotliwość występowania fal upałów no i właśnie rozmawiamy o tym jak w jaki sposób jest to powiązane ze zmianą klimatu pierwszej części audycji mówiliśmy o tym co musiałoby nastąpić, żeby dochować postanowień porozumienia paryskiego i żeby nie przekroczyć tych 2 °C wzrost o 2 °C do 2007 roku względem epoki przedprzemysłowej co musiałoby się stać żebyśmy, żeby ten klimat nam się bardziej niż 2 stopnie nie ocieplił no przede wszystkim to się daje obliczyć jest pojęcie tzw. budżetu węglowego to znaczy ile jeszcze tych gazów cieplarnianych, a w zasadzie ekwiwalentu dwutlenku węgla możemy wypuścić do atmosfery żeby, żeby po prostu nie przekroczyć tej tej granicy tak naprawdę nie ile możemy wypuścić tylko ile może się tam znaleźć w wyniku procesów antropogenicznych procesów naturalnych tutaj mamy problem, bo w wyniku tych procesów naturalnych zaczyna przybywać szybciej niż myśleliśmy, czyli de facto musimy ograniczać emisję gazów cieplarnianych tak jak myśleliśmy, że to trzeba będzie robić, żeby ograniczyć ocieplenie do do 1,5 stopnia, czyli tak naprawdę ściąć emisję o połowę do roku 2030 przypominam jest 8,5 roku od teraz i do zera do roku 2050 to jest bardzo bardzo trudna perspektywa i co właściwie, jakie na, jakie źródła energii jesteśmy w tej chwili skazani w tej pierwszej fazie to znaczy tutaj są 2 aspekty tej sprawy po pierwsze, my oczywiście mamy to naszą wspaniałą cywilizację dzięki temu, że mamy łatwy dostęp do Energi wszelkich usług, który ta energia daje i teraz i teraz proszę sobie wyobrazić metodę tą energię niewiarygodny sposób marnotrawimy, więc pierwszą rzeczą jest takie myślenie ważne są dla nas te usługi które, które dostajemy nie sama energia, czyli musimy tej energii zużywać jak najmniej po to, żeby uzyskać te wszystkie usługi ogrzewanie transport komunikację opiekę zdrowotną napędzania rolnictwo itd. które które aktu, który mamy więc, więc to jest rzecz to jest kompletnie niedoceniane kompletnie położona to znaczy to znaczy kwestia oszczędności energii no fakt, że możemy sobie bez żadnych ograniczeń budować 1,5 czy dwutonowe samochody sprzedawać je szeroko notes to jest to jest coś co co była pomoc dla niego, bo fakt, że możemy z, że budujemy domy, które nie są energooszczędne notowała o pomstę do nieba jest mnóstwo jest mnóstwo rzeczy których, których nie robimy druga rzecz jest taka, że nawet, jeżeli zaczniemy tej energii używa w sposób bardziej oszczędne to i tak przynajmniej energii w postaci elektryczności będzie nam potrzeba więcej, bo bardzo wiele procesów związanych z oszczędnym używaniu energii to wymaga energii w postaci elektryczności i teraz musimy zadbać o źródła prądu elektrycznego energii elektrycznej, które z 1 strony nie będą emitować gazów cieplarnianych dwutlenku węgla do atmosfery będą także jeśli bioróżnorodność najmniej najmniej szkodliwe, a z drugiej strony zapewnią nam te usługi na znośnym czy czy dobrym poziomie no tutaj tych opcji jest bardzo bardzo niedużo z tego powodu za w zasadzie to jest kwestia zamiany energii słonecznej w energię elektryczną zamiany energii wiatru części energii wiatru w tę energię elektryczną w minimalnym zakresie może energię pływów morskich czy geotermalną no i kolejna opcja, która nam zostaje to jest opcja jądrowa to znaczy energetyka jądrowa, która ma niesłychanie niski ślad węglowy taki jak energetyka wiatrowa natomiast produkuje tę energię w sposób przewidywalny i kontrolowany, czego nie można powiedzieć o produkcję energii z pogody, zwłaszcza biorąc pod uwagę fakt, że ta pogoda robi się coraz bardziej szalona to znaczy coraz bardziej zmienna a jakie jeszcze elementy gospodarki oprócz ograniczenia zużycia energii przedstawienia się na energię czystą są kluczowe dlatego, aby powstrzymać jeszcze większa ocieplanie się klimatu no drugi problem, jaki mamy związane z ociepleniem klimatu to jest kwestia wody dostępu dowody i tutaj jest kluczowa kwestia lasów i bioróżnorodności i mokradeł myśmy strasznie wysuszyło wszystkie nasze rządy teraz przypomnijmy, że ziemia jest pokryta 34 wodą trochę mniej niż 34 reszta to jest ląd i teraz w zasadzie cała cała woda która, która jest dostępna dla procesów życiowych to jest woda, która wyparowała z oceanu i spadła na powierzchni ziemi teraz jeśli tej wody nie zatrzymamy w systemach biologicznych to po pierwsze, woda będzie padać tylko blisko stosunkowo Wybrzeże oceanu, bo to nie jest tak, że woda, która spada gdzieś na Ukrainie czy w Kazachstanie to jest ta woda, która wyparowała na oceanie Atlantyckim tylko czysta woda, która wyparowała na oceanie Atlantyckim spadła w Europie środkowej nie spłynęła z obszaru Europy Środkowej do do domów tylko tylko została zatrzymana w roślinności w procesie Ewa potrafi piracki wyparowała z powrotem i potem skondensowana spadła dalej tak samo z wodą nad nami ta woda, która spada u nas to w dużej części czy w pewnej części to nie jest woda, która wyparowała z Bałtyku co oceanu atlantyckiego, ale też pewnej części woda, która wyparowała po tym, jak spadła na obszarze Francji Niemiec czy tych krajów, które leżą na zachód od nas, bo przeważa cyrkulacja zachodnia, jeżeli my nie jesteśmy w stanie zatrzymać tej tej wody w systemie biologicznym w lasach w mokradłach w tej tzw. naturalnej retencji to jest taki system, który jak gąbka i magazynuje, a potem w chwilach ciepła czy braku wody po pierwsze, trzyma dla procesów życiowych po po drugie, po trochu wypuszcza do atmosfery w procesie parowania no to w tym momencie Ross reguluje cały cały cykle cały cykl wodny no i tutaj właśnie te 2 rzeczy kwestia redukcji energii kwestia utrzymania tych obszarów wysokiej bioróżnorodności szczególnie podmokłych jest jest kluczowa natomiast my wycinamy lasy na wielką skalę częściowo także z tego powodu, żeby wyhodować coraz więcej w coraz więcej zwierząt, które zjadamy prawda w tej chwili sytuacja na świecie wygląda w ten sposób na lądach za mniej więcej 35% to są ludzie mniej więcej 60 czy troszkę więcej niż 60% to są zwierzęta, które hodujemy po to, żeby je zjadać areszt to jest cały dziki świat zwierząt no i teraz te zwierzęta, które hodujemy po to, żeby je zjadać one bardzo efektywnie, że tak powiem przekształcają te proteiny, które już były zawarte w produktach rolnych na protein w swoim swoje mniejsze moglibyśmy żyć bezpośrednio na tych Proteina, które są zawarte w produktach rolnych i zwolnić sporą część powierzchni pod tak powiem Renato realizację w związku z tym no rolnictwo kwestia tego jak zarządzamy powierzchnią ziemi to jest to kolejny kluczowy element powstrzymania kryzysu klimatycznego, czyli tak naprawdę czeka nas dużo zmian głównie można powiedzieć politycznych i psychicznych społecznych takich, na które musimy zdecydować to chyba głównie dochodzi zmiany nastąpią pytanie jest takie czy nastąpią zmiany wskutek naszego przemyślanego działania czy wskutek tego, że właśnie nastąpi katastrofa, więc mamy mamy w zasadzie ten wybór przed sobą prawda no tutaj kluczowe staje się to jakim ludziom pozbyć po zwala podejmować decyzje w imieniu ogółu i tutaj tak naprawdę każdy głos wyborczy się liczy i trzeba po prostu stawiać na tych ludzi, którzy po prostu rozumiejąc nas czeka i będą starać również rozwiązań tak by jakieś rozwiązania wdrożyć no i edukacja, bo tylko wtedy możemy wybrać odpowiednich ludzi jeżeli, więc myślę, czego od nich należy oczekiwać artysta dziękujemy naszemu gościowi pełni dzisiaj prof. Szymon Malinowski fizyk atmosfery wydziału fizyki Uniwersytetu Warszawskiego i zaprzyjaźnionego serwisu nauka o klimacie, do którego czytania gorąco państwa zachęcamy dziękuję bardzo, zapraszamy państwa na naszą audycję zawsze w sobotę 1340 teraz czas na informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA