REKLAMA

Jak dzielni Nubijczycy podbili Królestwo Rybojadów

Interluda
Data emisji:
2021-09-10 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
52:19 min.
Udostępnij:

Gościem Cezarego Łasiczki był prof. Krzysztof Grzymski, Wydział Cywilizacji Bliskiego Wschodu, University of Toronto, Senior Curator w Royal Ontario Museum w Toronto.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka dobry wieczór witam państwa bardzo serdecznie w programie Inter luda dzisiaj państwa i moim gościem jest pan prof. Krzysztof rzymski seniorki, której też w Royal Ontario misję w Toronto, czyli można to przetłumaczyć jako starszy kustosz, ale kształt rzymskiej także profesorem na wydziale cywilizacji bliskiego Wschodu na Uniwersytecie Toronto chiński dzień dobry dobry wieczór właściwie witam pana bardzo serdecznie dobry Rozwiń » wieczór mówię mówię dzień dobry, bo w Toronto godzina szesnasta w Warszawie po dwudziestej drugiej także także różnica czasu zacznę może takiego pytania, które pewnie często pan słyszy jak to się w ogóle stało, że pan wylądował w tym Royal Ontario misję w Toronto był właściwie to nie jest dramatyczne historia po pierwsze, zawsze starałem się ekologią już jako dziecko nawet pamiętam na egzaminie wstępnym do szkoły średniej był wolny temat języka polskiego na temat kim chciałbym być zostać i napisałem, że chciał zostać archeologiem cały referat i rzeczywiście skończyłem archeologię śródziemnomorską prof. Michałowskiego, pisząc pracę magisterską znów starożytnej, czyli regionów Południowej Egipcie północnym Sudanie, ale takiej nie chrześcijańskiej tematyki chrześcijańska jest dobrze znana w Polsce z uwagi na galerię Faras w muzeum Narodowym, ponieważ wybrałem taki nieco inny temat miałem problemy z kontynuowaniem studiów na poziomie doktorskim, ale trzeba mieć trochę szczęścia tak się złożyło, że kolega prof. Michałowskiego profesor pizzę silni Anglika, ale wtedy profesor na Uniwersytecie skal Gary w zachodniej Kanadzie tak mimochodem wspomniał Michałowski może dobrze upomnieć studenta z Polski no i akurat byłem właściwym człowiekiem właściwym czasie radość, bo ja uczyłem się dobrze języka niemieckiego myślałem o studiach z NRD Berlinie, gdzie też było centrum studiów w tej archeologii okresu amerykańskiego jak nazywamy to ale by plany pięcioletnie jeśli jeszcze w planie pięcioletnim natomiast w Kanadzie żadnych planów pięcioletnich nie było dostałem zaproszenie skal Gary no trochę trwało to były jeszcze czasy siedemdziesiąty siódmy rok, a więc dostanie paszportu itd. ale wyjechałem po prostu na studia doktoranckie do Kanady obroniłem doktorat Gary 2 lata pracowałem na Uniwersytecie w Calgary, a potem dostałem ofertę właśnie wczoraj wolontariusze muzeum i od osiemdziesiątego czwartego roku pracuje w Royal Ontario mijają, przechodząc tam wszystkie szczeble od najniższego tzw. asystent, której aż do obecnego z kilku letnim też zajęcie się administracją przez 7 lat byłem wicedyrektorem i taka jest historia, a więc żadnych dramatów, że tak powiem raczej po prostu łut szczęścia dobre stopnie dobre uczenie się no i jakoś to się tak ułożyło jak człowiek sobie wymarzył no, a między czasie oczywiście wyprawiał się pan jak przystało na archeologa, aby badać co się dzieje na miejscu Kopacz i zdaje się, że znany był pan wśród lokalnych mieszkańców pod kryptonimem dr Kris nota no tak mawia pan nigdy nie Anglicy zawałem swojego imienia jestem w dokumentach wszędzie Krzysztof no ale praktycznego punktu widzenia wszyscy skracają piszą mówią Kris mówią, bo koledzy z pracy czy dyrekcja do mnie wysłała memoranda jakiegoś maila to też wymawiają klisz, ale tak słodko piszą o krzyż KRZ Grek jest taki skrót ten bardzo miedzy, a przecież jak dostaje takiego maila zad bieżącego ich krzyż w ska od dyrektora powietrznych, ale tak w Sudanie oczywiście jestem redaktorką albo mówisz, czyli pan kierownik, ale to nie tylko, ale i każdy kierownik misji jest znany jako Goodyear może, zanim do do Donu bili przejdziemy do kolekcji zastanawiam się panie profesorze jak czy da się jakoś porównać czy też spojrzeć na muzealnictwo kanadyjskie oczywiście mając na myśli roją, czyli emisję szczególnie muzealnictwa w Polskim muzealnictwie innych państw rozumie, że różne państwa mają różny sposób narracji komunikacji z odwiedzającymi muzea różny sposób myślenia edukacji czy też myślenia o tym czy muzeum jest zostałem jak wygląda pana perspektywy ten sposób myślenia kanadyjski den sposób narracji komunikacji kanadyjski no to jest rzecz, która się nieustannie zmienia widzę stałą ewolucję myślenia i sposobu wystawiania itd. do polskiej w Kanadzie wszędzie na świecie oczywiście no historia uzyskano miejskiej strony inna, bo to się wiąże oczywiście kwestią kolonializmu w tym, że Kanada była dla mnie częścią imperium brytyjskiego i zbiory zagraniczne poza kanadyjskie pochodziły były jak by opowiedzieć odpryskiem brytyjskich zdobyczy, jeżeli chodzi o część francuską to było oczywiście trochę inaczej np. Quebec przecież nigdy nie został objęty rewolucją francuską w związku z tym część muzeum kieleckiej np. ma obrazy duże obawy religijnych, które oni przywieźli, korzystając z grabieży kościołów w czasie rewolucji francuskiej tak, że są różne historie każde muzeum każda prowincja ma ma inne inne takie podejście no i Kanadzie jak zresztą w stanach chyba musimy pamiętać, że jest to system federalny, więc większość muzeów jest właściwie w gestii prowincji nieco nie podlegają takiemu rządowi centralnemu wyjątkiem muzeów narodowych w Ottawie oraz muzeum praw człowieka wynik tego także to jest różnica Royal Ontario myślę w ogóle jest dosyć dziwne czy może być królewskie muzeum Ontario dosyć dziwne, bo ono powstało jako właściwie muzeum uniwersyteckie, czyli jako pomoc dla studentów i w związku z tym mamy zbiory ze wszystkich dziedzin jednocześnie jesteśmy muzeum przyrodniczym i muzeum archeologicznymi, ponieważ muzeum sztuki, ale sztuka wystawiona nie w galerii sztuki aktem dla podziwu dla podziwiania obrazów, ale raczej w kontekście, czyli np. jeżeli mamy romantyzm mamy powiedzmy sale taką pokój z okresu romantyzmu początek dziewiętnastego wieku i dekoracja w tym raczej niż malarstwo samo w sobie, a to, że są różne porównania to wie pan ciekawe pytanie, bo w 20 z ponad 22 lata temu moja największa wystawa była wystawa robiona wspólnie przez Luwr Metropolitan ziemi przez nas Egipt okresu piramid sztuka egipska i to było bardzo ciekawe doświadczenie, bo ta sama grupa obiektów 3 różnych miejscach została pokazana zupełnie inny sposób jest nawet książkę pani Wiktoria House na temat wy stawiennictwa tam duży bardzo długi rozdział poświęcony tej 1 wystawy pokazujące jak można inaczej podejść w Paryżu np. zbiory wystawy zorganizowane wg takiego kontrastu sztuka dworska królewska i tak powiedzmy zwyczajna ludzi normalnych dziś można wyrazić w nowym Jorku postawiono aha jeszcze bardzo krótkie podpisy właśnie prawie istniejące powiedzieli też czasy Cheopsa czy coś takiego w nowym Jorku natomiast to było największe wystawa i oni to, że ułożyli chronologicznie, ale bardzo długimi wyjaśnieniami bardzo długie podpisy itd. a my w Toronto z kolei też prawie chronologicznie, ale z naciskiem na element edukacyjny, bo publiczność kanadyjska niekoniecznie wiedziała o dużo o Egipcie okresu tirami natomiast w Paryżu oni są z wychodzili z założenia, że każdy wykształcony Francuz przecież zna historię Egiptu także z 3 czy ta sama wystawa pokazana 3 różne sposoby w tym, ale także odzwierciedlająca myślenie zarówno kuratorów jak i oczekiwania publiczności i trzeba znać swoją publiczność także jest jest ciekawy problem i najnowsze są nowe eksperymenty nowe odkrycia, a teren muzeum nagle, zwłaszcza w północnej Ameryce znalazły się muzea na znak tłem dla froncie walki społecznej można powiedzieć coś rodzaj rewolucji kulturalnej w kwestii rasizmu w kwestii kolonializmu zresztą dotyczy tych muzeów powietrznej francuskich niemieckich też zbiory nabyte nie całkiem legalnie w czasie podbojów nas to minęło, aczkolwiek część obiektów np. pochodzących z dawnych plemion indiańskich kilka byśmy oddali, bo nie zostały całkiem prawidłowo nabite, a inne po prostu mamy bardzo dobrą współpracę z tymi różnymi plemionami np. w naszym muzeum istnieje, choć całkowicie z muzeum dla niepalących istnieje jednak specjalna sala, gdzie różni przedstawiciele różnych plemion indiańskich przychodzą jakieś tam aut obiekty wybierają swoje te o owady jakiejś takiej religijnej i wypalają tam park to nie jest fajka pokoju ale, ale jakieś, odprawiając tego typu obrzędy także jak każde muzeum każdy zależy też od od miejsca, gdzie mieści od historii kraju itd. także nasze muzeum z 1 strony odbija oczekiwania publiczności kanadyjskiej z drugiej strony odbija historię kraju na trzecia sprawa to właśnie ten element edukacyjny jako dawne muzeum uniwersyteckie, które się dopiero 61969 Unia uzależniła od uniwerku jesteśmy całkowicie samodzielni, aczkolwiek mamy bardzo bliską współpracę z uniwersytetem w Toronto ja dodam jeszcze, że Royal Ontario misję pewnie mogą państwo znać także od 2007 roku jako trochę kontrowersyjny budynek myślę tutaj o rozszerzeniu muzeum tzw. Majkę-li czyn kryształ, czyli kryształ, który został zaprojektowany przez Daniela Libeskinda no i niektórzy uwielbiają tę modyfikację inni nienawidzą, ale z pewnością mającymi zjem jest też budynkiem, który budzi kontrowersji nie da się go nie zauważyć spacerując tak ma pan całkowitą rację do tej pory budzi kontrowersje, bo to jest Daniel Libeskind powiedział został zainspirowany kolekcją naszych minerałów, które tak się ułożyły takie różne dziwne ostre kształty ja osobiście mamy takie wątpliwości, bo miały podobny budynek jest w muzeum, które zbudował Denver muzeum sztuki w Denver, a tam odpowiedział, że był zainspirowany wyglądem gór skalistych no nie, jaka była inspiracja, ale możemy na pewno jest w dramatyczne, a także ta budowa zmieniłam oś muzeum, bo dawniej chodziło się przez stary budynek powstały w latach dwudziestych trzydziestych z takiej eleganckiej, ale i, a teraz wchodzimy jest co było z bocznej strony tak powiem, ale bardzo popularnej ulicy Blur także w tej właśnie mamy 2 wejścia jedno historyczne tradycyjne, a drugie nowoczesne stworzone przez Libeskinda i jak ten projekt do tej pory kontrowersyjny pamiętam, że pani jednak krytyczka architektury bardzo poważnego pisma Globem Meryl powiedziała, że najlepszym najlepszą cechą tego budynku jest to, że on jest takie dodanym fizycznie do istniejących budynków, więc powiedziała kilkadziesiąt lat będzie bardzo łatwo go usunąć także unikanie każdemu się do podoba, ale my już przywykliśmy są niezwykłe Konty to świetna jest mogę powiedzieć do pokazywania tej galerii tych nauk przyrodniczych dinozaurów itd. natomiast, jeżeli chodzi o bardziej tradycyjne tematy no to nieraz trudno po prostu fizycznie ustawić obiekty, kiedy mamy różne niezwykłe Konty trójkąty tak dalej, a propos Apropos współczesności to na najbliższe wystawy, które właściwie już ruszają ba lada chwila to są 2 wystawy związane z pandemią pierwsza nosi tytuł maski, gdy pandemia i tutaj to będzie kolekcja masek stworzonych przez Kanadyjczyków, ale nie tylko czy te maski, które zakładamy na twarzy kolekcja z tego świata oraz my panem historii kryje twórczy co w pandemii, czyli dzieci od 4 do 18 lat tworzą prace te prace będą pokazywane, czyli pandemia okiem dziecka, żeby powiedzieć to takich ciekawostek to tak my staramy się dosięgnąć różnych publiczności ostatnia wystawa, którą przed pandemią otworzyliśmy to była wystawa mumii egipskiej fabryki zmierzają też dosyć prawda przykre, bo to było po śmierci obyczajach pogrzebowych i tak się fatalnie zbiegło, ale ta wystawa niestety była otwarta tylko przez 2 miesiące, a potem musieliśmy zamknąć z uwagi na lockdowny będą na obiekty były British muzeum no niestety w marcu musieliśmy zwrócić do Londynu także niewiele osób obejrzało wystawy no ale taki był los mamy też wystawy wielorybów także nowe jak pan widzi różne tematy, jeżeli chodzi o maski to pewnie, dlatego że mamy też bardzo silny dział tekstylny kostiumów pani Aleksandra palmy nasz kurator jest takim oficjalnym kuratorem firmy Christian Dior napisała takie podstawowy katalog można powiedzieć dzieł i strojów Cristiana biura tak bardzo szeroki zakres tej kolekcji to jest właśnie chyba unikalny element Royal Ontario mówiłem, że mamy i dinozaury i minerały i tekstylia i mówi egipskie i no nie wiem jeszcze co można by tak wyliczać w nieskończoność pandemia wprawdzie zatrzymała ten tę wystawę mumii, ale wiem, że pan występował w sposób za pośrednictwem za pośrednictwem online, pokazując portrety rozumie egipskie tak DT, która jest oczywiście to jest część akcji promocyjnej marketingowej konieczność by wprowadzanie także w internecie chyba można sporo tych filmików znaleźć, a także filmy robione przez naszych producentów w terenie, które w ostatnich latach na stałe umieszczaliśmy galerii tak mówią wysłało ze mną kilka lat temu filmowca do Sudanu i części filmiku jest na YouTubie inny kolega, który pracował w Syrii jeszcze przed wybuchem wojny też zrobił dużo filmów czy właściwie z nim to jest część część naszego nowego sposobu wystawie nic twa tak powiem chodziło o przybliżenie obiektu to miejsca znalezienia, że tak powiem tam, gdzie zostały odkryte jak to działa w kontekście w oryginale, ale na różne robimy wystawy i Jana świat mówię panu egipskiej, ale nadal bardzo dużo radości zrobiła wystawa, którą zrobię w 2010 roku to było wystawa poświęcona Chopinowi uzupełnieniem mój temat ale, ale bardzo zależało, używając 4 swoich wpływów muzeum, żeby zrobić właśnie taką jakąś polską wystawę no, jeżeli okoliczności nie były to freski z Faras tylko wystawa Fryderyk Chopin i romantycznie fortepian tak byśmy nazwali tak to zdaje się był pan październik 2010 tak to październik, dlatego że większość wystaw w Polsce i były też w Paryżu otwierała się w tym są lutym marcu w zakresie, bo to wtedy się Chopin urodził się czy na 2 stulecie jego urodzin, a my zdecydowaliśmy się poczekać do jesieni zbiegły się z rocznicą śmierci Chopina dostaliśmy z muzeum Chopina wtedy nowo powstałego w kilka obiektów wobec rynku leśnych dni tak tak, a także leki breloczek mały, więc to była dodatkowa atrakcja plus było kilka wydarzeń takich około wystawy owych, czyli koncerty folklorystyczne, a także pokaz filmów związanych z Chopinem było to bardzo fajne zrobiliśmy całkowicie z własnej inicjatywy ja wtedy był wicedyrektorem chodziło mi też przy okazji wypromować naszą kolekcję instrumentów muzycznych kiedyś mieliśmy taką galerię, która została zamknięta w latach siedemdziesiątych i i to była okazja z 1 strony pokazać np. nasz fortepian Pleyela z 18003003. roku, a z drugiej strony jako Polaka ważne było dla mnie jest okazja promowania promowania Polski jest chyba był fortepian brodu prawda proszę jeszcze fortepian produkt był zdaje się w tej, a to czas do sypialni opiniując było prądu tak stanowi, że pan pamięta w każdym razie to zresztą chyba też w internecie Fin z tej wystawy pamiętam krąży jakiś czas może do tej pory osiągalny, ale momentami sprawiał bardzo dużą frajdę, dlatego że wie pan moja zmarła żona była pianistką także był taki dla mnie bardzo osobiście elementy tak powiem takim razie wskoczymy Chopina do biologii, bo to jest by pana główna dziedzina również z działalności, czego dowiedzieliśmy się w ciągu no nie wiem ostatnich 30 lat w jaki sposób zmienił się nasz stan wiedzy on lubi w ciągu ostatnich 30 lat tak rzuca na no zmienił się dosyć dramatycznie, ale powiedziałbym nawet 60 lecie, dlatego że w latach sześćdziesiątych dokonywano tych wielkich odkryć, kiedy dublował Tamar ułańską i w rezultacie zatopiono dużą część rundy zakładał dolną sobie Nobla dla w Polsce to było zaletą, że dzięki temu mamy obrazy mamy kolekcję fresków z Faras w muzeum Narodowym w Warszawie, ale to pobudziło też moje własne zainteresowania jako młodego chłopca wtedy pobudziło zainteresowanie zaczęły powstawać ośrodki studiów nad lubią, której się tak jak by wyłączyły odłączyły od tradycyjnej egiptologii przedtem zajmowali się głównie egiptolodzy, a i tak jakoś działało przez powiedziałbym do końca lat dziewięćdziesiątych, kiedy Sudan postanowił zbudować następną tamy w okolicy czwartej katarakty Nilu zaprosił nowość szereg instytucji międzynarodowych do do pracy no i 4 dołączyło bardzo dużo instytucji nastąpiła taka kolejna eksplozja biologicznych studiów i zaczęto przywozić dosłownie przywozi jako członków misji studentów magistrów doktorantów i to spowodowało, że ta dziedzina się bardzo rozrosła budziła też zainteresowania w bardzo szerokiej publiczności, zwłaszcza w północnej Ameryce wie pan w stanach wielu Afroamerykanów szuka korzeni szuka właśnie korzenie, chociaż nie są wprawdzie genetycznie prawdziwe, ale kulturowe starożytnej Nubii była to cywilizacja afrykańska, a i to jest właśnie ciekawy element do Polski czasem Michałowskiego oczywiście wiedzie prym w czerwcu tego roku wyszedł w Oksfordzie tzw. Oxford Handbook odbędzie się drugi, czyli podręcznik starożytnej Nubii jest to dzieło liczące jakieś 1200 stron i uderzyło mnie w tym, że wśród chyba 5050 kilku autorów jest bodajże około 8 ośmioro Polaków może nawet więcej jednak niewielu dziedzin wiedzy chyba gdzie i tak wysoki procent dało akowców wydane przed zakupem publikujących w prestiżowym wydobyć się eksport kim jest z polskiego to powiedzmy 16% nie wiem, jaka inna dziedzina wiedzy nauki polskiej tak dobrze jest reprezentowana międzynarodowo także to nastąpiła eksplozja badań doprowadziło to do wielu nowych odkryć wielu stanowisk do odkrycia powiedziałbym wielki ówczesnej cywilizacji afrykańskiej Bóg, który po, której centrum było miasto karma to jest w okolicach trzeciej katarakty, gdzie przez kilkadziesiąt lat prowadził badania prof. Szal bony ze Szwajcarii jest to cywilizacja, która istniała powietrznych, której szczyt był gdzieś między rokiem 20001500 przed naszą erą, czyli jest to odpowiednik starożytnego Egiptu tzw. średniego państwa w Egipcie potężne wnosili budowle natomiast nie używali PiS i to było ich sprzedać problemem, że nie byli w stanie przekazać swojego punktu widzenia są wspominani jedynie przez Egipcjan oczywiście jako wroga cywilizacja ja zajmuję się w późniejszym okresem tzw. cywilizacją rolniczka od miasta Nero i jest to okres powiedzmy 1000 przed naszą erą do jakichś 300350 naszej ery i znowu mamy pozostałości piramid królowie byli chowani w piramidach świątyń wspaniałych grobowców także są ciekawe zabytki, a zabytki pozostałości, a co ciekawsze ta cywilizacja amerykańska była drugą po Egipcie, która wprowadziła własny system pisma także pismo rosyjskie istnieje możemy czytać, bo już ponad 100 lat temu angielski nowości walijski egiptolog Gryfic odcyfrować wartość polityczną tych znaków natomiast do tej pory nie możemy zrozumieć znaczenia tych słów także jest nie do końca obcy murowany ten język, ale znowu mamy tu postęp ostatnich lat profesor krótkiej w Paryżu wykazał, że należy do języków tak grupy niż Sahara saharyjskiej, czyli jest językiem czysto afrykańskim także mamy postęp, ale nadal jest też tajemnica to pewnie przyciąga ludzi z kolei polskie misje znalazły fantastyczne kościoły całą kolekcję nowych ciekawych fresków zarówno stary dom goli, gdzie pracę zaczynał jeszcze prof. Michałowski pani do tej, jaką bielskiego Lewski obecnie niektóre buski, a z kolei na stanowisku bank narracji dr Żurawski znalazł znowu stały zestaw kościołów już 1 zbudowany na drugi, kiedy najwcześniej zostały zapisywane przez Piaski budowano następne wyżej i znowu całą kolekcją malowideł, ale także tekstów pisanych na ścianach tekstów pisanych w kilku językach po grecku staro lubi szkół i po chińsku także jest wasz symbolizująca cywilizacja aktywizacja Lubińska w swoich różnych fazach, bo jest też cywilizacją znającą używającą pisma także, pod którym się wyróżnia od innych no i pozostawia wspaniałe wspaniałe dzieła sztuki w ostatnich latach zresztą nastąpiło duże ożywienie, bo ówczesny Emir Kataru przekazał miliony dolarów na rozwój archeologii sudańskiej i te miliony zostały wydane na ogromną ilość nowych wykopalisk oraz tworzenie muzeów przy stanowiskach archeologicznych, bo celem było ożywienie turystyki w Sudanie no to jest osobny temat oczywiście student przeszedł w międzyczasie rewolucję i nie jest tak łatwo dojechać do Sudanu nawet bez epidemii ale, ale kraj rzeczywiście fascynujący, a dla 2 narodów szczególnie atrakcyjny dla Brytyjczyków dla Polaków, bo jestem cały mit gen. Gordona i w Polsce to znalazło odbicie oczywiście w książce pustyni w Puszczy 5 za Polaka jak się powie Sudan to jest całkiem machina Nalepa szynel no właśnie no właśnie, a w brytyjskim Logi imperialnej właśnie obrona jest do tych kart przez Gordona jego śmierć z ręki ran żołnierz jego, a następnie zdobycie pokonanie oczywiście przez generała późniejszego marszałka Kickera to też wielki fragment historii imperialnej fragment, który zresztą teraz się jednak trochę wstydzą, ale to zupełnie inna historia to by oznaczało, że jedno z miast w Ontario być może znowu zmieni nazwę kiedyś nazwał nowym Berlinem dzisiaj nazywa się liczne czy tak też o tym myślałem co więcej wie pan w czasie ratowania ekspedycja wysłana przez Brytyjczyków, żeby uratować gen. Gordona oni wynajęli do prowadzenia Łodzi w górę Nilu kanadyjski znawców tych żeglarzy eksploratorów tzw. wojaże i oni mój kolega śmieje ze słabą wiosłowali Kanadyjczycy obok dotarli otwartą dzień po zdobyciu Chartumu przez mahdystów, ale mówi o tym, dlatego że w prowincji Ontario znajdują się 2 niewielkie wioski jednak się nazywa dom gola, a druga nazywa się Chartumu jestem pewien zostały założone przez tych dziewiętnastowiecznych eksploratorów do gola zdaje się jest na północy tam gdzie, gdzie jest koło arta składa się widzę da się nam pan orientację w terenie i dalej jadą dalej na północ natrafia się na hartu zrobiłem sobie nawet kiedyś zdjęcie przed znakiem drogowym Hartmut Ontario no i warto też, że przy okazji Kałata lex powiedzieć, że najlepsze lody na świecie to koło Akademia Scream to już kwestia indywidualna, kto lubi w każdym razie tam też tam z kolei jest w tych okolicach Kałata z PIT wyboru jest ciekawe muzeum kanu kanadyjskich, czyli kanadyjek my też mamy w naszym muzeum wystawione robione z kory Brzozowej bardzo ciekawe mamy właśnie wracają z jantaru muzeum i ludności tubylczej muszę powiedzieć jak przygotowywaliśmy tę galerię w latach od wczesnych latach dwutysięcznych to robiliśmy to cały czas konsultantami przedstawicielami odpowiednich grup, czyli to byli to czarne stopy z Indiami religijnych, choć była z Ontario byli też przedstawiciele północnych ludów, czyli wino i jak się teraz mówi raczej niż Eskimosi byli oni na otwarciu tak, że to wszystko było bardzo ciekawym doświadczeniem chciałby jeszcze wrócić do Libijczyków i pisma Bobby szczerze powiedziawszy z tym trochę skonfundowany, bo powiedział pan, że nie używali pisma ale, ale napisy się pojawiają to zależy, w którym okresie w okresie tej pierwszej wielkiej cywilizacji cywilizacji karma nie używali pisma nie znali jedyne, jakie wieści mamy o nich pisemne pochodzą ze źródeł egipskich podają np. imiona różnych władców czy wojowników których, czyli do niewoli czy nazwy miejscowości, ale to było, gdzie jak mówi powiedzmy 2000 mieszkańców przed naszą erą od okresu 1000 przed naszą erą rozwinęła się inna cywilizacja emerytka, której centrum było miasto merowi położony jakieś 200 km na północ od hartu tam zresztą od 20 lat pracuje robi wykopaliska swoje i tacy realizacja tak kultura najpierw używali tekst języka egipskiego hieroglifów dopisania swoich takiej takich historycznych tekstów żądanych przez wymagany przez władców, ale gdzieś w trzecim wieku przed naszą erą ktoś wprowadził wymyślił system wpisania do własnego języka przypuszcza osobiście przypuszczam, że to był wpływ wydobycia Egiptu przez Greków przez Aleksandra i wprowadzenie pisma greckiego, dlatego że w odróżnieniu od pisma egipskiego de mer ci używali tylko 23 znaków pismo to było takie są logiczną mi alfabetyczny, czyli w tym sensie oni byli bardziej zbliżeni do naszego współczesnego systemu pisania i właśnie to pismo pismo amerykańskie jest tylko wstępnie odcyfrować ne, ale nadal tworzy duże trudności ze zrozumieniem i są bardzo długa jest też bardzo długie teksty, o których ogólnie po imionach możemy się domyślać, że to jest opis działań jakiegoś króla jakieś walki na przed wojna z Rzymianami ale, ale nie wiemy dokładnie, o co chodzi w tym i to pismo było użytku przez jakieś powietrze 500600 lat, a z przyjściem chrześcijaństwa oni zaadaptowali pisma związane z chrześcijaństwem z północy Egiptu, czyli grecki i koptyjski języki alfabet, ale gdzieś w 0607. wieku ktoś znowu coś kupi postanowił użyć litera alfabetu greckiego dopisania języka lubińskiego, który pokrewny, ale inny od tego amerykańskiego i ten miejski został bardzo szybko szyfrowany i jest znane i czytane i jednym z chyba jest na świecie chyba 34 znawców tego pisma może, więc może z 5 osób, ale najwybitniejszym znawcą w tej chwili jest prof. Adam Łapeta Uniwersytetu Warszawskiego także znowu wracamy widzi pan do Polski dalekiej Kanady tak jak tylko wspomnę dla tych państwa, którzy są zainteresowani tą pozycją książkową, który pan profesor wspomniał, czyli Oxford Handbook w sensie Nuria ta książka ukazała się pod redakcją Józefa Berlinga Brusa Beyera Williamsa to ponad 1200 stron fascynująca pozycja jest osiągalna jako Bóg i był tak, czyli albo elektronicznej wersji, bo jako książka to jednak jest dosyć ciężka muszę przyznać no mam swoją autorską kopie były też jednym z autorów tego monumentalnego dzieła dobrze, czyli mumie nas, jeżeli chodzi, jeżeli chodzi o Egipt fascynują nas umiem i Egipcjanie rozumie wymyślili to, ale ich, aby pan pisał chyba o emeryturę prawda w tej tak do wie pan, bo tak moją specjalizację w Sudanie lubiany, ale jestem oficjalnym kuratorem odpowiedzialnym za kolekcję egipską libijską nasze muzeum jak jednak zaprzeczali moje miłości do nogi Egipt jednak jest bardziej popularny i młodzież rodzaj wiadomo wiemy z badań naszych tejże, gdy jednak, zwłaszcza jeżeli chodzi o młodych widzów naszym morzem oni chcą oglądać na 2 rzeczy dinozaury mumie egipskie także dziś jest to temat bardzo popularny, aczkolwiek ja osobiście jak wielu ekip teologów wcale zamówieniami nie przepadamy zresztą teraz już się toczy ogólna taka dyskusja na temat etyki w ogóle pokazywania mojej ciał zmarłych w muzeach to taka ogólna na razie badania pokazują, że jednak 90% odwiedzających nie ma nic przeciwko temu poza tym w przypadku wystaw często temu właśnie są niewidoczne, bo są zapakowane w w tym swoje płótna i owinięte i włożone do pięknie malowanych sarkofagów i trumien także tego nieraz nie widać samej mi tylko raczej dekorowano DEK deflacji tak samo przecież Tutenchamona najbardziej jesteśmy zafascynowani nie jego resztkami fizycznymi, ale pięknymi maskami prawda tak pan pisał o królestwie kurz czy Ukrainie kurz, czyli dzisiejszym Sudanie, gdzie centrum polityczno kulturalno przemysłową religijnym było właśnie merowi tak to też to była specjalność w paniach pracownik muzeum jest ciekawa, ale taka specyficzna uwaga ciekawe być naukowcem muzealnym, bo jeżeli się prof. Uniwersytetu to właściwie wczoraj musi być tylko specjalistą nie musi być popularyzatorem natomiast, jeżeli się pracuje w muzeum to trzeba umieć przełożyć teksty naukowe tak powiem na na w sposób jakiś taki jasny popularny zrozumiały dla publiczności dlatego moim wypadku ciągle widzę, że nowym przebiegną z aktorem na 3 różnych ścieżkach kariery, bo jestem kuratorem, który zajmuje się wystawami, ale jest też psychologiem, który lubi też pole eksplorować stanowiska archeologiczne no i trzecie właśnie jestem prof. Uniwersytetu także te różne kapelusze zmieniam, kiedy trzeba i każdy ma tworzyć pewne inne wymagania także to jest dosyć, że dosyć ciekawy problem jak działa taki możemy zajmuje też bardzo dużo czasu przeskakiwanie 1 roli drugiej redaktorem, ale na to jest sytuacja naszego muzeum bardzo wielu naszych kuratorów kustoszy jest jednocześnie profesorami na Uniwersytecie każdy z nas powiedzmy w ciągu roku wygłasza całą serię wykładów na Uniwersytecie i rozumie, że w miarę mamy królewskie miasto mamy świątynie Amona ME, czyli 260, jeżeli dobrze pamiętam tak tryb kryptonimem 262 000, a jak co wiemy o życiu codziennym pewnie najmniej o najwięcej o elitach najmniej najbiedniejszych, ale co wiemy o życiu merowi wiemy trochę z 2 źródeł ujęte są archeologicznym, a drugie źródła pisane, dlatego że z uwagi na to, że Grecy zdobyli Aleksander wielki później Rzymianie zabił Cezara i Augusta zdobyli Egipt, a Sudan był oczywiście południowym sąsiadem to interesowali się regionami na południe Neron nawet wysłał ten zły cesarz Neron z Quo vadis wysłał nawet ekspedycję pod przywództwem centuriona, żeby znaleźli źródła Nilu, a przy okazji zrobili robotę szpiegowską czy warto w ogóle napadać to Lubie, bo klimat jednak jestem bardzo trudnych i dużo chorób malarii itd. także było zainteresowanie tym regionem wśród klasycznych autorów i w związku z tym mamy opisy merowi zostawionego przez Herodota w piątym wieku przed naszą erą i przez Teodora i przestraszona i oni piszą jak emeryci wyglądali co jedli wspomniany jest też, jakie tam skarby były na świat, że było bardzo dużo złota faktycznie do dzisiaj wydobyła się złoto nogi w Sudanie, bo to był jeden z jedno ze źródeł wśród dochodu dlatego Egipt starożytny zdobył podbił część lubi właśnie, żeby eksplorować kopalnie złota także wiemy o tym naturalnych materiałach i inne to były kamienie zarówno drogocenne raczej takie pół drogocenne różne karne Diany itd. Agaty, które Egipcjanie bardzo cenili oraz mocne skały używane do do budowli do 6, czyli już baza, czyli ryty granicy itd. to wydobywano także do tej pory lubiła słynie z bardzo dobrych daktyli np. jest, więc mamy opisy co oni jedli, że trzymali np. bydło, zwłaszcza w terenach centralnego Sudanu doku Umarowa nieraz przed oczyma mam taki obraz trochę podobny zbliżony do Masajów zieloni zdobyli wysocy nadal są dobrze zbudowani ludzie jedzący właśnie pijący mleko być może pijący też krew z tego bydła jedzący mięso wołowe i mających duże właśnie te stada bydła, a także był bardzo silny fizycznie naród dobrze zbudowany i można powiedzieć prawdziwi zdobywcy jednak żyjący bardzo ciężkim środowisku potworne upały pan dlatego wszystkie ekspozycje archeologiczne jest tam zimą latem jest nie do zniesienia Południowej części Sudanu są nadal sezony monsuny sezony deszczowe są także przechodzi wilgoć są burze piaskowe w miesiącach letnich te, które zasypują wszystko oczywiście jest też malaria, którą wspomniałem wcześniej jest problem tzw. misji takich malutkich Musze, który panu wchodzą wszędzie do osady ust także komary moskity także jest to bardzo trudne fizycznie środowisko dożycia mieszkania być może to nie sprzyjało rozwojowi takiej cywilizacji jak w Egipcie do tego stopnia, ale wiemy właśnie mówię co jedli pili i problemy właśnie co chcieli pili pili głównie mleko wodę produkowali takie wino jest aktywiści też może piwo, więc mieli swoje trunki też no i mieszkali w domach zrobionych po części cegły mułowej wysuszonego mułu nilowego, a po części budowanych z cegły wypalanej, a część domów to były takie no chatki jak wierzymy ze starą tradycyjną Afryką raczej podłużne okrągłe no i to wychodzi z wykopalisk archeologicznych odnajdujemy też różne owoce zaschnięte odnajdujemy nasiona panie pszenicy tylko boss innych tych jest wyleciało mi w tej chwili głowy są SOR Targu aktor właśnie sorgo także mamy dużo informacji na temat tego życia codziennego ale, ponieważ sam wiem osobiście jak teraz nawet ze współczesnych czasach jak trudno jest środowisko naturalne to to musiało być dużo gorsze powietrzny w 2000 lat temu bardzo ciężkie bardzo trudne warunki do życia to trzeba przyznać, jeżeli dobrze pamiętam ten pana rozdział to zdaje się na głos sorgo i proso zdaje się, że nie nie znaleziono żadnych śladów, jeżeli chodzi o konsumpcję ryb, a ryby to jest osobny problem po pierwsze, trudno znaleźć częściowo z uwagi na delikatne kości ości, a druga sprawa jest kwestia pewnego tabu wiemy, kiedy nogi czy w szóstym wieku przed naszą erą zdobyli Egipt i uznanie jako dwudziesta piąta dynastia z pana kusi składowano miejską o to fara to Kill król Jan musi ten miejski król pogardliwie wyraża się jej Egipcjan jako ci rybom pojazdy także był rodzaj tabu nie bardzo lubili chyba ryb w tym okresie akurat, bo w innych okresach wiemy, że jadali ryby także to jest coś co nie do końca jest znane czy brak pozostałości kości to jest kwestia właśnie środowiska, jeżeli zachowały czy być może jakiegoś tabu przeciwko jedzenia ryb oni w tej chwili jadają ale, ale też nie za dużo powiedział i że żeby oszacować, że dobrze pamiętam to to było metro to było miasto około 2 do 8 chyba tysięcy tak tak takie są szacunki no próbowałem to ocenić na podstawie rozmiarów budownictwa śmiertelności tak dalej to są takie troszkę zgadywanki no ale być może mogło mogło tyle mieć tak to niebyły wielkiej ilości też to jak się cofnie wie pan pomyśli o Polsce średniowiecznej to też nie były przecież wielkie miasta nasze średniowieczne miasta Krakowa Kalisza Poznania tak, a Kalisz rozumie, dlatego że pan Kalisza pochodzi nota zawsze próbuje nawet na wystawie chopinowskiej udało mi się umieścić w moim muzeum zdjęcia z miasta rodzinnego dlatego rzek tam w Kaliszu Chopin dał swój ostatni koncert na ziemi polskiej przed wyjazdem do Wiednia później do Paryża także tak tak poza tym pan Kalisz jest dla mnie ważny także jako miejsce pierwszych kroków archeologicznej tam były badania archeologiczne prowadzone od bardzo wielu lat, żeby znaleźć ślady rzymskiej, jako że ja Klaudiusz Ptolemeusz w drugim wieków zmienia Kalisz się na szlaku Bursztynowym no i to Długosz sugerował, że to może być nasz Kalisz, więc tam archeologia kwitnie do dnia dzisiejszego no proszę, czyli tym sposobem Dekor system z niesłychaną podróż odbyliśmy dzisiaj kar Kalisz CAL Gary Warszawa mer Toronto i cała masa innych miejsc no takie życie archeologa troszkę moja żona narzekała, że rolą jak marynarz wyjeżdżał na dłuższe okresy woli pan Egipt czy Sudan, a Sudan od zawsze, ale muszę przyznać, że z punktu widzenia logistycznego i Egipt jest łatwiejszy do pracy poza tym noc mimo wszystko muszę przyznać, że zabytki Egiptu mimo wszystko są bardziej imponujące dla zwiedzających natomiast w Sudanie z uwagi na niewielką ilość turystów można przeżyć pobyt w takich rodzinach zupełnie inny sposób, bo nie ma tam właśnie mówię tu turystów i możliwości biwakować pod piramidami w Sudanie, więc jest rodzaj takiej wczesnej straci trochę podróży takie jakich nasi przodkowie w dziewiętnastym wieku sobie zażywali podróżując do Egiptu nie było wielu turystów i tytułach miarę Gary cicho spokojnie, ale niestety lód jest krajem bardzo biednych kryzys polityczny ekonomiczny, więc jest tam też straszna bieda to jest jeden z najbiedniejszych krajów świata i to jest smutne tak trudno odpowiedzieć właściwie wolę jeździć chciałaby pracować w Sudanie, ale jednocześnie bardzo dobrze się czuję w Egipcie jest zacząłem trochę mówić o mumia po Egipcjanie wymyślili tę technikę mumifikacji rozumiem że, że z racji klimatu, które pan wspomniał dużo więcej czy dużo lepiej zachowało się publikowanych chciał nota to jest kwestia właśnie suchości klimatu to przypuszczam, że Puszcza się, że przypadkowe odkopywanie działa przejęciem doprowadziła do tego wpadli na pomysł w ogóle modyfikowania, dlatego że były naturalnie zachowane zmumifikowane ciała w tym suchym klimacie pochowany w suchej piasku i także dużo zachowało się po prostu w sposób naturalny, ale ja to jest ważne, że pan bardzo pisałem na temat zwyczajów pogrzebowych i to niezupełnie odrzuciło od tematów właśnie takich pogrzebowe mijanych i dlatego całe życie zawodowe spędziłem, wykupując odkupując miasta i osady, a unikałem cmentarzysk po prostu nie lubiłem tego, a czasem też nabrałem pewnego respektu myśląc o tym, że właściwie nawet nie chce za zakłócać spokoju ludzi pochowanych w innej wierze wprawdzie dalekim kraju przed kilku tysiącami lat, ale mimo wszystko pragnących w tamtym okresie spokoju także tak odczułem takiej taką wakacyjną, jakby powiedzieć sympatię współczucie i to mnie zupełnie otrzymał od prac archeologii takiej pogrzebowej cmentarnej panie profesorze co jest takim poziomie świętym graalem lub biologii to znaczy jakie odkrycie zmieniłoby całkowicie biologię otworzyłoby nowe drzwi czy wyjaśniłoby no Ros ptakami rower pytasz dwujęzycznych to niema 2 zdań powiedzmy tekst napisany w języku rosyjskim przetłumaczony na grecki czy łaciny to była rewelacja, jakbyśmy mieli taki dwujęzyczny tekstu byłoby coś wspaniałego, a jest szansa, że już takiego istnieje tak tak tak jak panowie mamy te kontakty Rzymian Greków starożytnym Sudanem, więc może coś takiego być my wiemy, że np. gdy już nie pamiętam, który autor wspomina diod czy strach czy inny wspomina, że ma informacje od pewnego Simon de SA, który przez 5 lat mieszkał w rolę w jakiś Grek zresztą to już późniejszy co prawda okres nie dotyczy mera, ale właśnie polscy archeolodzy ekspedycja, która żydowskiego bank Arki oni znaleźli na ścianach tego kościoła jakiś dziwny napis, który mieli problemu z obserwowaniem, a potem się okazało ktoś odkrył, że to jest napis mówimy o tekst napisze dziś 1112. wieku napisany w języku podjął francuskim, czyli dla żydowskich prowansalskich coś takiego czy gdzieś w okresie wystaw wypraw krzyżowych mamy jakiegoś Prowansja czeka powiedzmy czy dla dotacji rycerza podróżnika pielgrzyma, który to gdzieś tam daleko wgłąb Afryki i zostawił na ścianach kościoła swój podpis krótki napis, a także, ale późniejszy okres to jest wielka ciekawostka pokazuje jak daleko ludzie podróżowali w tamtych latach, ale tynk świętym graalem jak pan powiedział to byłoby dla mnie odkrycie jednak dwujęzycznego tekstu, który pozwolił na odczyt pełne odseparowanie tego pisma Rajskiego mamy już ponad 1000 dokumentów na rosyjskim panie profesorze bardzo panu dziękuję za dzisiejszą rozmowę pan prof. Krzysztof rzymski wydział cywilizacji bliskiego Wschodu na Uniwersytecie tron Pańskiej misji Kirejczyk Royal Ontario misję w Toronto bardzo panu dziękuję informacje Radia TOK FM już za kilka minut o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA