REKLAMA

Esperanto. Co sprawiło, że pomysł Zamenhofa chwycił?

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-07-26 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:10 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
na początku była wieża Babel, czyli Białystok w drugiej połowie dziewiętnastego wieku dynamicznie rozwijające niemiecki Polski żydowski rosyjski kulturowy tygiel krzyżują się ze sobą religie katolicka mój Rzeszowa prawosławnej ewangelicka na głównym rynku zwanym pozornym konglomerat narodowości w takim mieście dorasta chłopczyk, który później napisze, iż wrażliwa natura przekonuje się na każdym kroku, że zróżnicowanie językowe jest jedyną lub przynajmniej Rozwiń » główną przyczyną, która dzieli ludzką rodzinę na wrogie obozy Ludwik chciałby temu zaradzić sam mówi widzisz także po polsku rosyjsku zna łacinę grekę, ale marzy o języku uniwersalnym międzynarodowym pracuje nad tym już w gimnazjum potem są studia medyczne w Moskwie Warszawie, ale prac koncepcyjnych nie przerywa potem rozpoczyna praktykę okulistyczną zakłada rodzinę i wreszcie jest ten moment, kiedy wieloletnie badania lingwistyczne można ująć w formie skończonej nawet wydrukowanej z pomocą przychodzi mu teść bogatego wiejski kupiec to on finansuje pierwszy nakład podręcznika do nauki esperanto pierwszą zasadą tego języka jest prostota reguły gramatyczne mieszczą się na 1 kartce przypadły koligacji deklinacji czasy są regularne i mają niezmienne końcówki leksykalne oparta jest na językach romańskich dzięki przyrost com i przedrostki com samemu można tworzyć nowe rasy Ludwik Zamenhof rozsyła pierwsze egzemplarze po świecie i czeka na świat reakcje jest 26lipca 1800 osiemdziesiątego siódmego roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka jest z nami tego wieczora Robert Kamiński przewodniczący polskiego związku jeszcze raz jest z nami tego wieczora Robert Kamiński przewodniczący polskiego związku esperantystów dobry wieczór nowe wiersze bohaterem naszej dzisiejszej dyskusji jest oczywiście Ludwik Zamenhof przychodzi na świat w 1800 pięćdziesiątym dziewiątym roku urodził się w rodzinie żydowskiej, a dzieciństwo spędził w polsko rosyjsko żydowskich niemieckim w Białymstoku, do którego do miasta rodzice Zamenhofa przenieśli się z Tykocina i zamieszkali w Białymstoku przy ulicy Zielnej 6 niedaleko bazaru mego placu mam wrażenie, że miejsce, w którym dorastał Ludwik Zamenhof miało znaczenie kluczowe wręcz formacyjne myślę, że tak do tych narodowości jeszcze pewnie można tylko dorzucić białostockich, ale myślę, żeby Białegostoku nie byłoby Zamenhofa nie byłoby esperanta to miejsce było bardzo ważna dla powstania idei Białystok to był taki istny tygiel kulturowy Ludwik chłonął atmosferę i chłoną ją już jako dziecko, bo mając 10 lat napisał taki dramat wieża Babel, czyli tragedia w ZUS Białostocka w 5 aktach i z tego, że dramatów wynika, że chłopiec uważał, że główną przyczyną nieporozumień i sporów między ludźmi jest bariera językowa widać napatrzył się na sąsiadów sprawa i z lewa widział nie potrafią się ze sobą dogadać no myślę, że miał na to czasami nawet bolesne przykłady Białystok takie typowe miasto przygraniczne mieszanka narodowości mieszanka języków no i jak zwykle związane z tym konflikty nieporozumienia i on to widziałbym przyciągną i to było jego taką, jakby codziennością jak hodowała pozwoli to się działo później jak pisał w takim mieście bardziej niż gdziekolwiek wrażliwa natura odczuwanie szczęście wielo etniczną ości przekonuje się na każdym kroku, że zróżnicowanie językowe jest jedyną lub przynajmniej główną przyczyną, która dzieli ludzką rodzinę na wrogie obozy tak oczywiście pisał po po latach był utalentowany jak rozumiem językowo ojciec pracował sam chowa rzecz jasna Marek Zamenhof pracował jako nauczyciel uczył języków obcych najpierw w domu Zabłudowski potem we własnej szkole potem w gimnazjum realnym i mały Ludwik wykazywał nadzwyczajny talent do nauki języków obcych tak to słowo dość dobrze oczywiście pierwszym językiem to był język rosyjski początkowo był bardzo zafascynowany chciał nawet być poetą języka rosyjskiego to on po studiach po pobycie w Moskwie ten zapał mu przeszedł oczywiście, gdyż język Polski warunkowo oczywiście studiował później pada wiele języków już prace nad swoim językiem, proszę bardzo, przydało, kiedy zaczął uczęszczać do klasycznego gimnazjum uczy się także łaciny i greki ponoć właśnie w gimnazjum opracował swój pierwszy język, który potem został nazwany prawa esperanto PEM czytałam taki wywiad z Ludwikiem Krzysztofem, który był wnukiem Zamenhofa, który cytował wiersze dziadka w tym języku właśnie prawa esperanto z czasów gimnazjalnych oczywiście nie zaryzykuje teraz odczytanie jak to powinno ładnie brzmieć, niemniej jednak w tłumaczeniu na język Polski chodziło o to, że nie przyjaźni między narodami zginie zginie już czas na ile poważne były te pierwsze próby no stworzenia uniwersalnego języka te gimnazjalne myślę, że one były bardzo jeszcze takie naiwne badacze doszukali się nawet bodajże 5 takich wersji, która języków Zamenhofa on później dojrzałem do tego, że wiele rzeczy tam jednak trzeba zmienić uprościć nawet artyści czytając czasami te fragmenty w tym kraju w wieku gimnazjalnym w Warszawie już, bo to było w zasadzie pojawiło się to trzeciego pobytu w Warszawie może czasami nawet mają problemy z rozumieniem niektórych fragmentów dlatego nowi wiemy, że to było bardzo takie jeszcze niedoskonały, ale on miał świadomość ciągle to szlifował poprawiał i ciągle był jak gdyby w trakcie udoskonalania tego swojego Rio czy to jest także ta myśl o stworzenie uniwersalnego języka to powstała u niego tak sama z siebie czy też młody Ludwik spotkał się z takimi pomysłami, które oczywiście miały miejsce już wcześniej o potrzebie powstania takiego ogólnego języka pisał Platon tak w średniowieczu powstało kilka projektów tzw. języka filozoficznego, który nie nadawały się do do mówienia na co dzień potem wiek siedemnasty wielkim orędownikiem stworzenia takiego języka uniwersalnego był Kartezjusz projekty swoich języków tworzyli Newton light nic tak hermetyczne skomplikowane, więc nie zdobyły popularności to nie jest tak, że to była rzecz nowa to była myśl, która gdzieś tam już Świtała w historii ludzkości mi naprawdę tęgie umysły próbował jakoś się do tego zabrać, więc jak to było Zamenhofa no myślę rząd też trafił na tej de nie jestem tak bardzo to jestem Zamenhofa ołowiem, bo są ludzie, którzy bardzo dokładnie analizują jego działalność, ale myślą też miał świadomość takich potrzeb to świadomość potrzeby stworzenia języka Międzynarodowego zostawionego myślę, że ten właśnie Białystok w tym pomógł mam wolny od świadomość pojawiła się już troszkę później i on cały czas jednak podąża tą ścieżką i stało się to swoje marzenie jakość zrealizować, żeby to było oczywiście coś na tyle użytecznego funkcjonalnego, bo te wcześniejsze projekty były rzeczywiście takie zupełnie mnie nie nie na życie nie na życie po prostu tak zupełnie niepraktyczna ukończył medycynę studiował w Moskwie i Warszawie medycyna zupełnie praktyczny zawód prawda na pewno ojciec był zadowolony potem się ożenił wybranką jest Klara Silver NIK z Kowna córka bogatego kupca co nie jest bez znaczenia, bo też będzie wspomagał Zamenhofa w jego działaniach lingwistycznych no mamy bardzo ważną datę 26lipca 1800 osiemdziesiątego siódmego roku po 2 lat szukania wydawcy dzięki wsparciu finansowemu teścia przed chwilą mówiłam ukazuje się rosyjskojęzyczna książka język międzynarodowy przedmowa podręcznik kompletny pod pseudonimem dr esperanto to opowiedzmy coś o tym podręczniku Zamachowski, który przygotował od razu Wolf językowe ma oczywiście carskiej Rosji pierwsza musiała ukazać się wersja rosyjskojęzyczna potem była dość szybko wersja polskojęzyczna i bodajże niemiecka francuska on długo najpierw wojował z cenzurą, bo przecież nie było takie proste cokolwiek wydać potem dość długo szukał właśnie wydawcy gry nie chcieli pukali się trochę z całą on tak myślę co tu przy przynosi nie chcieli no i udało się wreszcie wydawnictwo Keplera w Warszawie podjął się wydania tej broszurki to myślę, że warto wspomnieć też o nie tylko wsparciu teścia czy rzeczywiście pomógł młodych zamachowców poważną kwotą, ale również moralnym wsparciu żony, która była bardzo pomocne bardzo wspierała Ludwika bardzo też chciała, żeby to jego dzieło ukazało się to bardzo też wierzyła w jego idee prawda bardzo tak też się bardzo dobrze znał esperanto od początku tam rodzina zamachowców też w Taranto panowała w zasadzie wszyscy bracia i wyższej dalsza rodzina i właśnie po tych różnych perturbacjach wreszcie udało się znaleźć wydawcę 26lipca książka pierwsza wersja językowa okazuje się zatem takie proste pytanie jak się tworzy język sztuczny język no myślę, że to nie jest proste pytania i trudno nam odpowiedzieć obecnie, że komputerów w link wielu lingwistów nawet ludzie jak bawią się można odpowiedzieć tworzenie sztucznych języków no ale można stworzyć jakiś związek nawet tak jak władcy pierścieni język klin Golański, którym ponoć jest grupa ludzi, którym się wrażeniu posługuje, ale sztuką jest znaleźć stworzyć tak doskonałą konstrukcję, która przyciągnie odpowiednią grupę użytkowników ten podręcznik, ale oni stworzą z tego projektu rzeczywiście język używany ligi realne no tak, bo to trzeba stworzyć sztuczny język, ale potem trzeba go ożywić tak, a tym momentem ożywienia będą użytkownicy tego języka, którzy leją w niego ducha to to kiedy ten podręcznik trafia na rynek to, czego się Zamenhof spodziewa się zamysł był taki pełen różnych obaw wątpliwości nie wiedział czy to się przyjmie czynnie i on początkowo ostatni taki pomysł, żeby w podręczniku można publikować takie kupony ludzie decydowali mili jest odesłać taki kupon deklarując, że nauczą się tego języka jak uzbierała 60 000 000 takich osób to pomysł troszkę dziwny, ale mimo nie zabrania tego im dokończenia tej idei tych karteczek, stając się zacięło się coraz bardziej podobać i co więcej osób zaczęło pisać Zamenhofa on ten podręcznik po prostu rozsyła po świecie i m.in. te pieniądze, które miało też chciano również posłem na korespondencję potrzeba było to podręcznik gdzieś pokazać, więc pan wysyłał go do redakcji gazet do znanych osób do pisarzy i toastu pokazywał prosił o opinie no i były opinie bardzo różną od takich dryfujących prawnego mogą zniechęcić, ale BOR byli też entuzjaści, którzy szybko jak docenili to konstrukcja tego języka bardzo szybko porzucili np. Wola PiS IPO, czyli wcześniej już po i wchodzące w 2 Rapid no niestety zbyt skomplikowany i no nie rokował nadzieje na przetrwanie po śmierci jego twórcy i ci ludzie, którzy właśnie już próbowali uczyć się w lotniku jak dostali rękę w ręce podręcznik samochodową no bardzo często po prostu przechodzili do nauki w Santa, a podręcznik był niewielką książeczką w zasadzie sam podręcznik zajmował ktoś kto, czyli dowodzi to jak on był dobrze przemyślany, że te podstawowych 16 reguł było zamieść umieszczonych na 66 stronach dlatego był taki rozkładany arkusze, gdzie było 900 słów taki był pierwszy słownik i to umożliwiało już bardzo dobre porozumiewanie się wrocławianie właśnie wraz ze skałami ciemno na początku Józek nie używano nazwy esperanta był to tak nazywał Ludwig język międzynarodowy dopiero później, stojąc treści od pseudonimu podczas mszy Zamenhofa ukrył nazwali ten wykaz strat pierwszą zasadą esperanto jest prostota, ale to, że język jest prosty wcale nie oznacza, że można go się bardzo szybko nauczyć tak zapytam ciekawości jak długo pan uczył się esperanta ja chodziłem na takich kursów w Łodzi trwa pierwszy kurs chyba 6 miesięcy potem był wyjazd na międzynarodowe spotkanie tam jeździłem już zaczynam mówić tam się przełamałem domówienia, bo to też ważny moment, ale są ludzie bardzo zdolni potrafią się nawet miesiąc nauczyć tych reguł podstaw apotem potrzeba trochę słownictwa jednak przyswoić, bo bez tego trudno trochę, chociaż no genialny pomysł zamachu było wykorzystywanie wykorzystanie słów międzynarodowych, bo on odkrył, że w wielu językach no właśnie tutaj do europejskich jest w językach romańskich dużo wspólnych słów i on wyszedł z Legią od tej od tego założenia, że najpierw wybieramy słowa międzynarodowo używane w innych językach co znakomicie ułatwiło opanowanie słownictwa, chociaż Polak musi poświęcić czasu na naukę słów więcej niż ci, którzy posługują się językami romańskimi, bo to właśnie z nich pochodzi 75% tzw. rdzeni z języków romańskich bądź łaciny, tak więc my Polacy mamy troszeczkę gorzej porozmawiajmy chwilę o tym języku jego konstrukcji, bo tak odrzucone są koniu Gac oraz deklinacji wprowadzony jest 1 rodzaj NIK la i biernik, który się tworzy przez dodanie końcówki en czas też są regularne mają niezmienne końcówki jak sobie czytałem tych zastaw, które rządzą esperanto pomyślałam sobie języku polskim o tym jak oni skomplikowane dla obcokrajowców i ile mamy tych wszystkich wyjątków odmiany deklinacji nieregularności tego wszystkiego pomyślałam sobie ów w esperanto tylko wszystkiego nie ma dokładnych nie ma wyjątków no to jest ogromne ułatwienie i wielkim ułatwieniem jest ta takie składanie słów mamy rdzeń mamy grupę przymrozków i przylądków i dzięki mając obie grupy możemy tworzyć słownictwo czasami jest także jest oddzielna słowo nadano rzeczonym możemy skleić SD w jakimś przedrostkiem będzie to zrozumiałe każdy wie chodzi i to to jest też ogromne ułatwienie w przyswajaniu słów by spotykały się z takim określeniem to jest język z klocków i tras jak pan opisywał to myślę sobie, że to jest dobry opis czy mamy ten rdzeń mamy przyrost i przedrostki, gdyby mógł pan na jakiś przykład podać no np. Uju, która oznacza pojemnik np. sukę RO to będzie cukier sugerują to jest po prostu pojemnik na cukier, czyli Wieliczka tak i możemy stworzyć bardzo względną możemy tworzyć np. pojemnik na korki no nie ma takiego słowa w języku polskim, ale jeżeli zrobimy korkują, bo korki to jest po prostu korek to będzie pojemnik na korki jest zrozumiałe logiczne, chociaż myślę, że w wielu językach takich słów nie ma, ale zostają często to opuszczone i najważniejsze jest to zrozumiałe, chociaż notabene zestawienia są nieużywanej nikt takich dziwnych ustawień na siłę nie tworzy, ale jak, gdyby znając te klocki rozumiemy, o co chodzi ponoć z polskiego Zamenhof wziął akcent na przedostatnią sylabę system fonetyczny bez długich krótkich samogłosek prawda to tak tak to dla nas to jest ułatwienie dla nas ten akcent, czyli akcentujemy po swojemu no, więc tak w języku obcym w zasadzie studentom jest bardzo łatwe do nauczenia samodzielnego trzeba tylko troszeczkę na początku pewnych polskojęzycznych nawyków my się pozbawić się albo może ktoś startują rekomendujemy, jeżeli chcesz nauczyć się samodzielnie przyjść do nas przerobimy stopą kawałek pokażemy ci te nawyki pochodzące z polskiego języka, żeby to nie pamiętam, żeby nie stosować Tęcza dalej pójdzie ci bardzo łatwo i no właśnie to esperanto Socios, a my ludzie czytając tamtą czy też kasacją, a my tu pokazujemy, że to ujmować ich krótkie to jest jeden z takich elementów, które trzeba pokazać pamiętaj i wtedy po takiej krótkiej konsultacji taki człowiek, który samemu uczy się tego języka nowych ułatwień rzeczywiście może spore postępy uczyć wracam do końcówki dziewiętnastego wieku, kiedy mamy już u podręcznik język międzynarodowy przedmowa podręcznik kompletny przypomnę pod pseudonimem dr esperanto mamy Zamenhofa, który tak jak pan powiedział wysyła kolejne egzemplarze po świecie i czeka na reakcję mówił pan też, że zainteresował się językiem osoby, których zainteresowanie było cenne, bo np. były znane, bo były szanowane i jeden z takich pierwszych armię admiratorów esperanta stał się Antoni Grabowski to był inżynier zawodu zamiłowania literat znawca 30 języków i potem esperanto ci mówili o nim, że stał się lirę esperanta, czyli osobą, która jak rozumiem tak też no zachwyciła się esperanto pomogła wypromowaniu esperanta na świecie tak to była osoba bardzo ważna ruch esperancki innego nazywamy ojcem poezji jest irlandzki to był człowiek bardzo ciekawe zainteresowany właśnie literaturą i on w tym momencie trafił na podręcznik Zamenhofa i bardzo gotowa interesował zaczął się uczyć samodzielnie i stwierdził, że jest to wspaniała rzecz i postanowił odwiedzić Zamenhofa pojechał do niego do domu do Warszawy i pukał bez wcześniejszego uprzedzenia i przed zaczął rozmowę z esperanto i tak my tak symbolicznie to przyjęliśmy plan jeszcze to była taka pierwsza rozmowa w języku esperanto osobą obcą bankowcy są głównie korespondował na początku to był pierwszy człowiek, który przyszedł już nauczył się podstaw rozmawiał z zamachowcem projekt taktyczne jak równy równym, a poseł bardzo ciekawa w tej chwili 4lipca minęła setna rocznica jego śmierci zresztą upamiętniliśmy spotkaniem w Warszawie przyjechał na to spotkanie z nóg Zamenhofa i prawnuk także było, a spotkaliśmy się kwot budynkiem na ulicy Hożej 42 tam jest taka ładna tablice upamiętniające upamiętniająca Grabowskiego tam mieszkał no bo sympatyczną uroczyste złożenie kwiatów oczywiście zabrzmiało esperanto no bo jakżeby nie i potem pojechaliśmy jeszcze na cmentarz Powązki odwiedzić grób właśnie rodzinie Grabowski żądana jest naprawdę ważna postać czy mamy Antoniego Grabowskiego, ale też dzieło Zamenhofa zaczęła omawiać prasa tak listy z chęcią pomocy w popularyzacji nowego języka nadchodzą do Zamenhofa z Polski Francji Bułgarii Rosji czy możemy wymienić jeszcze jakieś inne znane nazwiska osób, które zaangażowały się w esperanto było trochę takich osób znanych np. zainteresował się to stoi co też popartą idei korespondował z całym chaosem były różne to takie mam autorytety głównie z Zachodu tak w tej chwili jakoś nie nie przy nie mogę przytoczyć z nas jest taki znany, ale było sporo takich autorytetów zaczęły się pojawiać właśnie ciekawe propozycje Zamenhof poczuł, że idea jak wyroczni kiełkować zaczyna być coraz bardziej popularna ludzie, mimo że część tych opinii była niezbyt pochlebny to jednak coś więcej pojawiają się zjazd ta korespondencja rosła z dnia na dzień oraz korespondencję oczywiście potrzeba dalszych nakładów podręcznika on się okazuje osiemdziesiątym siódmym roku, a potem jak to jest dalej z tymi nakładami w o jaki liczby egzemplarzy mówimy, kto dokładnie pamiętam, ale rzeczywiście ta książka na początku była osiągana leżała w księgarniach, ale potem trzeba było drukować zresztą pojawiły się wersje narodowe i staranności w różnych krajach proces robić jak kopie swoich narodowych języka i też w ten sposób wspomagali, bo no pojawiły się bardzo różne wersje tej teki książeczki, którą nazywamy nowa libero i to jest taki taka nasza na 2 to była pierwsza książka umożliwiło potem my w Ełku 900 szóstym dodaje, że nie w momencie 900 pierwszym pojawił się on tak takie będą fundamenty esperanto, bo była w tym momencie taka powstał taki pomysł, że to jest to jednak nie jest jeszcze doskonałe i pojawiły się takie głosy również Grabowski miał wątpliwości, że może jednak esperanto trzeba poprawić moich zamachów ogłosił taki rodzaj jak referendum, proszę bardzo, zgłaszajcie poprawki będziemy pracować nad uzyskałem nie jest to przecież projekt to nie jest rzecz gotowa idealna skończona no i po przeanalizowaniu tych wszystkich poprawek psów oraz propozycji poprawek twierdzi, że ona jednak nie wnoszą nic specjalnie znaczącego bardzo dokonującego pan związek i te poprawki zostały, jakby odrzucone również Grabowski stwierdził, że nie ma sensu na siłę poprawiać i też wycofał się i potem już wszyscy sta stosowali się to tego wydawnictwa fundament to jest Anto i to wydawnictwo jest jakby ciągle taką aktualną bazą tym są podstawą Bertrand, a zapytam o życie codzienne, bo to jest także najpierw były pieniądze na teścia, które poszły na ten pierwszy nakład na rozsyłanie poszczególnych egzemplarzy po świecie potem były kolejne nakłady było zaangażowanie Zamenhofa w korespondencję w promocję tego sporo tego sobie radził finansowo czy nadal pracował w swoim wyuczonym fachu esperanto pochłonęło go w pewnym momencie całkowicie czy na tym zarabia cokolwiek czy też nie bardzo dla nas offowym nie wiodło się na najlepiej zawód okulisty no nie był jakimś takim bardzo popularnym dowodem tak troszkę nazywano go lekarzem ludzi biednych rzeczywiście on nie zrobił jakiegoś wielkiego gabinetu takich znaczących pacjentów wiodło się bardzo skromnie i próbował dorabiać w innych miejscach niż Warszawa wyjechał na kilka lat do Grodna tam pracował w szpitalu udzielał się w życiu kulturalnym godna ale, toteż nie było takim idealnym rozwiązaniem próbował próbował próbował, ale wreszcie pomogli mu inwestorom treści, bo zaproponowano mu redagowanie takiego czasopisma jednego z pierwszych w zasadzie na równość w świecie studenckim i to czasopismo nazwano la z Francji to ideału mu to pewien stały dochód i redagowaniu tego czasopisma i to jakby ustabilizowało mu troszkę też życie zawodowe, bo on mógł mieć stałe gabinet mógł i pracować i poświęca się dalej Ruchowi studenckiemu, ale generalnie nigdy wielkich profitów esperanto nie miał zresztą momentów podszedł do tego bardzo ciekawie, ponieważ stwierdził, że jest to projekty i ten projekt on daje wszystkim artystom ich ręce w 1912 roku w Krakowie wygłosił takie znamienne przemówienie, że od dzisiaj ja nie będę przed wami tylko między wami daje mu moje działo mój projekt wasze ręce i 1 dalej rozwijacie udoskonalać ja będę już wśród was nie będę siedział przed wami za stołem prezydialnym rzeczywiście tak dalej było na kolejnych kongresów zresztą wcześniej kilka lat wcześniej zrzekł się praw autorskich esperanta oraz pana zapytać, bo to był rok 1900 piąte pierwszy światowy Kongres esperantystów niezwykle ważne wydarzenie dla aspiranta tak tak, bo to było dotyczy głównie używano esperanta można użyć korespondencyjnie i francuscy artyści postanowili zrobić pierwsze spotkanie takie, żeby to esperanto można było używać i w takiej niewielkiej miejscowości nad kanał La Manche błąd Surma zwołano pierwszy Kongres esperancki przyjechało tam około 700 osób była to taka nieformalna, ale dość reprezentatywna grupa separatystów całego świata i właśnie w tym Boulogne to esperanto zabrzmiało jako żywa mowa i to było właśnie takie ważne ogłoszono deklarację o esperanto śmie i tam też Zamenhof ogłosił takie znaczące słowa, które miałem, więc także pod Kali się tutaj nie Rosjanie z Polakami nie Francuzi z Anglikami, ale ludzie różnych i ta w tej deklaracji ogłoszoną, że język esperanto jest językiem neutralnym, którego celem jest służenie porozumieniu między różnorodnych narodów i język nie należy do nikogo ani w sensie moralnym nie materia i że podstawowy taką podstawą jest właśnie ten 5 i fizyczne napięcia publikacja pt. fundament gestami przyjęto także definicji esperantysta osoba znająca język, która ma prawo używać go bez względu na cel przyjęto też deklarację niezmienności języka ci, którzy uczyli się w tym czasie esperanta to robili to, bo podobała im się Intela, bo jakaś taka moda się pojawiła uniwersalny język z kont brała ta fascynacja esperanto może ją na swoim przykładzie powiem, że mnie zafascynowała się ta idea no bo diamentów nie chciał, żeby to był język taki bardzo tylko techniczny jak to powiedział tylko dla kupców i to idee myślę, że bardzo ludzi wciągała i to, bo główny taki magnes właśnie taka idea porozumienia się takiego bratania się ludzi i myślę, że to jednak bardzo najbardziej ludzi zachęcał no myślę, że też doskonałość konstrukcji tego języka, który okazuje się, że był bardzo łatwe do nauczenia się tak był logicznie skonstruowany ta nauka była naprawdę dość łatwa i szczególnie dla osób, które otarły się jakieś języki już tutaj europejskie to tym bardziej była łatwa szybka skoro pan powiedział o tej idei chciałbym porozmawiać także o Zamenhofa filozofie, bo w 1901 roku sformułował on swoją myśl filozoficzną ideologiczną, którą najpierw wezwał sile Lis mem o tym mienia żydowskiego myśliciela Hilla, który głosił zasadę nie czyń bliźniemu co tobie niemiłe, a potem Zamenhof swoją myśl uniwersalizm ową i zmienił nazwę na homary Janis nie wiem czy dobrze czytam oraz homar moralni od desperackiego słowa Choma rano tak oznaczającego człowieka jako członka ludzkości przed chwilą pan mówił o tym, że spotkaliśmy się tutaj jak Niemiec z Francuzem czy z Polakiem, ale jako jako ludzie, czyli to po prostu była taka idea tolerancji braterstwa porozumienia pokoju braku konfliktu to o to chodziło, tak więc o to chodziło nam zdawał sobie sprawę, że ta idea nie będzie, gdyby łatwa do zaakceptowania mąż zresztą czasy były, jakie były wiadomo początek dwudziestego wieku był no takim trochę trudnym okresem zresztą sprawdziło się to tym sensie przez wybuch pierwszej wojny światowej, a z drugiej strony Belle epoque prawda no tak, ale on chciał właśnie tego nowego sprawiedliwego porządku na świecie, żeby właśnie używano języka neutralnego, który właśnie zniweczy te różnice różnice etniczne na prawe czy językowe no i to po części się udawało no niestety był bardzo zawiedziony sytuacją, jaka powstała w roku 900 czternastym 2 pierwsza wojna światowa zamach z żoną jedzie na Kongres Paryża, który miał być bardzo dużym kongresem no i utyka na terenie Niemiec, ponieważ nagle Niemcy nie chcą wypuścić ani jedno, a drugą stronę no bo na stronę rosyjską nie może wrócić, bo to, że jest to na wroga na stronę francuską również, bo Tatarzy drogie państwo na biedne zawartość miota się w tym no ku dniach wreszcie udaje się wydostać przez danie świecy drogą okrężną wraca do Polski to był taki cios dla niego też poważne, ponieważ nie spodziewał się, że dojdzie do takiej sytuacji do tej wybuchu pierwszej wojny światowej był zresztą człowiekiem schorowanym, więc ten moment, kiedy Europę ogarnęło szaleństwo wojny to był niewątpliwie dla niego druzgocące ciosy zmarł przed zakończeniem pierwszej wojnie światowej 14kwietnia 1917 roku wracając jeszcze do tej myśli, bo na czytając Zamenhof je znalazłam takiego projektach, które są niezwykle interesujące ze względu na późniejszy rozwój wypadków, bo np. Zamenhof czytałam wysunął projekt Stanów zjednoczonych Europy, ale także wszech europejskiego sądu, który miałby być ustanowiony przez porozumienie państw głosił, że wszyscy obywatele danego państwa powinni mieć równe prawa bez względu na narodowość, więc tutaj kłania się wszystko to, czego świadkami byliśmy, tyle że kilkadziesiąt lat później po drugiej wojny światowej tak tam Hoff można powiedzieć takim jak prekursorem Unii Europejskiej i podwyższony właśnie wybuchem wojny napisał taki duży tzw. list do dyplomatów właśnie zdawał wszystkie pomysły propozycja i to rzeczywiście spełniło dużo później może nie wszystko idealnie, ale ogół ogólnych zarysach oczywiście powstaje Unia europejska i te idee jak gdyby dalej funkcjonują właśnie już nowym i mógł gładzie takiej europejskim właśnie Unii, ale wrócę do początku, że pan pozwoli dwudziestego wieku, bo byliśmy przy tym światowym kongresie esperantystów w 1905 roku, a jeszcze chciałbym zapytać o 2 wydarzenia, które miały miejsce w roku 19071908 zacznę od chronologicznie wcześniejszego, czyli rok 1907 tutaj mówimy, że po światowym Kang guek kongresie tak deklaracja niezmienność języka definicje esperanta esperanto z USA Iran testy tak dalej, a 2 lata później właśnie w 1907 dochodzi do rozłamu, bo we Francji esperanta wyodrębnił się tzw. język ido, czyli potomek może pan opowiedzieć o tej sytuacji do końca tak na teren ponad 100 trzydziestoletnich historię, która tam było więcej takich momentów byli ludzie, którym to esperanto nie podawało się chcieli reformować takich prób reformacji esperanta było więcej to była taka pierwsza rzeczywiście powstała taka grupa, która postanowiła to jest to albo nazwać spytam teraz te reformy to, czyli zreformowany, ale później skoczek ido, czyli potomek chodzi o potomka esperanta no cóż wypada powstała, ale czas pokazał, że grupa była na tyle mała, że nie przebiła się i nie uzyskała zbyt wielu zwolenników i ruch ido w tej chwili jakiejś szczątkowej formie jeszcze istnieje, ale nie ma żadnego znaczenia i takich kolejnych prób było też kilka, które podobny los spotkał nie nie wydały wystarczającej ilości chętnych ja pamiętam nawet jak do mnie pisał jakiś artysta, który postanowił przebyć wpływa to nazwa to Flavio wstawił dużo elementów języków słowiańskich no ten niestety nie były dobre pomysły i wszystkie po kolei upadł esperanto przetrwał próby czasu trwa dalej to teraz wydarzenie nr 2, który chciał zapytać rok 1908, kiedy powstał światowy związek esperantystów jak rozumiem w tej historii esperanto też jest wydarzenie pewnej wagi tak no i staranności, jakby w kongresie we Francji stwierdzili zauważyli, że warto organizować się to tworzyć jakieś takie formalne struktury, bo to akty daje większą siłę przebicia daje reprezentację ruchu esperanckiego i powstał światowy związek jest to potem powstała Akademia języka jest tą, która główną rolą było właśnie jest dotychczas w Akademii oczywiście istnieje to jak światowy związek, a główną rolę Akademii jest czuwanie nad rozwojem języka nad budowaniem nowych słów, żeby to było no bo sąd robionej sposób na jakiś zorganizowany, a NATO światowych związek aspiranta, który no zmieniało miejsca pobytu w tej chwili na swoją siedzibę w Holandii w Rotterdamie jest taką naczelną, jakby światową organizacją, której są zrzeszone inna mniejsza i Polski związek esperantystów jest również zrzeszone w światowym związku wraca do roku 1917, kiedy Zamenhof umiera przed śmiercią napisze musiał pocieszyć się nadzieją, że ta nienormalna sytuacja wcześniej czy później zniknie moje dzieci będą mieć pełną motywację do pracy, czego Milos nie oszczędził oczywiście te słowa dotyczą tego co się dzieje w Europie pogrążonej tzw. wielkiej wojnie pierwszej wojnie światowej Zamenhof umiera, ale esperanto żyje no to teraz przeniosę się do czasów obecnych w skali globalnej esperanto właściwie niezauważalne mamy takie wyjątki jak napój Miranda, czyli cudowne czy Marka samochodu był SPO RO czy jeszcze jakiś powszechnym użyciu słowa esperanta są tylko 2 znalazłam, a są nazwy wreszcie zaczerpnięte ze strata takiego stosowania metod nazywane takim ekstremum wada za do esperanto, czyli takie używanie esperanta poza ruchem takie przykłady z naprawdę wiele czerpią z esperanto, nazywając swoje firmy produkty właśnie słowami zaczerpniętymi z esperanto to jest taka trochę ciekawostka esperanto jak najbardziej istnieje proszę wystarczy zajrzeć do internetu zobaczyć ile jest stron i dla rzeczy się dzieje w Atlancie ruch oczywiście ruch bardzo cierpiał, bo obie wojny bardzo szczerze ruch esperancki witały tysiące 100 artystów pewna jak w pierwszej jak i drugiej wojnie światowej również totalitaryzmy np. stalinizm zabraniał ruch esperancki do pięćdziesiątego piątego roku w zasadzie Planta było pod ziemią styczna w naszym kraju no bo to była oczywiście taka prymitywna logika, że ten ma kontakty za granicą to jest potencjalnie niebezpiecznym człowiekiem i tak bardzo ucierpiało wiele organizacji zniknęło zostały unicestwione przez wojny, ale ruch esperancki jakoś to mimo wszystko przetrwał tuż po wojnie czterdziestym szóstym roku jeszcze przed pani tzw. dokręcenie śruby odbywa się pierwszy Kongres w Łodzi pierwszy Polski Kongres esperancki przez pierwsze lata rzeczywiście pojawiają się podręczniki zaczyna się ten ruch wraca mu niestety koniec lat czterdziestych jest zakaz nie wolno staram to wchodzi do podziemia i dopiero po śmierci Stalina w latach pięćdziesiątych się pod koniec lat pięćdziesiątych za nasze normy są oczywiście strach wczasach o poprzedniego ustroju esperanto było atrakcyjne przede wszystkim dla osób, które ktoś, kto chciałby troszkę po ten świat zobaczyć i bardzo pomagało w podróżach w poruszaniu się wiele osób nawet mamy dziennikarzy też dzięki esperanto nazbyt zdobywało świat obecnie to przekształciło się troszkę ruchy, stojąc jak najbardziej istnieje organizowane są spotkania małe duże wielkie Kongres małe spotkania familijne młodzieżowe zawodowe np. w teście mają swoje organizacje zawodowe, które spotykają się swoich spotkaniach imprezach, jakby ta idea może mało zauważalna, ale jednak jednak istnieje no wczesny świecie trudno przebić się przez takie morze informacji może również spraw i faktycznie może nie zauważana jest aż tak jak byśmy tego oczekiwali natomiast jest na świecie wystarczająca grupa ludzi, która podtrzymuje to idee i to służy nam możemy kontaktować się, więc wystarczająco duża wspólnota, która ten język używa pielęgnuje i mimo że ona nie ma swojego terytorium swojego kraju państwa jest rozsiana po całej ziemi to ta wspólnota jest jakby cały czas żyjąca i pojawiają się nowi pasjonaci, choć oczywiście jest daleko od ideału takiego jak byśmy wymarzyli jest nas nie aż tylu, jakbyśmy chcieli, ale idea stojąca, jakby powiedzieć no dalej funkcjonuje dalej jest nośna i dalej zdobywa nowych swoich nowych miłośników to oczywiście na koniec nie mieszka pan poprosić, żeby nam pan coś w esperanto powiedział tak, żebyśmy mogli poczuć melodie brzmienie, więc bardzo proszę, o co najmniej kilka dziennie kilkanaście takich ładnych w stanie kilkanaście zdań nagle powiem coś o sobie i efekt w szranki stanie ekran Anton tamten rynek decydują pani mi momenty krewni dającym ja turbo ten rodzą kraj post sens ma na to idee, lecz nagle mi pojazdy z Al-Ula miał vivo inkarnacja pręta waran z kilku okazji pan Bułgarią pijemy ręką chilijską składanki Storytel, ale Orlando Kay DTI momentami radzi Karolinę i co to wszystko oznaczało, że to Matsa, więc powiedziałem tacie uczy się z Plant 32 lata temu zacząłem go poznawać w Łodzi w moim mieście i po 6 miesiącach kursu pojechałem na pierwszą w życiu na międzynarodową imprezę z toruńską do Boga i tam spotkałem sporo artystów z innych krajów no dodam, że lewica głównie Rosjanie i ufa Czesi Rosjanie Czesi i chyba było jego sławi kilka osób w Hiszpanii i to było o tyle fajne, że jednak taki pierwszy skok na głęboką wodę było wśród Rosjan, bo jak człowiek potrafił coś wykopać w głowie jakiegoś słowa pomaga sobie rosyjskim, a Rosjanie byli bardzo kontaktowi i to właśnie spowodowało, że tak się przełamał zacząłem od tego momentu mówić no takie były początki bardzo dziękuję za rozmowę Robert Kamiński przewodniczący polskiego związku esperantystów był moim państwa gościem dziękuję bardzo, dziękuję państwu dziękuję za wspólnie spędzony wieczór życia spokojnej nocy do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Słuchaj wszystkich audycji Radia TOK FM kiedy chcesz i jak chcesz - na stronie internetowej i w aplikacji mobilnej!!

Dostęp Premium

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA