REKLAMA

Kanon literatury wspomnieniowej Żydów polskich

Interluda
Data emisji:
10-12-2021 22:00 (Powtórka: 11-02-2022)
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
52:44 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Inter luda zaprasza Cezary łasiczka Cezary łasiczka dobry wieczór witam państwa bardzo serdecznie zapraszam na program Inter luda pani prof. Joanna de Cler literaturoznawczyni tłumaczka z katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego jest gościem dzisiejszej audycji dobry wieczór witam bardzo serdecznie dobry wieczór państwu panią prof. Janusz Degler mogą państwo znacie jako spiritus movens antologią poetyki dziś, która ukazała się nakładem wydawnictwa Austeria 3 lata temu to Rozwiń » była moja dzika Koza to jest wiem, że to jest wciąż bardzo bardzo bardzo popularna antologia, a od 2017 roku pani profesor nie jest na szefową może być z takiego projektu kanon literatury wspomnieniowej Żydów polskich i docelowo w tym kanonie pojawi się aż 28 tomów mam nadzieję, że pewnie, w którym momencie i więcej i pomyślałem sobie że warto by do tego kanonu wrócić, bo rozmawialiśmy już jakiś czas temu na początku, ale właśnie ukazał się kolejny tom i myślę, że trochę o tym tomie trochę o tej serii trochę tych doświadczeniach z praca z prac nad przekładami z prac na no w ogóle wszystkiego tak powiedział także może zaczniemy od nowości spadek po pradziadku opowieść to są pamiętniki Caddy mołdawskiej może jeszcze dla tych z naszych słuchaczy, którzy i słuchaczek, którzy o tym projekcie o tym cyklu nic nie wiedzą albo wiedzą niewiele to proszę panie profesorowi kilka słów albo kilkanaście albo kilkadziesiąt na temat kanonu literatury wspomnieniowej Żydów polskich takim celem naszego projektu jest wydanie najcenniejszych wg nas oczywiście też z pewnym stopniu wybór subiektywny dzieł literatury wspomnieniowej Żydów polskich i chciałbym mocno podkreślić, że ten jest ogromny projekt i pracujemy zespołowo w gronie naszym jest ponad 30 osób obecnie tłumaczy redaktorów naukowców, a samym projektem kieruje prof. Marcin Wodziński, a ja jestem redaktorem serii, w której ukazują się te wspomnienia seria ukazuje się jako Żydzi Polska autobiografia takiej nazwie jest wydawana PWN wydawnictwie PWM, ale współpraca jeśli chodzi o właśnie tłumaczy redaktorów obejmuje całą Polskę i mamy badaczy tłumaczy ze wszystkich ośrodków, gdzie Judei styka się rozwija w Polsce, a także pewne osoby spoza spoza kraju mamy takie bardzo bardzo szerokie spojrzenie na świat Żydów polskich na właściwie od w, kiedy późnego średniowiecza czy Boże teczkę tak ten staraliśmy się wybrać tekst od najwcześniejszych pierwszych tekstów jakiś para pamiętnika czeskich takich z początku siedemnastego wieku po prace powstałe w połowie dwudziestego wieku jednak naszym takim założeniem było, że nie koncentrujemy się na tekstach zakładowych, ponieważ takich wspomnień w Polsce wydanych po polsku jest bardzo dużo nam zależało, aby udostępnić polskiemu czytelnikowi wspomnieniową literatury właśnie sprzed drugiej wojny światowej żydowską w tym także bardzo cenne dzieła dziewiętnastowieczne początku dwudziestego wieku i też taką staraliśmy się zachować taką różnorodność obszarów, żeby różne tereny różne warianty można powiedzieć, że dostawa były uwzględnione zarówno, żeby znaleźli się przedstawiciele religijni jak i tacy, którzy się już modernizują jak autorzy całkowicie ze świadczeń przedstawiciele nowoczesnej literatury, więc przegląd jest tutaj bardzo szeroki i także staraliśmy się balansować, że ten dobór jeśli chodzi o płeć, żeby zarówno były reprezentowane kobiety jak mężczyźni co jest nowością, bo tak naprawdę wspomnień kobiecych żydowskich tłumaczonych nie mieliśmy w ogóle dostępnych w języku polskim w ja jestem fanem do tej pory jest z tych tomów, które do tej pory ukazały tego tomu boso przez ciernie i kwiaty młode matki teatru żydowskiego tutaj to są wspomnienia Estery Racheli Kamińskiej i to się czyta jak no niezłą taką powieść przygodową właściwie już to widzę na ekranie jakiś serial wielo odcinkowych tak powstała nawet lekarz audycja na bazie tych wspomnień rzeczywiście wspomnienia tej tzw. matki teatru żydowskiego są bardzo barwne, bo tam mamy nawet historia próby kupienia jej zresztą w czasie, kiedy głaszczą ciąży przez wielbiciela teatru i różne zabawne nawet też takie historie z dziejów teatru tak naprawdę wędrownego, bo takim to o takim etapie rozwoju teatru żydowskiego opowiadają wspomnienia Kamińskiej w, gdzie występowali aktorzy występowali gdzieś w Browarze i przystosowali te bardzo polowe warunki do do spektakli, które były jednocześnie już na dosyć wysokim poziomie artystycznym na jej by dobrze mamy to najnowszy tom, czyli kat ja mołdawska to jest bardzo interesująca postać sama sobie ten pamiętnik też jest czy te wspomnienia zapiski też są szczególne spadek po pradziadku opowieść tak wszystko wygląda na to wskazuje na to, żeby każdemu dostęp początkowo chciała opisać tylko taki 1 motyw ze swojego dzieciństwa mianowicie właśnie otrzymanie przez jej rodzinę spadku po bogatym pradziadków i historii, które zapoczątkował ten spadek mianowicie obrotna matka morskiej próbuje otwierać najpierw sklep była wat ne to się nie udaje, a potem otwiera fabrykę kwasu ech, zbożowego i to jest taki punkt wyjścia, ale później najwidoczniej, ponieważ bardzo spodobały się te wspomnienia i był taki żywy od od zew po ich publikacji tego od takiego 1 opisanego zdarzenia EKD mołdawska najprawdopodobniej wtedy podjęła decyzję, że będzie pisać swoje wspomnienia bardziej już szerzej dochody, gdzie dość doszła w nich do czasów powojennych, kiedy zaangażowała się także w na tworzone państwo Izrael, chociaż ona po wojnie mieszkał głównie w Ameryce, ale przed wojną była bardzo związana z warszawskim środowiskiem żydowskim czynnie działała klubie pisarzy dziennikarzy żydowskich w Warszawie i właśnie Warszawa stała się też tematem jej poezji w okresie międzywojennym ona wyemigrowała do Ameryki w 1935 roku wcześniej była także w Kijowie Odessie ta biografia jest takim naprawdę zapisem żydowskiego losu w dwudziestym wieku, bo obejmuje zarówno właśnie ten okres międzywojenny potem bardzo szybko zaczęła wprowadzać swoje poezji motywy zakładowe, ponieważ miała kontakt przebywając w Ameryce z rodziną w Europie w Polsce i wiedziała co się dzieje bardzo szybko tematy pojawiło się w twórczości no i potem po wojnie właśnie okres budowania państwa Izrael nasz angażuje także działalność organizacji kobiecych w Izraelu zresztą była taką działającą osobą na rzecz kobiet już już wcześniej, więc jest to taka cała Panorama żydowskich dziejów w jej historii ujęta, ale widziana właśnie z perspektywy z perspektywy kobiecej i to jest nasz dziewiąty tom serii, a co ciekawe ósmy to także były wspomnienia kobiety Racheli Feinberg, który jeszcze mam nadzieje powiemy sobie okresów w tak, gdy przeżyć, że kadra młodo to też było ciekawe wyzwanie dla osób, które zajmowały się przygotowaniem tego tomu, bo moda skazuje się unika dat tak tom ukazał się w tłumaczeniu i opracowaniu znanej tłumaczki Beli Bart man Czarnoty i muszę powiedzieć, że w ogóle ten tekst pewnych problemów nam tutaj przysporzył przede wszystkim był tak, kiedy poznaliśmy go w pełni był zaskoczeniem, bo jeżeli z naszej kadry mołdawską jako poetka bardzo otwartą, która pisała i ważny manifest kobiecej tożsamości żydowskiej w zasadzie jej tak projekt lider Tour, czyli pieśni kobiet, które zresztą otwierają antologie moja dzika Koza, bo tak ważnym tekstem tak no zapisanym w tej literaturze kobiecej żydowskie jako taki jeden z najważniejszych manifestów one uderzają nas taką otwartością takim silnym właśnie zaangażowanie w natomiast pamiętniki i jej wspomnienia idą zupełnie innym kierunku ona jest taka dosyć wycofana emocjonalnie w tym tekście i i taka trochę sprawozdawcze, ale jednocześnie tych dat niewiele niewiele daje, ale jest taki utrzymuje taki to pewnie pewnego dystansu i sprawozdawczości nie nie ma tutaj jakieś emocjonalności i nie ma także zupełnie otwarcie w sferze intymnej ta otwarcie jest natomiast poezji zobaczyliśmy więc, że te teksty trzeba czytać równolegle najlepiej, łącząc lektury jej i poezji, która już jest dosyć ładnie reprezentowana w przekładzie na język Polski z tym z tymi wspomnieniami wtedy tworzy to pewną pewną całość każde z tych z tych tego dwugłosu pozostaje niepełne, a jeżeli jest osobno rozpatrujemy tak, żeby fascynujące, bo bo, kiedy mówimy o pamiętnikach wspomnieniach takich zapisach na to myślę, że badacza też Czytelnicy automatycznie szykują się, że dowiemy się no właśnie trochę jakichś pikantnych można skandal intymny szczegół życia, ale także takiego obrazu życia codziennego co jadła Piła czym interesowała co czytała z kim się co wspierała kim się zgadzała, jakie były poglądy na kwestie taką czy inną to generalnie takie obrazy dnia codziennego dzień po dniu dzień po dniu co nam pozwoli trochę ten świat sobie wyobrazić ten świat nie wielkich wydarzeń tylko świat szarych dni tymczasem umowa boski chyba największy problem właśnie z tą codziennością z tymi emocjami z wyglądem z inspiracjami z lekturami tak właśnie tego tego nie dostajemy tak wiele wydaje mi się też, że tak jak już, bo już troszkę tych tych wspomnień mam za sobą przeczytany, że wielką rolę odgrywa to czy wspomnienia pisze osoba już znana czy całkowicie jeszcze nieznana postać dla osób te osoby, które są już znane atak właśnie było młodo, skąd Pomorska to jest jedna z nielicznych autorek, które rzeczywiście udało się zaistnieć wyraziście na tej scenie literatury jidysz i była uznana była redaktorką czasopisma z Vive co też nie jest nie było takie częste bo o ile kobiety publikowały to rzadko były redaktorami czasopism jej pozycja była rzeczywiście utrwalona, bo określana jako pierwsza dama literatury jidysz i z tej pozycji pisała już swoje wspomnienia i oczywiście tutaj działa już pewna autocenzura mocną i myślę, że to jest i one są filtrowane iść w taki silny sposób nawet te zdarzenia z dzieciństwa one nie są opisywane przez pryzmat jej doznań, które mogłyby nam wyjaśnić jakieś motywy poezji tylko są właśnie relacjonowane z taką taką dozą humoru zabawnie, ale w taki sposób wycofany, a właśnie zupełnie inaczej dzieje się w przypadku wspomnień Racheli Feinberg, która spisała je jako młodziutka dziewczyna nie będąc jeszcze zupełnie znaną pisarką jest później stała się sławna można powiedzieć, że Rachela Falkenberg w pewnym momencie rzeczywiście była sławną pisarką jedną z nielicznych, która próbowała funkcjonować w obu językach żydowskich, czyli zarówno w języku jidysz jak w języku hebrajskim w i ona wpisując jako bardzo młoda dziewczyna wspomnienia z 4 dla miasteczka żydowskiego, którym się urodziła ona urodziła się w Lubaniu o 152km od Mińska ona była bardzo otwarta aż aż szokująco otwarta w zapisie swoich takich wewnętrznych doświadczeń procesu dojrzewania małej mieścinie żydowskiej te to otwartość i jej w tych wspomnieniach jest dla mnie szokująca, bo to jest bardzo dramatyczny obraz dojrzewania dziewczyny właśnie w małym szczeblu dziewczyny, która nie czujesz się kochana przez matkę to znaczy ma bardzo zimno matka osłon matkę do tego stopnia, że próby czasami właśnie Rachela jako dziewczynka urządza kilkudniową głodówkę, żeby doprowadzić do stanu chorobowego w ten sposób żebrać od matki jakiś gest czuły i po i przeżywa jako młoda dziewczyna śmieć najpierw ojca, a potem tejże matki w i mamy tam nawet opis takiego zjawiska dzisiaj już zdiagnozowanego jak samookaleczenie i to wszystko dzieje się w takim malutkim sztetlu liczącym 500 osób, gdzie ta dziewczyna w pewnym momencie po prostu ucieka do świata książek i właśnie lektury tworzą jej alternatywny świat wobec tego świata szczytowego do tego stopnia to się posuwa, że ona wymyśla sobie narzeczonego, który jest w Moskwie studiuje medycynę ma być lekarzem i zaczyna tworzyć fikcyjną korespondencję z tym swoim wymyślonym narzeczonym i pokazuje swojej przyjaciółce zaczyna w zasadzie żyć w tym w tym alternatywnym świecie potem tworzy także alter taki wymyślonego narzeczonego swojej tej przyjaciół przyjaciółce i też tworzy pisze fabryk czuje taką fikcyjną korespondencje do przyjaciółki i on ma być studiującym prawnikiem w dalekim mieście oczywiście podaje szczegóły, bo one są interesujące bo, ponieważ uzyskujemy zupełnie inny obraz stety dla niż ten, który znamy takich sztandarowych dzieł Chopina, ale chyba jak dzieje te im lekarza, gdzie mamy taki utrwalony obraz miasteczka żydowskiego UE do często dosyć widać izolowany nostalgiczne tutaj w tym obrazie uraz Leafa gen Berg to miasteczko absolutnie nie jest idyllą jest przestrzenią, która w, której mamy wrażenie, że ta uzdolniona dziewczyna niewątpliwie po prostu się dusi się, że w tej serii de ciekawsze jest dla mnie przynajmniej to, że widzimy świat z perspektywy kobiet weto może się tak wydawać banalne to mamy mężczyźnie to mamy kobiety, ale przecież ten głos kobiecy w ogóle jest mało słyszalny mało słyszany linia w literaturze nie tylko Żydów polskich, ale w ogóle w literaturze światowej tutaj mamy tak powiem wyklucza wykluczonych wykluczonych wykluczonych dziś nie wiem 3 cale 3 poziomy wykluczenia i oto wreszcie kobiety dochodzą do głosu dlatego myślę ta moja dzika Koza antologia poetek i dziś jest tak popularna, bo oto okazało się, że kobiety mają głos kobiety potrafią z czułością opisywać to co widzą bez względu na to, jakiej kategorii Ekonomiczno społecznej się wywodzą i myślę, że w tej serii najciekawsze jest ten to spojrzenie kobiecej ten głos kobiecy tak no i ja myślę, że to jest rzeczywiście dosyć no tak duży przełom, który ta seria wprowadza, że na wprowadzone do obiegu zapis doświadczenia kobiecego pierwszej ręki, bo to jest bardzo istotne jak wiemy, jeżeli chodzi judaizm to powstały dziesiątki tomów na temat kobiet, ponieważ pewne prawa związane nic przekazania były zawsze także kobiety były zobligowane do ich przestrzegania powstały tomy męskich rozważań na temat przestrzegania prawa przez kobiety, ale ten głos kobiecy sław sam sobie często był pewien sposób stłumiony także zapomniany, bo on był np. dawnej literaturze jidysz mamy bardzo wybitne przedstawicielki, które kompletnie pocztą poszły w zapomnienie, kiedy język jidysz zmienił swój status i mężczyźni także zobaczyli w nim potencjał i mamy, kiedy wkraczają w dziewiętnastym wieku klasycy literatury jidysz do dochodzi do takiego wymazania kobiecego oblicza dawnej literatury i właśnie zapomnienia o tej literaturze to też był mój cel leki wydawałam kolei się głos kobiet w poezji też, żeby nie popełnić tego samego błędu i przypomnieć to, że kobiety już od szesnastego wieku są ich głos jest obecny w literaturze jidysz oczywiście była też specyfika i statusu języka jidysz, bo trzeba tutaj bardzo wyraźnie zaznaczyć, że nasza seria Żydzi Polska autobiografia zawiera tłumaczenia bardzo wielu języków tłumaczymy z języka hebrajskiego języka niemieckiego rosyjskiego i właśnie Fidesz i zdecydowaną większość tych wspomnień kobiecych tłumaczonych tą właśnie one są tłumaczone Fidesz, bo kiedyś mówię to był taki własny pokój używam tutaj tej metafory feministycznej dla Żydówek dzięki temu, że Fidesz był pewien sposób przez wiele wieków pogardzany marginalizowany to tamten głos mógł swobodniej istnieć co więcej to właśnie w języku jidysz obserwujemy tak wyjątkowe zjawisko jak pisanie przez mężczyzn pod pseudonimem kobiecym jak wiemy to raczej pisarki wchodząc do literatury przyjmowały pseudonim męskie, a właśnie ten świat literatury jidysz jest w pewnym stopniu na opak i mężczyźni przyjmują kobiece pseudonimy, żeby w nim zaistnieć i większość tych wspomnień kobiet, gdzie właśnie macie nas języka jidysz kolejnym też tomem, jaki szykujemy będą wspomnienia marki Lee, które zawierają bardzo ciekawą perspektywę kobiecego doświadczenia w czasie pierwszej wojny światowej, bo Marka Lee opisuje cały ten tą brutalizacji świata w czasie pierwszej wojny światowej niezwykle ciekawe przygotowywane przez Karolinę Szymaniak opracowane wspomnienia w tłumaczeniu Katarzyny Lisiecki też niedługo ukażą, ale musiał się na chwileczkę wrócić do Caddy mołdawskiej może zacytować fragmencik akurat to jest część, w której kadrze znajduje się w Sierpcu w sierpniu znalazła się w środowisku, które mówiło się po polsku szkoła dla dziewcząt, którą nazwano pensja należała do pewnej kobiety będącej zarazem dyrektorką szkoły sprawa żydowskich wiedziała, tyle że Żydzi wyszli niegdyś z Egiptu i od razu trafili wtedy do Sierpca, gdzie bez adresu umieścili to ona zaś otworzyła pensję i tam opowiada o swoich przygodach, ale także mamy spojrzenie na ten świat Polski wszyscy przyjaciele, którzy do nich przychodzili mówili po polsku to każdego nazwiska dodawali pan pani lub panna było zupełnie inaczej niż u nas w Berezie tam, gdy ktoś Eleni wykonać jakąś pracę mama krzyczała, ale z niej panienka nie chcę po sobie bądź talerza być panienką oznaczało nie zachowywać się dobrze do mojego nazwiska w Sierpcu dodawano pan, kiedy słyszałam, że nazwano mnie pan Arkadia wydawało mi się, że ktoś mi zarzuca coś i czułam się nieswojo, a także tak, bo w biografii Kali młoda ski świetnie właśnie widzimy te to zjawisko wielojęzyczności ona urodzona w Berezie Kartuskiej potem właśnie jest w Sierpcu później jest w Białymstoku Warszawie potem jest Odessa Kijów znowu Warszawa potem nowy Jork później po wojnie Izrael i ona świetnie funkcjonowała to jesteś co trzeba podkreślić kat, a Modelska świetnie znała język hebrajski ona była nauczycielką języka hebrajskiego, bo w ogóle to była wybitna pedagożka edukatorka i pracowała związana była z instytucjami edukacyjnymi prowadzącymi edukację w języku hebrajskim zresztą określała siebie, jako że jest mała metką od mamy czy taki nauczyciel czy właśnie żydowskiej na określała tutaj używa tej żeńskiej formy jest mała metką, bo uczyła właśnie głównie w kręgu języka hebrajskiego, a pisała widzę publikowała Fidesz zresztą trzeba też podkreślić, że ona głównie była nagradzana dla twórcy za twórczość dla dzieci była pisarką także właśnie rysującą swą twórczość dla dzieci za to Łagów niedoceniana co oczywiście za życia jeszcze przed drugą wojną światową dla nich było oczywiście dosyć zaskakujące, bo uważała ja też tak zresztą uważam, że ta twórczość niekoniecznie dla dzieci jest najbardziej interesujące, ale kobieta tak tradycyjnie była przypisana właśnie sferze edukacji i twórczości dla dzieci i tam ona była w pełni doceniana, jeżeli chodzi o nagrody ona otrzymała nagrodę gminy żydowskiej w Warszawie i i łatwo było podkreślane, że jest wybitną twórczynią literatury literatury dla dzieci oczywiście nigdy się do tego nie ograniczała MII to funkcjonowanie tych wielu językach zarówno w rosyjskim, jaki w hebrajskim jak i widzę jak w Polskim jak potem oczywiście także w angielskim, bo ona, kiedy wyjeżdża do 3005. roku emigruje do Ameryki to bardzo szybko oddaje nam zapis taki takiej rzeczywistości imigrantki, która trafia do świata zupełnie innych Żydów Amerykanin Giovanni innej rzeczywistości wtedy to był naprawdę dosyć duży szok cywilizacyjny wyjazd z Europy środkowo-wschodniej do Ameryki to także zapis tych właśnie doświadczeń imigrantki tego jak nam jak musi się wdrożyć do tego świata i także do języka angielskiego kolejny język, więc ta ta rzeczywistość Caddy Młodawski jest bardzo wielu już zaczyna, bo to wynika z tego takiego tła, czego losu można powiedzieć w ale też trochę takiego świata, który jeszcze nie jest aż tak by bardzo precyzyjnie podzielony na na państwa narodowe my mamy trochę więcej plam no mamy więcej przestrzeni do tak tak gdzieś, gdzie powiedzmy różne kultury różne języki mieszają no to jest też tzw. gdyż land jest taki oto myślenie kiedyś landu o tradycji Wandy nigdy nie zachodzi tak Żydzi Żydzi rozsiani w tej diasporze, którzy w różnych miejscach w różnych centrach EW no właśnie poza poza granicami 6 nie to tego, gdyż landu nie można ograniczyć do żadnymi konkretnymi granicami właśnie zarówno Kijów się w nim mieścił jak nowy Jork, więc tak ona niewątpliwie jest taką przedstawicielką właśnie Techlandu bardzo szeroko rozumianego pani profesor no za nami 9 tomów, chociaż ten dziewiąty przecina się dopiero ukazał, jaki jest odzew, jakie są komentarze i czy gdyby tych komentarzy cierpieć coś do tego, aby tę serię dalej kształtować dalej opracowywać wszystko jakby idzie tak jak sobie to za mierzy liście wymyśliliście czy są czy gdyby ten zwrotna informacja w pewnym sensie wpływa też na ten proces w przyszłości czy jakieś jedno słowo, a przez wieś bardzo cieszy, bo mam odzew taki, że ta seria gdzieś weszła w obieg edukacyjny oto nam też chodziło, bo my tej serii nie adresujemy ściśle do badaczy, chociaż oczywiście również liczymy, że historycy polscy będą mogli sięgać teraz często właśnie bariera językowa nie pozwalała NATO UE do zapisu odzwierciedlającego żydowskie doświadczenie pewnych wydarzeń historycznych na ziemiach polskich np. powstań prawda to jest bardzo cenne, że w tym tych tych pamiętnikach żydowskich mamy recepcji ważnych wydarzeń historycznych na terenie Polski i i tak i liczymy na ten odbiór historyków, ale przede wszystkim adresujemy tę serię do szerokiego odbiorcy dlatego to jest też taka walka z tymi osobami, które opracowują kolejne tomy, bo ja muszę ciągle przypominać, że muszą robić przypis, jeżeli pojawia się słowo sza bez, bo nie każdy czytelnik dasz będzie wiedział co to jest, aby rzeczywiście to budzi często kontrowersje zresztą w ogóle no to nie jest łatwe praca w tak dużym zespole osób bardzo gdzie które spotykają się bardzo różnych doświadczeniach, jeżeli chodzi o przekład i ale staramy się wypracować taką wersję komunikatywną dla szerokiego grona odbiorców nie tylko tych, którzy wiedzą dużo o idei zmian, bo wiedzą cokolwiek o judaizmie staramy się tłumaczyć te wszystkie pojęcia i mamy odzew, że to się sprawdza, że ta seria jest wychodzi poza krąg osób zainteresowanych ściśle kulturą żydowską takich grono w Polsce jest szerokie, ale udało nam się wyjść poza tą i dla mnie jest bardzo cenne, bo wydaje mi się, że właśnie w tej formie takiego osobistego głosu persona z tak, kiedy ktoś dostał to ten oblicze Żydów w Polsce przyjmuje taki spersonalizowany charakter, kiedy poznajemy dogłębnie konkretną osobę w jej życiu jej zmaganiu się codziennością problemami, kiedy widać, że te problemy często są zbieżne kompletnie, jakby pozbawione znamion żydowskości, że to jest świetne budowanie mostów i takiego porozumienia takiego zrozumienia tej kultury mniejszościowej właśnie poprzez bezpośrednie zaprzyjaźnieni się tymi autorami, którzy snują swoje wspomnienia dzielą się swoimi trudami swoimi radościami i życiem codziennym to jest najlepsza forma o wiele lepsza niż nieraz podręcznik opracowanie właśnie posłuchanie bezpośrednio w tej pierwszej osobie smutnej historii to jest silna silna strona tego dokumentu, bo o tym tutaj mówimy w tej serii no tak nowo w sumie, jeżeli przeanalizujemy sobie te kobiece męskie z różnych okresów historycznych zapiski to na końcu wychodzi, że właściwie wszyscy bardzo podobni wszyscy mamy podobne potrzeby tylko czasami nie potrafimy wyrażać, bo de trochę boimy się, czego innego gdzieś tam na samym dnie właściwie drzemią te same oczekiwania wobec życia wobec osób, które nas otaczają z 1 strony tak oczywiście to jest także, że na pewno czytelnika uderzy pewna zbieżność po prostu losów, ale z drugiej strony właśnie tą odmienność żydowskiego losu żydowskiego o żydowskich obyczajów w taki sposób podane w postaci osobistych wspomnień łatwiej jest też zrozumieć tak, dlaczego w domach żydowskich była ław Ława, lecz na ławę mięsna itd. bo przy tym taki mówieniu, że to jest, że są te losy ludzkie są zbieżne ja jednak jestem przeciwniczką takiego ujednolicenia i Żydzi zawsze to, że przetrwali w diasporze było, że nie znali się ich kultura trwała przez przez tyle setek lat pozbawiona państwa wynikało właśnie z pewnej zachowania pewnej odmienności i teraz zrozumienie tej odmienności moim zdaniem właśnie poprzez teksty in osobiste jest o wiele łatwiejsze jest tak, jakbyśmy się po prostu poznali nie wiem w 1 ławce tak z koleżanką, z którą się za przyjaźnimy nagle zrozumiemy te wszystkie specyficzne elementy, które wpływają na jej życie to, że ona żyje tak ani inaczej to, że tego oto co robię tego nie robi, że to nie nie jest jakieś dziwactwo tylko to wynika po prostu z innego zdefiniowania pewne, ale pewnych elementów życia codziennego i innej innej religijnych zwyczajów innej kultury i to ujęte w taki osobisty los wydaje się, że jest na bardzo dobrą formą do zrozumienia tej inności akceptacji tej inności rozwojowo serii Żydzi Polska autobiografia ta seria pod redakcją pani prof. Jane de Cler Bytom żywiący nosi tytuł spadek po pradziadku opowieść autor Skandia młodo ska, a wprowadzenie tłumaczenie i opracowanie za to odpowiada pani Bella świat pan Czarnota i przy okazji też chyba jakoś tak się powiązać, bo czasem zdarzy się te różne rzeczy wiązać właśnie Belfort Czarnota 14grudnia, czyli we wtorek, że jeśli nie mylę trzecie spotkanie poświęcone nowi przypowieści Salomona to jest gmina żydowska w Warszawie austriackie forum kultury organizuje także można też wziąć w tym udział w wersji za pośredniczący, czyli przez jakiś tam urządzenia także to propos byli czwartą Czarnoty, a osoby bardzo aktywnej w tym życiu żydowskim w warszawskim i Bella własną Czarnota to także jedna z redaktorek moje dzikie kozy, więc tutaj współpraca nasza już daleko wykracza poza serio oczywiście w no właśnie tak jestem fanem mojej dzikiej kozy po prostu no dobrze nie będzie się zachwycał już wielokrotnie ten zaś zachwyt wyrażałem, ale czy jakaś kolejna dzika Koza się szykuje jakiś albo dziki Kozioł tak w zasadzie mamy można powiedzieć już ułożony z PiS autorek i nawet jakiś wstępny zarys tekstów proza to prozaik i anty chciałybyśmy wydać antologię prozy kobiecej z dysz tłumaczonej no i tak jak mówię mamy już ze spotkań za sobą takich wstępnych autorki mamy wpisane także trójkę, czyli Karolina Szymaniak Bella państwa Czarnota ja jakiś wstępny zarys stworzyłyśmy takiej antologii bardzo byśmy chcieli chciały, żeby ilustrator Bonda dalej była Aleksandra Buczak, bo myślę, że ilustracje bardzo pomogły antologii moja dzika Koza to jest ja byłam zaskoczona, bo właśnie nasza plastyczka, która zajęła się oprawą graficzną książki po ukazaniu dostawała liczne prośby o to, aby można sobie wykonać tatuaż, wykorzystując ilustracji moje dzikie kozy co było dla mnie pewnym zaskoczeniem takiego odbioru Lead działa literackiego książkowego do dla mnie to są nowe formy, ale chciałybyśmy zachować tutaj tą kontynuacji taką także wizualną nalot oczywiście myśmy nad antologią pracowały chyba w sumie nie wiem 10 lat i blanco znowu będzie potrzebna potrzebne trochę będzie potrzeba trochę czasu, aby ta antologia wyszła, ale jest jak najbardziej planowana moja dzika Koza 2 proza proza kobiet i nowe leki, jakie jest kluczy w prozie kobiet i klucz wyboru tak no cóż powiedzieć, że sukces, więc bierzemy twórczynie i też tak, ale piszące, o czym możecie codziennym polityce miłości o, a chcemy jak najbardziej szeroko ceny, czyli no, czyli hucznie i dziś i niszowy głos swoim domu po sobie tak właśnie próby prezes no, o ile ale Magica zaprezentował poezję tak teraz chciałybyśmy wydać tam, który będzie prezentował rosé bardzo tam także poezja w pewnym sensie mówiąc o poezji mamy to jest takie przetwarzanie świata w pewien sposób byłoby proza jest wydaje się szersza tak to kiedy mimo poezji to mamy też pewien wysiłek żeby, żeby pewne przetworzenie świata zawrzeć zamknąć w jakiś określony w formie tak w formie, która wydaje nam się wyjątkowo odmienne od tego w jaki sposób się codziennie komunikujemy natomiast proza no właśnie może obejmować wszystko zresztą to ten cykl, który dzisiaj rozmawiamy tych pamiętników to też jest proza w dużej części tak, bo niektóre z tych tekstów wspomnieniowy jak najbardziej są po prostu takim literackim opracowaniem tego materiału autobiograficznego tutaj ta te te formy, jakie przybierają wspomnienia z bardzo rozmaite, bo właśnie niektórzy twórcy tutaj będziemy także publikować wspomnienia będą MO FR forma świetnym opracowaniem Marka Rusieckiego to jeden z klasyków literatury jidysz on w ogóle przyjął taką formę w zasadzie powieści dla swoich wspomnień, czyli bardzo rozmaite formy mamy w tej także w tej w tej serii i będzie, ale będziemy mieć także np. dziennik ja pracuje zdarty Dekiert opracowujemy dziennik starszy Miller co ciekawe nie będzie tłumaczony postara się Miller taka największa można powiedzieć najbardziej rozpoznawalna reformatorska ortodoksyjna działaczka na rzecz kobiet edukacji kobiet edukacji dziewcząt w Krakowie przed przed drugą wojną światową po pierwszej wojnie światowej twórczyni tak już trzeci całej szkół żydowskich bez jako ona pisała swój dziennik po polsku i ten dziennik z rękopisu przygotowujemy do druku to jest rzeczywiście bardzo trudna praca, ale też fascynująca, bo stara się Miller kojarzona właśnie z ortodoksją kompletnie nie była znana od strony języka polskiego to, że wydajemy jej polskojęzyczne dziennik, który we fragmencie sika potwornie ocenzurowany był wydany po hebrajsku, ale w takich małych fragmentach i te fragmenty wewnętrzne były przeorane, jeżeli chodzi o cenzurę to myślę, że ten ten dziennik zawieszeni RR to ona jest w świecie żydowskim ikoną takim kobiecym co wiekiem bardzo rozpoznawalną postacią i ten Polski dziennik to jest rzeczywiście to będzie rzeczywiście przełom w postrzeganiu towarzysze Miller i też inna forma, bo właśnie dziennik prowadzony na bieżąco, bo te to nie tylko jest także w naszej serii ukazują się wspomnienia i właśnie mamy też tak taką literaturę ego dokumentu jak dziennik i to jest jeszcze inna forma odbioru oczywiście to jest troszkę chaotyczne wówczas z braku nie ma tego dystansu czasowego, ale jednocześnie daje nam to świetny wgląd, jeżeli chodzi o starsze niż Air w rozwój tej osoby jak ona dorasta do tego, żeby wejść w życie publiczne i stać przywódczynią wielkiego ruchu na rzecz kobiet edukacji kobiet ortodoksyjnych żydowskich jak jej osobiste tragedie jak rozwód wpływa wpływają na to, że ona właśnie staje się działaczką, ale pozostaje w kręgu kultury religijnej nie nie nie przechodzi na tę stronę sekularyzacji, chociaż oczywiście takie autorki również w naszej serii będą Żydówką być to rzecz niemała tak to jest ten tom tak tak to jest właśnie cytat z z tego z tego Dziennika noty dziennik jest na tyle już pożądane, że już Darkiem mamy oferty tylko wydawać po angielsku, bo to jest rzeczywiście sensacja, że on w ogóle dotrwa on miał być zniszczony i wydanie go bez cenzurowania będzie będzie wielkim będzie ważnym wydarzeniem, ale wydany także wspomnienia pół Iraku polskie, czyli z nazywanej babcią syjonizmu działaczki kompletnie inaczej z ukierunkowany niż stara się Miller, ale tak naprawdę używające podobnych strategii, bo te postaci są w pewnym stopniu zbieżne, bo pół Rakowski ta także walczyła edukacji kobiet żydowskich, ale z ramienia syjonizmu nabyła z ich niską i absolutnie świecką ona odeszła od ligi i ale także tworzyła właśnie zakładała szkoły i co jest ciekawe również jej, że takie osobiste doświadczenie było motorem działania, bo to jest coś co charakteryzuje kobiety, że to właśnie poprzez osobiste doświadczenie pewnych ograniczeń np. w sferze edukacji one one stają się działaczka mi na tym polu najpierw doświadczają czegoś potem potem działają, żeby tę rzeczywistość zmienić takie sojusze niż RI tak jest w spółce kostką co jeszcze ciekawe ustala się Miller, o czym w ogóle nie było wiadomo to na podstawie tego Dziennika możemy stwierdzić, że ona w dużej mierze inspirowała się polskim ruchem emancypacyjne, choć uczęszczała na wykłady polskich emancypantki i także takim polskim ruchem edukacji ludowej uniwersytetów ludowych Unii wykładów otwartych i ten ta to inspiracja z polskiej kultury kultury była bardzo, bo do tej pory nieznana jeśli chodzi o zarysie Miller także takie ciekawostki, że ta ortodoksyjne dziewczyna z przyjemnością oczy, ale no nie wiem na ile z przyjemnością, ale uczęszczała do teatru co w pewnym stopniu to właśnie były te fragmenty, które zostały ocenzurowane m.in. bo nie godziło się, żeby taka taka ortodoksyjne działaczka uczęszczała do teatru to o tym właśnie dowiadujemy z tego z tego Dziennika jest i to do teatru oczywiście polskiego jest jest to na pewno bardzo ciekawe nowy obraz takiej działaczki chasydzkiej Bona w kręgu haseł chasydyzmu obracała i pochodziła z chasydzkiej rodziny będą chcieli rozumiem, że do teatru Kamiński mogłaby pójść, ale do teatru polskiego trochę obciach no właśnie chodziła do teatru polskiego chodziła, ale stąd trzeba było ocenzurować ale gdy wychodziła do 3 było też budowa żydowska mieć oko Kamińską też, aby było też ocenzurować ogólnie taka działaczka jak zaraz nieletni powinna chodzić do teatru teatr nie był dobrze to jest w ogóle ciekawe zjawisko stację późno rozwiną w kulturze żydowskiej, ponieważ było zakazaną rozrywką to ma oczywiście geneza jeszcze w starożytności jest z tego jak się narodzi także gość kiedyś tam w Grecji w Rzymie ściśle związany jednak z ze strefą sferą kultu i obcego kultu dla Żydów i teatr nie był dobrze postrzeganą rozrywką, a na pewno nie dla ortodoksyjnych dziewcząt pani na wydaniu, a taką jest rasie Nizar swoim Dzienniku, który zresztą największą tragedią jest to, że ją się wydaje zamów i ten teren, choć rozwiodła, ale rozwiodła ale, ale naj ona już była bardzo nieszczęśliwa i przed przed tym zdaniem wyszła za mąż po prostu została wydana, bo te małżeństwa były fatalne narzucone odgórnie i opis tego tej tej tragedii, jaką jest dla niej małżeństwo w tym Dzienniku jest fascynujący naj oczywiście coś, bo darowane oprócz teatru oczywiście absolutnie tego nie można było coś jeszcze tylko teatr wyrzucono, a nie wyrzucono owcy to puszczą zostały tam jak szczątki zupełne z tego te fragmenty, które było opublikowane po hebrajsku to są jakieś szczątkowe elementy bardzo wybiórczo potraktowane sztab przeanalizował taka głęboka analiza tego na podstawie tych fragmentów co zostało wyrzucone byłoby na pewno bardzo ciekawą co co co było zakazane co zresztą jest ciekawe ukazała się biografia potem taka oficjalna starszy niż w języku jidysz, która dziś bazowała na jakiś elementach tego tego Dziennika, ale też właśnie już była absolutnie pozbawiona tych elementów, które mogły budzić kontrowersje, czyli niechęci do małżeństwa i zainteresowania kulturą polską jej grania w karty jeżdżenie do ust droga dochodzenia chodzenia po górach ona bardzo chętnie jeździ w Tatry i chodzi jak wtedy wiadomo to jest też taki boom odkrycie Zakopane i rozwój turystyki i stara się zresztą uczestniczy i ale właśnie pokazanie tej postaci wielowymiarowej takiej nie jedynie zaangażowanej religijnie dziewczyny myślę, że pogłębi obraz i przybliży no to nie mogę się doczekać, kiedy kiedyś stara się Miller pani profesor no my mamy to gotowe, więc odejście musi ukazać w przyszłym roku myślę, że wpierw Pierre no tak do marca musiałoby się, ale chyba wydaje się, że pozostałe dni od 22 albo 19 powinno się ukazać do końca przyszłego roku no środa tak, ale oczywiście w międzyczasie była jest zaraza, która nam niezwykle pokrzyżowała także plan się, że pomogła, bo życie się dzieci w końcu się wzięli się do roboty no chyba siedzieć można, ale jednak każdy tom jest poprzedzony wstępem ten wstęp jest solidnie pisane to jest taki wstęp, który przybliża postać przybliża tekst przybliża kontekst historyczny no tutaj pewne badania jednak zawsze są potrzebne i to zamknięcie, które nastąpiło bibliotek i archiwów i także unieruchomienie badaczy to spowodowało pewien poślizg czasowy i te tony szukasz w jakimś niewielkim, ale z poślizgiem czasowym natomiast nie ma obecnie takiego tomu, który założeń, które mieliśmy w założeniu akt, na które nas, nad którym nie byłyby zaawansowane prace między PE wszystko jednak, że już zaawansowane pani profesor trzymam kciuki bardzo dziękuję za dzisiejszą rozmowę pani prof. Joanna deble literaturoznawczyni tłumaczka z katedry judaistyki Uniwersytetu wrocławskiego była gościem dzisiejszej audycji Inter luda w wspierali mnie dzisiaj Małgorzata Połczyńska i Szymon Kuliś informację o godzinie dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: INTERLUDA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium - Radio TOK FM bez reklam: czyli TOK + Muzyka, podcasty z audycji Radia TOK FM oraz podcastowe produkcje oryginalne TOK FM. Tylko teraz w cenie 15 zł za miesiąc. Na zawsze!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA