REKLAMA

Jak opowiedzieć powagę zmiany klimatu

Gościnnie w TOK FM: Zmieniamy opowieść. Kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni
Data emisji:
2021-12-08 14:00
Czas trwania:
20:24 min.
Udostępnij:

Jedną z największych trudności związanych z komunikowaniem zmian klimatu jest przekonujące mówienie prawdy i komunikowanie wiedzy. Ustalenia naukowców mogą być paraliżujące, a nie jest to w obliczu klimatycznych wyzwań najbardziej pożądana postawa. Wewnątrz klimatycznej tragedii ciągle potrzebna jest nadzieja. Jak więc opowiedzieć powagę zmiany klimatu w skłaniający do konstruktywnych działań sposób. Jak rozpoznać opóźniania działań stosowane przez jednostki i instytucje? Jak uniknąć przerzucania się odpowiedzialnością, straszenie się nawzajem rozwiązaniami i przede wszystkim wspierania jedynie nie transformacyjnych rozwiązań. Jak nie popaść w skrajną rezygnację. Rozwiń »
Magdalena Budziszewska – psycholog, psychoterapeutka, pracowniczka Wydziału Psychologii UW i wykładowczyni Szkoły Ekopoetyki przy Instytucie Reportażu. Członkini zespołu doradczego ds. kryzysu klimatyczno-ekologicznego powołanego przez Rektora Uniwersytetu Warszawskiego. Ponadto naukowo zajmuje się rodzinami, tożsamością społeczną, pamięcią własnej i rodzinnej przeszłości, rozumieniem nierówności społecznych, uprzedzeniami i dyskryminacją.

Autorka: Magdalena Budziszewska
Realizacja dźwięku: Kris Wawrzak / Efektura, Dyba Lach / Szkoła Ekopoetyki
W nagraniu wykorzystano utwór „British news team” autorstwa Lance’a Conrada (Artlist licence 548442, order No 26074356)
Nagranie powstało w ramach projektu "Zmieniamy opowieść. Kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni" zrealizowanego przez Szkołę Ekopoetyki dla EIT Climate KIC. Partnerem emisyjnym jest TOK FM Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
jest takie powiedzenie, które wpisuje się amerykańskiemu przysłowiu, że kiedy jesteśmy na wojnie to prawda jest pierwszą ofiarą i jeśli jest mowa o współczesnym kryzysie klimatycznym to trzeba pamiętać, że wszystko co wiemy na ten temat to w jaki sposób szacujemy np. ilość emisji gazów cieplarnianych, która ludzkość może jeszcze wyemitować, zanim przekroczymy progi krytyczne to jak szybko trzeba to zrobić jak pilna jest to sprawa to nie jest taka wiedza, która pochodzi Rozwiń » z tego, że ktoś sobie tak wymyślił, ale to jest coś co pochodzi z dorobku pracę naukowców co pochodzi z analizy rzeczywistości fizycznej czegoś, o czym można nazwać realnym co można nazwać rzeczywistością co można też nazwać wiedzą i w związku z tym nie mamy takiej pełnej dowolności, że możemy sobie opowiedzieć np. taką narrację na temat klimatu, którą ludzie chcieliby usłyszeć, ponieważ jesteśmy zobowiązani w pewnym sensie mówić prawdę to znaczy to co rzeczywiście wynika z wiedzy naukowej co wiemy co prawda jest szalenie niewygodna to jest taka trudna prawda coś, czego ludzie nie chcą słuchać, ale jednocześnie trochę nie mamy takiego wyboru, że moglibyśmy sobie stworzyć jakąś lepszą opinię jest taka anegdota, w której rozmawiają z naukowcem jakieś poważne agencje powiedzmy NASA albo na amerykańskiej agencji oceanicznej na temat tego jak poważna sprawa z klimatem dziennikarz mówi nam nie może pan mówić takich strasznych rzeczy nie może pan mówi, że to takie poważne to jest stanowisko pana pracodawcy fanach agencji naukowej z takich, gdzie zdziwiona mówi, ale sprawa klimatu nie jest kwestia stanowiska nie możemy wydać stanowiska na temat temperatury wrzenia wody zresztą nawet byśmy wydali to temperatura wrzenia wody nie będzie pod wrażeniem i ten wątek, że tutaj chodzi o prawdę o realność rzeczywistość jest dość kluczowe dla rozmowy o zmianie klimatu można powiedzieć, że jeszcze nigdy w dziejach ludzkości tak wiele nie zależało od naszego zaufania do nauki naukowców od naszej racjonalności możliwości oparcia się skorzystania z istniejącej wiedzy, a jednocześnie oczywiście żyjemy w takim świecie, którą się mówi ze światem postprawdy bardzo trudno mówi się, że jakieś rzeczy są obiektywne są np. prawa fizyki i ona znamieniem negocjują i z tego wynika taki wątek, że to jest bardzo trudna do opowiedzenia historia, ponieważ musimy jakoś przekazać ludziom, że ten stan ziemi jest poważna jest pilna jest wymagający natychmiastowych działań i że właściwie jest to najpoważniejsza historia w dziejach naszej cywilizacji odpowiedzenia na wezwanie z klimatem taka, która rzeczywiście zagraża nam w całości te trudne do powiedzenia, kiedy mówimy, że coś zagraża w całości zagraża planecie zagraża cywilizacji to ludzie mają takie dnia to jest firma to jest jakaś taka opowieść, ale Hollywood, której ten motyw zagrożenia dla Planete się pojawia, ale zaraz przyjedzie jakiś dorosły Lis i nas uratuje słowem przeskakujemy z rzeczywistości nauki do rzeczywistości takiej filmowej czy pop kulturowej i natychmiast staje się niewiarygodna i takie, że przynależy do jakiej rzeczywistości mitycznej ani naukowej i w związku z tym bardzo trudno jest w to uwierzyć i to zobaczyć, a jednocześnie powaga sytuacji z klimatem dociera do ludzi takich źródeł, która też są rzeczywiste też są realne ktoś np. na własnej skórze też na własnym majątku na własnej historii życia doświadcza takich brutalnych realności zmiany klimatu ktoś wszystko stracił ktoś stracił tylko ukochane miejsca przyrodnicze wielu ludzi traci całe swoje miejsce do życia zostaje migrantami klimatycznymi i ta rzeczywistość ta realność to jest taki nurt tej opowieści, które do nas dociera bardzo bezpośrednie mecze chyba to co chcę powiedzieć to, że w sprawie klimatu rzeczywistość istnieje i ona też do nas mówi to, czego właściwie potrzebuje ma kiedy mierzymy się z tematem kryzysu klimatycznego takiego uczciwego realnego rzeczywistego poczucie tragedii to znaczy tego, że zmiana klimatu jest bardzo trudną bardzo poważną i taką dramatyczną rzeczywistością dramatyczna nie tylko w swoich konsekwencjach w tym jak szybko jak mocno to się dzieje jako Tomasz skala, ale też mającą taką tragiczną konstrukcja, bo oto okazało się, że to co było najlepszą stroną być może ludzkości nasza umiejętność myślenia tworzenia wynalazków rozwijania technologii rozwijania cywilizacji korzystanie z paliw kopalnych, które w końcu przyczyniło się np. do wydobycia bardzo wielu ludzi ubóstwa poprawy jakości życia zdrowia, że oto okazało się mieć taką drugą mroczną stronę, że produkty uboczne tej cywilizacji, zwłaszcza Gazy cieplarniane będąca skutkiem spalania ropy węgla gazu, która no w końcu były też dobrodziejstwa naszej cywilizacji stało się naszym przekleństwami, które na dzień dzisiejszy rozpętało się takiego poziomu, że właściwie jest w stanie zagrozić dalszej historii tej naszej cywilizacji to jest taka tragiczna konstrukcja, w której bardzo wiele paradoksów bardzo wiele powodów, dla których zaadresowanie kryzysu klimatycznego jest tak trudna, że właściwie prawie z naciskiem naprawie, ale właściwie prawie niemożliwa czy jest tak duże wyzwanie, przy którym ludzkość jeszcze nigdy nie stanęła i dopóki go nie rozwiążemy ono pozostaje nierozwiązana z nadzień dzisiejszy bardzo dużą szansą porażki czy trzeba uczciwie mówić też, że to w jaki sposób nadal emitujemy Gazy cieplarniane, że ich emisję nie spadają mimo tych w tej chwili już dziesiątków lat negocjacji to jest dramatyczna i to jest też bardzo groźna i oczywiście to budzi trudne emocje, ale przynajmniej ma taką cechę, że jest prawdziwa natężenie oszukujemy ludzi nie ukryjemy tego tortu nie malujemy trawnika na zielono i wydaje się, że dopiero takie uczciwe realne poczucie tragedii i tego jak poważna jest to sprawa jest takim punktem wejścia do rozmawiania np. nadziej i o tym czy możemy podejmować realne działania, które by to adresował wydaje się, że jeśli niema najpierw zrozumienia takiego głębokiego zrozumienia problemu ludzie mówią nie to jest po prostu Super poważna nad morzem i że dociera ta realność tego problemu, żeby z tego punktu bardzo trudno jest zaczynać w ogóle taką rozmowę o tym, że znajdźmy sobie powody do nadziei pocieszają się nie wymalujemy sobie takie reklamy, w których są szczęśliwe krowy i szczęśliwe owca szczęśliwe wiatraki i wszystko jest takie proste to jest pewnego rodzaju oszukiwania co więcej ludzie dość często czują, kiedy się opowiada takie zbyt radosne zbyt optymistyczne relacje, że to wszystko jest tylko kwestia nie mam paru polityk jakieś technologii, że są tutaj trochę oszukiwani, że mówi się, że ziemia ma bardzo poważne problemy go mama, a jednocześnie proponuje im się rozwiązania, które są Super Micro teraz nie bierz plastikowych torebek i trochę zakręć kran i to jakoś pomoże to ludzie czują, że jesteśmy tutaj wciąż nieprawdziwe, więc wydaje się na poziomie narracji należałoby odpowiedzieć na to głębokie poczucie dramatyzmu tragizm tej sytuacji też na taką świadomość po prostu krzywd tragedii bólu cierpienia, które ludzi otaczają i to może nie jest łatwa do opowiedzenia historia, ale przynajmniej taka, która trafia w takie głębokie poczucie, które wielu ludzi ma, że się dzieje coś poważnego, że ten poziom krzywdę cierpienia zarówno świata przyrody jak i świata ludzi którzy, które wiąże się ze zmianą klimatu jest właściwe trudna do pomieszczenia można by chyba nazwać taką narracją głęboką czy taką narracją poważną na temat zmiany klimatu, która odwołuje się też do podstawowych wartości np. pytasz kim jesteśmy jako ludzie kim jesteśmy jako cywilizacja, jaki jest nasz stosunek do chęci zapewnienia przyszłości naszym własnym dzieciom, ale też przetrwania i miejsca do życia innym nieludzkim istotą, która nas otaczają światu przyrody, który w końcu bardzo wiele osób kocha i zmiana tonu tej narracji namówienie śmiertelnie poważnie na to, że mówimy prawdę mówimy też oczywiście wiąże się z cierpieniem ona mogłaby przynajmniej dawać takie poczucie, że rozmawiamy z innymi ludźmi naszymi współ obywatelami na poważne ten poważny ton tej rozmowy to poczucie tragedii on chroni nas przed jeszcze 1 rzeczą, a mianowicie tak jak powiedziałam jesteśmy na wojnie na wojnie prawda jest pierwszą ofiarą i wojna to jest wojna na narrację wojna na dyskurs wojna na opowiadanie różnych wersji kryzysu klimatycznego i trzeba założyć, że nie wszystkie z tych opowieści są opowiadane w dobrej wierze, że niektóre z nich opowiadane są wrogo i te wrogie opowieści one mają swoją nazwę i zostały też opisana naukowo przez osoby, które zajmują analizą takich wątków i to nazywa się dyskurs sami opóźniania działania Scorsese w kraju ma dalej dyskursu, których celem umieszczania ich obiegu opinii publicznej jest to, żeby spowalniać osłabiać wszelkie działania, zwłaszcza polityki, które zmierzałyby do jakiegoś ograniczania spalania paliw kopalnych np. ponieważ to ewidentny sposób uderza w niektóre interesy i ponieważ istnieją państwa korporacje i osoby, które są zainteresowane tym, żeby takie działania, które są skądinąd niezbędna, żeby jak najbardziej opóźnić, żeby ich nie było, żeby w nich przeszkadzać wyróżniono 4 takie dyskurs jeden z nich to jest dyskurs zrzucanie odpowiedzialności, kiedy mówi się halo halo, ale przecież nasza Niewiem polskie mecze naszej firmy czy z naszego życia emisje są mniejsze tutaj no właśnie niż Chińczyków niszczeje albo no ale może powinny się ogarnąć nie wiem czy ludzie na wsi, bo tam palą oponami albo nie inaczej ludzie w mieście, bo oni latają samolotami, a to ma bardzo duże emisje w ogóle to Niemcy albo Rosja albo ktoś innymi słowy wszyscy spychają odpowiedzialność wszystkich innych częstym manewrem jest takie przekierowania odpowiedzialności na konsumentów jak powiemy no to jest kwestia konsumentów jak ludzie nie chcą niszczyć klimatu to niech zmienią swoje zachowania to jest nieprawda w tym sensie, że nawet, gdyby wszyscy bardzo ograniczyli wszystko co robią rzeczy są nadal by nie wystarczyło dla zahamowania kryzysu klimatycznego do tego potrzebna jest kompletna transformacja wielu dziedzin gospodarki transformacja sposobów produkcji energii rzeczy, na które zwykli obywatele nie mają wpływu i o ile sensowne ograniczanie nad konsumpcji oczywiście ma sens o tyle zrzucanie odpowiedzialności przerzucanie ich między sobą takim sposobem, żeby nic się nigdy nie wydarzyło inne takich dyskursów to jest dyskurs promowania nie transformacyjnych rozwiązań, gdzie mówimy o kraj to może zrobić taką reklamę społeczną, żeby wszyscy dobrowolnie coś tam np. zmienili albo, żeby nie mieć lepszy system segregacji śmieci to są takie strategię odwracania uwagi, gdzie promuje się tylko takie rozwiązania, które w gruncie rzeczy nic nie zmienią status quo znaczy, że będzie trochę bardziej zielono, ale to nadal będzie to sama maszyna nieprowadzące np. do całkowitego odejścia od spalania paliw kopalnych ale, ponieważ to z reguły są takie pobożne życzenia czy dobre rzeczy to łatwo się na to nabrać bardzo wiele firm organizacji ma taki pomysł, że trochę się zazielenią to będzie lepiej bez całkowitej głębokiej transformacji podstawowych rzeczy czy właściwie zmianę takiej systemowej, ale właśnie paradoksalnie takie nie transformacyjne rozwiązania mogą służyć jako manewr odwracający uwagę od rzeczywistej potrzeby zmian kolejne dyskursu odwlekania działania te dyskurs straszenia rozwiązaniami jest trochę taki dyskurs typu skoro nie możemy rozwiązać problemu to zabijamy posłańca tu są wszelkie dyskursu straszenia ekologami jako faszystami ekologii Tammy, ale również straszenia np. Unią europejską jej politykami, gdy przedstawia się potencjalne rozwiązania kryzysu klimatycznego, które mogłyby rzeczywiście coś zmienić jako coś co nie wiem zabije całkowicie gospodarka wszystko zniszczy to co się tutaj pomija to fakt, że wiemy z wiedzy naukowej, że temat jest tak poważne, że my właściwie wybieramy pomiędzy no na dłuższą skalę własnym przetrwaniem, a zrobieniem zmiany i jeśli tak to postawimy to właściwie to zmiany trzeba zrobić za wszelką cena ani na zasadzie no zrób metal, ale tylko jeśli to za bardzo nie popsuje ekonomii oczywiście te problemy są realne i poważne np. jak zapewnić bezpieczeństwo energetyczne jednocześnie, robiąc transformację energetyczną, ale bardzo świadomie straszy się wszystkimi rozwiązaniami kryzysu klimatycznego po to, żeby ludzie bardziej bali się rozwiązań niż problemu i wreszcie ostatni dyskursów opóźniania działania nazywa się dyskursem poddania się czasami nazywanym fatalizm klimatyczny albo numizmat na zasadzie wszystko stracone już takie za późno już i tak nic nie da radę zrobić i puszczanie takich myśli w publicznym dyskursie służy temu, żeby osłabiać np. chęć wprowadzania polityk klimatycznych, żeby ludzie nie mieli determinacji, żeby coś zmienić to jest takie trochę poddaj się pokazano, że być może te same źródła mam na myśli trolli internetowych czy takie źródła dezinformacji jakieś realistyczne blogi puszczały jednocześnie w eter wszystkie 4 dyskursu znaczy jednocześnie twierdzili, że kryzysu klimatycznego w ogóle niema, jakie to, że jego rozwiązania nas zabiją, jaki to, że to jest właściwie wina kogoś innego, jaki to, że właściwie no ale wszystkie rozwiązania powinny być w duchu wolności, więc nikomu ich nie narzucaj ma i jakby puszczali taką mieszankę od niema tego do nie da się właściwie wszystkie te wrogie dyskursu jednocześnie, prowadząc do takiego powstania zamieszania wokół tematu stąd na wojnie prawda jest pierwszą ofiarą jesteśmy na wojnie to dla wielu osób, a ważną kategorią jest też kategoria nadziei to znaczy tego czy rzeczywiście może mama i mamy prawo myśleć, że ta wojna jednak mogłaby zostać wygrana może nie od razu może nie bez ofiar, ale jednak, że moglibyśmy sobie jako ludzkość kryzysem klimatycznym poradzić to jest trudne tama, bo nadzieja potrafi również na takim bardzo płytkim poziomie działać trochę taki dyskurs opóźniania działania np. pokazano, że ludzie, którzy zgadzają się w sondażach z takim zdaniem, że mają bardzo dużo nadziei i w ogóle wszystko będzie dobrze klimatem są jednocześnie właściwie mniej zdeterminowani, żeby coś z tym zrobić, czyli że jest dużo tzw. płytki albo fałszywej nadziei, którą po polsku można by nazwać jakoś to będzie film, że jakoś to będzie jakoś sobie poradzimy coś tam wymyślimy zrobimy jakieś wynalazki polecimy w kosmos przez szczepimy się w sztuczną inteligencję cokolwiek chcecie, ale ludzkość zawsze sobie radziła to sobie poradzimy można powiedzieć, że jest taka nadzieja bez tego uczciwego poczucie tragedii, o którym mówiłam wcześniej, ale jest też taka konstrukcja czy taki sposób pomyślenia zdefiniowania nadziei, kiedy nadzieja nie jest oceną prawdopodobieństwa rozwiązań jest swoistą postawą etyczną i w tym sensie nadzieja nie wyklucza się z poczuciem tragedii tragiczną ości, ponieważ to też historii Polski wielu innych momentach bywa tak właśnie, że dopiero w bardzo tragicznych sytuacjach jak nie wiem przegrana walka z silniejszym przeciwnikiem Polska historia walk o niepodległość naszego państwa, ale też historia bardzo wielu zmian społecznych warto pamiętać, że był taki moment w historii, kiedy np. niewolnictwo stanowiło podstawę ekonomii na Stanów zjednoczonych i było bardzo głęboko wpisaną praktyką kulturową wydawało się niemożliwe, że zniesiemy niewolnictwo wszystko było na tym zbudowane i prawdopodobnie pionierzy takich ruchów mówiących niewolnictwo jest nieetyczne nie możemy mieć gospodarki opartej na niewolnictwie mogli mieć poczucia, że uczestniczą w straconej wojnie z silniejszym przeciwnikiem, a jednak no jak wiemy z historii udało się to zmienić również dzięki bardzo silnym motywem etycznym, które skądinąd zawdzięczamy m.in. chrześcijaństwu to znaczy przekonaniu, że niewolnictwo jest etycznie nieakceptowalna i że nie może sama mieć systemu społecznego, które w całości oparte na niewolnictwie i w efekcie niewolnictwo zostało nazwane złem zostało prawnie zakazane i nie od razu jak również nie bez ofiar, ale jednak zostało zniesione to jest przykład takiej walki w pozornie straconej w sprawie myślę, że takich historii jest wiele, więc możemy sobie wyobrazić taką nadzieję w obliczu tragedii to znaczy, że widzimy dostrzegamy powagę tej sytuacji, ale mimo to czasami wbrew swojej głowie wbrew swojej racjonalności jako taki rodzaj odwagi postawy etycznej mamy nadzieję, która również jest nadzieją prowadzącą do działania to znaczy w związku z tym zrobimy to co po prostu będzie potrzebna, gdzie jest takim sposobem angażowania się ze światem jest postawą, którą możemy mieć wobec rzeczywistości dla wielu ludzi może być źródłem wręcz takiej wewnętrznej siły, że to jesteśmy bardzo trudna być może tragicznej sytuacji, ale jednak tutaj wracamy do dorobku nauki przyszłość zawsze taką sytuacją, która fundamentalnie otwarta nikt nie może powiedzieć na pewno to będzie i w związku z tym tej fundamentalnej otwartości w przyszłości wynika taka postawa, że możemy spróbować o tym klimat zawalczyć i mieć nadzieję, że być może jak zrobimy wszystko to co byliśmy w stanie zrobić to pojawią się jakieś nowe możliwości nowe perspektywy ta historia jednak skończy się dobrze nagranie powstało w ramach projektu zmieniamy opowieść kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni zrealizowanego przez szkołę Ekopoetyki dla jej kick light kick partnerem emisyjnym jest to zatem Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: ZMIENIAMY OPOWIEŚĆ. KRYZYS KLIMATYCZNY JAKO KRYZYS WYOBRAŹNI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Aż 60% taniej! Największa obniżka cen TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 60% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA