REKLAMA

Traktat w Buczaczu - gdy hańba stała się faktem

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2021-10-18 22:00
Prowadzący:
W studio:
Czas trwania:
53:24 min.
Udostępnij:

18 października 1672 roku doszło do zawarcia upokarzającego dla polskiej strony traktatu pokojowego w Buczaczu między Imperium Osmańskim i Rzeczpospolitą. Jakie były jego okoliczności?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
daleko pada jabłko od jabłoni i można się oszukać Michała Korybuta Wiśniowieckiego posadzono na tronie, gdyż był synem Jeremiego Jarema zaś młotem na kozaków zwany cieszył się wśród szlachty sporą estymą z potomkiem przywódcy obrony Zbaraża i zwycięzcy spod Berezy teczka wiązano liczne nadzieje, tym bardziej że czas był niepewny, a granica z Turcją zagrożona, bo Mehmet czwarty szykował się do kolejnej z Rzeczpospolitą wojnę młodemu królowi, pomijając już jego Rozwiń » brak talentów właściwości nie sprzyjała nie tylko sytuacja międzynarodowa, ale ta wewnętrzna elity bowiem natychmiast podzieliły się na 2 głosy malkontentów i realistów malkontenci, czyli Stronnictwo pro francuskiego domagali się detronizacji króla ich przywódcą jest waleczny Hetman Jan Sobieski marzący już wówczas koronie walką władzy w kraju skutecznie zajmuje wszystkich wzajemna wymiana ciosów i do tego doprowadza, że zwolennicy króla skutecznie blokują uchwalenie przez Sejm środków na obronę kraju tylko, dlatego że domagają się ich malkontenci, jakby tego było mało wojsku Sobieskiego nie wypłacono rządu Rzeczypospolitej zanosi się na kolejną wojnę domową część szlachty zawiązuje Konfederację w obronie Sobieskiego inni w obronie Michała Korybuta plądrują przy okazji zbrojnie dobra Hetmana Turkom nic innego nie zostaje jak tylko w tej nadzwyczaj dla nich korzystnej sytuacji wypowiedzieć Rzeczpospolitej wojnę co też niezwłocznie czynią 100 armia staje pod Kamieńcem Podolskim twierdza kapituluje po 2 miesiącach ciągły tatarskie ruszają w teren docierają przez nikogo nieniepokojony do Hrubieszowa Jasła Biecza Sobieski na rozpaczliwą prośbę senatorów bierze skromny swój oddział rusza im naprzeciw mający mniej niż 4000 ludzi wybija 5× więcej Tatarów, ale król jest przerażony zagony tureckie dotarł już do Wisły, zagrażając nawet jego królewskiej Mości pozostającemu akurat w Gołębiu Wiśniowiecki godzi się zatem na traktat pokojowy tak upokarzające jak to tylko sobie można wyobrazić wraz z monarszą podpisem hańba w Buczaczu staje się faktem jest 18 października 1600 siedemdziesiątego drugiego roku powrót do przeszłości naszym gościem jest Adam Balcer Kolegium Europy wschodniej autor także podcastu Babel w radiu TOK FM dobry wieczór dobry wieczór może zacznijmy naszą opowieść, chociaż z pewnością będziemy cofać się także do lat wcześniejszych wieków wcześniejszych, ale proponuje w roku 1600 sześćdziesiątym ósmy, kiedy abdykuje Jan Kazimierz i kiedy trzeba wybrać się nowego króla i na kogo ma ochotę postawić Szlachta Polska zwyciężył Michał Korybut Wiśniowiecki natomiast bardzo ważnym kontrkandydatem, który no wywoływał w jakim stopniu negatywne emocje był kont już wielki wybitny dowódca wojskowy z dynastii Burbonów my się lepiej, czyli pan Książe jeden z największych dowódców siedemnastego wieku, ale oczywiście Francja była kojarzona w jaki sposób przez polską szlachtę z absolutyzmem nie bez podstawnie i tak jak nigdy Habsburg nie został wybrany na tron Polski tak samo mieliśmy tylko raz krótko, ale złego, a potem właśnie kandydaci Francuz umie ten problem, że byli postrzegani przez szlachtę przez ten pryzmat absolutnej monarchii, a kory but Wiśniowiecki mógł przedstawiać siebie, że jest takim właśnie człowiekiem jednym z, chociaż oczywiście był synem słynnego Jaremy z ogniem i mieczem kniazia potężnej rodziny jeszcze jego ojciec był prawosławny do 16003002. roku wtedy przeszedł na katolicyzm matka to gry Zelda Zamojska jak spojrzymy na przodków Wiśniowieckiego no to oczywiście to nie jest jakiś zwykły haracz szlachcie skoro rodzina arystokratyczna chodzi o samo od Wiśniowieckiego na to oni sami przedstawiali siebie jako potomków, gdy minął ów, czyli tak naprawdę Jagiellonów są też kory but teraz historycy się wspierają niektórzy uważają za ród wywodzący się z dynastii Rurykowiczów tej Ruskiej i właśnie Giedymina widzów i kiedy minął wtedy mamy oczywiście taką sytuację, że mamy jeśli przyjmiemy tę opcję litewską NATO Litwina, który ród litewski, który uległ Ruten za co kii z Wołynia w Wiśniowcu można podziwiać wspaniały pałac tego rodu odnowiony niedawno, który potem uległ polonizacji i no oczywiście problem z nim był taki, że osie mógł podobać milczy też części magnatów, że był on okazał się władcą słabym natomiast Turcji się nie spodobało jedna z przyczyn tej wojny to pewnie gdyby Conde już został królem Polski no to Turcy by się bardzo cieszyli, bo Francja była bardzo ważnym sojusznikiem przeciwko Habsburgom natomiast no wkrótce po tym, jak został królem ożenił się z Eleonorą Habsburżanką Michał Korybut Wiśniowiecki co oczywiście wtedy taka koligacje taki związek między 2 dynastia no był bardzo od razu negatywnie odebrane przez Turków było się też inne przyczyny tej wojny, który będziemy rozmawiać no pewnie słabość sytuacji wewnętrznej naszego państwa, bo pewnie sam Wiśniowiecki nie spowodowałby takich zapędów militarnych ze strony Osmanów, gdyby nie to, że sytuacja była nader sprzyjająca, że w Rzeczpospolitej wojny wypowiedzieć jeszcze na chwilkę wrócę tutaj elekcji, bo wspomniał pan oczywiście wielkim Conde uszu był też Filip Wittelsbach, który myślał o polskiej koronie tymczasem trochę Polska Szlachta zaczęła myśleć, o czym pan też już napomknął o tym, żeby wybrać się kogoś z naszych pojawiła się przed Sejmem elekcyjnym taka broszura autorstwa podkanclerzy ego Andrzeja Olszewskiego ocena kandydatów do tronu polskiego i Olszowski promował ideę wyboru króla Piasta, czyli elekta rodzimego prawda czy jak rozumiem mniej zwracano uwagę na walory Wiśniowieckiego, których ten podobno specjalnie nie posiadał tylko na to, że jest naszym krajanem notatkę oczywiście w jego przypadku mówienie, że był królem Piastem biorąc pod uwagę to co powiedziałem o jego genealogii brzmi troszeczkę zabawnie to jest w ogóle bardzo ciekawa rodzina tak Wiśniowieckiego, bo warto o tym przypomnieć, że np. z babcią Michała Korybuta Wiśniowieckiego była raj na Muchy była też bardzo znany ważna rodzina dla Ukraińców dla Rumunów założyciel Piotr Mohyła jej krewniak za ZO założyciel Kolegium słynnej Akademii Mohylańskiej bardzo dobrego Uniwersytetu w Kijowie i dzisiaj uniwersytetów wtedy też nie Uniwersytet no i właśnie np. przez tych moherów Wiśniowieccy mieli też wpływy na jakiś możliwości lobbingu na dworze osmańskim, bo to co tutaj na pewno chciałbym pokazać podczas naszej rozmowy, że to niebyły jakieś zamknięte światy, które były mamy, gdy rzekomo zderzenie cywilizacji tylko np. posłowie byli też część z nich przeszła na islam byli dostojnika ami na dworze osmańskim mi ojciec Michała Korybuta Jarema wykorzystywał to do tego, żeby lobbować podczas powstania Chmielnickiego przeciwko staraniom krynickiego, żeby uzyskać protektora turecki i tak samo wśród przodków Wiśniowieckich znajdziemy Branko Wiciu to jest dynastia serbska bardzo ważna dla Serbów i znowu poprzez Branko Wiciu po prostu Wiśniowiecki byli spokrewnieni z dynastią osmańską to są czasy piętnastego szesnastego wieku, więc jak mówimy o tym w Piaście też byli, żebyśmy sobie zdawali sprawę ta ta sytuacja była o wiele bardziej skomplikowana to co było istotne to, że mieliśmy ewidentnie co pani wspomniała bardzo ostry konflikt wewnętrzny między taką opcją pro francuską i bardziej pro habsburskich, które oczywiście ta rozgrywka wewnątrz Polska miała wymiar szerszy geopolityczny właśnie tej rywalizacji Turcji i Francji przeciw Habsburgom, a z drugiej strony oczywiście przypomnijmy, że problemem w relacjach polsko tureckich to była kwestia, że na początku 1600 sześćdziesiątego siódmego roku Polska zawarły rozejm w Andruszowie z Rosją tam w tym rozumie w tzw. tajnej części dla szybko stała się publiczna okazało się, że oba kraje planują działania zbrojne Sojusz przeciwko Turcji osmańskiej oczywiście ten to porozumienie nie spodobało się bardzo kozaków zaporoskich, którzy sami sobie też byli podzieleni były były różne frakcje, ale ten bardzo ważny dla ukraińskiej Ukraińców i wielki Hetman czy przeszłam niewiele Hetman po prostu Petro Doroszenko razem z Tatarami krymskimi poczuł się po prostu zdradzony, bo to oznaczało to ten rodzaj podział Ukrainy i on właśnie poszedł śladami Chmielnickiego i na początku związał się z Tatarami krymskimi, a następnie z Turcją tak walczył podczas tej wojny w 1600 siedemdziesiątym drugim roku po stronie Turcji, więc dochodzi kolejny element, że znowu, gdyby Polska troszeczkę się zastanowiła, jakie będą konsekwencją, bo był ten argument jesteśmy wycieńczeni po tych strasznych wojnach prawie 20 lat tak od powstania Chmielnickiego do rozejmu w Andruszowie to wojny z kozakami Tatarami krymskimi potem ze Szwecją, kiedy Tatarzy krymscy byli po naszej stronie potem z Rosją Tatarzy krymscy są znowu po naszej stronie Koza są podzieleni to naprawdę nasz kraj został wtedy zdewastowane olbrzymie straty demograficzne materialne, ale oka skończyło się na tym, że mieliśmy przez kilka lat taki krótki konflikt z Tatarami i kozakami, a potem dołączyły się we dołącza się Turcja mieliśmy wojny prawie 20 lat do 1000 sześćdziesiątego dziewiątego do pokoju w Karłowicach z przerwami przez 20 lat toczyliśmy wojny z Turcją nigdy nie były tak krwawe niszczycielskie jak te wojny właśnie z Rosją czy Szwecją, ale to nie zmienia faktu, że no przez setny te 20 lat toczyliśmy wojny z państwem, które nie było dla nas najważniejszym zagrożeniem zamiast skupić się na Rosji, która była największym zagrożeniem, które np. byłaś taką szansą dla Polski było powstanie prawda sypana raz, na które wybuchło w 1600 siedemdziesiątym roku to było jedno z największych takich powstań kozackich Chłopskich w Rosji, ale my mieliśmy inne sprawy na głowie, bo stwierdziliśmy, że będziemy prawda zajmiemy się tym kierunkiem bardziej południowym wschodnim jak pan ocenia Michała Korybuta Wiśniowieckiego o tym już też trochę powiedzieliśmy, że wielki ojciec znalazł syn tych przymiotów, które mogły okazać się wartościowe na polskim tronie nie miał zbyt wiele Władysław Konopczyński pisał o nim dość bezwzględny sposób, że mówił 8 językami, ale w żadnym z nich nie miał nic ciekawego do powiedzenia no to jest prawda ja oczywiście jako osoba, która prowadziła audycje Lechistan teraz Babel to doceniam jego znajomość języków był poliglotą w tym co wtedy było ono w czymś wyjątkowym wśród suwerennych władców Europy kory but Wiśniowiecki mówił po tatarsku po turecku oprócz tego słyną z takiego bardzo pozytywnego stosunku do cerkwi prawosławnej w Polsce natomiast tak jak pani powiedziała no i na pewno historycy zrobili z niego takiego na no takiego troszeczkę nawet półgłówka bym powiedział idiotę naturalnie przepraszam za język natomiast rzeczywiście nie można powiedzieć, żeby to był władca, który jako polityk jako król można go pochwalić jakiś większy przymioty natomiast noc pamiętajmy, że biorąc pod uwagę wewnętrzną sytuację w Polsce różne jej słabości bardzo poważne wewnętrzne to bardzo łatwo można zrzucić całą winę na króla, którego władza jak wiemy w państwie polskim niebyła jakaś szczególnie dużego kompetencje i możliwość wpływania na rozwój wydarzeń na pewno, gdybym miał szansę wtedy żyć to odradzałbym mu małżeństwo z Eleonorą Habsburżanką, a może to było także Myśliwiecki miał szansę na polską koronę tak chętnie został przez szlachtę zaaprobowany, bo właśnie był idealnym kandydatem do sterowania przez przyszłych doradców może właśnie podkanclerzy Olszowski, który mówił o tym królu Piaście co jak pan udowodnił niewiele miało wspólnego z prawdą jest tym kim był jak szef niemieckiej zachowywał właśnie w tym kierował się to będzie plastelina do lepienia w dłoniach bardziej zręcznych politycznych doradców, którzy otoczyli Wiśniowieckiego no tak na pewno można powiedzieć, że był słabym własną tylko pamiętajmy, że okres jego panowania do właśnie wojny nawet łącznie z tą wojną, że już nawet wybuchła wojna w 1600 siedemdziesiątym drugim roku i kraj był cały czas bardzo podzielony spolaryzowane i ta tzw. malkontenci, czyli ci, którzy byli niezadowoleni taktów dobrze dobre słowo pochodzenia francuskiego to oni właśnie byli niezadowoleni z tego zbliżenia z Habsburgami byli wspierani przez Francję w tej frakcji też zresztą i przyszły król Sobieski, tak więc to jest także on, czyli Korybut Wiśniowiecki był słabym władcą, ale to niebyła postać, która nie wywoływała konfliktu wewnętrznego w kraju nawet w trakcie tej wojny były z na początku wojny za ich przeciwnicy jego zawiązywały konfederacje dopiero taka klęska spektakularna, która doprowadzi do właśnie wojnie z Turcją do traktatu w Buczaczu po spowoduje jakiś prawda zmianę troszeczkę relacji wewnętrznych no oczywiście potem jego śmierć, która pamiętajmy, że panował tylko kilka lat tak dokładnie 4, bo zmarł staram się rocznie liczy na dziesiątym 3 rynkach roku tak jest i to było na dosłownie na chwile przed chodzi mi, choć imię tak z powodu zatrucia żołądkowego wzruszają są różne historie o tym, że był miłośnikiem ogórków kiszonych i że po prostu miał jak bardzo poważne problemy gastryczne tak, ale też powiedzmy może taka czarna legenda natomiast na pamiętajmy o tym, że tak no parę czynników nie było także ta wojna, która wybuchnie w 1600 siedemdziesiątym drugim, że ona była nieunikniona i parę czynników złożyło się na to, że do niej doszło można było też postarać się, jakbyśmy mieli trochę lepszych dyplomatów wtedy w Stambule to można było spróbować coś wynegocjować znacznie spowodować, że ten konflikt by nie wybuch, ale niestety też tam nasze misje dyplomatyczne nie wypadły najlepiej przypomnę, że Turcy toczyli przez naprawdę długo 22 lata wojnę z Wenecją i ona się skończyła w 1600 sześćdziesiątym dziewiątym i oczywiście patrzyli na to co się też dzieje na północy nad możliwe zbliżenie z między Rosją polską, ale na dworze osmańskim można było wykorzystać np. że wtedy to też jest fascynująca postać znowu przekraczające te podziały i postać, która powinna być zaś bardziej znana w Polsce Wojciech Bobowski, czyli Ali ołówki by to jest dyplomata Dragon man, czyli tłumacz bardzo ważny dostojnik Osmański, który był Polakiem ze Lwowa, który dostał się dojazd Cyrus i zrobił karierę w Stambule znowu poliglota tłumacz niezwykle ciekawa postać bardzo ważna dla Turków, dlatego że fascynował się muzyką komponował też bardzo oryginalna muzyka łącząca muzykę barokową europejską tradycyjną muzyką jamajską też tłumaczył dużo w tym na osmańskim dzieła wtedy bardzo ważna typu Grot Julce Komeńskiego Biblię przetłumaczyć jako pierwszy na turecki 1 za były, ale jest autorem jednej z pierwszych gramatykę języka tureckiego onym był dla nas takim potencjałem, bo oczywiście nie ma on cały czas pamiętał o swych polskich korzeniach znał Polski miał kontakt regularny z Polakami, więc mieliśmy tam dojść wtedy polityka była jeszcze nawet bardziej niż dzisiaj znacznie bardziej oparta na takich nieformalnych relacjach, ale to wtedy trzeba by było np. też zastanowić się na naszą polityką wobec kozaków Tatarów krymskich tutaj ewidentnie też no popełniliśmy błędy, że trzeba było wobec Petra do roślinki prowadzić taką bardziej politykę no bym powiedział uwzględniającą, że on może poprzez Tatarów krymskich krymskich, a nawet sam nawiązać kontakty w Stambule i trzeba go traktować bardziej delikatnie pragmatycznie, a nie doprowadzi do takiej sytuacji, że właśnie on mógł razem z Tatarami krymskimi zachęcać Turków do interwencji, argumentując zobaczcie Polska skłócona wybrała bardziej opcje habsburską współ chce współpracować z Rosją my wam oferujemy to, że będziemy waszymi wasalami i no jest szansa, szczególnie że Turcja wtedy przeżywała taki okres renesansu militarnego to jest dynastia wielkich wezyrów rodzina kopru Lou albańska rodzina, która właśnie wprowadziła wtedy wojny i te wojny do pewnego momentu kończyły się sukcesami no i uznano, że to jest szansa tak, żeby uderzyć w państwo, które słabsze dochodzi też bardzo ciekawy kolejny wątek tutaj, że historia to nie tylko mężczyźni, ale też często wpływowe kobiety to mamy ten okres przypominam w historii pełno Pańskiego potężnych matek sułtanów wali po turecku jedną z nich była hut idzie tu Chan, która była Ukrainką najprawdopodobniej pochodziła z Podola bardziej znamy rok Solana szesnastego wieku potężną bardzo pana potężniejszą Ukrainkę w historii świata żona Sulejmana wspaniałego ramiona jego wielki wpływ, ale fakt, że tu Chan zasługuje, żeby o nich pamiętać, bo ona wypromowała rodziny Eco pro Lu je tak samo jak swoja wielka poprzedniczka jest bohaterką kultury takiej masowej ze względu na serial też popularny w Polsce mógł też już zjeść wspaniały wiek pierwsza seria była czy działa się w szesnastym wieku druga siedzi w siedemnastym właśnie i tam chaty, że tu Chan występuje właśnie pokonuje inną matkę sułtanów Jona też na pewno była osobą, która teraz historycy jak to badają archiwa itd. która interesowała się tą tematyką kozacką ukraińską i tutaj też można dostrzec, że wspierała dostojników np. tuje w tym, którzy admirał np. w latach pięćdziesiątych Flood dowódca naczelny admirał floty Osmański był pochodzenia kozackiego taki to był jej zięć tak ona wydała za niego swoją córkę, więc to jest postać też bardzo wpływowa nadwozie, która też pewnie tą głowę imperium osmańskiego mówiąc metaforycznie kierowała na północ wrócę jeśli pan pozwoli do naszej sytuacji wewnętrznej, bo nie da się ukryć ona miała gigantyczny wpływ na to co wydarzy się za chwilę w roku 1600 siedemdziesiątym drugim, kiedy ta wojna wybuchnie przypomnę, że kory but jest na tronie od 16001010. czyli od 3 lat, kiedy wstępuje na ten front elity natychmiast się podzieliły na 2 obozy wspomniał pan malkontentów, czyli Stronnictwo po pro francuskie, które wręcz ciało domagało się detronizacji króla mamy też realistów, czyli tych, którzy z Wiśni w łódzkim i trzymali no im, a to nie jest także nawała turecka spadła na nas znienacka to zagrożenie tureckie na rodziło się i było już widoczne na horyzoncie, ale te waśnie między malkontenta ami Ryga listami właściwie nie ustawały wręcz przeciwnie, bo w pewnym momencie doszło do takiej sytuacji w roku 1600 siedemdziesiątym pierwszym, że Rega liści skutecznie zablokowali uchwalenie przez Sejm środków na obronę, ponieważ Hetman Sobieski był malkontentem i ten konflikt realistów malkontenta ami przesłania nawet wojnę z Turcją tak doszło do tego, że król poparł bunt oddziałów Regiment męża Stanisława Wawrzeckiego wbrew rozkazom Sobieskiego opuścił Wołyń, pozbawiając go obrony w wojsku Sobieskiego rządu król nie zapłacił, więc to wszystko co działo się wewnątrz wystawiał nas na turecki strzał no tak to są te lata przypomnijmy, że kiedy tak już będzie układała coraz bardziej historia Polski, że wchodzimy na tę równie pochyłą, którym kolejnym etapem będzie przekształcenie się protektora rosyjskiej, a następnie nieco później rozbiory i symbolem tego było właśnie te zacięte konflikty wewnętrzne, które prowadziły do tego, że ono normą staje się zrywanie sejmów ze względu na liberum veto i to oczywiście był czynnik, który też my zachęcał Turków osmańskich, którzy byli bardzo dobrze zorientowani w sytuacji wewnętrznej Polski do tego, żeby uderzyć na nią, ale tak jak powiedziałem to było kilka czynników, gdyby był inny król, gdyby Polska jednak nie zdecydowała się na rozejm z Rosją, ale prowadziła wojnę przeciwko kontynuowała wojnę przeciwko Rosji tak Sojuszu z Tatarami krymskimi i kozakami za polskimi wiernymi Dorosza ręce no to te 4 lata kiedy by jeśli mielibyśmy lepsze działania dyplomatyczne tak no to pewnie w na dworze osmańskim lobbowali byśmy za za tym, żeby Turków z przekona do tego, że występował mają poważniejsze problemy na głowie, że może lepiej zaatakować jednak Rosję, że np. to byłby dobry Sojusz przeciwko Rosji, żeby wciągnąć tę wojnę po naszej stronie to oczywiście to nie tak nie niem nie ma taki nie ma mowy jak w takim terminie mierze Turcji na pewno w 1600 siedemdziesiątym drugim roku musieli nas uderzyć my musimy pamiętać, że wbrew tej wizji, która teraz przeżywać renesans tej Polsce, które z tą tarczą anty górale chrystianizacji przedmurzem chrześcijaństwa to z perspektywy Stambułu głównymi przeciwnikami siedemnastym wieku na morzu Śródziemnym byli Habsburgowie hiszpańscy i Wenecja państwa włoskie, które były w Sojuszu z Habsburgami hiszpańskimi Wenecją nawet było różnie, bo był okres handlu też współpracy tak dalej no i przede wszystkim rywalizacja z Habsburgami tutaj te wojny były kluczowe w Europie środkowej z nami granica miała bardzo dużym stopniu charakter taki pośredni poprzez Lenna kondominium, czyli Tatarzy krymscy Mołdawia tak to taka prowincja 1 SA, która była takim kondominium krymską osmańskim i oni na naprawdę nie traktowali nas jako głównego przeciwnika przed tym 1600 siedemdziesiątym drugim rokiem to mieliśmy z nimi jedno tak naprawdę wie wielką wojnę krótkotrwałą to wojna, której też mamy rocznicę w tym roku 16002001. bitwa pierwsza pod Chocimiem wcześniej coraz 1600 dwudziesty w pierwszej i nie Żółkiewski Hetman w drugiej podczas drugiej umiera Hetman Chodkiewicz natomiast tak jak spojrzymy na to naszą historię tak były różne napięcia dotyczące kozaków Tatarów itd. Lenna, ale te te nie były ten okres takich naprawdę wojen turecką polskich to jest ta końcówka lat właśnie ostatnie dekady siedemnastego wieku i Polska na z tych wojen no wyszła bardzo osłabiona i wygrali je i nasi sojusznicy w cudzysłowie, czyli Habsburgowie Rosja to teraz poproszę pana komentarz to niesamowicie ciekawego tekstu źródłowego, które znalazły, przygotowując się do naszej rozmowy to jest list datowany na 24grudnia 1600 siedemdziesiątego pierwszego roku pisze Jan Karwowski poseł Jana Sobieskiego na krem donosił zbierających się ogromnej armii osmańskiej gotowi ruszyć przeciwko Rzeczypospolitej wraz z posiłkami tatarskimi kozackimi dowodzonymi przez wspomnianego już kilkukrotnie przez pana do Rusinka no i Karwowski relacjonował też dokładnie swoją rozmowę z krymskim chanem hadżi solimy trzecim Greya, który przyjął go w tajemnicy przed dowódcą osmańskim miał stwierdzić co następuje i ja zdusi żałuje straty przyjaźni waszej mam znajomości przyjaźni wielką ze wszystkimi waszymi pany, a osobliwie z marszałkiem Sobieskim, z którym byłem tak długi czas wojny Ukrainie, a cóż mam czynić nie moja Wola cesarza Mehmeta czwartego pana mego Wola, z której łaski osiadłem na te tu państwo, a do tego wierz mi coś powiem tylko mnie nie wydawaj, że kiedy bym widział was tak mocnych jakość bywali przedtem, gdybym stanął przy was rzekłbym stoi cesarzu niewinnie nic Polacy są to przyjaciele nasi tak bym rzekł ale kiedy słyszy widzę was tak ubogich słabych i niemających przyjaciół cóż mam czynić długo się portal na was gotowała dawna albumy rozrabiali, ale byśmy ich straszyli jeszcze możni żeście bogaci, ale teraz się was patrzyli cale was sobie lekceważą i mówią, że 1 roku po samą Warszawę Kraków państwa wasze odbiorą, czyli co wyczuli słabość to na pewno, ale ten jest bardzo dobry bardzo dobrze pani przywoła, bo pokazuje specyfikę chanatu krymskiego jego interesów, bo Tatarzy krymscy pod koniec lat sześćdziesiątych siedemnastego wieku była taka sytuacja to jest ten okres historii Ukrainy ruina, kiedy każdy z głównych graczy Polska Rosja imperium osmańskie i Tatarzy krymscy mieli swojego Hetmana ukraińskiego kozackiego i o Tatarzy chcieli to był okres, że oni byli słabsi coraz większa była ingerencja w ich sprawy wewnętrzne imperium osmańskiego ich ustrój polityczny był mocno zbliżony do polskiego w sensie potężne rody Han, który musi z nimi liczyć KUL tai rodzaj Sejmu elekcyjnego Sejmu Senatu tak dalej wybór z władcy z dynastii rajów nie nie było prostego dziedziczenia i oni ZAK oni się obawiali tej wojny bali się tego, że właśnie im Turcja będzie mocniejsza po drugiej stronie morza czarnego w tym poprzez kozaków Doroszenki, którzy co ciekawe na ich stronę przez co potem Sienkiewicz opisał też to słynną zdradę Lipków paradoks znowu taki, że Lipka znaczy po tatarsku Litwa Tatarzy litewscy nie przeszli na stronę turecką tylko Tatarzy Korony taki przeszli, którzy mieszkali głównie mieszkań na Ukrainie i przeszli na stronę do roślinki walczyli jako, jakby w jego siłach i Tatarzy krymscy bali się, że to ograniczy im Turcja będzie mocniejsza na północy to ograniczy ich własną autonomię i druga sprawa dla nich śmiertelnym wrogiem była Rosja i oni bardzo w każdej wojnie odpływ u nas jest taki mit pokutuje w Polsce, że tak lawirowanie między nami i Rosją, że właśnie liczyli na takie balansowanie między oboma państwami nie w każdej wojnie, jaką Polska toczyła od początku szesnastego wieku do końca osiemnastego wieku przeciwko Rosji sojusznikami Polski był byli właśnie Tatarzy krymscy chanat Krymski, bo widział co się stało z innymi chatami kazańskim syberyjskim z Astrachania i w efekcie bardzo zachęcali właśnie chcieli, żeby Polska razem z nimi ska z kozakami oczywiście chcieli mieć wpływy też wśród kozaków tak dalej walczyli przede wszystkim przeciwko Rosji tak i na niestety tak się potoczyła historia, że te 3 kraje narody, czyli Ukraińcy Polacy Tatarzy krymscy mniej więcej w tym samym czasie stracili te swoje elementy autonomii albo niepodległości właśnie koniec osiemnastego wieku to likwidacja i Hetmanatu siczy Zaporoskiej Ukrainy słowacki tak samo likwidacja Rzeczpospolitej chanatu krymskiego no to sytuacja w przededniu wojny wygląda w ten sposób, że Szlachta zgromadzona przy królu w Gołębiu zawiązała Konfederację w jego obronie postanowiła splądrował, acz dobra Sobieskiego wojsko obecny przy Sobieskim zawiązało w odpowiedzi Konfederację Szczebrzeszyn niską w jego obronie to ma na Sobieskiego między obu stronami mediową nawet nuncjusz apostolski, a tymczasem Mehmet czwarty wziął 100 000 ludzi i co stanął pod Kamieńcem Podolskim tak zdobyli Kamieniec przeszło oblężenie prawda do legendy poprzez literaturę, bo mamy panu Wołodyjowskim prawda słynne larum grają tak dalej my pan Michał, który ginie bohatersko no i oprócz tego przypominam, że jak państwo kojarzą jest powieść Orhana Pamuka tureckiego pisarza pisarza, który dostał nagrodę Nobla z literatury biały zamek biały zamek to właśnie jest Kamieniec Podolski no i ich też wówczas w literaturze oczywiście mamy poezji po stronie polskiej tureckiej poświęconą walkom, które się wtedy toczyły szok, bo wydawało się, że taka potężna twierdza oczywiście może być przereklamowana twierdza zdobyta m.in. hut czy Tur Han matka tam prawdopodobnie była w okolicy można powiedzieć rodzinnych stronach i jeden z kościołów zamienionych na mecie został właśnie nazwano jej imieniem jak państwo też będą w Stambule to polecam taki bardzo znany meczet, który jest przy Galla ta moście Jani działami, czyli nowym czytana tak np. na naprawdę nie wali rezultat się nazywa to właśnie meczet jest pierwszy imperialne meczet zbudowany przez kobietę to jest właśnie dzieło, a także Truchan, więc Kamieniec zdobyty i wkrótce później wojska dochodzą do Lwowa tureckie oblężenie krótkie, bo już jest jesień Turcy muszą cofać to było właśnie ta specyfika, że my byliśmy z ich perspektywy jednak daleko no i się cofają natomiast no oprócz tego podpisujemy z nimi ten haniebny traktat w Buczaczu jeszcze zanim traktat też, że pana dopytać o 1 rzecz, bo był taki moment twierdza kapituluje 26sierpnia to jest końcówka lata rzeczywiście zimy wtedy przychodziły wcześniej były bardziej groźne, ale natychmiast po upadku Kamieńca Podolskiego tam były tatarskie rozlały się po Rzeczpospolitej i była taka nieprawdopodobna akcja Hetmana Sobieskiego komitecie tak sobie poradził Sobieski słynnego wyprawy na czas były pamiętajmy, że ono oprócz tego, że kochał pytał, jaka moda na fory mniejsza na Krymie uwielbiał wszystko co było tam toczyć chodzi o strój nie wiem rzemiosło artystyczne tak dalej to znał dobrze Tatarów, walcząc z nimi, a i przeciw nim, bo np. dowodził nimi najprawdopodobniej podczas bitwy pod Warszawą w 1600 pięćdziesiątym szóstym, kiedy prawie udało się zabić króla Szwecji właśnie Tatarów dowodzonym przez niego takiej jak Kmicic można powiedzieć z potopu no i znał dobrze jak z nimi walczyć tak był też człowiekiem tamtej części prawda Rzeczpospolitej, więc rzeczywiście znakomicie od strony dowodzenia, ale to to niebyły główne siły tureckie można się było troszeczkę chwalić tym, że odniosła się sukces, walcząc szablami natomiast poniosły klęskę tracący główną twierdze i w efekcie będąc zmuszonym podpisać traktat, który szybko został uznany za haniebne w Buczaczu, bo oprócz utraty Podola i też części ziem, które stały się lennem właśnie takim podlegającym Stabłowic kozackim spe, które podlegały Dorosza ręce no to oprócz tego Polska zobowiązała się w Buczaczu, że będzie płaciła haracz w wysokości 22 000 talarów co oznaczało degradację naszego kraju do statusu Lenna osmańskiego takiego jak Siedmiogród Wołoszczyzna czy Mołdawia, więc jak czasami można trafić takie megalomanii znaleźć taki mega romańskie mapy z np. w Stambule potęgi imperium osmańskiego to można zobaczyć taką mapę, która pokazuje, że Polska jest lennem ówczesna Polska lennem osmańskim no imperium osmańskie sięga do Bałtyku, ale oczywiście z punktu widzenia prawa Międzynarodowego traktat nie został ratyfikowany, ale jeszcze jeszcze należy pan pozwoli to ja dopytam, bo już właściwie za chwilę dochodzimy do tego Sejmu, który nie może się na ten haniebny traktat zgodzić jeszcze chciałbym się dowiedzieć co wydarzyło się przed podpisaniem przed zgodą króla na ten traktat pokojowy to znaczy jak wyglądały negocjacje skoro powiedzieliśmy o tym mistrzowskiej partii Sobieskiego, który mając mniej niż 4000 ludzi pod sobą wyzwolił kilkadziesiąt tysięcy obrońców wybił 20 000 to Tatarów to wiemy co znaczy to od razu bierzemy to wmawia, bo to musiał na pewno nie zginęło tylu też zawsze metro w były olbrzymia liczba jazd trudno, ale okej dobranej tak był to wielki sukces lata chyba to nie zostało wykorzystane w tych negocjacjach sportu jak one wyglądały co myślał w tamtym czasie Michał Korybut Wiśniowiecki, który na ten traktat zgadzał i sprowadzała Rzeczpospolitą jak pan powiedział do roli czynnika chanat Krymski czy włoszczyzna tak to znaczy co jak wydarzenia poprzedziły zgodę na traktat w Buczaczu poprzedziło to, że to byty został Kamieniec armia osmańska doszła do Lwowa oblegała go wzorów Lwów zapłacił oczywiście wielki okup są Turków bardzo ucieszyło, ale z drugiej strony powiedział pan, że jesień zapasem trzeba chyba należało zimowe gdzieś tam umieścić prawda wojny się wówczas nie prowadzi no to Michał Korybut Wiśniowiecki mógł mieć taką nadzieję, że być może za chwilę ta wojna zostanie ze względu na warunki pogodowe klimatyczne zawieszona na kołku, więc może uda się w ten w tym czasie coś tam zorganizować przedsięwziąć nie tak od razu białą flagę wywiesić no rzeczywiście można było tylko proszę pamiętać o tym, że nastroje były takie, że fakt, że pokonało się tam były powtarzam to nie jest jakiś coś niesamowitego w sytuacji, kiedy ten ta armia osmańska przy niewielkich stratach zdobyła najważniejszą twierdzeń opanowała Podole i po obsadzała też na Podolu oprócz prawda Kamieńca Podolskiego mniejsze twierdze i jesteśmy w sytuacji takiej, że nie ma wojska tak mamy tak naprawdę wie na czym mamy tylko kilka tysięcy pod dowództwem Sobieskiego żołnierzy i jest oczywiście panika, że prawda Turcy zostaną właśnie na Podolu i potem wykonają kolejne uderzenie, a oczywiście z ich perspektywy te kampanie wyglądały także oni szli igły w głąb między tak jak doszli do Wiednia stąd są te mity wszystkie u nas w Polsce ratowaliśmy Europę, którą rzekomo chcieli im jednak mogli podbić te oczywiście było nierealne i nie ma na taki taka tak tak taki scenariusz natomiast było była naprawdę panika bo by tak jak pani wcześniej mówiła o tym, że kraj był bardzo skróconej był zupełnie nieprzygotowany do wojny i w efekcie był gotowy do tego, żeby negocjować no i zgodzić się na warunki, które to też było na zasadzie, że było przekonanie można pewnie, jakby Wiśniowiecki żylibyśmy go pytali to odpowiedział dobrze okej tylko podpisuje, ale nie ratyfikuje my tak, a w tym momencie jest to opcja taka, że np. usług Turcy nauczkę przekonamy ich naszą taką rzekomo pozorną miękką podstawą do tego, żeby się wycofali i a Turcy dostali w tym traktacie wszystko co chcieli czy też jednak Polska strona negocjacyjna jakoś się wyszarpała jakąś część terytorium, którą Mehmet czwarty też miał ochotę zająć, bo jak byliśmy województwa Podolski wrocławskie Południowa część prawo, że prawobrzeżnego kijowskiego miała trafić do Turków taki do części przypomnijmy jako lenno, które miał zarządzać Dorosz tylko Turcy mogli powiedzieć, że patrząc na te warunki tego traktatu żony są dla nich no znakomite tak pół punktu widzenia tego, że co osiągnęli na placu boju, walcząc i te warunki dla nich były bardzo bardzo korzystne to co warto przypomnieć że też przy tak niestety czy nam się podoba czy nie, ale dla wielu chłopów ukraińskich kozaków to co się działo to było coś pozytywnego, bo uważa, że mniejszym złem panowanie Osmański niż panowanie polskie i też będzie ucieczka np. do tych terenów kontrolowanych przez Turków chłopów ukraińskich i mieliśmy też coś takiego, że Turcja osmańska starała się wobec tej ludności prawosławnej, która oczywiście z perspektywy Polski mogła patrzeć, że to jest coś takiego, że Polska zdąży do wprowadzenia Unii kościelnej i z promuje cerkiew greckokatolicką no to tutaj prawda jest wsparcie dla prawosławia to widać było nawet w Kamieńcu Podolskim, gdzie 3 świątynie pozostały prawosławny, a katolicka prawda 1 i w ten sposób oczywiście było też myślenie tymi kategoriami, że to jest toczy się wojna, w której Turcy i robili to w ramach takiej wojny propagandowej wobec ludności rusińskiej Ruskiej głosili hasło my jesteśmy dla was wyzwoliciela ami, bo nie będę, bo będzie lepsza sytuacja cerkwi i obiektywnie poprawi się los chłopa tak i tutaj, toteż mogło wpływać na to, że było myślenie w kategoriach prawda, że Turcy mają jeszcze narzędzia, żeby grać tą kartą Rusi, skąd też stworzyli metropolie prawosławną to też przyczyniła się do tego, że później w trakcie trwały te wojny z nimi kolejne kolejna wojna tak to m.in. właśnie doszło do Unii wprowadzenia w życie Unii kościelnej na tych terenach Wołynia lwow szczyt znany z Przemyśla nie tylko ze względu na te obawy wobec Rosji, ale właśnie wobec tego, że Turcja poprzez Konstantynopol patriarchat może oddziaływać robi to na ludność ukraińską jako ciekawostkę dodajmy, że bardzo szybko okazało się też na Podolu jest Szlachta Polska, która przychodzi do Turków im i próbuje z nimi znaleźć jakiś modus Vivendi, bo często widzi po drugiej stronie Mołdawię macie jakieś koligacje rodzinne ze szlachtą bojarami mołdawskim, a nawet ma posiadłości na terenie Mołdawii jedna z Pańskiego, więc to to też było coś takiego, że pamiętamy to niebyła taka wojna totalna 0 o, iż z perspektywy zwykłych ludzi to niebyła gra zero-jedynkowa nawet jak spojrzymy na samego Sobieskiego i jego listy do Marysieńki to w tych listach Turków przedstawi jako godnych przeciwników rycerskich także zaskoczony bardzo pozytywnie zestawia ich pozytywnie porównuje z zachowaniem polskiego wojska i m.in. jak w roku 1600 siedemdziesiątym trzeci będzie bitwa pod Chocimiem to proszę spojrzeć na polską literaturę i pana Wołodyjowskiego, że pod koniec książki właśnie toczy się bitwa no to dowiadujemy się, że Sienkiewicz przejął ten motyw rycerskich Turków i że właśnie ze względu na ich rycerską walkę pada rozkaz, żeby i brać jeńców, a nie zabijać wszystkich co nie ma wobec np. Szweda w potopie 9listopada 71003. roku wojska Sobieskiego dotarły pod Chocim, a szarża miała miejsce 11 listopada loty jeszcze za chwilę, jeżeli zdążymy traktat był czas w Buczaczu październik 1600 siedemdziesiątego drugiego roku na wiosnę w kwietniu zbiera się Sejm Walny ordynariusz oczywiście nie ratyfikuje tego haniebnego traktatu, ale co ważniejsze kończy właśnie między malkontenta ami Rega listami pod tureckim butę, jaką żeśmy się pogodzili tak znaczy to też jest niesamowite, że to pojęcie już weszła ta zbitka do polskiej takiego w Polskiej historiografii haniebny traktat no można w historii Polski znaleźć też pewnie inne traktaty bardzo niekorzystne dla Polski, ale kim pójść od razu, że były haniebne, ale rzeczywiście okazało się, że tak spektakularna klęska, bo przypomnijmy, że to jest też apogeum Polska wtedy skurczyła się z kraju, który jeszcze w 1600 czterdziestym ósmy, kiedy wybuchło powstanie Chmielnickiego miał mniej więcej około 1 000 000km² to skurczy się w wyniku wojen właśnie kozackich ze Szwedami z Rosją i teraz i Turcją do tego terytorium skurczy się do 600 kilkudziesięciu tysięcy km i do tego dość dochodziła ta opcja naprawdę no bo jak można sobie głowy obrazie no dobra Siedmiogród Mości woda Mołdawia przeszłam włoszczyzna czy chanat Krymski to są nieduże państwa rozumiem, że są chyba Leny nami osmańskim, ale my tak jak to w ogóle możliwe, żebyśmy byli Lenny osmańskich jest to doprowadziło coś takiego to do do naprawdę takiego wzmożenia i w efekcie zakopania tego topora wojennego i mobilizacji i w efekcie do takiej sytuacji, że udało się zebrać wojska 10listopada tutaj jak pani wspominała umrze we Lwowie to jesteś bardzo symboliczne właśnie Michał Korybut Wiśniowiecki i jakbyśmy mieli wybrać w bitwę, która rzeczywiście była wielkim sukcesem Odry i o większym znaczeniu znacznie w porównaniu z znaczka z wyprawami na czas były i można by można by uznać za najwybitniejszy największy sukces Sobieskiego to pewnie to byłby, choć ci, a jeszcze tylko zapytam Sejm Walny ordynarny, bo tam prócz narodowej zgody też miało miejsce jedno ważne wydarzenie, a mianowicie uchwalenie wysokich podatków płacić mieli dosłownie wszyscy łącznie z miejskimi muzykami po 1zł, a np. taki prymas aż 1800zł no tak rzeczywiście bezdyskusyjnie też nagle okazało się, że jesteśmy w stanie wystawić wtedy 40 000 wojsk koronnych i 50 działa, ale pamiętajmy, że cały czas było coś takiego, że mieliśmy to to podkreślam to było tzw. zakryć zakopanie topora wojennego cały czas będą problemy, które będą co jakiś czas powracały m.in. przypominam, że Litwini i nie dotrą tak się dziwnie składa pod Wiedeń 1600 osiemdziesiątym trzecim to jeszcze ten Chocim, bo szturm oczywiście osobiście prowadził Sobieskim to było wielkie zwycięstwo militarne oręża polskiego z 35 000 żołnierzy tureckich ocalało jedynie kilka tysięcy, ale jak to często w naszej historii bywa wielkie zwycięstwo militarne nie daje jakiś wielkich korzyści politycznych, bo nie odzyskaliśmy Kamieńca Podolskiego nie były już znaczącego przełomu w wojnie no tak, bo tutaj dodajmy utraciliśmy twierdzę to był niestety, jakby wojna została ustawiona ład łatwymi łatwą szybką utratą Kamieńca Podolskiego to było naprawdę coś co można uznać za hańbę i wojsko polskie okazało się, że przez następne te nie prawda 20 od zyskamy na mocy pokoju w Karłowicach 1600 dziewięćdziesiątym dziewiątym roku przez ten cały czas Turcy utrzymają twierdzę tak naprawdę nie byliśmy w stanie to jest powiedzmy też słabość wojska polskiego jeśli chodzi o zdolności Brzeźnicy inżynieryjne, aby stworzyć porządne oblężenie tego tej twierdzy i w efekcie nawet jeśli po tej jak wybuchnie wojna w 1600 osiemdziesiątym trzecim i uda się szybko opanować się Podole to właśnie Kamieniec Podolski pozostanie przez całą wojnę pod kontrolą osmańską oczywiście można go porównać takie trochę jej Gilberta w regionie tak strategicznej twierdzi względu na położenie stąd m.in. mamy ten motyw tych okopów świętej Trójcy, które zdecydowaliśmy się zbudować potem stało się pewną metaforą, ale nota ta wojna będzie trwała 4 lata skończy, że traktatem Żuraw nie w 1600 siedemdziesiątym szóstym czy też mamy niesamowite opisy, gdy okazuje się, że jest zawarty traktat no właśnie i Turcy i Polacy Tatarzy wszyscy mamy wyrazy prawda coś takiego, że są opisy w tym obozie wszyscy nagle zacznę bratać pić razem itd. często zapominamy, że ci ludzie mogli ją się zabijać zabijali się, ale często byli w innych konfliktach sojusznikami tak i a też było coś takiego, że było zjawisko pobratymcy twa co dotyczyło samego Sobieskiego ucinać nam się rękę mieszało się krew z człowiekiem po drugiej stronie znaczka z muzeum tatarskim on był odpowiedzialny za Polaka Polak za niego, gdy dostał się do niewoli po drugiej stronie to jeszcze na koniec no chyba także wychodzi na to, że całej tej wojny zwycięsko militarnie politycznie wyszedł 1 człowiek, który Hetman Sobieski, bo pewnie tym, choć umiem to sobie utorował drogę na tron to my 71004. roku na Sejmie elekcyjnym Szlachta wybiera Sobieskiego, a królem, gdyby nie choć, gdyby nie ta wojna to, choć dobijał się od pewnego czasu do Korony to wcale nie musiała zostać mu przyznana prawda tak ma pani rację rzeczywiście no na fali tego giga wielkiego sukcesu, bo to jeszcze można powiedzieć troszeczkę taki emocjonalna huśtawka rolę Caster, że w 1600 siedemdziesiątym drugim byliśmy na kolanach przepraszam za odwołanie do metafory współczesnej spektakularnie wstaliśmy z kolan, odnosząc ten wielki sukces pod Chocimiem no, więc praktycznie było pewne, że jeśli wystartuje tutaj miał wielkie no mówiąc w cudzysłowie szczęście, że umarł Michał Korybut Wiśniowiecki no to został wybrany przy olbrzymim poparciu na króla natomiast no toczył wojnę przez następne 2 lata i odnosi w niej pewne sukcesy, ale musiał ostatecznie zawrzeć traktat w Żurawnie, który oczywiście był korzystniejszy od Buczacza, bo Turcy przede wszystkim zrezygnowali z haraczu i Polska nie stała się de iure lennem osmańskim i kontrolowali nieco mniejsze terytorium, ale na pewno nie był ten traktat nie można uznać za sukces Polski Adam Balcer Kolegium Europy wschodniej podcastu Babel na TOK FM bardzo dziękuję za spotkanie dziękuję bardzo, państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas rzecz oczywiście spokojnej nocy do usłyszenia w audycji powrót do przeszłości już za tydzień w poniedziałek tuż po dwudziestej drugiej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcasty TOK FM oraz radio TOK+Muzyka bez reklam - teraz 60% taniej w promocji Black Friday!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA