REKLAMA

Jak pochodzenie wpływało na karierę Jimmiego Cartera?

Sprawy Różne
Data emisji:
2021-09-19 22:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
47:36 min.
Udostępnij:

O historii kariery politycznej 39. prezydenta USA Jimmiego Cartera mówił dr Marcin Fatalski z Instytutu Amerykanistyki i Studiów Polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu zapraszam państwa na audycję sprawy różne moim państwa dzisiejszym gościem jest dr Marcin Petelski Instytut amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego dobry wieczór panie doktorze dobry czy pani redaktor dobry wieczór państwu ani się z państwem także Karolina Lewicka rzecz jasna dziś bohaterem naszego wieczoru będzie 3009. prezydent Stanów Zjednoczonych jedno kadencyjność urzędujący między 70 siódmym po osiemdziesiątym Rozwiń » pierwszym rokiem syn plantatora orzeszków ziemnych, którego to pochodzenie będzie się, zanim ciągnęło przez wszystkie lata także służby dla państwa w Waszyngtonie Jimi Carter rocznik 1924 jak to się stało, że w latach pięćdziesiątych zainteresował się polityką myślę, że to jest kwestia takiego temperamentu osobistego, dlatego że miał on wywodził się pani powiedziała to południowiec się w Łodzi z Giorgi syn plantatora orzeszków później szkoła wojskowa prawda i powrót do tego po nabyciu przedsiębiorstwa rolnego ojca bardzo pracowity bardzo można powiedzieć prawy przyzwoity wierzył głęboko takie wartości klasyczne wartości amerykańskiej jest ciekawe, dlatego że on rzeczywiście autentycznie nie na pozór wyróżniać na tle ludzi często angażujących się politykę mających na PS my takie podejście bardzo zdystansowany do świata wartości co innego mówiących co innego robiący Carter oczywiście nie realizuje mego to nie jest tak, że on był zupełnie wolny od od tego co jest rzemiosłem politycznym niż może tak powiedzieć, ale był człowiekiem przeświadczony o tym, że świat powinno się budować wokół pewnego rodzaju wartości tego skłaniał do zaangażowania w życie publiczne oraz namyśle to jego ponowne nawrócenie się można tak powiedzieć na po po ponowne przyjęcie chrześcijaństwa czy on był oczywiście 6 Janinę w sensie formalnym religijnym, ale jedno z nabożeństw, których uczestniczył zarówno jego przemożny wpływ usłyszał takie pytanie czy gdyby został oskarżony o to, że jest chrześcijaninem znalazłyby się na to dowody i na to pytanie spróbował sobie odpowiedzieć odpowiedział, że chyba niekoniecznie tak można powiedzieć, dlatego że później postanowił zaangażować się z taką działalność na rzecz nie wiem wspólnoty to nie jest on nie jest odosobniony na tym w tym względzie na tle innych prezentów amerykańskiej pani pozwoli to przypomnę postać Woodrowa Wilsona to też był prezydent przesiąknięty takim religijnym poczucie misji i można powiedzieć, że nakładają 2 elementy 1 element to jest kwestia misyjności, która jest w ogóle wpisana natura amerykańską dziś może nieco mniejszym stopniu, bo żyjemy trochę innych czasach, ale jeszcze w latach pięćdziesiątych sześćdziesiątych siedemdziesiątych ETA to ta wiara w rolę Ameryki w świecie to, że rolą Amerykanów jest czynienie tego świata lepszym od znacznej mierze wpływała na sposób funkcjonowania osób publicznych także jest na świadomość społeczeństwa amerykańskiego plus oczywiście te jego poglądy religijne na lata ta religijność typu protestanckiego czyni człowieka może tak będzie naczyniem wypełnionym prawda i skłania do tego żeby, żeby wpływać na ten świat w sposób taki aktywny, żeby nie biernie poddawać rzeczywistość próbować go zmieniać to jest ciekawe jeśli można to on odróżniał się w tych swoich poglądach przekonaniach na tle tego co wówczas myślano mówiono na południu na tle tych polityków, którzy wówczas na południu amerykańskim wygrywali 60 szóstym roku chce zostać gubernatorem George i właśnie, ale przegrywa te wybory wygrywa je 70 pierwszym roku zaś siedemdziesiątym czwartym informuje, że nie będzie się ubiegał o reelekcję puch chce wystartować ni mniej ni więcej tylko w wyborach prezydenckich w roku siedemdziesiątym szóstym nikt wówczas nie uważa by Carter miał realne szanse na zwycięstwo i nazywają go wówczas prześmiewczo Jimi, kto no, bo rzeczywiście trochę taki straceni czy plan, skąd się to wzięło w Chinach to prześledźmy te kamienie milowe, które pani tutaj wspomniała on przegrywa wybory na gubernatora, ale jeden z politologów badaczy tego rynku politycznego Giorgi przeprowadza badanie na jakiś próbie wyborców i przy tym stwierdza ciekawą rzecz że, jakkolwiek Jimmy Carter głosił poglądy na południu niekoniecznie popularne, bo odwołujące się chociażby do takiego liberalizmu tolerancji w zakresie kwestii rasowych, a przypomnijmy to jest jeszcze epoka po pierwsze, pewnych ograniczeń w kwestii kontaktów między białymi czarnymi w stanach Zjednoczonych, a po drugie, mówimy o południu, gdzie te postawy rasistowskie one jednak były dość nie wiem powszechne albo albo znajdowały jeszcze wciąż miejsce w tej społeczności z po to, pozwoli będzie zwrócę uwagę na 1 rzecz pamiętajmy o tym, że dziś kiedy, po czym patrzymy na mapę polityczną Ameryki to widzimy ten podział tak mniej więcej przebiegający w ten sposób, że południe jest raczej republikańskie północ jest raczej demokratyczna podczas gdy ta zmiana następuje właśnie od lat pięćdziesiątych, ale przede wszystkim latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych to znaczy partia demokratyczna, która historycznie wywodzi się z południa jest była partią południowców tych południowców, którzy no w jakiej części stanęli w wojnie secesyjnej przeciwko idei przeciwko idei wyzwolenia czarnych na mieszkańca w stanach Zjednoczonych później Afroamerykanów taką tożsamość przy takich dziś nazywamy, więc oni ci południowcy ta partia demokratyczna ona, która tak klub przynależał Carter stworzy identyfikował ona jednak na południu była inna zdecydowanie od tej partii kluby z nami dziś dlatego Carter wyróżniał się właśnie wówczas i pokazał zauważył ten politolog to rzecz zdumiewająca, że właściwie niewiele brakowało i stąd zabrać tam grupa ludzi zaczęła Cartera wierzyć oni stwierdzili z tym człowiekiem możemy coś osiągnąć raczej to nie jest tak, że te poglądy o tym, że trzeba z szacunkiem odnosić odmienności rasowej, że trzeba bardziej liberalnie podchodzi do kwestii społecznych, że te poglądy będą w warunkach południa walka, zwłaszcza chodzi prawda chce można powiedzieć takim klasycznym stanem tego regionu Ameryki tej części Ameryki, że to będzie dyskwalifikujące co się okazało później zwracano uwagi do już wybory wreszcie wygrał to powiedział no proszę i gubernatorem został człowiek, który ma radykalnie odmienne poglądy od poprzednika grającego no nieładnie kartą rasową odwołującego się właśnie tych lęków przed czarnymi do lęków przed równouprawnieniem Carter wygrał, mimo że nie Gnie cofał się to znaczy mówił to co uważa na temat kwestii rasowych może nie było to mówiony w sposób jakiś ostentacyjny nie miało nikogo razić, ale to było uczciwe z jego strony to zwrócił uwagę na Cartera przedniej części powiedz tego establishmentu politycznego pani całkowitą rację mówiąc mawiano Jimi WHO czy jak i ziemi co za nimi, bo chodzi o to, że w tej swojej uczciwości w tym swoim idealizm je to jest właściwe słowo piwa, które najbardziej go opisuje jawił się jako człowiek, który w warunkach amerykańskich polityki, która jednak brudną grą prawda jak to mówił Bismarck ludzie nie powinni widzieć jak się robi kiełbasy jak robi politykę, że on w tych warunkach do czegoś Deutsche jeszcze w dodatku pochodził spoza tego establishmentu waszyngtońskiego to zresztą stanie później w dobie afery Watergate jego atutem, kiedy zaczną na niego patrzeć jako czystego i czas jeszcze te wybory, o których pani wspomniała wcześniej on się kręcił można powiedzieć, że to nieeleganckie słowo, ale starał się o nominację u Magellana, który był kandydatem Demokratów na prezydenta i wtedy ta ta ekipa demokratyczna pół potraktowała Cartera jego grupę nazwano później tam gangiem George plany zgodzi się bardzo nieelegancko i oni postanowili, że zawalczą o najwyższą stawkę co było rzeczywiście szokujące bez można sobie wyobrazić, że on na coś do wniesienia się, że tak podpowiedzieć w posagu jako wiceprezydent kandydat na wiceprezydenta przypomnijmy, że wiceprezydenta dobiera się trochę w stanach Zjednoczonych na zasadzie pewnego uzupełnienia do prezydenta, jeżeli kandydat głównie z bardziej liberalny to ten kandydat dodatkowy jest bardziej konserwatywnej na odwrót mniej więcej tak to wygląda biali i uważano, że Carter może myśleć o roli tego właśnie, który wnosi to południe np. prawda czy jest kandydatem na wiceprezydenta później okazało, że on ma ambicję, żeby zawalczyć o całą stawkę co wywołało tak pani powiedziała śmiech jego pytano w czasie tych pierwszych spotkań z dziennikarzami, kiedy on ujawnił swoje ambicje pytano go dobrze pani prezes pan panie gubernatorze, ale tak naprawdę to co pan zamierza walczyć bądźmy poważni no chodzi panu wice prezydenturę prawda do końca tej ścieżki jest pańska deklaracja o tym, że zostanie wiceprezydentem Czyż nie tak i na on odpowiada NATO zobaczycie najpierw pokonam kont kandydatów partii Demokratycznej, a później pokonam republikanina jeszcze zobaczyć no faktycznie stał się kandydatem partii Demokratycznej to teraz na Sejm sytuację bieżącą tamtego czasu czy jak wygląda politycznie Ameryka no bo ona jest chyba ciągle w takim szoku po nich Sonia o tak i Ameryka jest pod wieloma względami wtedy zraniona jeśli można tak powiedzieć ten olbrzym to supermocarstwo, które do podejmowały wyzwanie rywalizacji związkiem sowieckim przez lata w latach siedemdziesiątych znalazło się w defensywie dlatego kiedy myślimy o Ameryce często o tym, że bywa w defensywie to pamiętajmy, że ona już w defensywie bywała to był raczej lata siedemdziesiąte pod wieloma względami, bo jak pani powiedziała nastąpiło ogromne zadłużenie zaufania do elit politycznych w Waszyngtonie to nie jest także, że to jest to rozkładało w ten sposób nie ufa republikanom, bo oni rządzili nie ufa generalnie polityką Waszyngtonu to się stawało atutem Cartera, dlatego że Carter był z Giorgi on naprawdę nie znam tego tego establishmentu waszyngtońskiego miał tam bardzo ograniczone kontakty dopiero wprowadzał się ten ten świat wielkiej polityki amerykańskiej, ale stale podkreślano, że oni spoza i to podobnie jak pani wspomniała z testem tego pochodzenie było pewnym ciężarem to w tym wypadku ta Georga to przebywanie z odległego stanu było dla spocie Amerykanów z perspektywy właśnie Cartera kandydatury Cartera atutem był takim uruchomiono Wars w Waszyngtonie następna sprawa to jest kwestia sytuacji można powiedzieć międzynarodowej przypomnijmy, że lata siedemdziesiąte to jest epoka dotąd, czyli odprężenia w stosunkach wschód zachód, ponieważ stany Zjednoczone przegrały trudno trzeba tego słowa użyć wojny w Wietnamie i generalnie można powiedzieć skróciły fronty, czyli ograniczyły swoją obecność różnych miejscach świata przyjęto taką koncepcję w Waszyngtonie to była polityka Nixona Kissingera przede wszystkim wypracowana przez tego drugiego można powiedzieć jeden z filarów myślenia polityce zagranicznej w stanach Zjednoczonych jeden z filarów głównych architektów może właśnie główny architekt amerykańskiej polityki zagranicznej latach siedemdziesiątych, a że przyjmujemy koncepcję odprężenia w stosunkach ze Wschodem to było o tyle łatwy związek radziecki też szukał odprężenia przy okazji znowelizowano stosunki z Chinami księcia uważał to wówczas za swoje szczytowe osiągnięcie i w ogóle można powiedzieć, że jak się patrzy na tamtą epokę oto ludzie często zachwyceni i inżynierem podkreślają właśnie ten aspekt to jest szczytowe osiągnięcie, kiedy są zdrowi niczym Metternicha owi swego czasu jeszcze dziewiętnastym wieku inny mistrz dyplomacji udało się grać na kilku fortepianach i zagrać melodię do słuchania prawda, czyli udało mu się rozegrać tych wielkich graczy, ale można powiedzieć on rozgrywał szuka między nimi kompromisu, dlatego że stany Zjednoczone były zmuszane do poszukiwań tego kompromisu na rzecz druga panowało takie przekonanie, że stany Zjednoczone trochę oddają pole to zależy już nie walczą o pryncypia już nie zależy im na tej wielkiej idei wolności, dlatego że dogadują się z Sowietami oczywiście wszystkim czekam oczywiście mówiono, że to jest powiedzmy Ameryka łacińska jest naszą strefą wpływów tutaj komunizm nie ma wstępu i dbano o to, popierając chociażby reżimy dyktatorskie tak jak Augusto Pinocheta czy, ale z drugiej strony NIK są odwiedzał Europę wschodnią, a Gerald Ford potrafił powiedzieć o tym, że jak obserwuje sytuację w Polsce to to nie widzi aż takiego uzależnienia od związku Radzieckiego, więc można powiedzieć, że po powstawał takie przekonanie zarówno na gruncie wewnętrznym Jagi międzynarodowym stany Zjednoczone są w defensywie i rzecz jeszcze 1 to znaczy stany Zjednoczone lat siedemdziesiątych wkraczały w fazę takiego zjawiska wcześniej ekonomi chyba niespotykanego mianowicie stagflacji znaczy to połączenie stagnacji gospodarczej z inflacją US spadała produkcja, a to pogarszały się warunki płacowe wzrastały ceny można powiedzieć generalnie nastroje Amerykanów mierzony tym podstawowym kryterium, jakim wyborca zazwyczaj mierzy jakość polityki w kraju, czyli portfelem po prostu się pogarsza i na to pole wkracza człowiek nazywany wcześniej Michu, a teraz jawią się wielu ludziom jako kandydat no zupełnie nowy tak jak pani powiedziała człowiek nowy jeszcze 1 rzecz jeśli można zwrócę uwagę zaczął on także wyzwaniem dla partii Demokratycznej Demokraci pod koniec lat sześćdziesiątych podkreślali kwestie związane z takim Robles wizję w sprawach społecznych obyczajowych prawda natomiast Carter w tym swoją pobożnością religijnością samodyscyplina ideą pracy wzmacnianie przemysłu postawił na zupełnie inne akcenty niż ten, który stawiali przez ostatnich lata i ostatnich wyborach, przegrywając kandydaci partii Demokratycznej okazało się, że na to wyborcy czekali czekali na demokratę, ale demokratę nawiązuje do czegoś co oni widzieli jako takie stare klasyczne wartości amerykańskiej zastanawia się panie doktorze czy nie warto jeszcze trochę rozszerzyć tego obrazu, które pan nam narysował przed chwilą inne nie zastanowić czy w ogóle nie jest także wkraczamy w jakąś nową epokę w tamtym okresie innym, bo tak sobie myślę, że z 1 strony mamy koniec pewnej epoki przywództwa tych liderów politycznych, którzy obejmowali władzę po drugiej wojnie światowej, a teraz odchodzą tak umiera Adenauer umiera de Gaulle umiera Franko w Portugalii rewolucja goździków w Grecji upada dyktatura czarnych pułkowników do zmiany polityczne są takie szerokie z drugiej strony zaczynają kiełkować już te zmiany, które doprowadzą nas do kolejnej rewolucji tak tym razem taki cyfrowej przecież rewolucja komputerowa się zaczyna netto flar siedemdziesiątym roku publikuje swoją książkę szok przyszłości zapowiada falę tych wszystkich zmian, które wszystkich także dotkną niesłychany przyspieszenie rozrost miast zużycie energii rosnące tempo życia z trzeciej strony kryzys paliwowy, który kończy ten okres powojennego wzrostu gospodarczego te obrazki Amerykanów z kanistrami w rękach tak ten strach o to, że nie będzie tego wzrostu gospodarczego co pan przed chwilą też mówił on przy okazji tej z tak Polacy, czyli w zasadzie świadczy też trochę zmienia zgadzam się z panią zmienia się im myślę, że takie poszukiwanie takiego innego kandydata wynika zostaje przeświadczenia, że stany Zjednoczone muszą podjąć wyzwania tak jak po to, pani powiedziała no następowało następowały zmiany charakter cywilizacyjny odchodziło pokolenie polityków pamiętających drugą wojnę światową dojrzałych w czasie drugiej wojny światowej czyli, poddając jakąś rolę często polityczną tak np. w sumie przez panią de Gaulle prawda więc, gdy pod tym względem następowała zmiana jakaś generacyjna w polityce światowej by nastąpiła zmiana generacyjna w tym sensie, że na inne pokolenie dochodziło też do głosu, ale w tych warunkach, jakby powrócił do tej kwestii takiego poczucia Amerykanów, że stany Zjednoczone straciły impet, bo to co Carter robił co zresztą było przedmiotem takich dyskusji w łonie partii Demokratycznej to ciągłe nawoływanie tylko przywództwa oni też ludzie Cartera tam ogromną rolę odgrywał Zbigniew Brzeziński już wtedy warto o tym wspomnieć, bo każdy był kompletnie pozbawiony właściwe doświadczenie w zakresie polityki zagranicznej międzynarodowej miał nawet to było trochę komiczne, bo jak był pytany w czasie tych pierwszych swoich spotkań jako gubernator, który ogłasza, że chce być prezydentem USA o sprawy międzynarodowe to wymienia nazwy miast, w których były misjami handlowymi jak był gubernatorem jeszcze mówi w jakim kraju na wszelki wypadek żeby, gdzie wiedziałem Paryż we Francji prawda na początku to nawet było miało urok, ale później by stało się przedmiotem kpin i ci pojawili tam różni ludzie w tym Brzeziński jego rola jest jednak do przecenienia to pokazali Carter owi, że on może powiedzieć Amerykanom, że my w tym zmieniającym się świecie musimy wypróbować nowe nową strategię musimy wypróbować nowy pomysł na politykę po pierwsze nie możemy być takimi gołębiami jak Demokraci z tego najbardziej liberalnego skrzydła i mówić o pokoju o pojednaniu głównie o tym, że stan zdarzeń powinny angażować się konflikty tak jak kiedyś Wietnam, a jednocześnie musimy frontalnie zaatakować Kissingera i koncepcji dotąd odprężenia nie może być także Ameryka po prostu robi układy z ludźmi, którzy są nam obcy, jeżeli chodzi o świat wartości i tuż po ta kwestia praw człowieka, której on zrobi powiedzmy kluczową sprawę w swojej polityce nie zagranicznej, ale wcześniej pojawiały z niego już jako gubernatora ci, którzy siedzą biografię Cartera dwoją się do tych jego wystąpień wcześniejszych, kiedy oni jako gubernator mówił o prawach człowieka w kwestii zupełnie fundamentalnej z punktu widzenia polityki wtedy jeszcze wewnętrznej stanowej przecież on później przełożył na sprawy międzynarodowe myślę, że ten świat, który pani tutaj zarys opisała przypominające te ważne postaci osie rzeczywiście zmieni to już była ta zimna wojna lat czterdziestych z czasów Trumana to już to stany Zjednoczone odgrywały tej roli świecie, a jednocześnie przynajmniej te dla na tej na tej karcie tę kartę próbowali rozgrywać i Carter i ludzie z jego otoczenia stany Zjednoczone nie mają pomysłu na ten świat to, choć to wspomniała pani od w szerszym kontekście jak powiedział mówi takich sprawach bardzo doraźnych organizują uwagę na te zmiany cywilizacyjne żucia np. rzucono uwagę na kwestie dostępu do paliw kopalnych przecież to było po siedemdziesiątym trzecim roku po wojnie Jom Kippur po pierwszych blokach naftowych za chwilę upadnie Szach Iranu w siedemdziesiątym dziewiątym roku będą kolejne problemy z naftą Carter zaczął zwracać uwagę na kwestie no np. oszczędności prawda co zresztą działały zieloną energia do, więc właśnie ITS tam to powiedzmy też szczerze, że ustawiono w czasie jego prezydentury w takim punkcie optyk widokowym jakiś jakiś panele słoneczne kreśli wierzchnie psuły dowcipkował Ano z tego tak na białym domu zamontowane prawda i on dalej on był politykiem i jednym z pierwszych polityków, a pierwszy bodaj tej rangi, który powie, który mówił o tym, że to trzeba zwrócić uwagę na kwestie oszczędności zasobów naturalnych nie poszukiwać nowych jak powie jego następca Irek zrobi odwierty kolejne tylko oszczędzajmy to co mamy czas gazu powiedzieć to wówczas Amerykanów nie przemawiało tak reklam zdjął panele znowu marnotrawią energię bardzo zrobiono energii zrobiono odwierty tam Carter nie pozwala robić do korzyści jeśli mierzyć polityka miarą tego jak bardzo wyprzedzał epokę to Carter już na etapie kampanii wyborczej tego co mówił do ludzi tę epokę wyprzedzał, dlatego że on on odwoływał się do takiej wartości później pokazał to w czasie prezydentury, czyli po pierwsze, polityka jako jako rzeczywistość powiązana ściśle z wartościami jak to w praktyce wyglądało to zaraz może o tym będziemy mieli okazję powiedzieć, bo z 1 strony potępienie dla dla reżimu południowoamerykańskiej rzeczywistą odcięcie ich np. pomocy wojskowej amerykańskiej z drugiej strony wizytę spotkania z szachem Iranu, o którym mówił, że gwarantuje bezpieczeństwo na na bliskim środkowym, chociaż też był przywódcą autorytarnym tak, ale pod poważnie traktował kwestie związane są jeszcze 1 rzecz mam wrażenie, że to wszystko co pan doktor wcześniej opowiedział o istotnym znaczeniu religii w życiu Cartera to właśnie w tej Zielonej energii było to to widać od nich tylko chodzi o to, że on 70 ósmym roku przedstawia ten swój plan rozwoju Zielonej energetyki wart wiele miliardów dolarów, ale jak się nie człowiek czyta w jego argumentację to on wzywa Amerykanów do takiego wielkiego zrywu przekonuje, że pod względem moralnym walka o lepszą energetyczną przyszłość jest odpowiednikiem wojny w słusznym celu to jest no takiego głęboko etyczne moralne to co mówi prawda, a z drugiej strony to na co zwracał pan przed chwilą uwagę, czyli wyprzedzanie swojej epoki to tak, gdy zgasły zgadzam się i jego poglądy były głęboko motywowane religijnie i to jest taki typ taki może można powiedzieć taki rodzaj motywacji religijnej, który no byłby godny naśladowania dlatego rząd wywodził tych nakazów religijnych potrzeba czynienia dobra czy nie tego świata przy przyjaznym lepszym prawda i zgadzam się z panią pełni on odwoływał i to ujęła Amerykanów, bo jego religijność nie była religijnością i płatem taki parafianie mężczyzny prawda ona była otwarta dla drugiego człowieka kluczykiem szalenie tolerancyjnym ta kwestia chociażby wyjścia przed szereg w stanie, w którym to wyjście przed szereg miało swój koszt kwot koszty polityczne ja mam pewną historię z czasów, kiedy on już aktywnie udzielał politycznie, kiedy to kosztowało, bo on ta była taka historia związana z tym, że on oficer o otwarciu jako przedsiębiorca po paru polityka, który wprowadzał parytet rasowy w jednym z jednym z instytucji stanowych i to się skończyło bojkotem przedsiębiorstwa Carter 8 nie wycofa z tego poparcie no on płaci rzeczywistą osobistą cenę za zaangażowanie dla idei jego syn nosi taką plakietkę Johnsona bliżej do szkoły rywali mu tę plakietkę koledzy na sam z ścieków wraca do ojca wice, a teraz robi, jeżeli w to wierzyć mówi Carter to założy wniosek tym razem leci zerwą zalej ją kolejny raz ta może tak nie wiem czy wypada powiedzieć powiedział nam się wreszcie bić na zakończenie 2listopada zostaje wybrany na prezydenta mówi wtedy tak przez okres najbliższych miesięcy będę czynił wszystko lepiej przygotować do pełnienia tych obowiązków prezydenta i to tak, żebyście byli za mnie dumni i żeby w białym domu nie zawiódł waszego zaufania no to jak mu poszło ech, bilans jest bardzo złożony i zawsze, kiedy czy oceniamy jakiegoś polityka to wypada zastanowić nad tym na ile sam niektóre rzeczy przegrał zepsuł mógł zrobić lepiej na ile nie sprzyjały czasy jak jest bilans rzeczywisty czy nie jest przypadkiem tak, że bilans tych osiągnięć, a Carter miał osiągnięcia został przyćmiony przez porażki, które ostatecznie spowodowały, że tej pani powiedziała na początku naszej rozmowy była to tylko 1 kadencja prezydencka, więc powiedzmy od głównych kwestiach w tle przyciągał jego czy zaangażowała jego rady w okresie prezydentury tak jak wspomniałem osi mierzył z 2 obszarami każdy prezydent kwestią problemów wewnętrznych ekonomiczno-społecznych Ameryki kwestią polityki międzynarodowej, jeżeli chodzi o kwestie polityki wewnętrznej to Carter czy polityki ekonomicznej może powiedzmy krótko o tym Carter nie tutaj wielkich osiągnięć, dlatego że ta sytuacja gospodarcza RM charakteryzujące się tą te tym przedziwnym splotem stagnacji gospodarczej i zjawisk inflacyjnych ona powodowała też przy braku współpracy Kongresu też trzeba tutaj podkreślić może, że pole manewru Cartera, bo ograniczone te klasyczne instrumenty polityki gospodarczej zawodził przypomina, że później przyjdzie Regan i w sposób niekonwencjonalny będzie działał, ale od razu powiedzmy, że wiele elementów polityki Reagana dotyczących zmian podatkowych zastosował już Carter, czyli pewne kwestie związane np. zwalczanie inflacji, a one zostały wprowadzone przez Cartera i tyle że nie przyniosły efektów co więcej stany Zjednoczone zmagały się z problemem wzrastających czy wysokich cen energii ropy naftowej to był problem Stanów zjednoczonych, których prosperity dobrobyt zostały zbudowane czy rozrosły się w okresie powojennym w tym magicznym okresie niskich cen ropy naftowej to wszystko skończyło się w latach siedemdziesiątych i Katarowi przyszło zbierać tego niestety owoc druga sprawa to jest kwestia polityki międzynarodowej, gdzie Carter poważnie potraktował kwestie praw człowieka i innego ułożenia stosunków zarówno z dyktaturami prawicowymi tymi dotychczas powiązanymi jeśli możemy powiedzieć ideowo ze Stanami Zjednoczonymi Jagi ze związkiem Radzieckim pod tym względem ten bilans może tak powiedzieć nie bardzo złożony można powiedzieć od razu, że w środowisku Cartera ścierał się 2 nurty w 2 wyobrażenia o polityce 1 reprezentował sekretarz stanu Silence polityk tego określiliśmy mianem umiarkowanego powściągliwego ostrożnego niechętnego przesadnej aktywności albo ryzykownym rozwiązaniem w polityce międzynarodowej drugi ten nurt drugi z tych nurtów reprezentował doradca do spraw bezpieczeństwa Zbigniew Brzeziński, który w środowiskach partii Demokratycznej zyskał sobie reputację Jastrzębia podejrzewano oczywiście o to, że chce skierować Cartera na kurs konfrontacyjny związkiem Radzieckim z uwagi na swoje polskie korzenie prawda zależy mu Europy środkowo-wschodniej w związku z tym on temu kartelowi bije do głowy, że najważniejsza jest kwestia walki o kwestii rozprawy środkowoeuropejskie i to spowoduje pogorszenie warunków do stosunków z ZSRR to połączenie, jakie przyszło, ale ono wynikało z można by dziś obiektywnych czynników przy pubie wróćmy do tego wątku, który przed chwilą rozmawialiśmy to znaczy zmian cen surowców lata siedemdziesiąte to jest okres ponownego wzrostu znaczenia związku Radzieckiego dziś wiemy, że to był łabędzi śpiew ZSRR, ale wtedy związek radziecki nabrał przeświadczenia przywódcy radzieccy nadal przeświadczenia, że oni ponownie mogą podjąć rywalizację ze Stanami Zjednoczonymi w różnych miejscach świata IT te wyzwania ktoś tam pojawiały powodowały, że Carter stawał wobec tych problemów związanych albo np. ze stosunkiem do krajów Ameryki Łacińskiej cie musiał uporządkować w kontekście swojej idei praw człowieka relacje z dyktaturami no albo chociażby podjąć kwestie praw człowieka w stosunkach ze związkiem Radzieckim o nią walczyć do tego zresztą go Brzeziński zachęca może 2 słowa pomimo tej Ameryce Łacińskiej on z 1 strony rozumiem, że to kraje, które pozostają takiej amerykańskiej strefie odpowiedzialności może tak powiedzieć wpływów powiedzieliby inaczej i inni też powiedzieć prawdę Carter w sposób taki można bawić poważny podszedł do sprawy ograniczenia poparcia amerykańskiego dla brutalnych, bo to lata siedemdziesiąte to jest epoka bardzo brutalnych dyktatur wojskowych i też syty stosunki między Waszyngtonem, a bardzo represyjnym reżimami dla tych amerykańskimi takimi jak rząd brazylijski junta chilijska junta argentyńska one były autentycznie zepsute w okresie rządów Jimmiego Cartera to co te Petit chodzi o pewnym cieniem na osiągnięcia tej prezydentury to jest kwestia Nikaragui, dlatego że tam będzie taka rodzina samochodów, a Carter bał się tego, czego bali się wszyscy prezydenci amerykańscy znaczy, że ta rodzina, aczkolwiek prowadząca politykę wobec amerykańskiej czy trzymająca Nikaraguę będzie amerykańskim doprowadzi ostatecznie do katastrofy w postaci rewolucji w pewnym sensie tak stało, dlatego że sandiniści objęli władzę i można powiedzieć, że taka powściągliwa polityka Cartera z 1 strony popychał samochodów do pewnych reform dając się trochę omamić pewnym gestom wykonywanym przez przez tę dyktaturę, a z drugiej strony, bo nie był w stanie skutecznie kontrolować sytuacji Nikaragui doprowadziły do tego dam do powstał problem jeśli można tak powiedzieć takie gole dla geopolitycznego punktu widzenia to już kwestia obciążyła bardziej jego następcy, jeżeli chodzi o nas do zmierzenia się z tym problemem inna kwestia to jest sprawa pojednania czy porozumienia między Izraelem, a Egiptem to jest sprawa porozumienia w Camp David, a to jest epoka, kiedy stany Zjednoczone postanowiły doprowadzić do jakiegoś odprężenia uregulowania stosunków w tym można powiedzieć o węźle gordyjski polityki światowej, jakim jest bliski wschód i w kontekście w szczególności stosunków Izraela sąsiada jak wiadomo znowu kartel jest motywowany religijnie tak tak tak ma poczucie misji, a jednocześnie ma świadomość, że stany Zjednoczone mają moc siłę, żeby forsować rozwiązanie kompromisowe tutaj do tych trzeba od razu powiedzieć 1 rzecz trzeba było woli ze strony przywódcy Egiptu Anwara Sadata prezydenta egipskiego no i ze strony Izraela, choć tutaj ta Wola została można powiedzieć wzmocniona presją amerykańską, bo rządzący Izraelem Menachem Begin nie był entuzjastą zdecydowanie nie był entuzjastą porozumienia z Egiptem zaaranżowano rozmowy Camp David pod auspicjami amerykańskimi udziałem samego prezydenta i a jego doradcy do spraw bezpieczeństwa i Brzezińskiego i i inne sekretarza stanu czyli, czyli Wellsa i tam rzeczywiście w takiej atmosferze można powiedzieć pikniku trochę doprowadzono do porozumienia i tutaj trzeba rzeczywiście oddać kartę robi te jego zasługę to znaczy on faktycznie naciskał przede wszystkim dla Berlina w kwestii ustęp stosunkowo długi, ponieważ Carter miał świadomość tego, że sad no występuje wbrew opinii znaczącej części jeśli większości świata arabskiego i musi dostać coś co będzie mógł tam zawieźć z powrotem powiedzieć podpisałem z nim porozumienie, ale wynegocjował takie oto ustępstwa ze strony Izraela tutaj ta rola Cartera jest rzeczywiście do przecenienia to kwestia następna to jest kwestia Iranu i ona zaciąży bardzo potężnie podobnie jak Afganistan na bilansie prezydentury Cartera na na jej ogólnym obrazie rzecz w tym, że z pro amerykański powiązań na różne sposoby ze Stanami Zjednoczonymi Szach Mohammad Reza pahlawi znalazł się w drugi powielacz 70 tych w sytuacji narastającego sprzeciwu społeczne i można powiedzieć, że jednym z powodów, dla których doszło do rozszczelnienia tego na pozór niesłychanie stabilnego systemu autokratyczne władzy szacha była właśnie owa polityka praw człowieka realizowana przez Cartera Reza pahlawi nie chciał już dłużej reputacji ostatniego autokratyczny monarchy na wzór dyspozycji wschodniej w regionie no i zaczął ten system w pewien sposób liberalizować czym oczywiście zyskał zyskał sobie przychylność prezydenta Cartera tego establishmentu liberalnego amerykańskiego z drugiej strony doprowadził czy przyspieszył przepraszam, bo to jest słowo doprowadził mnie nie jest zupełnie właściwe przyspieszył procesy, które już narastały w Iranie od czasu jakiegoś w pewnym momencie jego strony się zachwiał tutaj można powiedzieć, żeby już nie wchodzić w szczegóły tej opowieści, bo to byłaby bardzo długa opowieść, że karty stanowi pewnego dylematu dlatego, że kiedy uświadomiono sobie w Waszyngtonie, że mama Reza pahlawi już dłużej nie utrzyma tron to rozważano różne scenariusze tego jak postępować w kwestii Iran Zbigniew Brzeziński był zwolennikiem wojskowego zamachu stanu czy on uważał, że optymalnym rozwiązaniem po wjeździe szacha kraju będzie przejęcie władzy przez armie bardzo silnie ideowo i towarzysko i formalnie powiązaną ze Stanami Zjednoczonymi, a jednak obawa przed, jaka jak i jaką jak krwawa Łaźnia może zakończyć próba ustanowienia takich takich rządów wojskowych spowodowała, że Carter nie zdecydował się na nas takie rozwiązanie przychylił się do tych, którzy uważali, że po upadku szacha nie będzie tak źle, a choć moim będzie można się porozumieć trzeba tylko szukać ścieżki dla takiego porozumienia ma szanować ambasador Stanów zjednoczonych w Teheranie o tym przekonywał tak jest tak o tym przekonywał SA rozważa też był podobnego zdania, a będziesz dziś dziś ta ta część Janczyk powiązane jako szary uważa że, że Amerykanie go zdradzili tu temat też na dłuższą znacznie dłuższą dyskusję na można powiedzieć, że dokonał jakiejś jakiegoś jak już rachunku karty prawda zdecydował, że wybierze rozwiązanie można by rzec bezpieczniejsze, choć perspektywy czasu okazało się, że zależy, którzy tam ukonstytuował radykalnie anty amerykański co więcej niedługo później doszło do kryzysu, który pogrąży można powiedzieć administrację Jimmiego Cartera, czyli do schwytania przejęcia zajęcia przez przez bojowników irańskich ambasady Stanów zjednoczonych w Teheranie i wzięcie zakładników prawda naj to jest to był potężny policzek dla mocarstwa były stany Zjednoczone tej osobisty cios wymierzony w liczbie ego Cartera, dlatego że Carter musiał musiał podjąć próbę doprowadzenia do uwolnienia zakładników nie może być tak, żeby supermocarstwa atomowe do poddawał się czy patrzył bezradnie na sytuację, w której dyplomaci żołnierze, którzy strzegli tej tej placówki pracownicy administracji są przetrzymywani przez bojowników do nawet nie Fortis w tamte dni żołnierze irańskim policja irańska kontrolowane przez przez siły religijne to była to była grupa bojowników irańskich zajęła z błogosławieństwem oczywiście przywódców religijnych gmach ambasady wzięła tych zakładników ne w swojej walce z ideologicznie ze Stanami Zjednoczonymi tym tym czym w tym sprzeciwu wobec schronienia, jakiego Amerykanie dziennie przez pewien czas szachowi Iran i teraz kolejna decyzja Cartera w tym w tym dramacie irańskim tej tragedii irańskiej decyzja o tym, że przyjmie propozycję Brzezińskiego i przeprowadzi i zgodzi się zgodzi się na przeprowadzenie operacji odbicia zakładników na US Teheranu operacja ta też też historia no dramatyczna ćwiczona wielokrotnie wcześniej przebiegała bez żadnego zarzutu, kiedy ostatecznie doszło do przeprowadzenia IT amerykańskie śmigłowce lądowały tam na pustyni to doszło do katastrofy śmieć poniosło kilku żołnierzy amerykańskich cała ta operacja zakończyła się całkowitym fiaskiem chodzi oto mówiąc krótko, że liczba tych środków lotniczych Kamil do dyspozycji była zbyt mała, żeby operację dokończyć nawet chodziło straty straty ponosi ryzyka w przypadku każdej przeczy często po psie ponosi się w czasie operacji wojskowych, a a, ale w tym wypadku chodziło o to, że po prostu technicznie nie można było ze względu na katastrofę, którym w, którym te te jednostki lotnicze uległy nie można było dokończyć żołnierz zameldować prezydentowi tak panie prezydencie bardzo nam przykro, że pana zawiedliśmy, kiedy możemy powtórzyć na le Carter rzeczywiście zdecydował się na na przeprowadzenie ponowne tej operacji no i oni oczywiście rozwiązanie odpowiedzialność najdłużej inaczej niż spadku średniego, kiedy po zatoce świń wziął na siebie odpowiedzialność to jego notowania skoczyły można powiedzieć, że na w tym wypadku to pogrążało tak już dołująca w tym okresie prezydenturę Cartera rozmieszcza organista tak trwale Cartera został Ronald Regan i to on wygra kolejne wybory, ale chciał pan jeszcze wspomnieć o Afganistanie, gdybyśmy mogli tak króciutko może zbliżamy się do końca chciałbym zapytać o niezwykle interesujące życie polityczne pożyciu w Waszyngtonie Cartera, bo on i jego bilans prezydentury nie jest jednoznaczne za to jest bardzo dobrze oceniany za swoją działalność po opuszczeniu białego domu, tak więc krótko o Afganistanie powie może tylko, tyle że wobec wobec wkroczenia wojsk sowieckich do Afganistanu Carter mocno schłodził stosunki z Moskwą i tak naprawdę to ta epoka odprężenia dotąd kończy się nieraz Regan jak często tak schematycznie pokazuje się nawet w literaturze, ale kończy się z kartelem to Carter zakończył odprężenie w stosunkach ze związkiem Radzieckim właśnie w obliczu kwestii afgańskiej wtedy oczywiście zaczyna się to zaangażowanie amerykańskie na rzecz ruchu bojowników o różnej proweniencji walczących z tym poradzić z kim rządem afgańskim Miss obecnością radziecką w Afganistanie tej historii moglibyśmy już po dzień dzisiejszy ciągnąć, ale w tym momencie może ją przerwie wraca pani pytania to życie po po tym, życiu prezydenta Carter nie był nigdy mam takie wrażenie człowiekiem zgorzkniałym z tego powodu, że przegrał oczywiście, jeżeli mówimy o tym w tej dłuższej perspektywie prawda, bo dla niego przegrana musiała być ciosem natomiast udało mu się wystąpić w roli wielkiego autorytetu takim życiu politycznym publicznym amerykańskim tak to bywa często z tymi politykami, którzy są zbyt idealistycznie dla współczesnych żali się im bardziej przydają po po tym, okresie, kiedy grywali już tę rolę polityczną niż w czasie, kiedy odgrywali, bo pot, bo ich przywiązanie do wartości ich i taka rola no nie wiem mentorów autorytetów ona wtedy, kiedy już widzieć tej tej codziennej gry politycznej tych z tych tych frazy wyciąganych z kontekstu, którym się później takiego polityka atakuje ona ma zupełnie inny wymiar i Carter jest traktowany takie wrażenie w stanach Zjednoczonych jako jakiś punkt odniesienia, zwłaszcza że tak jak powiedzieliśmy to jego poglądy w wielu kwestiach wyprzedzały epokę wyprzedzał lata siedemdziesiąte, choć nie szło to znowu aż tak dawno temu brał udział w mediacjach misjach pokojowych założył swoją fundację za swoją działalność został nagrodzony pokojową nagrodą Nobla 2002 roku, a jeszcze 1 rzecz, bo on powrócił do wielkiej polityki za Clintona był jego nieformalnym doradcą nieoficjalnym wysłannikiem do specjalnych poruczeń tak to te jak powiadam to jest człowiek PIT wszystko opiera się na tym, jaką koncepcję polityczną wyznaje konkretny prezydent jeśli jest także, że prezydent odwołuje się do pewnego modelu pewnej wizji porządku Międzynarodowego, a przypomnijmy, że czasy literat lata dziewięćdziesiąte wtedy przecież proklamowano koniec historii wydawał się wszystkim ta liberalna demokracja to będzie taka taki system taki ład taki porządek musi być gosposię przestrzenią na świecie i wtedy tacy ludzie jak Carter zjawili się jako ci, którzy mieli rację prawda duży uważa aktów, o których myślano, że właściwy sposób widzieli sprawy świata wcześniej i którzy są czy mogą być przydatni właśnie ze względu na świat jedno pamiętajmy, że on wszystkich znano prezydent Stanów zjednoczonych ma tyle kapitał, z którym odchodzi z urzędu, że właściwie może zadzwonić do każdego znaczącego polityka na świecie na jezdni porozmawiać bo, bo każdego znaczącego zdążył w czasie swojej prezydentury poznać te prywatne relacje bywają często także przez historyków politologów niedoceniane w rozumieniu tego kapitału, który polityk może wykorzystać w realizowaniu pewnych celów politycznych jest to, czego Carter mam wrażenie bardzo umiejętnie potrafił skorzystać z dr Marcin Petelski Instytut amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego był moim państwa gościem w sprawach różnych bardzo dziękuję panie doktorze rozmowa bardzo dziękuję państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście zapraszam na audycję już za tydzień w niedzielę po dwudziestej drugiej dobrej nocy słodkich snów do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SPRAWY RÓŻNE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz internetowe radio TOK+Muzyka teraz 40% taniej. Wybierz pakiet Standardowy i słuchaj gdziekolwiek jesteś

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA