REKLAMA

Tam, za kasztanami, jest świat. Paul Celan. Biografia

Godzina Filozofów
Data emisji:
2022-02-19 11:00
Prowadzący:
W studio:
Czas trwania:
39:41 min.
Udostępnij:

O życiu i twórczości Celana. Jak splata się tragiczne życie z utworami? Jakie znaczenie miała "Fuga śmierci" dla autora?

POLECAMY KSIĄŻKI

Paul Celan. Tam, za kasztanami, jest świat. Biografia
Anna Arno

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
wspomnienie Francji pomyśl ze mną nie, bo Paryża wielki Zimowit jesieni na kupiliśmy sercu kwiaciarek były niebieskie i rozkwit na wodzie zaczęło padać w naszym pokoju i przyszedł nasz sąsiad Messi, ale za mąż Chudy człowieczek graliśmy w karty przegrałem zielenice pożyczyła mi włosy przegrałem je on nas powalił na ziemię wyszedł drzwiami, zanim poszedł deszcz byliśmy martwi i mogliśmy oddychać przekład Ryszarda krynickiego to jest jeden z moich ulubionych wierszy Rozwiń » Paula Celana wiersz wspomnienie Francji o tym wierszu można panie mogą państwo też przeczytać w książce, której właśnie teraz będziemy rozmawiali o książce Paul Celan tam za kasztanami jest świat, która się ukazała niedawno nakładem wydawnictwa literackiego autorka tej książki Anna Arno jest z nami dzień dobry dzień dobry pisarka tłumaczka także autorka biografii Konstantego Jeleńskiego Konstantego Ildefonsa Gałczyńskiego ta książka to jest tyleż opowieść o życiu Celana ile taka głębinowe analiza jego twórczości i analiza tego jak życie z twórczością się Plata, a chyba w przypadku cel na ten plac jest ścisły, nieprawdaż tak myślę, że to jest usprawiedliwienie dla pisania jakikolwiek biografii pragnienie zrozumienia lepszego zrozumienia twórczości na co wypadku Celana niegodne poezja jest na pewno naznaczona przez jego los trudną czy też nie, pamiętając o jego losie, chociaż właśnie z z drugiej strony warto pochylić się nad ma nad losem nad nad tragedią losu Celana także by ona nie jest całkowicie nie nie przy słoniach poezji np. kiedy słuchamy się zwierz, który pan przed chwilą przeczytał na nie jest to wieś naznaczony tragedią zagłady to prawda ja długo się zastanawiałem czy nie przeczytać fugi śmierci, która jest najbardziej znanym wierszem Celana w analizowanym wielokrotnie studiowane bardzo uważnie, ale to jest właśnie wiersz, który w bezpośredni sposób dotyka tematu zagłady, który tą, która zakłada także dotknęła bezpośrednio samego cela na i powiem szczerze, że nie miałem odwagi chyba, żeby ten wiersz wykonywać tutaj, żeby go czytać, bo na cóż jakoś nie nie mogę sobie znaleźć tyle siły, żeby ten wiersz przeczytać one niezwykle poruszający też bardzo kontrowersyjne jak się okazuje tutaj sporo pani pisze o tym jak ten pierwszy czytano np. wbrew temu jak sam Celan go widział jako coś takiego co na to w ogóle był zarzut pod adresem poezji Celana często formułowany jako coś oderwanego od rzeczywistości coś rozgrywającego się w hermetycznym świecie słów znaczeń, które grają same ze sobą nie odnoszą się do tego co poza nimi tymczasem ten wiersz no właśnie w sposób bezpośredni się do tego odnosi w no to wstyd mówi pan o recenzję tego wiersza, który jednak recenzjach opisach, które cela przyprawiają o szaleństwo no powiedzenie, że poezja nie odnosi się do rzeczywistości to w ogóle bardzo trudne bo, choć wracając do wiersza, który pan przeczytał no i nikt nie kupuje sercu kwiaciarek ale, ale czytelnik jest osobnym na nich nie tylko sobie z takim zdaniem radzi wiele ale, ale widzi ten obraz no natomiast fuga śmierci bezpośrednio odnosi się nie do własnych doświadczeń Celana, ale do historycznej wiedzy prawdy o zagładzie znajdują się tam obrazy na zaczerpnięty z dokumentów o zagładzie jedne z, które gdy, w którą celem studiował także no mało wrażliwy czy nie życzliwy czytelnik mógł nie rozumieć co znaczy taniec z Twente tańczący z wężami i in ne in na wiadomo, że najogólniej rzecz biorąc sługa śmierci czy jakiś pomysł fugi śmierci nawiązuje do orkiestry, jaka działała w obozie Auschwitz stworzonej przez nazistowskich Koman komendantów i złożonej z muzyków no z więźniów muzyków są iły są świadectwa na ten temat w tak jest też zdjęcie, które cela bezpośrednio zainspirowało pamiętam numer Krasne ogród poświęcony cela nowi mam ten numer gdzieś w domu i tam pośród wielu różnych tekstów dotyczących fugi śmierci i analizujących fuga śmierci od różnych stron też takie zdjęcie było reprodukowane i może zacząłbym rozmowę jednak od tego w jaki sposób pani w ogóle poezję Celana się zetknęła czym dla pani ta poezja jest i którędy przyszła do pani ta idea, żeby to życie i tę twórczość tak kompleksowo wielopoziomowo i dogłębnie opisać im to by jak działa wcale nie dowiedziałem się właściwie można powiedzieć, że trochę okrężnie do mnie przyszedł kiedyś, kiedy byłem inny na początku studiów i by spędzam rok studiów we Francji i zetknęło się tam z profesor historii sztuki, która miała 5 historia była trochę podobne do losów Celana była Żydówką z Rumunii uciekinierkę wydostała się z z Rumunii nielegalnie w latach osiemdziesiątych i rodzice zginęli na nie w zagładzie, ale trzęsieniu ziemi w Bukareszcie i ona podsunęła mi nie wówczas niedawno wydany tam korespondencji Celana Iranu musieli w to była przyjaciółka Celana wczesnej młodości dzieciństwa, z którą ponownie spotkał się pod koniec życia i połączyło ich gorące uczucie takie bardzo dramatyczne i w ostatnie to była w okresie, kiedy celem bardzo no ciężko chorował i wkrótce potem popełnił samobójstwo taką 1500 siedemdziesiątym roku tak ta korespondencja władanie wstrząsająca, iż przez przejmujące były też wiersze które, które były załączane niemal do każdego listu, które wówczas powstał cykl właśnie ten typ poezji miłosnej, która powstawała właściwie właściwie pierwsze nowe wiersze powstawały codziennie inni nie są one nie są to pierwsze Trei tragiczne są raczej jeszcze przez przesycone intensywnym intensywnym uczuciem i no już wówczas zrozumiałam, że może, że to jest poeta ważny wielkich, którego warto czytać potem śledziłam no i lubi poznawałam jego by jego poezję i śledziłem też ukazujące się w ciągu ostatnich kilkunastu czyny lat też publikacje jego spuścizny opracowania korespondencji przede wszystkim, które ukazywały się w Niemczech we Francji i i by wydało mi się, że brakuje książki, która autor Momo, choć rzeczywiście publikacje o ocalenie są no całe góry są to bardzo filozoficznej bardzo i psychoanalityczne analizy jego poezji, ale brakowało mi książki, która opowiadała jego los od początku do końca jest książka biograficzna liczona jest tajne era, która okazała się polską szumi tak to jest nosi tytuł Paul Celan poeta ocalony Żyd w i jest to książka znakomita, ale jest oparta na rozważania tłumacza tak takie mam wrażenie, który w, które wnika głęboko wiersze i przeplata je wątkami biograficznymi, ale też jest to książka autora, którego los właśnie ocalonego Żyda jest ten jest najważniejsze głównym wątkiem i wydaje się, że to nie jest jedyny jedyne spojrzenie na życie Celan tak ta ta biografia jak już powiedzieliśmy jest po pierwsze, niezwykle skomplikowana trudna po drugie, naznaczona cierpieniem bardzo dużo miejsca zaraz na początku książki poświęca pani historii Czerniowce czyli, czyli miejscowości, z którą w, której Celan mieszkał, w której żył przez pierwsze lata swojego życia do momentu wybuchu wojny to jest taki tygiel kulturowy niesamowite miejsce z też splątane nią niebywale historią, w którym wiele języków wiele kultur się przenika, ale jakoś właśnie chyba fundamentalne dla zrozumienia tej trajektorii twórczej Celana później w na pewno tak nie od czerni owców trzeba zacząć wyjaśnianie i kim kim był ten poeta, bo możliwe nie można powiedzieć to poeta niemiecki, ale to jest poeta niemiecki, który ani w sensie poeta języka niemieckiego w tym sezonie języka niemieckiego, który tak, który urodził się w mieście, które dzisiaj jest na Ukrainie w 1500 dwudziestym roku, kiedy on się urodził było częścią Rumunii, ale jego rodzina i no znaczna, więc część mieszkańców mówiła po niemiecku był austriacki niemiecki do, czyli język imperium austro-węgierskiego przesycony różnymi trendami dodatkami innych języków, które w tym mieście na co dzień funkcjonowały jest Fidesz rosyjskiego ukraińskiego polskiego także noc z stamtąd na pewno wywodzi się jego i specyfika języka cela na i w jego wrażliwości w to na czym właściwie tak tuż po tuż po wojnie te skomplikowane losy Celana w okresie wojny co jest też znaczna część tego tego, o czym pani pisze w książce on traci rodziców i ta strata myślę, że przede wszystkim chyba strata matki po pierwsze w wierszach też się często odzwierciedla różne sposoby, ale też chyba stanowi takie taki potworny ciężar później przez całe życia na cele żyje trochę z poczuciem winy, że on ocalał a, a jego rodzice nie i i to chyba naznacza go w sposób taki niezwykle głęboki nie tylko, dlatego że on tego tematu później nie unika czy wręcz go eksploruje w swojej poezji bywa identyfikowane w ogóle jako poeta, którego głównym obiektem zainteresowania czy głównym wątkiem rozwijanym w jego poezji jest temat zagłady to oczywiście nie jest wszystko, bo bo to by było redukowanie jednak całego bogactwa złożoności tej poezji ale, ale chyba ten ten ten ten moment też jest takim niezwykle niezwykle istotnym momentem, który chyba później również jakoś skutkuje w cudzysłowie niebezpośrednio ale w jaki sposób na pewno również no pogłębiające się kryzysem psychicznym jest no wiadomo, że MON miał poczucie, że jest głosem tych, którzy zginęli poczucie winy ocalałych jest takie zjawisko psychologiczne, ale tu trzeba być bardzo ostrożnym właśnie z takimi z definicją mi w jaki sposób to odczuwał przeżywał wiadomo, że jest tak tajemnicza trudna noc, kiedy nie znaczy nie znamy szczegółów tej nocy, kiedy jego rodzice zostali wywiezieni na jego nie było w domu on był w kryjówce nie wiadomo czy próbował ich zaszantażować w ostatniej chwili w miał nadzieję, że pójdą, zanim czy po prostu tak czy wyszedł po jakiej się awanturze czy po prostu nikt się nie spodziewał, że właśnie tej nocy Niemcy będą znowu będzie Wital odbędzie się ta nowa Panka w nie wiadomo też, że po czy celem też trafił do obozów pracy zadnie 3 i kilku i on wojnę przeżył i bezpośrednio po wojnie nastąpił niegodne przeżył, a właściwie rozkwit o spóźnionej młodości w Bukareszcie i kiedy temat no indeksu minęli potem jego przyjaciele, kiedy nie nie wspominał o swoich traumatycznych przeżyciach i mówiono, że wydawało się, że czasami bywa nieobecny, że gdzieś być zapatrzony zakłada się w siebie i inne, ale da nie był to temat, którym mówił oczywiście w tym czasie powstaje powstała fuga śmierci także i w ten sposób wyraził swoje myśli uczucia związane z ZES ze z prywatną ze stratą rodziców kij i z tragedią w wymiarze światowym nie nudne i w smugę śmierci, kiedy był młodym człowiekiem, który młodym emigrantem, który przyjechał do Paryża właściwie ledwo spotkanych ludzi czasami łapał za kołnierz chciałbym czytać fuga śmierci by nimi miał poczucie, że dzięki temu będą mogli zrozumieć Simon jest znaczy zdawał sobie chyba sprawę, że napisał wieś nie jest arcydziełem dzięki temu mogli zrozumieć kim jedzie z jakim jest człowiekiem i inny potem wiele lat później wiele lat później mówił, że ten wiersz jest metaforycznie grobem mojej matki jedynym grobem matki jak i nic, jakie ona posiada i no właśnie dlatego tak jak już mówiliśmy wcześniej nie mógł zjeść no recenzji ludzi którzy, którzy nie rozumieli, że ten wie, że zapisem historycznego doświadczenia ja może ten wiersz jednak przeczytam, bo trudno o poezji poecie rozmawiać bez tej poezji gdzieś w tle my mamy, bo pani jest ekspertką od Celan absolutną, a ja czytam go od lat i pewnie jest sporo ludzi, którzy cela nas znają, ale też myślę, że wiele osób nas słucha, którzy z tą poezją w ogóle kontaktu nie mieli, a tyle już o tym wierszu powiedzieliśmy, że chyba on powinien wybrzmieć jednak jak przeczytam w tłumaczeniu Stanisława Jerzego zleca wiem, że pani zamieszcza tłumaczenie Julia Ryś na na początku swojej książki ja jednak jestem jakoś głęboko do tego tłumaczenia zleca przywiązanym zresztą też ceni niezwykle Ryszard Krynicki, który obok Feliksa Przyby laka jest na takim głównym tłumaczą cela właściwie jest głównym tłumaczem te tłumaczenia Przybylak już jakiś czas temu kilkadziesiąt lat temu powstały i i jednak od lat co to Ryszard Krynicki tłumaczy, ale właśnie on zamieszcza zawsze w tych w 2 dotychczas wydanych takich obszernych wyborach poezji Celana tłumaczenie Stanisława Jerzego le ca fugi śmierci właśnie, więc przeczytam fuga śmierci w tłumaczeniu Stanisława Jerzego zleca tryb czarne mleko poranku pijemy wieczór pijemy w południe o świcie pijemy je nocą pijemy pijemy grup kopiemy w powietrzu tam się nie leży ciasno człowiek mieszka w tym domu, który się bawi wężami ten pisze pisze, gdy Zmierzch do Niemiec złota twoich włosów Małgorzato tak pisze wychodzi przed dom i gwiazdy migi co przeżywa gwizdek swe psy gwizdem zwleka z Żydów każe im kopać grób ziemi nam rozkazuje teraz zagrajcie do tańca czarne mleko poranku pijemy czy nocą pijemy o świcie z południa pijemy wieczór pijemy pijemy człowiek mieszka w tym domu, który się bawi z wężami ten pisze pisze, gdy Zmierzch do Niemiec złota twoich włosów Małgorzato popiół swoich włosów Sularz mit kopiemy w powietrzu grób tam się nie leży ciasno krzyczy głębiej wrzynają się gleba wy tutaj, a tam Śpiewajcie grajcie chwyta za bronił pasa i wymachuje oczy jego niebieskie głębiej w rycie łopaty wy tutaj, a tam dalej grajcie do tańca czarne mleko poranku pijemy nocą pijemy w południe o świcie pijemy cię wieczór pijemy pijemy człowiek mieszka w tym domu złoto twoich włosów Małgorzato popił twoich włosów Sularz mit ten człowiek się bawi twarzami krzyczy słodzi zagrajcie śmierć ta śmierć jest mistrzem Niemiec krzyczy ciemniej ciągnięcie skrzypcach, a z dymem zlecić w powietrze grup wtedy macie w chmurach tam się nie leży ciasno czarne mleko poranku pijemy nocą pijemy w południe śmierć jest mistrzem Niemiec pijemy cię wieczór o świcie pijemy pijemy śmierć jest mistrzem Niemiec niebieskie ma oko trafić kulą z ołowiu trafi celnie głęboko człowiek mieszka w tym domu złoto twoich włosów Małgorzato psy swoje na nas poczuje grobem obdarzy w powietrzu z wężami się bawi marzy śmierć jest mistrzem Niemiec złota twoich włosów Małgorzato popił twoich włosów Sularz mit to jest rzeczywiście no niezwykły tekst absolutnie jest nagranie dostępne na YouTubie Celana czytającego ten wiersz po niemiecku niezwykle ten wiersz Celan czyta o tym jego czytaniu pani też pisze sporo, bo czytanie poezji na głos było dla niego bardzo ważne przykładał do tego ogromną uwagę w leki, gdy taki był myślę, że poproś tutaj do poety poeta sam słyszy słyszy ty brzmienie słów myślę, że to jest dosyć naturalne, a jednak jego czytanie było dosyć niezwykłe jak na tamte czasy jak na i dla słuchaczy w Niemczech czy Europie zachodnim było im coś wschodniego jakiś tak się to kojarzyło jakiś zaśpiew no może nawet jakiś wysyp wysoki czy wzniosły ton, kiedy po raz pierwszy wystąpił publicznie na takim spotkaniu poetów po spotkaniu grupy 47 w nim dziur nad Bałtykiem pięćdziesiątym drugim roku to no z 1 strony prawie został wygwizdany to znaczy niektórzy śmieli się świat się z tego jego no właśnie głosu, jakby śpiewającego sposób czytania, a z drugiej strony zrobił właściwie to BOŚ to był wstrząs dla słuchaczy natychmiast zaproponowano mu wieczory autorskie i w końcu i doszło do wydania jego 0101. tomu ten, ale on sam czytał na głos słuchały brzmienia własnego głosu jest czekał na moment kiedy, kiedy osiągnie ton który, który mu wydać prawdziwy wspomniała pani o Bukaresztańskiej fazie życia Celana ostatecznie celem zamieszkuje w Paryżu i to Paryż jest jego domem do do ostatnich dni pracuje jako tłumacz dużo tłumaczy te tłumaczenia też są ciekawe i specyficzne, zwłaszcza tłumaczenia poezji, ale tłumaczy też emiracie rana co ciekawe, z którym się zna chciałam też wtedy mieszka oczywiście w Paryżu zresztą w swoich dziennikach oraz sporo miejsca cela nowi poświęca w tej późniejszej fazie życia Celana, kiedy jego choroba ciężka depresja choroba dwubiegunowa z takimi wątkami psychotyczny mi trudno Szczerba jednoznacznie sklasyfikować to co to co się z nim działo no już jest zaawansowana i Zoran spotyka go podczas bezsennych spacerów po po Paryżu obydwaj nie mogą spać i spacerują są takie są takie opisy w dziennikach Zorana właśnie, ale to jest chyba taki główny jego głównego źródła utrzymania przez dłuższy czas właśnie tłumaczenia no tłumaczenia poza tym stałe zatrudnienie w École normal pasję takie czy niemieckim aktorem tak to znaczy takim najniższym stanowisku, ale bardzo prestiżowej uczelni podobno właśnie wiochą twierdził, że jakoś przyczynił do przyznania tego stanowiska pomógł też te sądy te nie dba też węgierski węgierski Żyd germanista później jeden z pierwszych interpretatorów Celana in także USS uczył niemieckiego tłumaczy ze studentami prowadził warsztaty przykładowe także właściwie to jest dosyć ścisłe, że zajmował się przykładem i może najważniejsze ze z tych przykładów najważniejsze dla niego to przykłady Mandelsztama i trzeba pamiętać, że w Toronto poezję kochał tak taki kochał i w PE wcześniej docenił w czasach, kiedy mandat tam nie był jeszcze właściwie znany na na Zachodzie nie był odkryty i właściwie jeszcze jego jego historia jego losy i też nie były nie były znane cele właściwie po nim pokątnie przez znajomych w Rosji próbował się dowiedzieć czy poznać historię śmierci Mandelsztama i przez pewien czas myślał, że Mandelsztama Mandelsztam był ofiarą Niemców ne wiadomo, że ta wiadomość o tym co się stało Mandelsztam dotarła jak został nagłośniony dzięki za winną przez Ilję Erenburga, który rozmawiał z zespół współwięźnia ma też tam, ale skarb w każdym razie, mimo że jego wiedza na ten temat nie była nie mogła być pełna celem czuł nazywał swoim bratem brat może pan miał czuł jakiś niezwykły pokrewieństwo i bliskość nawet znajdował na rozbiera na część jego nazwisko jest słowo niemieckie Mandeli my migdały i też tam gałąź 5 czy pień także schodził z jego poezji prawie, że my prawie prawie fizycznie i rzeczywiście był autorem pierwszego oraz dużego niemieckiego wyboru poezji Mandelsztama domagał się, żeby jego nazwisko nazwisko tłumacza ukazało się na okładce, dlatego że właśnie czuł, jakby pisali miał miał wrażenia pisał on pisał cudzą ręką ręka Mandelsztama pisała pisała jego rękami jest taki obraz w 1 w jednym z jego w jednym z jego wierszy, których nawet do mam już sama nawiązuje w tłumaczył także Iwana gola i przyjaźnił się z małżeństwem golu kler gol i Ivanem golem na i to okazało się być tak to okazał się być taka znajomość, która cieniem się na całym życiu Celana położyła i o której pani pisze wprost w tej książce, że no należy sądzić w każdym razie istnieje duże prawdopodobieństwo, że ten kryzys psychiczny czy choroba psychiczna, którą Celan cierpiał no ma związek także właśnie z tym co nas wdowa po Iwanie golu później wyprawiała tak i Angoli poetą dzisiaj właściwie zapomnianym to był poeta Frederic Malle Zaczyk znaczy Żyd pochodzenia alzackiego w realizacji, który pisał po francusku niemiecku w i niego żona zresztą dosyć no niezwykła postać kiedyś w młodości była m.in. korespondentką przyjaciółką Rilkego w i celem poznały to małżeństwo zaraz po przyjeździe do Paryża dzięki swojemu menedżerowi rumuńskiemu z Alfredo di serwerowni i celem był niezwykle wdzięczny za ten kontakt pod nagle spotyka ludzi ze świata literatury poezji ludzi, którzy wszystkich znali no właśnie kogoś znał Rilkego i no z spotykał się z ze śmietanką artystyczną Paryża no i w dodatku nie przyjęli go niezwykle serdecznie no prawie dosłownie mieli pomysł, żeby go adoptować i w przyszły celem bardzo szybko zaczął tłumaczyć wierszy Iwana gola wiersze napisane oryginalnie po francusku na niemiecki tylko gol był wtedy już bardzo chory na na białaczkę i wkrótce umarł i cele dalej pracował nad przekładami lat z tej współpracy z wdową na, ale tam nas tajemniczy sposób coś się szybko po popsuło wdowa oskarżyła go o plagiat to znaczy okazuje się Toma Celana maki pamięć i wdowa są w ręku to podkreśla frazy, które rzekomo Celan zaczerpnął od gola no tymczasem no wyglądało to inaczej Celan jako poeta w zupełnie jeszcze we Francji zresztą w Niemczech też nieznany pokazywał golowi swoich wierszy pokazywał wiersze, które okazały się tomiku piasek urn, który w zasadzie pierwszym jego Tomek jest taki należnego na rzecz pierwsza właściwie zerowe dlatego rząd, że MON ukazał się w Wiedniu już po wyjeździe cela do Paryża z mnóstwem literówek błędów sam Celan go właściwie nie zaakceptował no i wydawca też no i nigdzie nie sprzedało się 6 egzemplarzy reszta poszła na przemiał dzisiaj istnieje chyba bodajże kilka egzemplarzy w bibliotekach narodowych nie w także ten dom, bo nikomu nieznany niedostępny, ale 1 egzemplarz celem podarował swojemu przyjacielowi golowi właśnie ten tomik, który no swoje swój własny egzemplarz i stąd gol znał wiersze Celana jeszcze zanim one się ukazały ulicy były znane szerszej publiczności dzięki czytelnikom dzięki nim, kiedy się ukazał tom maki pamięć i gol pod wpływem tego w sposób inspirujące spotkania z młodszym poetką znów zaczął pisać wiersze po po niemiecku i czerpiąc właśnie z obrazów, które znalazł Police Elana także to zresztą to nie gol też nie był tutaj plagiat torem po prostu to był taki inspirująca zmiana my, ale no z właściwie sprawa wydawałaby się jednak powinna być przepisem biografii Celana w mini, ale to musiała być jakaś na niezwykle jadowita kobieta, która postanowiła go zniszczyć postanowiła uniemożliwić mu no istnienie jako poety na publiczne i prześladowała go właściwie przez kilkadziesiąt lat, mobilizując do tego literaturoznawców recenzentów krytyków jeszcze po jego śmierci tam kampanię kontynuowała tak to znaczy no prawdopodobnie takie przypuszczenie wyraził zresztą rozum oraz udało się miałam okazję rozmawiać z piwem posła, który był bliski przyjaciel Czeremchy Alana, który twierdził że, że wdowa gorsze w nim zakochała i że że tutaj musiało stać za tym jakieś niespełnione uczucie ona po latach napisała wspomnienia no tak bardzo plotkarskie wspomnienia ze swojego z życia jej wielu przygód ze słynnymi ludźmi na Jana twierdziła, że celem na nią się rzucił w GE został odrzucony także prawdopodobnie bym jakieś odwracanie kota ogonem, bo oczywiście po latach takie historie trudno trudno bardzo ocenia ciele, ale to był okres kiedy, kiedy celem poznał swoją, że swoją żonę WizzAir był bardzo zakochany i no trudno uwierzyć, żeby na drapieżnik rzucił się na kilkanaście czy kilkadziesiąt lat starszą panią i inni także prawdopodobnie takie taka taka historia była dziś no one pod zlewem tego konfliktu no, który jednak urósł do monstrualnych rozmiarów i dla cela na no i teraz znajdował też w recenzjach tekstach jego wielu tekst recenzji jego pierwszy bywały pisane przez ludzi, którzy mieli nazistowską przeszłość, którzy publikowali w pismach z wydawanych wczasach hitlerowskich i i pod taką pod taką egidą czasami miał rację czasami wręcz był na no znaj znajdował no no ślad dawnego hitleryzmu na każdym kroku, ale do pewnego stopnia, że to pewnego stopnia miał rację w naj i to bardzo bolało, ale znowu jak chyba naj najcelniej zinterpretował to, iż dziąsła to co tak bardzo zabolało Celana to było podważenie jego prawdziwości uczciwości istoty jako jako poety to znaczy zarzut plagiatu zarzut z tego, że Rze, że kłamie zarzut tego, że jego słowo poetyckie nieprawdziwe, a w dodatku jego słowo poetyckie swoje słowo poetyckie w tym wypadku traktował jako świadectwo tragedii swoich bliskich czy tragedii całego narodu były też takie kontrowersje wokół samej fugi śmierci, bo tam się pojawiały zarzuty wobec cela na pani o tym tylko wspomina w książce i jakoś tak powiedziałbym słusznie absolutnie, że zgadzam mówi pani, że te zarzuty no są o tyle chybione, że właśnie poezja jest pewnym pewnym graniem rozmaitymi metaforami i Asia czytają się autorzy wzajemnie inspirują pożyczają od siebie metafory, ale tam 2 takie naczelna jeśli można powiedzieć metafory, czyli z fugi śmierci, czyli czarne mleko to jest metafora zaczerpnięta z Odrą out Lander zresztą również czas niemieckiej poetki, a druga metafora tego, który się bawić wężami, ale też badaj fraza śmierć jest mistrzem Niemiec, choć śnie to to chyba nie, ale ta na pewno fraza o tym, który się bawić wężami to jest z kolei fraza wzięta z wiersza on Manuela wojsk klasa teście niemieckiego poety skądinąd oni się znali jeszcze w Czerniowcach właśnie no, więc tt tt jakieś takie zarzuty o plagiat właśnie można być z różnych stron w różnych momentach życia cela nasze aktywizowanie no to znaczy ten ten wiersz Weigla Sauer ukazał się w siedemdziesiątym roku i gdzieś był w tak lądu wydrukowane w jakimś chyba jakimś czasopiśmie rumuńskim bodaj jakoś wcześniej podobno przed długą śmierć, ale tego tak już nie nie jestem w stanie teraz dokładnie powiedzieć tak ktoś wyraził przypuszczenie, że mogło go pchnąć samobójstwa rząd obawiał, że że, żeby wszyscy odkryją, że jego wielki wiesz to jest w gruncie rzeczy plagiat wiersza kolegi, ale wolę to jest nasz koń nieprawda na pewno nieco, bo przyczyną rozpaczy Celana poza tym no jego przyjaciele wypowiedzieć poeci wypowiedzieli się na ten temat czy i 2 klasy cela w przed 2 w Czerniowcach blisko przyjaźnili i była przyjaźnie 2 poetów, którzy na bieg powiedział o tym państwo wesprze przerzuca się wersami i kto wymyślił pierwszy tę metaforę to zbitka słów ile w państwie zdawał sobie sprawę, że celem zrobił z tego arcydzieło rzeczywiście są wersje, które tu, które są wyjątkowo bliskie i rosé Outlander mówiła wręcz dumą, że jest dumna z tego, że Rze, że jej metaforę czarnego mleka znalazła się zna znalazła się ustalana zresztą ono wtedy, gdy można by szukać zapożyczeń nawiązań winnych wierszach i odwołań do innych poetów i no zarzuty te dacie podkreślanie zapożyczeń zarzuty na plagiatu tego rodzaju są no właściwie nie sprostać, gdzie zaznaczy mogą robić ludzie, którzy nie zdają sobie sprawy z tego jak poeci rozmawiają ze sobą nawet czasami na przestrzeni na przestrzeni wieków robią to celowo i w niższej nie czuję tutaj obrabowany mogły jeszcze bardzo długo rozmawiać, choć cele nie mam poczucie jesteśmy tylko trochę powiedzieli, a chciałoby się jeszcze długo pani słuchać no ale niestety czas jest nieubłagany bardzo serdecznie pani dziękuję za tą rozmowę i też dziękuję za tą książkę i gratuluję, bo to jest naprawdę wspaniale zrobiona wspaniale napisana rzecz i widać jak wiele pracy pani włożyła tą książkę, więc gratulacje serdeczne bardzo dziękuję za przyjęcie zaproszenia do tej rozmowy Anna Arno dziękuję bardzo, dziękuję, a my dla państwa mamy książka Anny Arno Paul Celan nie trafia do nas pisać na adres dla was małpa TOK kropkę FM dla was małpa TOK kropkę FM w tej sprawie no i czytajcie Celana i czytajcie biografia napił Celana pióra Anny Arno zdecydowanie no a teraz informację Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GODZINA FILOZOFÓW

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA