REKLAMA

Poznaj Paula Celana - autora "Fugi śmierci", jednego z najważniejszych wierszy XX wieku

Godzina Kultury
Data emisji:
2021-12-11 19:00
Audycja:
W studio:
Czas trwania:
44:37 min.
Udostępnij:

Pierwsza polska biografia wielkiego poety XX wieku. Rozwiń »
Paul Celan – Żyd, wieczny tułacz, rodem z Czerniowców, rubieży kultur i języków – był jednym z najwybitniejszych poetów języka niemieckiego XX wieku. Jego biografia pióra Anny Arno – pierwsza taka na świecie – wydaje się niedościgłym kompendium wiedzy o nim. Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór przed mikrofonem Marta Perchuć Burzyńska gościem godzinę kultury jest dzisiaj Anna Arno poetka pisarka eseistka tłumaczka historyczka sztuki autorka wydanej właśnie przez wydawnictwo literackie biografii poety Paula Celana zatytułowanej tam za każ da nam jest świat witam serdecznie dzień dobry pani Anno i kto się stało, że na drodze biograf kij Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego i kota Jeleńskiego staną poeta Paul Celan pisze pani w podziękowaniach, że ta Rozwiń » książka zaczęła się w tajemnicy spotkania tak to prawda ta, gdy to znaczy celem był ze mną jeszcze zanim powstały te wszystkie te wcześniejsze książki, o których pani wspomniała po raz pierwszy dowiedziałem się o nim no jako studentka w Paryżu od mojej pani profesor historii sztuki i Anki bratu May not, która była na miała podobne, bo jeśli podobne pochodzenie jak celem była była pochodzi z Rumunii z żydowskiej rodzinnej intelektualistów w no i przebyła podobną podobną drogę emigracyjny do Paryża i ona podarowała mi tom korespondencji Celana Iranu musieli no i to to byłoby tak głęboko poruszająca historia historia właściwie końcówki życia Celana jego ostatni miłości no i od tej pory już czytałam go przez przez wiele lat czytałem próbowałem zrozumieć, bo tyle i jego poezję i i jego życie i zanim zaczęły się jakiekolwiek mają przygody z biografią myślałam o życiu Celana, dlatego że właściwie takiej książki do tej pory nie było to znaczy jest oczywiście to ona studiów jego poezji i cząstkowych opowieści o jego życiu ne jest wydała też polską książkę amerykańskiego badacza Johna Chastain era, która ma charakter biograficzny, ale jest oparta na analizę wierszy na analizach na taki właściwie rozważaniach tłumacza, bo to jest tajne tłumaczył cele na angielski bardziej monografią, że jeszcze takiej książki nie ma, że brakuje, że nie mają ani po niemiecku ani po angielsku, tym bardziej po polsku i na szczęście przyszła pora, kiedy jedno wydawnictwo literackie odważyło się i zgodziło się nam powierzyć mi to zadanie no właśnie odważyło się myślę, że dla wielu polskich Czytelników porcelany nie jest dobrze znany trochę inaczej jest takim się wydaje jednak we Francji na pewno w Niemczech z taką świadomością trudniej pisze biografię myślę, że nie to znaczy to jest akurat w tym wypadku trzeba powiedzieć, że to jest może sytuacja trochę paradoksalna dlatego, że to jest być może największy poeta dwudziestego wieku w każdym razie może autor naj naj ważniejszego wiersza dwudziestego wieku fugi śmierci to tomu może oczywiście zawsze takie naj naj to są czy takie konkursy nie są miarodajne jest takie powiedzenie ale, ale rzeczywiście trochę tak jest w tym wypadku w Niemczech fuga śmierci studiuje uczniowie mimo pierwszej klasy licealnej to wiem, bo kiedyś było miasto już jako uczennica na lekcji niemieckiego i no no byłam tym zaskoczona po poruszona i w Polsce też nie jest tak źle z jego obecnością to znaczy trzeba powiedzieć, że jest tym może słabo obecnością poezji w ogóle, że poezję czyta bardzo niewielki procent Czytelników i Czytelników też jest w całym społeczeństwie mało, ale wśród tych czytających nie jest nudny w no no sama ilość przykładów fugi śmierci która, które od dna, które funkcjonują, ale jest ich kilka czy nie będzie kilkanaście przykładów na język Polski świadczyło o jego ważności także no może to są wąskie środowiska, które interesują, które czytają go w kontekście auto byli, bo są książki o spotkaniu Celana Heydel GMO w jakiś cząstkowych w aspektach jego twórczości także myślę że, że jest ich grono osób, które nadal bardzo się interesu interesuje opisujący jego życie, odkrywając dla siebie dla Czytelników miała pani poczucie, że to jest bohater uchwytny czy raczej wymykający się biograf owi trudne do opanowania do okiełznania w bo tam jest jakieś ryzyko może dla biografa, który czułby się zbyt pewny siebie bo, które czy miał poczucie, że ma dużo materiału, że rzecz, że zbyt wiele rozumie to to było zawsze jest ryzyko spłaszczenia tutaj jest no o tyle jednie nie jest nie jest leży, że sporo zachowało się korespondencji sporo świadectw opowieści ludzi którzy, którzy go znali, więc takie techniczne strony to nie jest biografia, która jest oparta na na domysłach na nas z zgadywać i na jeśli chodzi o osobowość to chyba na niezwykle trudne do po właśnie podsumowania jest jakieś ryzyko stworzenia kliszy, bo mamy do czynienia z poetą tragicznym, który jest często czy prawie zawsze odczytywany jako ktoś odziedziczył Holokaust w i jako jeden z pierwszych dni całe życie starał się świetnie tę tragedię wyrazić, ale właśnie tutaj jest też ryzyko, dlatego że rzecz, że on przede wszystkim był wielkim poetą lirycznym także poetą miłości poetą i innych tematów innych motywów, a także to jest nie jakieś niebezpieczeństwo i również jak rozumiem w jego twórczości w jego wierszach szukała pani tego człowieka z krwi kości w szukałam albo wydawało mi się, że rzeczywiście się do niego zbliżam czy inne to jest może jakaś się buta biografa czy takie takie poczucie, że rzecz się przyjaźni ze swoim bohaterem czasami się zastanawiać nie przekracza jego granice techniczni wciska w jego świat no to byłaby osoba, którą nie na wynikało ze świadek jego przyjaciół, że była w nim, że bywał trudny do oswojenia miał zmienne nastroje nawet od wczesnej młodości czy bywał duszą Towarzystwa, ale czasem się zamyka Budny bardzo wrażliwy na na możliwe własnym punkcie trochę egzotyczne jak jak często zdarza poetami łatwo go było skrzywdzić i obrazić na późniejszych latach był no człowiekiem głęboko zranionym tt rany otwierały się czasami nie niespodziewanych okolicznościach no i potem już pod koniec życia był też no złamany chorobą psychiczną i inni, ale to nie wyklucza tego, żeby wydawało mi się, że mimo wszystko ciągle jeszcze przede wszystkim człowiek, który zachwyca się poprzez jego poezję do tych wątków jego życia, które pani poruszyła przed chwilą oczywiście wrócimy w dalszym dalszej części naszej rozmowy, ale tak na na trochę na początek, bo po lekturze biografii pani autorstwa mam wrażenie, że najbardziej determinowały Paula Celana jako człowieka jako twórcę miejsca języki krajobrazy i słowa no oczywiście historia, że wszędzie w tych wszystkich dziedzinach był pewnym paradoksie no tak to znaczy ten paradoks zaczyna się od na samym początku z Miejskiego urodzenia w Czerniowcach zauważyłam, kiedy próbujemy wyjaśnić te koszta nikt nie słyszał o kim właściwie napisałam książkę i czy to jest poeta niemiecki znaczy to jest poeta niemiecki, który ani roku przy mieszkał w Niemczech to znaczy poetę języka niemieckiego w znaczący urodził się w Czerniowcach, który dzisiaj są na Ukrainie, które w czasie, kiedy on tam się urodził był częścią Rumunii nie, ale wciąż jeszcze mówiono tam po niemiecku, dlatego że do 1918 roku były częścią monarchii habsburskiej ne i on się urodził w takiej kulturze także chyba najłatwiej można było nazwać poetą czy carską Królewskim Galicyjskim, a na chyba nie austriackim jednak, chociaż to była kultura nie peryferiów no imperialnego Wiednia no i poetą, który większość dorosłego życia spędził spędził we Francji także im właściwie 2 maleńkimi wyjątkami nigdy nie pisał po francusku ani poezja proza także no tak można by najkrócej to podsumować miastem siebie określał jako polską rumuński Żyd mieszkający w Paryżu piszący po niemiecku w języku w jakim się wychował tak jak pani mówi jednocześnie w języku oprawców jego rodziców to chyba największy paradoks no tak czy polską rumuński trzeba zaznaczyć, że to taki jest co znaczy to nie do końca żart mają na myśli pochodzenie swoich rodziców to znaczy jego rodzice pochodzili byli Żydami pochodzącymi dziś Wschodu Polski czy powiedzmy dzisiejsze już z Ukrainy w no i w języku oprawców, ale to też właśnie nie do końca, dlatego że jedno on mówił o tym nawet pisał o tym do żony, kiedy bywał w Niemczech na spotkaniach autorskich pisał o tym, że nagle zarządza jest zanurzony więzy w żywiole języka niemieckiego, który nie jest jego językiem ojczystym czy macierzystym po niemiecku jest mu też praw, czyli język matczyne im zresztą jemu też było bliskie miał poczucie, że język dziedziczy głównie po matce no i miał wrażenie, że to właśnie nie jest nie tylko dlatego to nie jest odmiana no czarna owieczka odmiana i austriackiego niemieckiej austriackiej niemczyzny z naleciałościami z innych rosyjskiego polskiego, że to nie jest współczesny niemiecki, ale że jego, jakby styl duch jest i jest inny zresztą swoją drogą na niemiecki jest wyjątkowo no bogaty w dialekcie na rzecz może każdy język ale, ale nie niemieckim rzeczywiście jest ich tak wiele, że trudno mówić o jednym z myślą na ten temat znaczy to to były nie był język oprawców Anna Arno poetka pisarka eseistka tłumaczka dzisiaj gościem godzinę kultury rozmawiamy o biografii Paula Celana tam zakaz ten jest świat biografii wydanej przez wydawnictwo literackie za chwilę wracamy do naszej rozmowy teraz w radiu TOK FM czas na informację o dobry wieczór przed mikrofonem Marta Perchuć-Burzyńska to jest druga część godzinę kultury dzisiaj moimi państwa gościem jest Anna Arno pisarka poetka eseistka tłumaczka historyczka sztuki autorka wydanej dopiero co przez wydawnictwo literackie biografii Celana poety tam zakaz Stanami jest świat pani Anno jak to się stało, że celem uniknął deportacji w przeciwieństwie do swoich najbliższych nam to jest bardzo skomplikowany dzień w jego życiu czy skomplikowane skład skomplikowanych kilka godzin i nos znamy te są ich kilka wersji tych wydarzeń to znaczy po pierwsze trzeba podkreślić, że to nie znaczy rząd uniknął obozów to on też trafił do obozów do kilku obozów pracy Naddniestrza UE tylko trafił tam, gdzie do innych obozów niż jego rodzice i osobno w innym pół później, ale w tej nocy kiedy, kiedy zostali deportowani jego rodzice on był, gdzie indziej to znaczy prawdopodobnie w kryjówce, którą przygotowała dla niego jego ówczesny narzeczony narzeczona ród Kraft no takim sklepiku fabryce kosmetyków gdzie, gdzie pracowała prawdopodobnie on namawiał rodziców do wejścia, żeby poszli zanim, ale albo nie do nie docenili niebezpieczeństwa albo matka była na tyle zrezygnowana, że uważała, że suszarki pogłoski, że tam nawet nie szuka nawet ludzie własne domy dostają własne mieszkania albo być może celem poszedł sam z nadzieją, że rodzice pójdą, zanim są też inne wersje mówiące o tym, że może wyższe tylko kupić szczoteczkę do zębów i wróciły było już po wszystkim albo, żeby u jednych przy przyjęciu potem przeszedł wieczorem do drugich no i że miał jakieś dno szczęście los na i na pewno bardzo mu ciążyło czy torze, że nie zna się w tej sytuacji razem z rodzicami na tym bardziej po latach wiedział, że jego jego przyjaciele np. poeta Alfred Kipketer znaleźli się w obozie razem z rodzicami przeżyli, więc nie na pewno to była nie mógł sobie nie mógł sobie darować tej tego zbiegu okoliczności to poczucie winy prześladowało można powiedzieć przez całe życie swoim najsłynniejszym wierszu, czyli fudze śmierci mówił, że to jedyny grób jego matki był bardzo mocno związany wydaje mi się z tego co czytam pani biografii, że ich śmierć związała go z nią jeszcze mocniej nocne czy poczucie winy może za dużo mu wyznaczy no nie należy mu głos zanadto oparcie dlatego, że to w moim bracie trzeba by nazwać taką nowinę tych, którzy przeżyli to nawet takie pojęcie psychologiczne dostępne są poczucie winy tych, którzy tu żadnego ocalenia SUV z Holokaustu na pewno wiadomo, że był bardzo związany z matką bardziej niższe niż ojcem na pewno bardziej emocjonalnie uczuciowo i takie ono staje się potem symbolem nagminnie może nie symbolem nowych jego najważniejszą marżą, ale też nad tą, która no staje się figurą z narodu potem poddanego zagładzie figurą żydostwa tym co rząd tym co łączy głosy jego własne żydostwo o tym jak mierzył się zagładą w swojej, bo jest jeszcze porozmawiamy, ale chciałbym przejść trochę przez jego te podróż, która była jego udziałem przez Bukareszt i Wiedeń wielkim skrócie oczywiście gotowanie wszystko opisuje trafia do Paryża, który nazywał niewygodnym domem takie poczucie miałam tej taki zachwyt miesza się z przekroczeniem jakimś niedostosowaniem no pan przyjechał do Paryża jako emigrant jak biedny emigrant, na który dorabiał korepetycjami pracował dziś nawet fizycznie nad zahaczył się na Sorbonie, żeby mieć status studenta zdobyć dokumenty później w pięćdziesiątym drugim roku spotkał swoją żonę źle mąż no i od tej pory no by jak by Night jego w pewnym sensie, że trochę jak paryski mieszczanie, ponieważ ona pochodziła z marszu praktycznie zamożnej rodziny i zubożały w czasie wojny, ale wciąż jeszcze no było stać na to, żeby utrzymywać kilka kamienic i no i w tych mieszkaniach rodziny widzę pomieszkuje pomieszkiwał Celan mieszkali z rodziną także to jedno życie przybrało pozory ustatkował Ania, ale no on czuł się nie musi był nie w swoim języku nie nie u siebie nie było nie miał przy sobie no i Czytelników którzy, którzy mogli głęboko rozumie, czego pierwsze nie miał przyjaciół poetów na taką sytuację miał bardzo krótko w Bukareszcie, kiedy był otoczony miał miał wokół siebie grono poetów literatów artystów, z którymi nam no mogli się prawie przerzucać wersami nią stary rzut to było właściwie niemożliwe jedne przyjaźnił się z piwem poniosła, ale nawet jego przyjaciele literaci tam Linda nie mogli go czytać ze względu na nieznajomość poza trwałą znajomość niemieckiego także to było poczucie wyobcowania zresztą znane z dni tak, gdy para się jakimś takim jak jakąś dużą dwudziestym wieku doskonałym miejscem dla literatów artystów z innych stron świata, którzy czuli się jedno i Paryża nami i jednocześnie wyobcowani właściwie wszędzie prawdopodobnie wszędzie na świecie noszący swoje swoje nie przekazywanie doświadczeń czy wracając do tej relacji z żoną diesel wciąż opisuje pani, że oboje uzupełniali się w pewnym sensie na polu sztuki jak to było to bardziej ona naginał się i przystosowywać szła do niego tak w ogóle w życiu też, ale w sztuce również bo, bo przecież rysowała malowała tak, a kierowała się w tej swoich pracach kół abstrakcji takiej abstrakcji trochę, którą pewnie znajdowała w w jego poezji poezji Celana, którą zresztą specjalnie dla nich tłumaczył francuski jedno ona była artystką przede wszystkim określić może otworzyła grafiki i nie w okresie małżeństwa tworzyła grafiki czarno-białe bez koloru na przedtem potem malowała też obrazy to było dosyć charakter niektórzy interpretowali jako takie zbliżenie do do jego poetyki połączy poezji tworzyła grafiki, które na przypominały trochę przypominały znaki hieroglify znaki pismo to są naprawdę bardzo abstrakcyjne prace no może on się budową Unii były kilkakrotnie stworzyli takie ptaki graficzne, których były, na które zawierały wiersze Celana i grafiki rzetelną i tutaj był jakiś rodzaj harmonicznych uzupełniania i noc jej grafiki są to znaczy najpierw były wiersze potem jej pracy on czasami wymyśla dla nich tytuły, które też są poetyckie niewiele znaczy niewiele wyjaśniają komuś szukał jakiegoś tematu przedstawiającego on myślę, że był dumny z tego rzeczy no podziwiał jej prace podziwiał to żona żona tworzy zmieniali się znaczona zwierzała mu się swoich no takich trosk artysty na długo nad tym pracuje jak czasami wydaje się, że no de dary żyć na nie jest wystarczająco przekonywująca także on cieszy się zachęcają do twórczości no i podjęła względami oczywiście nic życie rodzinne wspólne było podporządkowane jego twórczości jego pracy no i tak jak większości no takich tradycyjnych małżeństw ona nosi, gdy w no zajmowała się życiową praktyką, ale mieli ogromny porozumienie właśnie na polu twórczości im zresztą, bo właśnie tyle niezwykłe, że ona nie mówiła po niemiecku on być ze względu na niego próbowała się uczyć on tworzył dla niej tak jakby specjalne lekcje nie zresztą oparty na właśnie na przykładach poezji takich dosłownych przekładach jego wierszy czasami cudzych wierszy no co ne można wyobrazić co znaczy niewiele mogło pomóc w oczy nie mogło to ni i dać podstaw języka niemieckiego da nie tak znane z takich kontaktów codziennych, ponieważ poezja Celana niezwykle trudna pełna metafor metaforyczna złożona pewne pełna też z rzadkich i starodawnych sług i inni także to raczej były takie ćwiczenia nos małżeńskiego porozumienia nie ma pań jest niemieckiego w także no i to porozumienie mieli właśnie, pomimo że że ona nie no nie znała jego ojczystego rodzimego języka na tyle żeby, żeby moc bardzo głęboko wejść w jego taki świat po poetycki więź z żoną była jak pani pisze podstawą istnienia Paula Celana, ale przecież były też te wszystkie miłosne światy równoległe takim bardzo ważnym światem równoległym dla niego była chociażby Ingeborg Bachman niezwykle ważna postać dla niego austriacka poetka tak tutaj tą tym części, bo historia z części soli historia znana także polskim czytelnikom dzięki wydanej już kilka lat temu korespondencji Bachmann Elana na czas serca ich no no oni się spod spotkali się w Wiedniu, gdzie celem był przez pół roku w trakcie właściwie był przejazdem nie uciekał nielegalnie przedostał się z Rumunii najpierw przebywał w ośrodku dla tak dla dla uchodźców w innej i no próbował zaistnieć na tamtejszej scenie literackiej, ale chyba od początku myślał o Paryżu i tam spotkał Bachmann, która ładnych kilka lat młodsza, ale już bardzo no była taką no gwiazd, gdyby taką gwiazdą tamtejszej sceny literackiej miałam kilku wpływowych przyjaciół i nowi i wówczas w czasie kilku tygodni znajomości napisał dla nich z pań dla niej wspaniały pierwszy w Egipcie, gdzie 1 mówi o obcej na obcy ukochanej, którą przeciwstawia ród Miriam minąłem nim i oczywiście tą obcą nie jest ten to jest byłoby zbyt proste, gdyby to była była Bachmann, ale te trudno się oprzeć tej pokusie nazywania ją tą obcą i ich chyba on w ten sposób do pewnego stopnia w ten sposób zawsze postrzegał ona była mu wierna to znaczy była wierna jego poezji i nad wiernej miłości Lechię na znaczenie w sensie dosłownym, bo miała wiele romansów i w związku, ale bardzo wiele zrobiła dla pokazania jego twórczości światu dla no można powiedzieć promocji Celana świecie no i w swojej własnej poezji bardzo czerpała z jego poetyki maki pamięć w tym tomiku Celana pełno jest Ingeborg Bachmann ten tomik jego wydanie to początek cele na płyty no jest jeszcze Comi taki, który można by dla roboczo nazwać zerowym to znaczy piasek urn to jest dom, który został przygotowany już w Wiedniu wierszy częściowo też inny niż jeszcze przedwojennych czernią wiec kich potem wojennych i ty ostatni wiedeńskich, ale on okazał się już kiedy, kiedy nowy sił kami przyjaciół, kiedy celem był już w Paryżu Jan był pewny pełen błędów no głównie literówek znaczy sprzedało się chyba 57 egzemplarzy reszta poszła na przemiał en no i Celan, jakby nie do imprezy co ją odrzucił nie nie uznawał godny ze względu właśnie na tę na te błędy i które się na znalazły Anna Arno dzisiaj jest gościem godzinę kultury rozmawiamy o biografii Celana tam zakaz ten jest świat biografii wydanej przez wydawnictwo literackie za chwilę wracamy do naszej rozmowy teraz w radiu TOK FM informację to jest trzecia część godzinę kultury przed mikrofonem Marta Perchuć Burzyńska mam wielką przyjemność gościć dzisiaj w programie Anne czarną autorka biografii Celana tam kasztanami jest świat biografii wydanej przez wydawnictwo literackie Celan naznaczony Holokaustem mierzy się zagładą w swojej poezji przez całe życie w sposób nie wiem czy mogę się tak wyrazić wyrafinowanie ukryty chwilami czym był dla niego pani Anna akt poetyckiej uwolnieniem czy niejako powtórnym nałożeniem na siebie jarzma bezsilności wobec zagłady wobec Holokaustu myślę, że prawdziwy poeta był prawdziwym poetą mam przy konieczność czy przymus poezji zaznaczyli mają w sobie musi od siebie wydobyć i to nie jest i w tych kategoriach nie można no by mówić o mierzeniu się z traumą Holokaustu nie miał takiego zamiaru to znaczy to, że mówi ze śmierci zresztą wiele lat kilkadziesiąt lat po powstaniu jest nagrobek 1 nagrobek matki to jest trochę co innego to nie jest jakiś to nie, bo program jego poetycki program, ale no rzeczywiście my ten temat czy cień zakłady jest obecny w jego myśleniu jego poetyckich obrazach przez właściwe w tym całym w całej jego twórczości tak pytałem o to, bo pisze pani o tym, że Paul Celan znał się korespondowały z Teodorem Adorno, który znany jest m.in. z tego słynnego zdania, że po Auschwitz poezja jest niemożliwa w tej perspektywie właśnie jak się celem odnajdował jako poeta no tak korespondencję to spotkanie bardzo niezwykłe i chyba celem spodziewał się po nie więcej niż z nich miał na dzień 1 na nas na więcej znaczy na głębszą rozmowę i większa oczyszczenie podobnie zresztą jak ze spotkania z Marcinem bubel ME nel w każdym razie napisał nawet taki poetycki poetycką prozę rozmowa w górach, której na ukrył postać Adorno jako wielkiego Żyda siebie nazywa małym Żydem potem zrozumiał może nie do końca zrozumiał, że radość no no nie był tak silnie jak on związany ze swą żydowską tożsamością zmieni no i miał poczucie, że trochę nas bagatelizował jego pytanie to znaczy, kiedy tą potrzebę rozmowy, którą miał ten on nazywający siebie małym Żydem, ale jedno słowo wiadomo, że Adorno powiedział, że po po Holokauście poezja jest niemożliwa i wiadomo też, że po latach chyba no chyba bezpośrednio pod wpływem fugi śmierci, sugerując się mają na myśli trochę się wycofać wycofał się się z tego stwierdzenia nasz został tutaj przekonam myślę, że dno cele miał świadomość tego że, że poezja zawsze, że wydobywa się pomimo czy wbrew mojej jakiemuś zwierzęciu głosu czy zamykaniu i mówił o tym swojej słynnej mowie Meridian, czyli południk wygłoszonej z okazji przyznania mu nagrody imienia Georga by NRA Darmstadt i poezja Celana bliska doświadczeniu, ale stroniący od bezpośrednich wyznania pisał o nim Peter rządy autobiograficzny okruchy to starannie ukryte towary z przemytu jedności do tego co sam mówił celem o sobie, że wieś nie jest przedstawieniem rzeczywistości tylko sam jest rzeczywistością no cóż to znaczy wiesz, że dni, gdy no rzadko jest materiałem biograficznym czy materiałem czy nie nie przynosi faktów nie przynosi rzeczywistości na sam istnieje samoistnie sam dla siebie i no oczywiście ktoś coś już tak jak biograf szuka śladów człowieka śladów życia to wiesza znajduje nastroje przeżycia i słowa adresowane do com do konkretnych odbiorców, ale myślę, że miał na myśli taką duża, że chodziło mu tak on dla zupełnie inną niezależność poezji o chciał się wyzwolić czy spłaszcza dających interpretacji, bo biograf czy krytyk czy recenzent no i potrzebuje dąży do jakiej się do Formuły, bo byłoby łatwiej powiedzieć, że nie poprzez swą pozycję plansze wyzwala strony Holokaustu leczył się albo przeciwnie pogrążał się w traumie i to wszystko byłoby mu myślę, że z gruntu obcy jest zresztą podobnie jak wiele innych interpretacji to ktoś widział jakieś tańce chasydzkie jego wierszach zresztą tak, kiedy interpretacji często miały się z no wiedzą o jego pochodzeniu jego biografii, ale nigdy żadnych tańców chasydzkich nie nie widział no niektórzy interpretatorzy dziwili się działo się tak ładnie nauczył mówić po niemiecku inny, a to wynikało po prostu na nieświadomości znajomość jego biograf czytając przytoczone również przez panią w książce wiersze Celana nie sposób oprzeć wrażeniu, że właśnie to jest poezja na styku wielu poezji wielu narracji to jest także poezja, która sama w sobie poza poezję wychodzi, stając się swego rodzaju filozofią tutaj pani przytoczyła torze, że Celan przyjaźnił się z filozofami oni też go bardzo uważali prawda taki to tylko ona tutaj Krystyna ma trochę grząskie terytorium, dlatego że to, że filozof omawia wieszczy próbuje interpretować w sposób filozoficzny to nie znaczy ta filozofia no wie, że to co zobaczył tam filozofia jest celem na pewno czytał bardzo szeroko i również również filozofię inie wiadomo, że najbardziej kontrowersyjne to spotkanie z to jest spotkanie z Tigerem pod koniec życia do kontrowersyjnej no dla nas szokujący, dlatego że znana jest przeszłość Tigera no, który nabył nazistą tak to trzeba powiedzieć i ma spotkanie Elana z nim nastąpiło w okresie, kiedy no celem był uczulony na najmniejsze przejawy i antysemityzmu i nawiązań do do nazistowskiej przeszłości Niemiec no i wyobrażenie Celana mówi Schwarz Walski lesie nieodpowiednich butach na wycieczce do chatki Heideggera na przyprawy jakich wreszcie, ale wiele wskazuje na to, że tutaj też miał nadzieję na jakąś bardzo głęboką rozmowę na to, że zmieni właściwie obieg myślenia Heideggera przez to myślenia no może myśli europejskiej o dwudziestym wieku dwudziestym wieku, że doprowadzi do jakiej formy ekspiacji tego dnia jednak wielkiego filozofa wielkiego umysłu no Such, który po poddał się czy na oczy może cynicznie poszedł SLD tam, gdzie była siła i to również skończyła się rozczarowaniem, chociaż Hayder bardzo cenił jego bardzo od cenił jego poezji i na doprowadził nawet do podczas wieczoru we Fryburgu, kiedy celami przyjechać do Fryburga na swój wieczór autorski to właśnie za wstawienie Schwarza winni swoim Heideggera stało się także w księgarniach całego miasta tomiki Celana były nam na wystawa chorobliwe wrażliwość, której mówił jeden z jego przyjaciół była towarzyszką Celana od zawsze a kiedy problemy psychiczne poety ujawniły się na, tyle że potrzebne były pobyty w szpitalu i notować chorobliwą wrażliwość jest już określenie, które byłoby krzywdzące do gminy w stosunku do całego jego życia szybko w pewnym okresie ona rzeczywiście stała się chorobliwa przejawem choroby i tutaj nasze innym informacje są są bardzo ograniczone i no trzeba traktować ostrożnie, dlatego że dane medyczne nie na całe szczęście nie są dostępne i znane są relacje przyjaciół, którzy też starali się zachować dyskrecję niektórzy z nich, widząc właśnie Celana DPF głębokiej depresji czy właściwie czy w przededniu progu manii przy śladowej przypominali sobie sytuację z Czerniowiec kim w bukareszteńskim młodości mówili no tak rzeczywiście był zawsze taki neurotyczny na skraju radość częstości potrafiła się z niego nagle przemienić jakiś gniew obrazy, ale to są tak, kiedy trzeba powiedzieć są takie chyba retrospekcji projekcje na inny być może nikomu nie jego nadwrażliwość nie nie wydałaby się chorobliwa, gdyby nie to co stało się z nim w latach sześćdziesiątych siedemdziesiątych pewnego razu jechał z żoną synem na na ferie zimowe i nagle zerwał żonie szyi żółty szalik, który skojarzył mu się nas gwiazdami Dawida żółtym kolorem, którym no na znaczeniu byli Żydzi jeszcze właściwie w czasach przed nazistami właśnie od średniowiecza byli piętnowani no i w to był początek o niego Płaczek po szpitalach psychiatrycznych w szpitalach także pisał i te wiersze ujrzały światło dzienne, ale długo po jego śmierci z tego co czytamy w biografii to była część to znaczy część wierszy, które powstały podczas jednej z dłuższych hospitalizacji i których on chyba nie zdążył przygotować do wydania w każdym, a może nawet nie no to nie miały czytaj też wydają się rząd miał zamiar wydać ale, ale po prostu ukazały się dopiero po jego śmierci, bo nie nie zdążyli przygotować do do wydania, ale te wiersze to nie są pierwsze człowieka chorego psychicznie tam są ślady tych przeżyć czym bardzo no drastycznych przeżyć związanych z chorobą z jakimś weszli ziarnem błędu, którym mówi, ale to nie są pierwsze pisane przez chorobę ani jedno wydaje się, że prawdziwa poezja i właśnie wymaga zupełnej jasności umysłu i ona jest w tych wiersza dużo pani pisze o aferze z plagiatem, która ciągnęła się przez przez wiele lat i prawdopodobnie no wpłynęła także na na stan jego zdrowia dziś już wiemy, że Paul Celan nie naśladował swojego no mogę coś dobrego przyjaciela Iwana gola, choć jego żona Claire zrobiła tak naprawdę wszystko by świat uwierzył w jej w jej wersję krzywdzącą poetę no to jest historia tyle niesamowita, że nowy wydaje się, że to powinien być jakiś epizod życiu wielkiego poety to jest historia, która ciągnęła się przez 20 lat i wynikało to jest ze zjadliwą gościli jego przeciwniczki no i częściowo tego jak bardzo jak wielką jak bardzo wrażliwy jak bardzo reagował na na tego rodzaju ataki oskarżenia on poznał Iwana gola zaraz po przyjeździe do Francji to był poeta, który pisał po francusku po niemiecku i właściwie zachwycił się celnymi zaproponował mu, żeby tłumaczył na niemiecki jego wiersz napisany pierwotnie po francusku z tym, że one gorsze niedługo potem zmarł na białaczkę i sprawę prowadziła dalej jego wdowa i jedno czy, ale jak wiemy dzisiaj Iwan gol miał dostęp do wierszy Celana to mu piasek urn, które no właśnie był niedostępny nikomu nie zaczyna było tych kilka egzemplarzy jeden z nich celem podarował golowi no i zachwycony młodym przyjacielem zaczął ponownie pisać po niemiecku i no inspirował się wierszami frazami Celana, ale no, kiedy wyszedł to maki pamięć te wiersze Celana dopiero znaczy być znany światu, ale wówczas wdowa gol mogła zarzucić cela nowi, że to on z plakatową wydanej wcześniej pierwszej męża i internet to jest dosyć by kwestia Rosji do dosyć Zawiła na potem niesamowite są też proporcje tej afery to znaczy ne ta pani zmobilizowała całe zastępy krytyków literackich no, żeby narzucać potwarz na na nas na cele mam najwyraźniej tak to tak to wyglądało na on widział tych recenzji czasami zazwyczaj słusznie czasami być może jest na już kierowała nim no no jakaś obsesja widział ich ślady anty aporty podłoże antysemityzmu no i to kolejne, jakby wzmożenia tej afery czy tej nagonki no były też przyczynami zaostrzenie jego stanu psychicznego jego choroby, czyli może to za dużo powiedziane spędziły go do grobu pewni, iż w sędziego do Sekwany w nocy z dziewiętnastego 20kwietnia 7 dziesiątego roku celem wskoczył lub wszedł do do rzeki w okolicach pomnika, bo po 1 śmierci zaplanował swoją śmierć to mogło skończyć inaczej no no tutaj już to są spekulacje na granicach ba psychiatrii i na pewno był bardzo ciężkim stanie psychicznym psy psychologicznym pewnie gdyby był przy nim ktoś to odpowiednio wcześniej no no doprowadziłby do ugody znowu do leczenia czy hospitalizacji mogłoby się skończyć inaczej jego przyjaciółka właśnie tych stron on wtedy mieszkał sam był w separacji z żoną po kilku zresztą próbach samobójczych i próbą zabójstwa nowsze ataku szału rzucił się na żonę także nad jego ostatnia przyjaciółka, która była w Izraelu i no, kiedy poczuła, że z jego listów zrozumiała, że dzieje się źle no ruszyła do Paryża, ale nie zdążyła także no pewnie to jeszcze wtedy mogło się skończyć inaczej trudno powiedzieć, dlaczego wtedy przyszło takie ostateczne ostateczne załamanie Anna Arno poetka pisarka eseistka autorkę wydanej właśnie przez wydawnictwo literackie biografii poety Paula Celana zatytułowanej Paul Celan tam z kasztanami jest świat była gościem godzinę kultury bardzo pani dziękuję o tej książce właśnie rozmawiałyśmy dziękuję dla słuchaczy mam kilka egzemplarzy książki autorstwa Anny Arno także czeka na maile od państwa adres dla was małpa TOK kropkę FM Marta Perchuć-Burzyńska do usłyszenia Paweł Kierzniewski bardzo dziękuję za pomoc w przygotowaniu programu wczesna informacje w TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GODZINA KULTURY

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA