REKLAMA

Prezydent Wojciech Jaruzelski – miał być gwarantem status quo, jego wygrana była początkiem końca PRL

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-07-19 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
53:45 min.
Udostępnij:

19 lipca 1989r. Wojciech Jaruzelski został wybrany na prezydenta PRL – o tle wydarzeń które do tego doprowadziły, a także konsekwencjach tego wyboru opowiadał prof. Andrzej Friszke historyk PAN.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
kilka minut po piętnastej ruszają obrady zgromadzenia Narodowego posłowie senatorowie mają wybrać Polakom prezydenta jest 1 jedyny kandydat wyniku z okrągłostołowych porozumień oraz akceptacji Watykanu Moskwy i Waszyngtonu gen. Wojciech Jaruzelski sprawa ma pójść szybko, ale idzie długo i mozolnie zacina się zaraz na początku chodzi o to, że procedura przewiduje 2 możliwości głosowania poprzez imienne karty lub oświadczenie ustne trzeba się na coś zdecydować dodatkowo Rozwiń » pada propozycja by rozstrzygnąć czy głosować tajnie czy też jawnie kolejni posłowie mają szereg uwag unoszą się wątpliwości minuty lecą z przerażeniem patrzy, że grzęźniemy w dyskusji proceduralnej załamuje ręce marszałek Sejmu jak kilka godzin wreszcie czas na prezentację kandydata honory czyni poseł PZPR Marian Orzechowski generał armii Wojciech Jaruzelski wybitny Polak dzielny żołnierz jest człowiekiem ogromnej pracowitości obowiązku osobistej skromności jest żarliwym zwolennikiem przewożonego humanizmem demokratycznego socjalizmu wytrawny mąż stanu cieszący się niekwestionowanym autorytetem na wschodzi na Zachodzie zadeklarowany rzecznik dialogu tym, którzy pamiętają nieodległe stan wojenny jakoś trudno ten dialog uwierzyć, ale kandydat jest geopolityczne jak trafnie nazwał Zbigniew Brzeziński i ma być wybrany dla dobra zachodzących w Polsce i całym bloku wschodnim przemian parlamentarzyści głosują jest już dwudziesta pierwsza 30 Jaruzelski przechodzi 1 głosem czym jest absolutnie wstrząśnięty wiedział, że powszechnego entuzjazmu nie budzi, ale nie spodziewał się, że wybrany zostanie nieomal cudem tyle, że to jeszcze nie koniec poseł Jan Maria Rokita przekonuje, że generał nie tylko nie ma nad datku 1 głosu, ale się do wyboru dokładnie pół głosu zabrakło na dywagacjach większości bezwzględnej, choć kolejne pół godziny zegar bije dwudziestą drugą potem jeszcze przerwa w obradach i Jaruzelski może ślubować uroczyście narodowi polskiemu na koniec wygłasza krótkie przemówienia pragnę być prezydentem porozumienia z reprezentantem wszystkich Polaków chciałbym też pozyskać zaufanie tych, którzy wyrażają sprzeciw lub niechęć wobec mojej osoby z najlepszą wolą będę służył narodowi służył wcześnie tej, która nie zginęła w tej, która jest tej, która będzie w stenogramie sejmowym czytam o długotrwałych oklaskach jest 19 lipca 1989 roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka jest z nami prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk dobry wieczór panie profesorze dobry wieczór ponoć polityczną podstawę do wyboru gen. Wojciecha Jaruzelskiego na prezydenta stworzył i mniej ni więcej tylko Aleksander Kwaśniewski, bo na przełomie lutego marca roku osiemdziesiątego dziewiątego rzecz jasna obrady okrągłego stołu, a można powiedzieć szerzej proces negocjacji władze z opozycją utkną w takim martwym punkcie to wtedy Aleksander Kwaśniewski miał złożyć taką propozycję, która w tamtym czasie pozwoliła ocalić ten proces negocjacyjny my zgadzamy się na Senat wybrany wolnych wyborach we zgadzać się na powołanie urzędu prezydenta i wybór na to stanowisko Jaruzelskiego tak to szło no tak tam nazwisko nie padło co w swoim czasie było przedmiotem różnych kontrowersji wyjaśnień no ale nie padło w sposób formalny, bo rzeczy wszyscy wiedzieli, że to jest kandydat PZPR na prezydenta, a związane to było pewne wzory definiowaniem całego ustroju jeszcze zanim doszło do wyborów czerwcowych, zanim doszło do tego co już wiemy jak wyglądało to partia sobie wymyśliła taką konstrukcję czy partia Ano Jaruzelski ze swoimi ludźmi wymyślił taką konstrukcję, że pojawi się urząd prezydenta w nowej nowym systemie ustrojowym prawda po okrągłym stole ten urząd prezydenta będzie miał bardzo silną władzę będzie mogło zahamować ewentualnie jakieś zmiany, które były niepożądane zbyt daleko idące w gruncie rzeczy wokół prezydenta skupi się Centralna władza Państwowa kosztem PZPR czyta PZPR trochę została na marginesie, ale potężna władza została skoncentrowana osobie przyszłego prezydenta no i z tym żyć tak oni poszli na okrągły stół się toczyły negocjacje, jaka ma być ta władza prezydenta, jaki zakres możliwości stosowania ustawy czy prezydent będzie mógł rozwiązać parlament czy prezydentowi podlegają siły zbrojne wiele innych wątków wszystkie one jednak wskazywały, że ten prezydent ma być bardzo silny no oczywiście to ze strony przedstawicieli Solidarności wywoływało opór, bo mogłoby się tak okazać szczególnie obawiali, że to się zgodzimy na różne wolności demokratyczne na prawda spór realizowany Sejm itd. ale to wszystko będzie bez znaczenia, bo prezydent będzie w każdej chwili mógł coś zablokować i w tym momencie rzeczywiście pojawiło się ten pomysł Aleksandra Kwaśniewskiego co, do którego Aleksander Kwaśniewski przekonuje i nie ma żadnych powodów, żeby nie wierzyć, że to była jego wejście przed szereg i właśnie propozycja no skoro tak to spróbujmy porozmawiać w ten sposób, że wybory do Senatu też instytucji nowej będą całkowicie wolne i to oczywiście było było zasadnicze nad tą zmieniło cały bieg dalszy rozważań, ale o prezydenturze nie tylko prezydent, żeby następnie jak wiemy ten Senat pochodzący z wolnych wyboru no stało się czynnikiem rozsadzają czym taką konstrukcję ustrojową, której partia miała mieć wszystkie lejce, że tak powiem ta propozycja mnie wszystkie leki ta propozycja Aleksandra Kwaśniewskiego pada 2marca 81009. roku ja natomiast chciałbym zacytować pewną wypowiedź, która została udzielona Dziennikowi telewizyjnemu 12maja, bo pan panie profesorze powiedział o tym, że expressis verbis nazwisko Jaruzelskiego nie padło, choć oczywiście doskonale wszyscy wiedzieli, kto owym prezydentem miałby zostać not owego 12maja prof. Janusz Reykowski członek biura politycznego KC PZPR, który komentował ogłoszone tego dnia skład tzw. listy krajowej pytany o to dlaczego nie ma na tej liście nazwiska Wojciecha Jaruzelskiego odpowiedział, że istnieje zamiar zaproponowania kandydatury generała na urząd prezydenta o o no ale to było po okrągłym stole no to prawda, ale przed wyborami czerwcowymi, bo on się skończyły się dobrze będę chyba 6kwietnia no to już mamy maj środek właśnie kampanii prezydenckiej na opak tak to to jakby ta wypowiedź to nie wywołała jakieś jakiegoś poruszenia wielkiego w gruncie rzeczy było wiadomo, że taki jest plan strony partyjną rządowej no i jakości, że tak powiem to w gruncie rzeczy negocjatorzy strony opozycyjnych jestem liczyli się z tym godzili może trzeba by powiedzieć dlaczego, bo o żyjemy w takich czasach, że prawda Jaruzelskiemu pamięta się to, żeby oczywiście 13grudnia, że był grudzień 70, że był na czele reżimu, który ludzi więzi 10 000 prawie internowany itd. to wszystko pamiętamy oczywiście ci ludzie, którzy wtedy żyli podejmowali decyzje też pamiętali tyle tylko, że to nie jest cała prawda druga część tej prawdy, które dzisiaj zrzeszają rzadko przypomina to była taka, że gen. Jaruzelski po pierwsze, zgodził się na ten proces reform zgodzić, że na ten proces reform i bez tego bez zgody towar w ogóle by się nie toczyło ani żaden okrągły stół nie wybory czerwcowe on był znak PN zwornikiem władzy PRL bez jego zgody bez jego akceptacji to wszystko nie miałoby miejsca no, więc to wyznaczało sytuację, jakby na dziś w tamtym czasie po drugie, Polska nadal była częścią układu Warszawskiego bloku wschodniego świat zachodni to wszystko respektował ani Amerykanie ani Anglicy ani inne kraje NATO nie zamierzały tak by naruszyć zasadę, że Polska jest częścią bloku wschodniego zatem reformatorzy, którzy bardzo źle nawet wspominali Jaruzelskiego musieli się z tym liczyć ze zmiany, które następują muszą się odbywać przy zachowaniu no geopolitycznych realiów jak to wtedy mówiono, a to oznaczało, że Jaruzelski jest jakby potrzebny jego istotna rola jest potrzebna chociażby po to, żeby stabilizować sytuację międzynarodową, żeby mając tak brutalnie Moskwa się nie przeraziła nie wściekła nie zagrodziła drogę do tych reform potrzebny był ten element stabilizujący i dający, że tak powiem w Moskwie takie poczucie, że sytuacja w Polsce pod kontrolą nie dzieją jakieś straszne rzeczy nie należy wpadać w panikę w gruncie rzeczy rola Jaruzelskiego na tych elementach była zbudowana w tym czasie to jeszcze będą pytać panie profesorze, ale teraz chciałabym przez chwilę zatrzymać się przy pewnym paradoksie, który ma miejsce po wyborach czerwcowych, bo oczywiście PZPR ponosi w tych wyborach klęskę to jest bezdyskusyjne okazuje się, że jedyną deską ratunku dla polskiej zjednoczonej partii Robotniczej jest konsekwentne trwanie przy okrągłych stołów owych postanowieniach i biuro polityczne już 6czerwca deklaruje, że PZPR była jest i pozostać pragnie parterem lojalnym, otrzymując czym zobowiązań, bo nadal aktualna jest przecież ta prezydentura dla Wojciecha Jaruzelskiego prawda o tak czy wybory czerwcowe, które były klęską partii wspomina pani listę krajową, na której Jaruzelskiego nie było, ale byli na niej wszyscy liderzy PZPR i polegli, a Kiszczak Ciosek i pre i inaczej, kto tam był premierem Nowakowski oczywiście wszyscy oni byli na tej liście krajowej oni przepadli w wyborach nie dostali się w ogóle do Sejmu w związku z tym to było wstrząs psychologiczny również, że przywódcy państwa o czołowe osobistości nie wchodzą do Sejmu i i oczywiście była był taki element przerażenia po tamtej stronie no ale cóż nie mogli zrobić ani oczywiście mogli przewrócić cały stolik teoretycznie było to możliwe, czyli na czas nie uznać wyników wyboru no i podjąć jakieś awantury w gruncie rzeczy, które by oznaczały bardzo dramatyczne jak zdarzenia na realnie to strony nie poszli, więc też nie ma o tym co mówić za wiarę na posiedzeniu kierownictwa partii uznano, że będą akceptować te wybory dla nich bardzo gorzkie i grać dalej krótko mówiąc to rzeczywiście to jest to, o czym pani mówi rozmowy, które pójdą w 2 kierunkach po pierwsze, oczywiście, żeby przeprowadzić wybór prezydenta Jaruzelskiego to jest dla nich pierwsze najważniejsze na drugie to może o tym będziemy mówić, że jest inny temat, ale jak skonstruować rząd jak skonstruować rząd znowu tutaj osobą bardzo kluczowa jest właśnie prof. Reykowski Terry podejmuje sondażową rozmowę z Adamem Michnikiem i być może też Bronisławem Geremkiem no 3 czy oni widzą jakąś możliwość, żeby ludzie Solidarności weszli do rządu, bo konsekwencje, że tak po wyborów czerwcowych no ta partia doznała tak potężnej klęski, że zachwiała się pewność w tym czy ona nadal może rządzić i słusznie, że zachwiała no bo to była tak spektakularna porażka wiadomo było że, że nie ma przyzwolenia społecznego na to, żeby sama PZPR jak do tej pory przez 30 parę lat rządziła kraj no teraz 2 teksty 1 tajny drugi jak najbardziej jawne nawet opublikowane pierwsze tajne w czerwcu stołeczna służba bezpieczeństwa przygotowuje taki raport, a w nim wprost pisze o prezydenturze dla generała jako uwaga 1 szansie na przeciwwagę dla opozycji i dalsze trwanie przy władzy, a drugi tekst no oczywiście artykuł Adama Michnika jesteśmy już 3lipca 81009. roku pierwszą stronę gazety wyborczej wasz prezydent nasz premier redaktor Michnik pisze tak potrzebny jest układ nowy możliwy do zaaprobowania przez wszystkie główne siły polityczne nowy, ale gwarantujący kontynuację takim układem może być porozumienie na mocy, którego prezydentem zostanie wybrany kandydat z PZPR, a tekę premiera misja sformowania rządu powierzona kandydatowi Solidarności tak jest IT skonsumowanie tej sytuacji, w której zacząłem trochę opowiadać to znaczy, że Polska już nie może być w rękach PZPR, że jest potrzebny podział władzy no ale samo to stwierdzenie szalenie rewolucyjny jak na tamte czasy, bo przypominam, że PZPR nagle PPR potem PZPR rządził polską czterdziestego piątego roku nigdy nie było przerwy w tym nigdy nie było inaczej wydawało się to być częścią, jakby natury systemu wschodniego systemu krajach podporządkowanych Moskwie wszędzie tak było zatem pojawienie się pomysł, że właśnie wasz prezydent nasz premier jest postulatem podziału władzy pomiędzy partie, które zostaje jej prezydent, a rząd, który nie będzie rządem PZPR ta ten artykuł oczywiście też był związany z różnymi rozmowami kolorowymi, a to wspomniała rozmowę z Rajkowski prof. Reykowski no bo po stronie taktem bardziej światłych myślących działaczy kierownictwa partii no była to próba wyjścia z impasu próba wyjścia z impasu żeby, żeby ten rząd był w miarę stabilny on musiał być stabilny dlatego, że to był bardzo dramatyczny czas dużych napięć społecznych politycznych wielkiego kryzysu gospodarczego, o czym konsekwentnie od wielu lat jeszcze nie mówi nie pamięta, a Polska była bliska właśnie bankructwa w związku z tym tak to nikt nie mógł sobie marzyć o tym, że stworzy rząd postawi na swoim już potrzebne było tak taka konstrukcja władz naczelnych państwa, żeby Polska była partnerem w relacjach wschód zachód również dotyczących spraw ekonomicznych no i ta wizja wasz prezydent nasz premier była taką propozycją wtedy nasze wydawała tak rewolucyjna, że ja przypomnę, że w Gazecie ukazały się szereg wypowiedzi bardzo różnych wybitnych osób, które mówiły, że to jest szalony pomysł za daleko nie wolno tak drastycznie się posuwać do przodu no kilka tygodnie później okazało się to absolutną realnością, a nawet kilka dni później, bo Jaruzelskiego przez wybraną na prezydenta 11lipca teraz chciałabym przytoczyć pewną wymianę zdań pokazującą, że rzeczywiście to wszystko się wykluwa 11lipca Jerzy Urban, nawiązując właśnie z ustaleń okrągłego stołu mówi tak ta umowa przewiduje, że urząd prezydenta o znacznych uprawnieniach będzie obsadzony przez PZPR padło nazwisko Wojciecha Jaruzelskiego jest prawdopodobna kandydatura natychmiast na wypowiedź Jerzego Urbana reaguje Janusz Onyszkiewicz, który wydaje takie oświadczenie to nieprawda umowa okrągłego stołu jest całkiem jawna i ani część zasadnicza ani aneksy nie zawierają takiego zapisu nie rozumiem, celując uczącej niezgodnej z faktami wypowiedzi ministra Jerzego Urbana oczywiście mówił pan profesor o tym, że to nie było zapisane tak w postanowieniu okrągłostołowych to była umowa ustna Urban składa dodatkowe wyjaśnienia umowa okrągłego stołu stanowiła dla koalicji większość w parlamencie wystarczającą m.in. dla wyboru prezydenta, który to urząd ma być czynnikiem ciągłości Państwowej i ustrojowej nie czyniono też tajemnicy z tego czy kandydatura zostanie usunięta, choć nie było to rzecz jasna, bo być mogło być nie mogło przedmiotem umowy przy okrągłym stole no tutaj właściwie Urban całą rzeczy wyjaśnia, ale sam generał panie profesorze to też jest bardzo ważny wątek w tej historii po prostu Hamlet zoomie tak no on Hamlet bazuje, dlatego że on się czegoś takiego nie spodziewał to znaczy spodziewał się, że przybędą prezydenta miała wybrać zgromadzenie narodowe, czyli połączone Izby Sejmu Senatu nie tak jak dzisiaj, że prezydenta wybiera cały naród prawda wszyscy uprawnienie to jest kompetencja Sejmu Senatu połączonych izb no i teraz staw w okresie podpisywania kontraktu okrągłego stołu im do głowy nie przyszło, że tak przegrają Senat, że tam nie będzie żadnych ludzi PZPR no oprócz 1, że dostaną czerwoną kartką społeczeństwa prognozowała, ale to oznaczało, że tak powiem w tym Sejmie może nie być większości dla wyboru może nie będzie większości dla wyboru i on nagle z Nakłem był przerażony tym, że stanie do wyboru prezydencki i nie otrzyma koniecznej liczby głosów, czyli 50% głosów +1 no i to była wtedy ogromna kompromitacja, więc Jaruzelski był cieniem honorowym takim wojskowym honorowy i właśnie nie dopuszczał myśli o takiej sytuacji, żeby dostać tzw. czerwoną kartkę prawda w publicznej były w publicznych wyborach stąd pojawiły się jego wątpliwości czy w ogóle ma próbować wstawać do tego, bo do tej do tej rywalizacji z drugiej strony trzeba powiedzieć wrócić do tego wątku, że za Jaruzelskim ciągnęła się zła opinia ludzi Solidarności z tym musieli się liczyć również przywódcy związku i również ci którzy, jakby wiedzieli, że idziemy do tego, że Jaruzelski będzie prezydentem, ale publicznie to zaakceptować publicznie wypowiedzieć masą członkowskim tym ludziom, którzy przeszli przez doświadczenie stanu wojennego tak będziemy głosować na Jaruzelskiego to było nie podobieństwo to raziłoby zerwaniem kompletnie więzi pomiędzy przywódcami Solidarności, a pod, a tymi masami, zwłaszcza ludzi prawda no właśnie, którzy przeszli przez różne szykany przez więzienia i tak dary to cała sytuacja była szalenie delikatna również psychologicznie zatem po stronie opozycji opozycja nie mogła poprzeć Jaruzelskiego, chociaż musiała się zgodzić z tym, że musi być wybrany bardzo trudna sytuacja jeszcze raz powtórzę opozycja wiedziała rząd musi być wybrany, żeby cały proces zmian był stabilny z ustabilizowanej musi toczyć dalej, ale jednocześnie z tych z powodu tych wszystkich zaszłości nie mogłaby poprzeć bez obawy, że wywołał oburzenie społeczne wobec siebie z radaru zresztą panie profesorze to oburzenie społeczne było już widoczne Jaruzelski nie był impregnowane na tę sygnały, które do niego docierały z ulic Warszawy Krakowa Opola Kielc Radomia tam 6 tam wszędzie protestowano tak przeciwko jego potencjalnemu wyborowi 30czerwca jest dość istotne zdarzenie mają miejsce obrad plenum KC klubu poselskiego PZPR Jaruzelski tam oświadcza, że nie zamierza kandydować na urząd prezydenta mówi tak nie uchylam się od odpowiedzialności musi jednak brać pod uwagę realia społeczne wiem dobrze, że opinia publiczna kojarzy mnie częściej ze stanem wojennym dużo rzadziej z linią reform i Jaruzelski wysuwa kandydaturę Czesława Kiszczaka, która powiedzmy sobie otwarcie ma jeszcze mniejsza szansa ta teza, bo się porusza w tej logice, że jeszcze Kiszczak był gospodarzem okrągłego stołu i no i mogły pojedziemy uchodzić za tego, który ten okrągły stół firmowały tą całą drogę nie tylko akceptowała w gruncie rzeczy ustawia można można także po no halę i no ale właśnie gen. Kiszczak generałem policji, jeżeli mówimy, że Jaruzelski stał na czele reżimu stanu wojennego donieśli do więzień tak licznie na domiar Kiszczak bezpośredniej wsadzał nadzorował te więzienia, więc to można by zupełnie bez sensu to już w ogóle nie było żadnej możliwości poparcia ja Kiszczaka na na ten urząd ale dlaczego Jaruzelski ogłaszał Kiszczaka, bo tak naprawdę to był jego trochę taki alter ego Kiszczak był człowiekiem, który w poprzednich latach był głównym współpracownikiem Jaruzelskiego pani, a jeszcze długo się bardzo znali wiele lat wcześniej mieli do siebie absolutne zaufanie i w zasadzie tam innej osoby nie było, którą mogliby wysunąć miała szansę uzyskać wybór jakąś akceptację czy w partii w ogóle społecznie na nie było takiej osoby więc, aby zmuszały go będzie Jaruzelski ja bym powiedział jeszcze 1 rzecz, którą ten wątek myślę, że musimy dorzucić, bo się posuwamy dzień po dniu ku rozstrzygnięciu, a mianowicie kościół katolicki kościół katolicki wtedy kierownictwo Episkopatu było współuczestnikiem całego tego manewru reformatorskie, bo i okrągłego stołu bardzo pilnowało, żeby doszło do tego okrągłego stołu udzielało mu wsparcia i potwierdzało wiarygodność zawartych tam porozumień i oczywiście o sprawie prezydentury to trochę mniej wiemy, ale na tyle wiemy, że oczywiście kościół był tu też czym zarówno z tak po próbował wzmocnić Jaruzelskiego, żeby on się nie wycofał, a z drugiej strony próbował rozmawiać z bliskimi kościoła ludźmi kierownictwie opozycji Solidarności już wtedy prawda posłom po posłami na Sejm, żeby Jaruzelskiego wybrać z punktu widzenia kościoła było to bardzo ważne, dlaczego dobrze znowu wrócić do tego co dzisiaj, jakby w ogóle kościół inaczej się prezentuje na scenie publicznej udział mogą nie wiedzieć kościół miał parę pryncypiów którymi się wtedy kierował po pierwsze, żeby nie dopuścić w Polsce do nadmiernego konfliktu podziału społecznego jest nie daj Boże jak Ross główna ulica po drugie, żeby zapewnić możliwie dużą stabilizację państwa no, a zatem zbudować porozumienie porozumienie 2 walczących ze sobą od osiemdziesiątego pierwszego roku sił przez wszystkie lata kościół dążył do tego, żeby ten konflikt nie przeszedł fazę gorącą fazę dzieje się rozbija głowy czy nie daj Boże krew przeleje i przeciwnie, żeby powróciła prowadziły walki dialogu społecznego kompromisu między głównymi siłami politycznymi oto kościół zabiegał no jak mówił kościół no to myślę prymas Glemp w domyśle arcybiskup Dąbrowski i Jan Paweł II w Rzymie to są 3 kluczowe postacie kościoła, które w całej tej rozgrywce, że tak pełne są kluczowe ważne, a taką osobą, która można powiedzieć chodzi po gabinetach namawia prowadzi kuluarowe rozmowy był ksiądz Alojzy Orszulik szalenie ważne w tych wszystkich uzgadnianiu kompromis na 13lipca do doradcy Jaruzelskiego płk. Górnickiego zadzwonił z Rzymu pułkownik przepraszam biskup Jerzy Dąbrowski informację, że papież postanowił ogłosić wznowienie stosunków dyplomatycznych między PRL-em, a stolicą Apostolską zostanie ogłoszone w święto świętej Jadwigi tego dnia również ze względu na to jak oświadczył Dąbrowski, że będzie oczekiwany wybór Jaruzelskiego na zgromadzeniu Narodowym, ale skoro jesteśmy przy tym układzie międzynarodowym panie profesorze to wrócę teraz do tej geopolityki i dlaczego Wojciech Jaruzelski miał i musiał być wybrany, kiedy 30czerwca rezygnuje z ubiegania się o prezydenturę to kilkanaście dni później od dziewiątego do 11lipca jest w Warszawie prezydent George Bush i podczas tej istotnej wizyty też jest wywierana presja na gen. Jaruzelskiego, żeby jednak kandydował, bo tak jak pan profesor mówił wcześniej był tym gwarantem pewnej stabilności przemian, jakie zachodziły wtedy w Polsce w całym bloku wschodnim Zbigniew Brzeziński w liście do Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który napisał w sierpniu 80 tego dziewiątego roku nazwał Jaruzelskiego prezydentem geopolitycznym i to chyba trafnie ujmuje naturę tej sytuacji absolutnie absolutnie dobrze pani powiedziała jeszcze można wzbogacić jest opublikowany zresztą moje przez Instytut studiów politycznych to korespondencja ambasadora amerykańskiego w Warszawie, który rozmawia tutaj z różnymi stronami politycznymi partią z opozycją ludzi Solidarności i wysyła raporty tak Pm do Waszyngtonu, a też czasem odbiera raport naciera instrukcję właśnie trzeba powiedzieć departamentu stanu to wszystko jest jasne i jest tam wytłumaczone Ameryka prowadzi tak powiem gremia międzynarodowo w skali światowej o zakończenie zimnej wojny o doprowadzenie do przełamania tej sytuacji prawda związek reński kontra stany Zjednoczone wyścig zbrojeń wszystko co z tym się kojarzy chce doprowadzić do no uspokojenia sytuacji w Europie między mocarstwami, a zatem, a zatem dąży do tego, żeby Gorbaczow, który jest w Moskwie pierwszym sekretarzem dzielnie przeziębił tak to PS, żeby tam się coś stało co zachwiało pozycję Gorbaczowa i teraz Polska jest samym środku tego wszystkiego to znaczy jest miejscem, gdzie zmiany postąpiły najdalej w żadnym innym krajów bloku wschodniego nie postąpiły tak daleko opozycja jest już w parlamencie to jest bardzo dużo prawda i teraz chodzi o to, żeby Polska tak po zachowała umiar w wychodzeniu z dotychczasowego układu Jaruzelski jest potrzebny jako stabilizator sytuacji w Polsce i stabilizator sytuacji międzynarodowej dających Gorbaczowowi też poczucie, że Polska nie wypadła z orbity bloku wschodniego i Amerykanie świetnie wiedzą i chcą, żeby właśnie ta stabilizacja nastąpiła zatem prezydentura Jaruzelskiego jest konieczna również z punktu widzenia Stanów zjednoczonych no i w takich ramach ta cała gra się toczy, a jednocześnie do końca nie wiadomo czy Jaruzelski zostanie przez zgromadzenie narodowe wybrany, bo Mieczysław Rakowski się denerwuje sojusznicy nie są naszymi sojusznikami mówi oczywiście o ZSL i Stronnictwie demokratycznym, bo grupa posłów z tych ugrupowań satelickich konsekwentnie odmawiała Jaruzelskiemu swojego poparcia tak funkcjonariusze będą nosili stale malejącej popularności generała wśród aparatu partyjnego pojawiała się obawa, że może nawet swoje PZPR nie zagłosują, więc sytuacja przed 19 lipca była dość napięta napięta nerwowa no powiedzmy sobie też, że to co pani powiedziała dość od 2 w sytuacji takiej psychologicznie ważny, że te wybory 4czerwca, że ta partia przegrała to, że tam nie ma liderów PZPR w sejmie powoduje, że następuje takie, bo takie rozproszenie taka Best demobilizacja tych tych partii w różnym stopniu to różnie przebiegały w PZPN, że też oczywiście tam się pojawili różni ludzie nad którymi oni nie w pełni panują są to osoby z jakichś dołów partyjnych często i tak da i sytuacja nie jest pewna nie można tego zagwarantować tak, że na pewno wszyscy w tajnym głosowaniu oddadzą takie głosy jak należy i teraz mało o tym wiemy bo w zasadzie mało na ten temat zebrano relacji mało ludzie chcieli opowiadać no ale przez całą pewnością możemy powiedzieć, że w tym wśród tych posłów też krążą właśnie wysłannicy kościoła, którzy przekonują różne osoby, które miały wątpliwości, zwłaszcza do boksu Solidarności, ale też myślę, że zakres celu tak było no do PZPR to może niekoniecznie, ale tam z kolei są inne kontakty może tego Jaruzelskiego jednak trzeba wybrać no i generalnie faktycznie do samego końca rzecz jest niepewna, szczególnie że nie wiadomo jak się zachowają ludzie Solidarności no generalnie ludzie Solidarności nie będą na niego głosować to jakby deklarują publicznie nie mogą tego zrobić z przyczyn, o których tutaj mówiłem na wizerunek generała kojarzy 13grudnia nie mogą tego zrobić, żeby poprzeć no ale właśnie tu się zaczyna takie bardzo skrupulatne liczenie głosu m.in. ambasador Davis też to pisze do Waszyngtonu takie liczenie głosów jak to zrobić, żeby jednak te proporcje w sejmie tak ukształtować, żeby on jednak został wybrany i to ono właśnie John Davis przekonuje część solidarnościowych parlamentarzystów by pomogli w wyborze Jaruzelskiego, a tak tak tak na tak tak zapisane, ale też myślę, że to samo robi to samo moim zdaniem robią księża czy biskupi no pewnie ksiądz Orszulik tak naprawdę jest to jest to niezbędne tak powiem, żeby cały układ dalej funkcjonował i toczył się w kierunku coraz głębszych zmian reform, więc układają pewną konstrukcję, która jest tak Pm kilku posłów o opozycji Solidarności odda głosy wstrzymujące tym samym, że tak powiem obniży obniży ten pro, który musi Jaruzelski osiągnąć i w sumie ostatecznie zostanie wybrany 1 głosem to teraz skoro doszliśmy do zgromadzenia Narodowego i 19lipca tylko dodam, że prowadzili obrady wspólnie marszałkowie Sejmu Senatu rzecz jasna Mikołaj Kozakiewicz i Andrzej Stelmachowski, zanim parlamentarzyści przeszli do tego wyboru to spore regulaminowe trwały niemal 2 godziny fascynująca jest lektura stenogramów sejmowych z tego posiedzenia dostępnych na stronie sejmowej, więc naszym słuchaczom zainteresowanym zainteresowanych tematem gorąco tele, które polecam kandydatura Jaruzelskiego została zgłoszona przez Mariana Orzechowskiego szefa klubu poselskiego PZPR on po nim głos zabrał przewodniczący Bronisław Geremek i coś mówił Geremek podkreślił, że przyszła konstytucja musi zapewniać możliwość wyboru prezydenta w głosowaniu powszechnym odwołał się również do słów Lecha Wałęsy, który 14lipca mówił, że sytuacja Polski narzuca wybór prezydenta pochodzącego z obozu władzy pociąg ramek do mówił dalej tak klub obywatelski wyrasta z doświadczenia lat osiemdziesiątych z posiewu nadziei, którą była Solidarność i doświadczenia unicestwienia tej nadziei 13grudnia osiemdziesiątego pierwszego roku momentu wprowadzenia stanu wojennego zapomnieć tego niepodobna pozostajemy wierni sobie wierni naszemu Ruchowi wierni środowiskom, które w tym zgromadzeniu reprezentujemy dodał też, że prezydent będzie służył interesom całego kraju wybrałam ten fragment przemówienia Bronisława Geremka bo, bo on też dobrze pasuje do tego co pan profesor powiedział znaczy ten ten fragment i jakby był tłumaczeniem stanowiska Solidarności, dlaczego oni muszą przyłożyć do tego wszystkiego ręka, ale nie zapominają o tym no co jest odpowiedzialnością gen. Jaruzelskiego takie i co jest odpowiedzialnością co ludzie padali raczej ludzie, którzy głosowali na solidarne no była to trudna niewątpliwie sytuacja była niewątpliwie trudna sytuacja, dlatego że rzeczywiście wielu ludzi patrzy na scenę publiczną w sposób bardzo symboliczny no na tej scenie postacią dominującą był właśnie Jaruzelski przez minione prawie 10 dla i mogli oni patrzeć na to jak to wszystko nie wyszedł zmienia ono posłowia on jakby tak jest dalej to mogło być bardzo wielu denerwujące irytującą po sobie szczerze było było stąd później prawda zbudowanie takiego silnego oporu to już mówi o wojnie na górze tzw. że Jaruzelski musi odejść dość tego ono zyskiwało dosyć duży pokaz dosyć duże zrozumienie, bo dopiero wtedy dla bardzo wielu osób nastąpiła radykalna zmiana już niema Jaruzelskiego był 10 lat odszedł, ale dopóki on nie odszedł no coś jest pierwszym sekretarzem czy jest prezydentem to można powiedzieć wszystko jedno prawami, a dla wielu ludzi tak na to patrzyło i trudno im to było wytłumaczyć ty arkana takie jednak właśnie polityki globalnej polityki stabilizacji drażnienia tygrysa Radzieckiego itd. na nie byli na to wrażliwi za bardzo, więc to było napięcie to wywoływało też protesty sprzeciwy no i te słowa Geremka tutaj dosyć dobrze poddają no ale właśnie racja, że tak po dalszego kontynuowania reform była taka, że Jaruzelski musiałby prezydent przeszedł 1 głosem mówił pan profesor przed chwilą przeciwko Jaruzelskiemu głosowali swoje i 6 posłów ZSL 4 z SD i jeden z PZPR i jego wybór został uratowany przez senatora Andrzeja Wielowieyski ego, który z 6 innymi parlamentarzystami oddał głos nieważny, obniżając minimum, które umożliwiało ten wybór kluczowy głos za oddał senator Stanisław Bernatowicz 3 z obywatelskiego klubu parlamentarnego i tomu panie profesorze dzień upokorzenia Jaruzelskiego, bo Jerzy Urban w liście do Jaruzelskiego notował później tak 19 lipca był dla mnie dniem bardziej przerażającym niż dzień po wyborach do Sejmu Senatu los kraju dosłownie zależał od tego czy jakiś gość wyszedł czynie wyszedł za swoją potrzebą raz, że to posiedzenie trwało wiele godzin ten wybór dokonał się późnym wieczorem to wszystko było transmitowane przez telewizję no ten 1 głos ten wybór właściwie Sławski przeciwników politycznych ta no tak była pani mówi to było pokaże to było upokorzenie ktoś, kto jest pół roku wcześniej trząsł krajem w zasadzie od niego wszystko zależało ostatecznie się poddał tej procedurze to właśnie dostał 1 głos można było to powiedzieć, że z łaski łaski opozycji został został głową państwa, ale ja bym powiedział tak czy oczywiście nie wiem co się działo duszy gen. Jaruzelskiego, ale powiedziałbym, że on potrafił stanąć na wysokości zadania w następnych tygodniach, bo był potrzebny dalej był potrzebny już jako głowa państwa w sprawie konstruowania tego rządu, bo ta alternatywa Adama Michnika, którą pani przypomniała słynna wasz prezydent nasz premier no wymagała dopełnienia tej drugiej części Jaruzelski wprawdzie nie od razu chciał dopełnić tej drugiej części wymyślił sobie, że Kiszczak powinien zostać premierem mianował Kiszczaka na premiera no ale to było, że tak powiem kompletnie nieracjonalne musiało skończyć całkowitą porażką i trzeba powiedzieć, że potrafi uświadomić, że musi zrealizować tą drugą część układu wasz prezydent nasz premier jeszcze zapytam ten 19 lipca tak zupełnie na marginesie, ale myślę, że to jest ciekawe tego samego dnia o godzinie dwudziestej czasu londyńskiego dwudziestej pierwszej czasu polskiego w jednym z londyńskich szpitali zmarł prezydent RP na uchodźstwie Kazimierz Sabbat i niemal natychmiast ten urząd został zaprzysiężony wyznaczony wyznaczony przez niego następca, czyli Ryszard Kaczorowski to znów zapowiadają Pp pozwoli pani, że wejdę słowo, bo to jest właściwie taka druga sprawa pobierze dramatyczna niezwykle prawda tu się premiera prezydenta Jaruzelskiego, a ta nagle na stacji metra w wyniku ataku serca umiera Kazimierz Sabbat ja znałem osobiście Kazimierza Sabbata rozmawiałem z nim parę razy dłużej w prywatnych warunkach to oczywiście nie była postać porównywalna w tym sensie, że rzecz, że miał taką moc polityczną, ale był to człowiek czynny na emigracji całe życie i czy wielkiej szlachetności postać wybitna oczywiście on tak nie do końca z tym co się dzieje zgadzał no ale faktycznie moment jego zgonu no na brzmiał niezwykle dramatycznie dla osób, które się trochę interesowały wiedziały kim jest za bardzo na emigrację było to było to niezwykłe rzeczywiście zdarzeń Kaczorowski składał swoją przysięgę tuż po tym, jak został zaprzysiężony gen. Jaruzelski na prezydenta jej kadencja Ryszarda Kaczorowskiego potrwała kilka godzin dłużej niż Wojciecha Jaruzelskiego, kiedy prezydentem został Lech Wałęsa no to tym samym o sprawowanie władzy na uchodźstwie przez Ryszarda Kaczorowskiego dobiegło końca, a co po 19 lipca i 19 lipca myślało polskie społeczeństwo no wie pani społeczeństwo myślało różnie społeczeństwo było podzielone Polacy nie byli, że tak by jednolicie zwolennikami opozycji jak czasem można by sądzić z różnych komentarz oczywiście Solidarność wygrała tak potężni jak mówimy, ale to nie znaczy, że parę milionów głosów nie padło na ludzi związanej z władzą tyle tylko, że tych głosów było za mało, żeby przeprowadzić wybory ostatecznie ludzi opozycji było więcej i dlatego właśnie ten Senat był 99 senatorów na na 1 tabuny ludzi opozycji, ale przez to nie znaczy, że te proporcje społeczeństwie tak wyglądał, a zatem ludzie z aparatu władzy związani z aparatem władzy zajmujące stanowiska nomenklaturą owe ja obliczam, że to jest wraz z rodzinami około 2 000 000 obywateli, którzy byli zaangażowani w system władzy PRL mieli poczucie, że są beneficjentami tego systemu no oni się bali oczywiście oni się bali, dokąd to pójdzie jak daleko będzie zmierzało czy nie zostaną odebrane i środki życia i pozycję materialne i prawdę stanowiska itd. tak dalej no z drugiej strony była oczywiście opozycja ludzie Solidarności ogromna część większość moim zdaniem społeczeństwa sympatyzująca z bez opozycją no, która miała nadzieję na dalszy bieg spraw dalsze poszerzanie demokratyzacji kraju dlatego Jaruzelskiego patrzyła kasy okiem oczywiście no jak wiemy będzie też dzielić prawda kilka miesięcy później w ramach wojny na górze znajdą się ludzie Solidarności, którzy będą chcieli przyspieszenia zmian w tym odejście Jaruzelskiego i tacy, dla których nie było takie ważne no i wreszcie trzeci segment to jest tzw. milcząca większość to jest ogromna część społeczeństwa, które jak zawsze głównie patrzy na swoje warunki życia codziennego na warunki materialne i patrzy na to władze jaka by ona w gruncie rzeczy nie była czy oni poprawiają mój byt czy pogarszają zbyt i i no i ci ludzie oczywiście też byli zirytowani, dlatego że rok osiemdziesiąty dziewiąty od lata jeszcze przyspiesza jest rokiem inflacji w gwałtownej inflacji gwałtowny gwałtownego znakiem ubytku pieniądza siły nabywczej pieniądza za chwilę w sierpniu będzie tzw. urynkowienie cen rolnictwa, czyli artykuły rolne w tym mięso skoczą kilkukrotnie kilkukrotnie ceny prawda zacznie, że to to co opowiadają ludzie raz ten wysyp różnych prawda łóżek na ulice ceną w przypadku mięsa to może nie dawna ulica na bazary najrozmaitsze prawda, gdzie promieniach słońca będzie sprzedawane mięso to są zupełnie niezwykłe rzeczy, które się wtedy działy dosyć przerażające, jeżeli tak się nad tym zastanowić no, które w gruncie rzeczy wypełniały codzienne zadania nadzieje obawy milionów zwykłych Polaków, więc tam społeczeństwo było podzielone jeszcze raz mówię, a wielu nie bardzo patrzyło na to jak zmienia się miejsce Polski w Europie czy i o ile się zmienia demokracja wolność jednostki tylko patrzyła na swoje codzienne potrzeby no niestety to jest ta, która smutne, bo myśmy trochę o tym zapomnieli przez wiele lat myśląc o tym jak wybieraliśmy się na niepodległość na demokrację, a niestety dla dużej części naszego kraju nie jest ważne specjalne jak widzimy w ostatnich latach, zwłaszcza po swoim wyborze Jaruzelskim w końcu nie miał innego wyjścia, o czym pan profesor mówił tylko mianować premiera Tadeusza mazowieckiego, którego kandydatura została wysunięta przez Lecha Wałęsy i właściwie od tej pory władza coraz bardziej wymyka się komunistom z rąk na koniec chciałbym pana profesora zapale co jest, bo jedno słowo jest właśnie, zanim na koniec, bo my tak mówimy ja bym chciał je 1 korektę projekt ukazała się książka wzeszłym roku dalej Tomasza Nałęczów czas przełom bo, czyli od wydarzenia, o których mówimy troszkę dalej i to co znaleźli Nałęczowie to bardzo ciekawy wątek, który nie był specjalnie znany, a mianowicie po, że gen. Jaruzelski właśnie w porozumieniu z prymasem Glempem układał też perspektywę co dalej i tam się pojawiła po raz pierwszy kandydatura mazowieckiego jako możliwego premiera czyli jakby można powiedzieć, że doszło 2 torami z 1 strony Wałęsa oczywiście odczynniki nie chcę zmieniać tego co wiemy prawda w tym w tym trybie prawda, kto ma być nazwiska wymienione Geremek Kuroń Mazowiecki szukanie tak po większości dla tej kandydatury i rozbicie koalicji z PSL-em, ale drugim torem kuluarowych toczyły się rozmowy prezydenta Jaruzelskiego z prymasem Glempem gdzieś ta kandydatura była swoja przypadkiem oswojona uznano, że to jest z możliwych wariantów jest najlepszy na koniec panie profesorze chciałam pana poprosić o ocenę tej krótkiej prezydentury gen. Wojciecha Jaruzelskiego Jaruzelski był prezydentem jednak cienia w pewnym sensie to znaczy jak przyszedł rząd mazowieckiego to właściwie gen. Jaruzelski był osobą może być mała aktywną akceptował wszystkie główne zmiany, które w Polsce nastąpiły nigdzie tak pewnie próbował stanąć okoniem, kiedy zmieniono konstytucję jak wprowadzono plan Balcerowicza on wszędzie tak powiem akceptował podpisywał co potrzeba nie próbował dezorganizować żaden sposób racji stanu nowego państwa, gdy przemian ustrojowych to jest niezwykłe to jest niezwykłe ja bardzo doceniam gotową dużo kosztowało to dużo kosztować wątpliwie kraj który, który Polska zmieniała to było coś dla niego zupełnie nieoczekiwanego nowego niepewnego i może nawet groźnego oczywiście musiał się bać o swoją partię o swoich towarzyszy o swoich oficerów prawda to był naturalny jego krąg, który może całe życie obraca, niemniej tak powiem potrafią się wznieść ponad taki egoizm środowiskowy i to jest rzecz cenna to jest rzecz cenna także udzielał pewnego wsparcia muszę powiedzieć nowym władzom na scenie międzynarodowej no powiedzmy, że na Zachodzie to nasi przywódcy premier Mazowiecki poruszali się dosyć swobodnie, ale np. znany zapis rozmowy prezydenta Mitterranda to były bardzo ważne sprawy związane zjednoczenie Niemiec był tam Jaruzelski był tam Mazowieckiej oni wspólnie rozmawiali z prezydentem premierem Francji no i trzeba powiedzieć, bo znamy ten zapis tutaj Jaruzelskiego całkowicie lojalny wobec tej linii spraw międzynarodowych które, którą realizował rząd mazowieckiego i w zasadzie nie ma żadnego powodu, żeby uważać był nielojalny wobec wobec Rosjan wobec Wschodu w zasadzie też jego postawa była postawą taką lekko wycofano nie, akcentując swojej nadrzędności pozostawiającą pole premierowi ministrowi spraw zagranicznych, ale jednocześnie, że tak powiem dawał taki atak taki tak taką, jakby osłonę do tych relacji z Moskwą ja uważam per saldo, że jego rola jako stabilizatora tej przemiany ustrojowej przez tych kilka kluczowych miesięcy do OPS do połowy roku dziewięćdziesiątego była bardzo pozytywna czy niemożna nie mnie nie spotkałem się, tak więc żadną opinią czegokolwiek badacza czy polityka, który mówił, że to była rola negatywna czy destrukcyjna oczywiście próbował pewne rzeczy jak rozumiem hamować np. właśnie zmiany w MSW czy Szymonie, ale też pewne do tego stopnia znaczy jeszcze był prezydentem jak w gruncie rzeczy te resorty znalazły się w rękach ludzi opozycji nie próbował tego zahamować zagrodzić drogę i zmianą w związku z tym był człowiekiem, który ewoluował ewoluował uznał państwo zrodzone prawda po osiemdziesiątym dziewiątym roku nowo nowe w sensie ustrojowym sensie zasad fundamentalnych też inaczej oceniające geopolitykę za państwo, któremu był lojalny, wobec którego był lojalny można więcej niż lojalny próbujący tak powiem pomagać pewnym to przynajmniej prof. Andrzej Friszke Polska Akademia Nauk był moim państwa gościem bardzo dziękuję panie profesorze za rozmowę dziękuję bardzo, dziękuję za wspólnie spędzoną godzinę życia spokojnej nocy do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA