REKLAMA

Dlaczego naukowcy z Białowieży zbierają czaszki żubrów? Opowiada Joanna Łapińska z IBS PAN w Białowieży

Homo Science
Data emisji:
2021-08-28 13:40
Audycja:
Czas trwania:
25:02 min.
Udostępnij:

"Do nas trafia każda głowa żubra padłego w Puszczy Białowieskiej. Preparujemy ją, mierzymy, ważymy, skanujemy. To niewdzięczna praca, ale daje nam obraz zmian zachodzących w tej populacji i chorób, jakie ją nękają. To największa baza danych tego typu". Rozwiń »

O unikalnych gatunkach żyjących w Puszczy Białowieskiej i gromadzeniu mnóstwa informacji o tym, jak się przemieszczają czy na co chorują, oraz o tym, jakie korzyści dla naukowców na całym świecie przynosi udostępnianie tych danych w otwartej bazie cyfrowej, porozmawiamy dziś o 13.40 w naszej audycji "Homo Science" w Radio TOK FM z Joanną Łapińską, koordynatorką projektu Open Forest Data - repozytorium przyrodniczych danych naukowych z ramienia Instytutu Biologii Ssaków PAN (Mammal Research Institute Polish Academy of Sciences) w Białowieży.
Słuchajcie nas! Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry witam państwa w audycji Homo science przy mikrofonie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami zdalnie Joanna Łapińska z Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży dzień dobre dzień dobry Azja się poznałyśmy się podczas mojej wycieczki do Instytutu biologii ssaków polskiej Akademii na biało wieży jest to miałam okazję uczestniczyć w powiedzmy inauguracja, bo bez wziąć udział w przeglądzie takiego wielkiego Rozwiń » projektu, który nosi nazwę open Forest Delta to jest repozytorium przyrodniczych danych naukowych i ona jakby ma swój zalążek w Puszczy Białowieskiej no ale wiemy, że będzie to projekt szersze już jest szerszy i tutaj jako koordynatorka tego projektu chcę zapytać Joannę co właściwie widziałam w Białowieży w tym Instytucie biologii ssaków, bo oglądałam ogromną salę z wielkimi szafami, w których przechowywane są tu uwaga czaszki żubrów takie od takich ogromnych do mniejszych właściwie ta kolekcja jest ogromna różnorodna troszkę przerażająca, ale bardziej fascynująca znacznie bardziej czemu ma służyć takie zgromadzenia chociażby Ziobrze czaszek, które wiadomo, że żubry żyją w Puszczy Białowieskiej licznie, ale właśnie, dlaczego Instytut gromadzi takie właśnie dane chociażby, dlatego że Ziobro jest taki gatunek, który przeszedł przez bardzo trudny okres praktycznie wyginął został odtworzony z ledwie kilku osobników, a w związku z tym jest bardzo mocno obciążony ryzykiem wszelkich chorób genetycznych z powodu tego właśnie tego wąskiego przejścia i istotne jest, żeby czuwać na bieżąco czy czy coś zmienia, a czaszka jest tutaj takim jednym z elementów, które może pokazywać i przy każdym Ziobrze, który zginął śmiercią naturalną bądź też część żubrów jest uśmiercona nas z powodu nadmiernej liczebności gatunków ssaków UE w Narodowym wtedy każdy z takich takich zwierząt popierane próby genetyczne do badań, ale też właśnie ta czaszka, która zostaje jest takim elementem weryfikacji tego co się dzieje tak kilkadziesiąt lat odtworzenie gatunków te pomiary, które można wykonać pokazują, a takie właśnie kwestie genetyczne ewolucyjne no i to bardzo powolny proces nie jest także, że coś się zauważa natychmiast, więc to jest najistotniejsze to czuwanie nad tym co się dzieje w tym Praga u, ale oczywiście w Instytucie biologii ssaków zbierane są nie tylko o czasie niżu naturalnie tam cała wielka kolekcja zwierząt i nie tylko, o które żyją we wpuście natomiast ja jeszcze chwilę te pozwoli też żubry podraża, bo tak z punktu widzenia zwykłego człowieka człowiek wchodzi do takiego Instytutu widzi takie czaszki no i tak zaczyna główkować jak to wygląda czy za każdym razem, kiedy padnie Ziobry pojawiać się na miejscu i całej zabieracie jego głowę czy to tak wygląda tak tak dokładnie jak to wygląda mamy wyszkolonych pracowników, którzy jadą w teren ME ani sami znajdują przypadkiem, bo pracownicy Instytutu sporo się ruszają w terenie sam się zdarza znaleźć im takiego prawa dostajemy informację z różnych jednostek z PiS nie są wsparł od nadleśnictwa z policji także każdy, kto wie, że jest, że jest gdzieś nad żubrem informuje o tym Instytutu, po czym właśnie pracownicy jada sam nie jest także na terenie Puszczy Białowieskiej mamy takiego martwego osobnika, ale dalej, bo czasami takie dalsze podróże, więc takiego się w teren i po prostu odcinam się ta głowa, o czym się panuje też tutaj u nas są od tego specjaliści zostaje sama czasza, która jest tym myślałem o tym, które zostaje badanie to jest istotne w tej badawczej perspektywy, ale nie tylko, żeby spełniała inne gatunki również w waszej kolekcji jest naprawdę bardzo wiele rozmaitych gatunków, które nie będą, o których można powiedzieć coś ważnego ciekawego, które są takie istotne z naszego punktu widzenia kierowcy z naszego punktu widzenia istotne jest wszystko, ale to co jest chyba najbardziej interesujące i naukowców do nauki i społeczeństwa i zarządzania zasobami przyrodniczymi konfliktami między człowiekiem przyrodą są z 1 strony drapieżniki duża czy wilki rysie są bardzo istotna z punktu widzenia takiej ochrony gatunku, bo to nie jest raczej konfliktowy człowiek jak gatunek, ale zagrożone i ligi wiadomo wszystkim bardzo interesują, a z drugiej strony oprzeć dużych gatunków mamy cała rzesza drobnych, czyli przeciw naszych uwag i tutaj to może nie brzmi tak porywająco wal słuchacza czy zbieramy też martwimy się krety Ahn kuny domowe, ale tego typu zbiory mają zupełnie inną skalę ponieważ, jeżeli mówimy o Ziobrze to my w ciągu kilkudziesięciu lat zbieraliśmy około 2 tysięcy czasie natomiast, jeżeli chodzi o całą kolekcję momenty sobie prawie 190 000 zasobów i główny trzon kolekcji stanowi właśnie gryzonie i tak jak mówił często o owadach i w perspektywie przemian klimatycznych zmian w środowisku, że owady giną wszystkich mniej podobnie traktuje się też się gryzoni jako taki wyznacznik tego co się dzieje w przyrodzie, ale i też w związku z tym, że w tym sezonie dużo więcej też inaczej się o tym odchodzi do badania takich procesów na więcej można tu większa próba powoduje inna inne podejście statystyczna niż przy 2000 obiektów przy linkach czy innych gatunkach typu 6 natomiast dużo nie jest, więc spełnia inne podejście badawcze też się też chodzi, ale jakże to zawsze istotnym elementem są też nasze żony, która częściowo nie oddał życie po prostu na ocean, bo pan myślę, że tutaj jest taki trudny temat, ale kiedyś się badania, jakie się prowadziło były bardziej inwazyjne i polegały na głowach zabijaniu zwierząt tego teraz zrobi bądź bardzo bardzo rzadko o wszystkie takie czynności wymagają zgód etycznych kiedyś to podejście było zupełnie mniej dużo mniej humanitarne, więc w te zasoby, które mamy są istotne właśnie z powodu z 1 strony skali, a z drugiej strony z powodu tego, że już prac niemożliwe byłoby coś takiego wielkiego zbioru UE Kongresowi, ale więcej taka potężna kopalnia wiedzy o 16 wyciągnąć jakieś tam tak naprawdę dane gromadzić, bo to, o czym mówimy, czyli czaszki czy przyczyną zwierzęta znalezione martwe czy cokolwiek takiego to są takie bardzo bez 19 wieczne rzeczy natomiast w tej chwili genetyka i w ogóle wszystko razem, czyli czy takie okazje właśnie czy one są badane jakoś dalej tak czemu właściwie służy gromadzenie tych informacji, jakie to są informacje, z jaką one sięgnąć, więc chyba wygląda także generalnie najistotniejsze najistotniejsza jest perspektywa taka długofalowa populacyjną na i tonie z takiego punktu widzenia lokalnego naszego tylko Białowieskiego, ale i parku cieczy czy lasów poza parkiem, ale możemy na to patrzy z perspektywą ogólnoświatowej i to te badania, które często są wykonywane opierają się marszałek też występowaniu żadnego gatunku w danym miejscu i kiedy połączymy informację o poszczególnych gatunkach o występowaniu nie w Polsce w Puszczy Białowieskiej na południu kraju chce całej Europie musimy stale na poziom światowy etno ta wiedza jest w tej chwili generowana na takim poziomie ogólnoświatowym naukowcy coraz częściej, a pracują w dużych zespołach badawczych to nie jest także nasi potrafią sami i na podstawie tych naszych danych uzyskują swoje efekty, ale bardzo często te najważniejsze publikacje naukowe to jest wynik współpracy, czyli połączenia iluż z zestawów danych, czyli powstają duże bazy danych, które pozwalają na zobaczenie tego co się dzieje przychodzi zupełnie innej perspektywy innej skali dotychczasowej, jaką mamy zasoby są 80 lat, a nawet trochę więcej czasu istnienia Instytutu były jakieś dane zbierane i okazy były zbierane i zostało przekazane do Instytutu, więc ten czas skala jest perspektywa taka szersza jest tutaj najistotniejsza rzeczywiście tak jak ma powiedziałeś no odchodzić od takich podania konkretnego osobnika co ma w środku generalnie to już wiadomo natomiast, jeżeli mogę tutaj ten wątek pociągnąć po z jego strony wiadomo co kto ma w środku natomiast też obecny często dzisiaj takie nowe kierunki tego co się dzieje w czasie konkretnych procesów akurat w ramach projektu to mamy zakupiony tomograf, który może służyć nie tylko do zeskanowania tych obiektów, które są martwe kolekcji, które są przechowywane w alkoholu, ale też możemy skanować dzięki temu, że żywe zwierzęta przy życiowo Jakub Anastazji oczywiście z wynikami komisji serca temperatury podglądem to zwierzę się tam dobrze to jak bardzo rzadko robi to na, toteż trzeba mieć zgodę i to no też jest obciążenie dla samego zwierzęcia, ale że w ten sposób też uzyskuje nowe informacje wygodne jak to jak wszystko funkcjonuje pod względem w tym ich bilansów energetycznych, a więc tutaj też nasze zasoby z kolekcji mokry czytaj przechowywanej w alkoholu był w nich można podać chociażby właśnie po raz kolejny na innych gatunkach, ale być może znane już, którym efekt generała a, czyli tego zmniejszania się, ale mózgów Jurek miast takich tematów badawczych pewnie jest niezliczona liczba, ale o to najlepiej byłoby pytać jednak naukowców szkoły ja naukowcem nie jestem na takie pytania nie mogą odpowiedzieć tak wyczerpujący, a podsumowując, jakie typy by danych są przez was zbierane obecnie i wkładane do do tego repozytorium, która przypomnę nosi nazwę open oraz Delta taki dysk lub com PL jesteśmy od razu na stronie naszej co co drugi realizuje co udostępniamy to przede wszystkim zdigitalizowane obiekty, a ze skanera 3 dać dużo Wicko powinna skarżyć na małe obiekty fotografie z drugiej strony mamy bazy danych np. mamy stację meteorologiczną, z której informacje są w tej chwili na bieżąco udostępniane społeczeństwu każdy może zobaczyć US z trzeciej strony mamy inne bazy danych np. WN bazy danych telemetrycznych przez długie lata w Instytucie prowadzono badania na podstawie nadajników, które nosił zwierzęta ścieżki ich cen przemieszczeń i np. tego typu dane są udostępnione czy też on coraz częściej badania właśnie przechodzą w stronę badań nieinwazyjnych coraz częstszą metodą są, a ich zastosowanie foto pułapek, a więc tutaj to nasze repozytorium będzie też udostępniało częściowo badania prowadzone przy użyciu dopłatę, czyli tzw. filmiki, na których widać jakiś tam przenikające zwierzątko i choć brzmi to dosyć tak banalnie to czasami kilka osób musi się nagłowić co było czasami ta odpłaca się słuchania święte zwierzę prawie przemknęło, więc to nie jest tak oczywiste, że to budzi czy może krowa jest to przecież bardzo interesujące to my w drugiej części audycji po pytam jeszcze o ten właśnie open Forrest czyli dlaczego to jest open jak można z tego skorzystać z naszym gościem jest dzisiaj koordynatorka projektu PN prezydenta Joanna Łapińska z Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży i na drugą część audycji zapraszamy zaraz po informacjach Radia TOK FM witamy państwa ponownie audycji Homo science i ponownie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski kraina KPN i dalszym ciągu jest z nami Joanna Łapińska z Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży dzień dobry ponownie dzień dobry, a rozmawiamy o projekcie open oraz Delta, którego Jana jest koordynatorką jest projekt, który polega na digitalizacji ogromnych zbiorów ma właśnie okazów przechowywanych w Instytucie biologii ssaków, ale nie tylko tam to o tym za chwilę na razie Instytut w tej chwili dysponuje 100190 ma tysiącami zasobów właśnie w tym w tym projekcie open for Vendetta w tym repozytorium i te to są informacje na temat danych genetycznych albo skalny tomograficzne rozmaite pomiary dotyczące okazów znajdowanych w Puszczy Białowieskiej, ale nie tylko, o czym za chwilę na jej tutaj tak naprawdę istotne jest to, że to się dzieje wszystko wokół Puszczy Białowieskiej Puszcza Białowieska to jest taki magnes dla przyrodników nie tylko z całej Europy w ogóle całego świata no bo to jest ostatni skrawek lasu Puszczy pierwotnej na terenie Europy i tutaj ciągną istne pielgrzymki naukowców z całego świata i to czy to był właśnie powód, dla którego postanowiliście wasze zasoby zdigitalizować, czyli przełożyć na język cyfrowy, żeby były dostępne również dla tych naukowców, którzy nie mogą się pofatygować wydawać tutaj przyjechać i sobie prowadzić badania własne zresztą też się dzieje w sumie bardzo nam podziałem na masową skalę wręcz tak, ale też brakowi też troszeczkę takim mnie nie naszym powodem rozpoczęcia projektu, ale też takim bodźcem na skalę ogólnoświatową, które przyspiesza tego typu procesy, ale rzeczywiście nowoczesna nauka wymaga udostępnienia uporządkowania doprowadzenia do standardów on zmiany danych albo wspólnego poziomu emisji, bo tu nie tylko chodzi o okazy, które mamy, ale też różne bazy danych czy archiwalne mapy czy właśnie ta telemetrii, czyli śledzenie zwierząt i te wszystkie bazy danych są coraz częściej właśnie wspomniany ale, żeby było wspomniane muszą spełniać określone normy to nie jest tak, że każdy sobie rzucać w jakiś sposób co chce istotna jest, żeby te dane były dobrze opisane w sposób, który można o tym, który zapewnia, że będzie można się nimi dobrze posługiwać, że będzie łatwo je wymieniać się między poszczególnymi naukowcami łatwo stać 1 większą całość nie ma też nie oszukujmy się np. Instytut czym ma prawie 70 lat i kiedy jakikolwiek naukowiec odchodzi na emeryturę Bołądź umiera przypadkowo to te dane z unijną jeśli chodzi o okazy, które są przechowywane w kolekcji, bo nasza kolekcja jest takim muzeum w ten sposób funkcjonujemy stąd są okazy zabezpieczone, ale dane naukowe wytwarzane przez kilkadziesiąt lat mogą bezpowrotnie zniknąć wraz ze śmiercią odejście na emeryturę konkretnej osoby i to co zostało wypracowane przez naukowca za za publiczne pieniądze tak naprawdę warto jest zachować i udostępnić, ponieważ czasami znajdują się tam bardzo istotne rzeczy, które no chociażby o to, żeby nie zgłosi powtarzał tego samego typu badań, ale czy nie powtarzam sam eksperymentów, więc to jest to jest istotne w nowoczesnych procedur obecność otwieranie dzielenie się i interoperacyjność pana, ale nie tylko Instytut biologii ssaków pan w Białowieży tworzy to repozytorium, ale są również inni partnerzy tak jest 1 główny partner, które jest Politechnika Białostocka i jednostki, czyli Instytut nauk leśnych oraz centrum komputerowe sieci rozległych PS Politechniki nas wspiera Instytut nauk leśnych, udostępniając zasoby tak jak my i ich przypadku to są grzyby i takie, które znamy zbieramy do koszyka, żeby taki mikroskop owe czy huby i innego typu UE organizuje takie właśnie mniej oczywiste należący do grupy grzybów, a też połowę Politechnika istotna w Lesznie udostępnia kolekcji owadów saksy licznych, które występują w Puszczy Białowieskiej też nie tylko i zielnik, a pan to są zasoby dotyczące Puszczy Białowieskiej, choć tylko, a więc kasę czy centrum komputerowe sieci rozległe jest to taka jednostka, która zapewnia się serwery i przechowywanie i też taki trochę nowych umów wiedza dzięki to jest open for Delta, czyli jak mówiła po dostępne, więc jak bardzo publicznie dostępne każdy sobie może tam wejść jak co tam znajdzie jak się poruszać jak to wygląda, więc generalnie cały portal jest otwarty do użycia dla każdego i z 1 strony mamy takie 22 sposoby użycia temu użytkownik może korzystać z zasobów, które tam są zdeponowane, a z drugiej strony może być też też aktywnym użytkownikiem czy proponować własne czy bazy danych czy jakiś inny archiwalne mapy czy inne obiekty czy dwustronnie na koniec nie ma około dwudziestej to tutaj ten taki element wartościowy taki, który jest rzadko spotykana tego typu repozytoria jest właśnie ten, że my dopuszczamy to, że każdy człowiek może podać swoje dane wynika z tego, że tak jak powiedziałam wcześniej ona, że Puszcza Białowieska gromadzi te rzesze naukowców, ale nie tylko Puszcza Białowieska ma też ogromną ogromny takie grupy ludzi, którzy fascynują się puszczą Białowieską specjalizują się w określonych tematach umiemy motyle Puszczy Białowieskiej czy wielkie drzewa Puszczy Białowieskiej monitor monitorującej prowadzą własne bazy danych, a też minister jest trochę osób, które np. prowadzą inwentaryzację prywatnie amatorsko, ale ryb bardzo regularnie martwych zwierząt znajdowanych przy drogach, więc tego typu wszystkie dane pochodzą też od amatorów, którzy można rzec, że właściwie nie są amatorami, a takim powszechnym rozumieniu też w tym biegu można deponować jest też otwarty do 8 deponowania, a to jest w jaki sposób, jakbym uwiarygadnia dane, bo każdy może rzucić wszystko to możesz robić niebezpiecznie szare Wikipedia się chroni przed wrzucaniem wszystkiego jak to weryfikuje cie na na ten moment nie mamy takich mechanizmów natomiast z punktu widzenia administratorów systemu, gdyby pojawiło się coś w sposób oczywisty niewłaściwego pustułek byśmy się interweniować w konkretnym przypadku natomiast nie mamy tutaj mechanizmów sławi takich na większą skalę natomiast, jeżeli chodzi wam, że produkt czy aplikację mobilną, która pozwala też mawiała przez scena w końcu, która pozwala na zgłaszanie obserwacji przyrodniczych zależy nam na obserwacjach przyrodniczych takich ogólnych, ale szczególnie martwych zwierząt właśnie i gatunków inwazyjnych to są te 2 istotne to jest perspektywa takiej społecznej zarządzenia przyrodę w skali kraju tutaj nie chodzi tylko Puszczę Białowieską, ale ogólnie o skalę całego kraju, gdzie mamy taki mechanizm pozwalający na zweryfikowaniu przez naukowca czy dana sytuacja jest bądź przypomnijmy jeszcze na koniec adresy pod jakimi możemy znaleźć te dane te, które poza torem open oraz Delta tak lub Forrest ta krótka kropkę PL, a jeśli chodzi o aplikacje to po prostu szukamy w sklepach to właśnie od własnego telefonu aplikacja biolog czy scena możesz wszystko na końcu ewentualnie wchodzi też na stronę, a biuro Kruka apel Ależ oczywiście wszystko można znaleźć na stronie Instytutu biologii ssaków najwyższy mediach społecznościowych, że obydwoje zdaje też zapraszam do siedzenia czy Air czy Instytutu biologii ssaków także im gorąco zachęcamy do zajrzenia do tej bazy danych można tam m.in. prześledzić w jaki sposób kryjówkę kurczą się mózgi w okresie zimowym, o którym o, którym po fakcie wspominała Joanna dziękujemy bardzo za rozmowę naszym gościem była Joanna ład dziękuję Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk koordynatorka projektu open oraz Delta, na którego projekt strony zapraszamy, a poza tym zapraszamy na Crazy nauka jak zawsze na naszą audycję co sobotę od 1340 dziękujemy i do widzenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA