REKLAMA

Antropocień, czyli wyjście z marazmu

Gościnnie w TOK FM: Zmieniamy opowieść. Kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni
Data emisji:
2021-12-08 14:00
Czas trwania:
25:04 min.
Udostępnij:

Antropocień jest pojęciem "żyznym i sprzyjającym bioróżnorodności". Z jednej strony wyraża ono fakt, że wszyscy – ludzie i nie-ludzie – żyjemy dziś w cieniu anthroposa, i to co najmniej w podwójnym sensie. Po pierwsze, kładzie się na nas cieniem totalizujący ideał „człowieka jako takiego”, naturalizujący ludzki wpływ na planetę i sprowadzający gatunek Homo sapiens do postaci zbiorczego, niezróżnicowanego aktora. Po drugie, to działalność anthroposa doprowadziła nas – ludzi i nie-ludzi – do dzisiejszego kryzysu ekologiczno-klimatycznego. Andrzej Marzec opowiada o tym, jak rozumieć to pojęcie w kontekście innych prób opisu kondycji świata mierzącego się z wyzwaniami ekologicznymi. Jaką odpowiedzią na antropocen jest pojęcie antropocienia i czy podobnie jak antropocen jest narażony na marazm? Rozwiń »
Andrzej Marzec - Filozof, krytyk filmowy, adiunkt w Instytucie Filozofii UAM w Poznaniu. Redaktor „Czasu Kultury” zainteresowany dekonstrukcją, widmontologią, współczesną estetyką oraz współczesnym kinem greckim. Autor książki Widmontologia. Teoria filozoficzna i praktyka artystyczna ponowoczesności (Warszawa 2015).
Autor: Andrzej Marzecz
Realizacja dźwięku: Kris Wawrzak / Efektura, Dyba Lach / Szkoła Ekopoetyki
W nagraniu wykorzystano utwór „British news team” autorstwa Lance’a Conrada (Artlist licence 548442, order No 26074356)
Nagranie powstało w ramach projektu "Zmieniamy opowieść. Kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni" zrealizowanego przez Szkołę Ekopoetyki dla EIT Climate KIC. Partnerem emisyjnym jest TOK FM Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
w poczekalni z 1 strony jest filozoficznym pojęciem, a z drugiej strony próbuje nazwać opisać rzeczywistość, w której współcześnie żyjemy i oczywiście wszyscy z nas wiedzą, że żyjemy w antropocen, czyli tzw. epoce człowieka problem w tym, że to pojęcie antropocenu wprowadza marazm i brak ochoty do działania antropocen nie jest pojęciem, które prowadzi gdzieś nas dalej jego problemem jest to, że pozbawia nas wyobraźni i w zasadzie jedyne co możemy sobie wyobrazić się w Rozwiń » przypadku antropocenu to katastrofa dlatego nazywam antropocen takim katastroficznym też z katastrofalnym w skutkach pojęciem, dlatego że antropocen pokazuje nam przyszłość jedynie w ciemnych katastroficznych barwach w związku z tym współcześnie jesteśmy w stanie bardzo dobrze wyobrazić sobie koniec świata tych scenariuszy popkultura oferuje nam bardzo wiele stąd cenne impas antropocenu, w którym przyzwyczailiśmy się, że to pojęcie nigdzie nas nie doprowadzi w związku z tym antropocen jest taką próbą rozchwiania tego monolitu, którym jest antropolog Jan i tutaj większość krytyków i krytyce tego pojęcia wskazuje na takie czyste na pojęcie człowieka anthropos, a to takie pojęcie, które w zasadzie współcześnie nikogo nie reprezentuje, dlatego że wyklucza większość odcieni ludzkich odcieni podmiotowości nikt z nas zna pojęcie się nie utożsamia, ale również wyklucza różnych nie ludzi i działań cienie ludzkich, którzy właśnie w jego cieniu sobie żyją i próbują przetrwać innym problemem antropocenu jest również pojęcie czasu antropocenu gdzieś wpisuję na taki linę Arne czas z punktem kulminacyjnym z tym wyrazistym punktem katastrofa, na którą czekamy też końca świata okazuje się, że możemy sobie wyobrażać czas na różne sposoby możemy myśleć o cyklicznym czasie jako takim czasie Odrodzenia regeneracji, ale również możemy myśleć o czasach z wieloma punktami kulminacyjnym to znaczy z takimi wieloma rejonami intensywności w związku z tym antropocen jest takim momentem podgryzanie tego monolitu beznadziejności antropocenu, w którym się znaleźliśmy samo torze antropocen pokazuje taką fałszywą nutę pewną taką kontami nacja antropocenu pokazuje, że jesteśmy w stanie coś z nim zrobić antropocen to pojęcie nie jest pojęciem nietykalnym i nie jesteśmy na nie skazani w zasadzie w światowej nauce ten termin antropocen już został wielokrotnie podważone to znaczy mamy wiele alternatyw dla tego pojęcia okazały się, że mamy kapitał ocen, którą cen plantacje ocen co też antropocen, żeby wymienić tylko kilka nazw na epokę, w której się znajdujemy też na czas, w którym się znajdujemy antropocen jest taką polską odpowiedzią bardzo zakorzenioną w języku polskim i został stworzony po to, żebyśmy właśnie wzięli sprawy swoje ręce, ale nie ludzkie ręce nie tylko ludzkie ręce, ale również w pazury łapy wspomnę też różne takie Błonia Ast struktury którymi posługują stworzenia wodne w związku z tym antropocen mówi pewnym my o pewnym, które znajduje się w cieniu człowieka, które o wspólnocie, która była przytłoczona tym pojęciem człowieka i oni się w pewien sposób upomina w związku z tym jest takie, że zna pojęcie, które upomina się o różne sposoby opowiadania o świecie problemem antropocen jest to, że nie tylko myśli koniec świata, ale również, że nie znosi innych opowieści docent antropocen nie jest wcale twórcze pod tym względem i przede wszystkim takim doświadczeniem antropocenu to doświadczenie danych liczbowych antropocen rozprzestrzenia się za pomocą właśnie danych, które nie służą wyobraźni jeśli chodzi o pandemie np. pandemia w liczbach nic do nas mówi w zasadzie znieczula się na nią i nie jesteśmy w stanie jakoś współuczestniczyć w tym wydarzeniu w związku z tym antropocenu również w ten sposób jest przez nas doświadczane i często rodzi dystans antropocen jest taką próbą zbudowania nowej wyobraźni nie tylko pokazania, że inne światy czy też inne przyszłości są możliwe nadzieją się obok nas obok ludzkich spraw, ale również antropocen będzie namawiał nas do bliskości takim problemem współczesnej humanistyki jest to ona sprzymierzyła się z myśleniem krytycznym, kiedy myślimy o humanistyce od razu myślimy o krytyce, która jest bardzo ważna, dlatego że krytyka zazwyczaj demaskuje jakieś zabiegi władze i próbuje odkryć przed nami natomiast problem w tym, że krytyka zupełnie nie sprawdza jeśli chodzi o opisywanie spraw i sposobu bycia nie ludzi w związku z tym jeśli chcemy z nimi nawiązać kontakt to musimy pozbyć się krytycznego dystansu dającego myślenia, gdyż umiejscawia nas nigdzie krytyka to jest takie spojrzenie z zewnątrz i tutaj bardzo ciekawym takim zabiegiem jest rozwijaniem myślenia poza krytycznego znaczenia myślenia zaangażowanego myślenia opartego na fascynacji na współ odczuwaniu czy też współdzieleniu rzeczywistości Timothy Morton, który jest takim myślicielem z tym bardzo często się przemierzam zamiast krytycznego dystansu proponuje nam nastroje nie czy też strojenie innymi bytami często myślimy o tym co znaczy być ekologicznym często myślimy o tym, że to jakieś bardzo skomplikowane natomiast bycie ekologicznym to jest po prostu strojenie z innymi bytami, które są wokół nas i gdy myślimy sobie takich aktywnościach jak taniec śpiewanie albo słuchanie muzyki albo po prostu granie w orkiestrze na to nie możemy tutaj się dystansować jeśli dostosujemy się od innych dźwięków albo zdystansuje się od innych, którzy grają z nami wówczas przeżywam ciągle i trochę w ten sposób działa antropocen, który wyrywa nas cały czas za pomocą katastroficznych opowieści sprawia, że nie możemy wspólnie działać oczywiście w orkiestrze ktoś może fałszować ktoś może wydobywać się z siebie różne dźwięki natomiast nie przerywamy tej gry tylko działamy wspólnie, gdyż chcemy razem zdąża w związku z tym antropocen proponuje porzucenie krytycznego dystansu proponuje by przestać demaskować zachowania innych anten Pacino również nie chce posługiwać się takim Eko wstydem chce nas zawstydzać rozliczać budować poczucia winy, dlatego że z poczucia winy nic dobrego nigdy się nie stało antypatie chce budować zaangażowanie to nie tylko zaangażowanie czysto ludzkie, ale również zaangażowanie w sprawy nie ludzi w związku z tym pokazuje, że w tym cienia człowieka dzieją się bardzo ciekawe rzeczy, z którymi możemy nawiązać kontakt poza językiem ludzkim tylko będąc zaangażowanym właśnie nie ludzkie sprawy chciałbym opowiedzieć o tym czym w zasadzie jest ten cień w słowie antropocen jednym z takich interpretacji tego cienia le to pewna mroczna sfera oddziaływań pomiędzy ludźmi nie ludźmi to znaczy mówiliśmy o tym, że antropocen gdzieś konserwuje taką wizję człowieka, który tworzy kulturę jest jakby takim czysto ludzkim podmiotem okazuje się, że współczesne dyskusje postkomunistyczne upominają się oni ludzki wymiar człowieka i Timothy Morton mówili o ciemnej ekologii jest takie pojęcie, które niezwykle mnie inspiruje, dlatego że zazwyczaj ekologię wyobrażamy sobie taką romantyczną wizję współ bycia ze zwierzętami roślinami bardzo często jest to taka fikcyjna iluzoryczna wizja czystej rzeczywistości harmonijnej natomiast ciemne ekologia tematy Marta pokazuje, że życie na ziemi często jest usłane katastrofami często jest usłane dramatycznymi wydarzeniami, ale również samo życie ma taką postać, której bardzo często nie akceptujemy ta ciemna ekologia będzie pachniała trochę ściekami będzie pachniała kompostem, gdy wyobrażamy sobie to miejsce, w którym przechowuje nasze odpady organiczne właśnie taki kompost NATO to jest miejsce dość ciemne nierzadko brudne śmierdzące, które często przyprawia nas lekkie mdłości no właśnie to jest postać ekologii i pewnego współ bycia, którą chcemy gdzieś w naszych oczu od stron albo gdy się wykluczyć w związku z tym Morton upomina się ten ciemny element współ bycia ten ciemny element życiodajny, który gdzieś funduje to kim jesteśmy, ale bardzo często jesteśmy w stanie przyznać się do wytwórców, którzy nas inspirują to rzadko przyznają się do innych twórców, którzy działają w sferze naszych jelit i gdy mam w ogóle w tej sferze opowiadać to czuję lekkie zawstydzenie i nie jest kulturalny, żeby opowiadać o zawartości naszych elit natomiast taka sfera fundamentalnej z drugiej strony ciemna, której niezbyt dużo wiemy stąd tym takim bardzo życiodajny elementem w człowieku jest w zasadzie to co nieludzkie jesteśmy ludzcy jesteśmy stworzeni przez nie ludzi i to jest takie miejsce, w którym zdecydowanie mało wiemy w związku z tym, gdy mówi antropolog cieniu to mówię o tym właśnie ludziach, którzy gdzieś są właśnie tacy odchodząca ani również poprzez nurty ekologiczne w związku z tym interesuje mnie ten moment takiego takiego ciemnego toksycznego często współ bycia i samym sobie antropocen mamy właśnie tą kontami nacja kontaminacji, która mówi o tym, że zawsze będziemy żyli z pewnym zanieczyszczeniem, że sama towarzyskość czy też budowanie wspólnoty jest oparta na nieczystości też pewnej substancji toksycznej nie możemy sobie ta odnieść właśnie do takich bardzo ludzkich zachowań towarzyskich, gdzie wspólnota często oparta jest na alkoholu w jakimś cieszcie bardzo tłustym, które spożywamy na urodzinach naszej ciotki ewentualnie na papierosach, które palimy to zawiązywania wspólnoty, gdzie się związane z toksycznością, gdyż jest związane z otwartością na to co inne nie do końca właśnie czesne w związku z tym fantem począć mówi o tym, że żyjemy właśnie nawet jako jednostki, jakim takim innym kimś, kto kim niewiele wiemy natomiast umożliwia nasze życie to nie jest ktoś pachnący to nie jest ktoś sterylny to nie jest ktoś wyimaginowane tylko życie na ziemi ma właśnie taką o poślizgu lepką trochę śmierdzącą formę i być może nie jest nic złego być może to to życie jest właśnie ciekawe wartościowe i szansa twórcze, a to o to właśnie pytam trochę cień taką wiadomością antropocenu, którą bardzo często się spotykamy to wiadomość o zaginięciu gatunków jest szóstym masowym wymieraniu, która jest doświadczeniem tragicznym i traumatycznym śmierć i niepokój przede wszystkim jest takim bardzo mocnym efektem antropocenu w zasadzie wszyscy jesteśmy zaniepokojeni i w zasadzie wszystkie istoty żyjące ten niepokój dzielą w związku z tym antropocen wydaje się takim egalitarnym czasem, ale również niepokojące i filozofii utarło się filozofii XX-wiecznej utarło się myśleć o tym, że na śmierć jest takim doświadczeniem nie przekazywane to oznacza Martin Heinego chociażby mówił o tym, że człowiek staje się jednostką, gdy myśli o swej śmierci tego świadczenia nie jesteśmy w stanie przekazać innym z kolei za Davida mówił o tym, że śmiecie z takim darem właśnie, którego nie możemy przekazać nikomu nie możemy się go pozbyć nikt z nas nie jest w stanie umrzeć to jest taki dar silnie indywidualizujących 2001. wiek pokazał nam, że śmierć jest czymś wspólnotowym to znaczy, że zawsze wybieramy wspólnie to nie jest tak, że możemy myśleć sobie śmieci jednostki i nawet gdy myślimy o śmierci człowieka to zachęcałbym, żebyśmy myśleli o tym, że wraz z nami umie, jakby cały zespół organizmów, które współdziałają da mówi o tym, że nigdy niemy samotności nawet gdy jesteśmy gdzieś tam w izolacji jemy sobie kanapkę razem z nami właśnie jedzą chociażby nasze pasożyty, które dziś współtworzą nasz organizm i są takim elementem tej właśnie ciemnej ekologii podobnie halowej chciałaby pokazać się do nas Harley, że żyjemy wspólnie, ale też wspólnie umieramy w związku z tym bardzo mocno interesuje mnie ten wspólnotowy wymiar, który się pojawiamy i ten moment śmierci, który właśnie nas nie indywidualizmu je antropocen jest takim pojęciem, które bardzo mocno korzysta z nowego materializmu to znaczy z przymierza się teoriami nową materię istotnymi nowy materializm to taki prąd współczesny, który pokazuje, że materia, która przez wieki była gdzieś traktowana po macoszemu jako bierna jako pozbawione znaczenia czy też pozbawiona życia współcześnie staje się znowu dla filozofa filozof jak interesująca materia to jest ta, która działa, która wytwarza znaczenie i żyje również materializm ten nowy materializm gdzieś buduje poczucie wspólnotowości jesteśmy stworzeni zrobienie z tej samej materii w związku z tym wszyscy jesteśmy ze sobą połączeni w związku z tym Harley ma taki postulat anty depresyjny, który mówi o tym, że nigdy nie jesteśmy samotni oznacza zawsze jesteśmy albo jakimś organizmami ożywiony miał też niedożywionym nigdy nie możemy być samotni również nie jesteśmy w stanie umierać samotnością problem w tym, że do tej pory byliśmy najbardziej wrażliwi na taką ludzką pamięć na ludzki ślad współczesne to kolektywne ujęcia życia i umierania powoduje, że zaczynamy myśleć o tym nieludzkim śladzie to znaczy jakie ślady pozostawiają nie ludzie czy możemy sobie wyobrazić nieludzką pamięć jesteśmy sobie w stanie bardziej zwierzęcą żałoba w jaki sposób wygląda świat, który opłakuje gatunki, które umierają i które już nigdy się nie pojawia w związku z tym do tej pory myśleliśmy tylko o tym śladzie ludzkim to ten antropocen radzie zadaje pytanie czy jesteśmy w stanie myśleć o pamięci czy też historii ludzkiej to jest w tym momencie dla mnie bardzo ciekawa antropocen gdzieś zadaje pytanie to znaczy czy ludzie zostawiają ślad, jaki ślad zostawiają po sobie i czy możemy mówić o takim archiwum antropocenu takim przykładem śladu, który pojawia się wątek w ocenie to również ślad globalnego ocieplenia globalne ocieplenie z takim bardzo wielkim obiektem nie jesteśmy w stanie stworzyć jego modelu nie wiemy, kiedy rozpoczęła, kiedy się skończy jest takim hitem obiektem można powiedzieć, ale one również zostawia ślady chociażby ślady na fasadach budynku po kwaśnych deszczach ślady słońca, które gdzieś sprawia, że fasady budynków również są takie wyblakłe to jest pewne archiwum, które możemy czytać jeśli otworzymy się właśnie na ludzkie ślady przestaniemy wszędzie szukać tylko tych symboli czy też do śladów człowieka stąd antropocen miałby pokazać, że tych śladów sposobów poznawania jest więcej na rzeczywistość jest zawsze przez nas współdzielona nawet gdy wyobrażam sobie, że jesteśmy bardzo wyjątkowymi jednostkami, których śmieć będzie ciężka i tragiczna nie tylko dla nas, ale dla innych nigdy nie żyjemy samodzielnie nigdy nie nie jesteśmy w samotności żyjemy umieramy wspólnie, gdy myślimy o wymieraniu i o tej śmierci, które gdzieś pojawia się nie tylko wokół nas, ale również dotyka nas dotyczy to anty poczynił również mówi o takim specyficznym ginięcie nie ludzi w naszym życiu codziennym bardzo często tędy dowiadujemy się, że jakiś gatunek bezpowrotnie umarł to często mamy taką myślę, że nigdy nie spotkaliśmy przedstawicieli tego gatunku albo również mieć nigdy z nim do czynienia on wyginął, ale nie zdają sobie sprawy tak naprawdę z tego, kto opuścił bezpowrotnie naszą planetę i ante płaci nie zdaje sprawę z zaginięciem, które w zasadzie dokonuje się codziennie to znaczy, gdzie giną ludzie, dlaczego na ich życie i twórczość uznajemy za nie wartościową i taką jedną z głównych odpowiedzi, gdzie giną ani ludzie to natura natura jest dla nurtów ekologicznych bardzo ważnym i często strategicznym pojęciem dlatego trudno nam z niego zrezygnować, dlatego że natura to pojęcie, które zachęca nas do walki i do zaangażowania i bardzo dobra natomiast problem w tym, że natura bardzo często jest postrzegana w taki sposób jako nie samowystarczalna jedyne co możemy z nią zrobić albo ochroni cię otaczać opieką albo wykorzystywać i obydwa podejścia są gdzieś moim zdaniem złe to znaczy sprawiają, że traktujemy trochę natury paternalizm etyczne jeśli oferujemy komuś ochronę jeśli chcemy go za wszelką cenę otaczać opieką to wówczas pozbawionego pewnej wolności z NATO jest również taki problem że, gdy myślimy sobie o naturze możemy sobie podstawić pod to pojęcie wszystko możemy postawić sobie pojęcie naturalności, a co jest naturalne co nie jest naturalne tutaj również te rozważania są problematyczne w związku z tym mam pomyślą dzisiaj o ekologii bez naturę jest to z 1 strony taki ruch, który sprawia, że pozbawia nas gruntu pod nogami, a z drugiej strony sprawia że, gdy przestajemy myśleć o naturze zaczynamy myśleć o konkretnych ludziach konkretnych ich losach nie myślimy o naturze, ale myślimy sobie o drzewach myślimy o konkretnych gatunkach roślin o zwierzętach natomiast pewnym worku, który jest takim workiem bez czasowe, a historycznym i przede wszystkim milczącym takim filozofem, który wprowadził nauki polityczne do natury był Bruno Latour i mówiłam o tym, że bardzo często natury postrzegamy właśnie taki milczący bez czasowe twór natomiast jest to bardzo dynamiczna przestrzennie i w ten sposób moglibyśmy również myśleć o ludzi, gdybyśmy posługiwali się pojęciem kultury, gdy idę odwiedzić moich znajomych to nie spotykam się z kulturą, ale spotkał się z konkretnymi ludźmi, którzy mają swoje losy interesujące sprawę i troski i w ten sposób wydają się powinniśmy dzisiaj on potraktować nie ludzi w związku z tym, gdzie giną ludzie, gdzie najczęściej znikają to właśnie w tym worku, który nazywamy potocznie naturą, ale nikt z nas nie spotkał natury nikt z nas nie wszedł z nią jakiś kontakt zawsze wchodzimy w kontakt z konkretnymi ludźmi i w jaki sposób możemy się z nimi przemierzać łącznie Ant ROPO dzielnie jest takim pojęciem, które pokazuje, że nieludzkie światy inne historie są wokół nas tylko zazwyczaj przytłoczone są właśnie ten takim narcystyczny pojęciem człowieka człowiek przede wszystkim chcę zostawić ślad w rzeczywistości chce postrzegać rzeczywistość na swój obraz i podobieństwo natomiast również może szukać nowych innych języków, które mówią nam coś o rzeczywistości w związku z tym ta kategoria Ant ROPO cienia nie tyle zastanawia się nad tym śladem, które odciskamy na rzeczywistość dzieją, ale próbuje pomyśleć o zupełnie nowe historie te nowe historie, które służą przetrwaniu dlatego za nas nie ludźmi nie jesteśmy najczęściej w stanie porozumieć się za pomocą jakieś obrazów świadomości reprezentacji czy też języka ludzkiego, ale ta odpowiedź, która jednoczy nas z innymi ludźmi to właśnie Opowiedz o przetrwaniu, gdy zastanawiamy się nad tym w jaki sposób nie ludzie walczą o swoje życie walczą o swoje istnienie wówczas okazuje się, że możemy tworzyć wspólnotę i to nasze doświadczenie niepokoju wobec katastrofy staje się takim doświadczeniem jednoczącym w związku z tym antropocen postuluje to, aby nie ludzie wyszli z ceną ludzkiego, aby mogli zacząć gdzieś opowiadać o swoich troskach i swoich problemach niż byśmy mogli uporządkować nową rzeczywistość nie tylko w sposób czysto ludzkiej, ale właśnie stworzyć taką wspólnota między gatunkowo, w której nieludzkie sprawę miało znaczenie nagranie powstało w ramach projektu zmieniamy opowieść kryzys klimatyczny jako kryzys wyobraźni zrealizowanego przez szkołę Ekopoetyki dla wielkiej klejnot Kik partnerem emisyjnym jest to tym Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GOŚCINNIE W TOK FM: ZMIENIAMY OPOWIEŚĆ. KRYZYS KLIMATYCZNY JAKO KRYZYS WYOBRAŹNI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA