REKLAMA

"Cała rozszarpana Polska dźwiga się i zrasta". Czas na powstanie krakowskie

Powrót do przeszłości
Data emisji:
2022-02-21 22:00
Prowadzący:
Czas trwania:
52:09 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
pierwsza była klęska pod Lipskiem 2 lata później po 2 la francuska armia przestała istnieć Napoleon abdykuje po raz drugi ostatni na wiedeńskim kongresie ułożono nowy porządek wyrysowane europejską mapę było na niej wolne niepodległe i ściśle neutralne miasto Kraków oraz jego okręg inicjatorem powstania Rzeczypospolitej krakowskiej jest sam Car Aleksander pierwsze, kiedy 1,5 dekady później wybucha przeciwko Rosjanom powstanie listopadowe wolne miasto i jego okolice nie Rozwiń » pozostają wierni przez Kraków idzie przemyt broni dla Królestwa Kraków pośredniczy w rozmowach dyplomatycznych Kraków odczuje też ciężar zemsty swych dworów opiekuńczych za to zaangażowanie po upadku powstania samodzielność Krakowa będzie już tylko stale ograniczana jednak od lat czterdziestych trwają przygotowania do nowego zrywu niepodległościowego główną rolę odgrywa w nich Edward Dembowski niski szczupły blondynek obrady wciągu twarzy kobiecej w ruchach nie dość zgrabny wyróżnił się od innej młodzieży, że goszczą temperamentu uporem w postanowieniu, a wytrwałością w przedsięwzięciu chce połączyć wojną niepodległość z radykalną rewolucją społeczną nawiązuje kontakty z Poznaniem i Krakowem jednak na kilka dni przed planowanym terminem wybuchu insurekcji wskutek donosu 1 zresztą konspiratorów władze zaborcze już wiedzą co się szykuje Prusacy odpowiadają falą aresztowań Austriacy wkraczają do Krakowa zbrojnie rozbijają powstańcze struktury, ale przy okazji podrzucają też chłopów przeciwko właścicielom ziemskim ci napadają na zbierających się powstańców i na dwory zaczyna się o rabacji galicyjska, ale powstaje machina już nie daje się zatrzymać godzina powstania wybiła ogłaszają konspiratorzy cała roztrzepana Polska dźwiga się i wzrasta wołają nas z grobu prochy ojców naszych męczenników za sprawę narodową, abyśmy ich pomieścili wołają do nas niemowlęta, abyśmy utrzymali ojczyznę woła nas Bóg sam, który kiedyś rachunku żądać będzie jest 21lutego 1800 czterdziestego szóstego roku powrót do przeszłości w poniedziałki po dwudziestej drugiej zaprasza Karolina Lewicka jest z nami prof. Dariusz Nawrot historyk Instytut historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach dobry wieczór panie profesorze prawa jest pani dobry wieczór państwu naszą opowieść zacznijmy od Rzeczpospolitej krakowskiej Susz to był za twór polityczne i państwowe kolega jest polityczny, który został powołany na kongresie wiedeńskim śmiano się że, ponieważ większość terytorium dawnego Księstwa Warszawskiego zagarnął Aleksander pierwsze razem ze stolicą Warszawą to niewskazane byłoby by ta druga stolica historyczna ziem Polski jak to był Kraków także znalazła się w jego rękach, tym bardziej że znalazła się w jego ręku w wyniku rozbiorów oczywiście wcześniejszych trzecia ta stolica najważniejsza jeśli chodzi o ziemie dawnego wielkiego Księstwa litewskiego, czyli Wilno postanowiono, więc uszczuplić terytoriach szefa Warszawskiego, które miała za prawną, że Rosja o ziemię Krakowa nie oddano ich aus, chociaż jak pamiętamy w wyniku rozbiorów Kraków znalazł się w granicach monarchii habsburskiej postanowiono utworzyć w tej ziemi twór polityczny państwowy, który znajdowałby się pod kontrolą 3 mocarstw rozbiorowych w ten sposób powstało państwo zwane popularnie albo Rzeczpospolitą krakowską albo wolnym miastem Krakowem, który obejmowało, który utwór, który obejmował nie tylko sam Kraków, ale także powiaty leżące na zachód do tego miasta dawna część departamentu krakowskie tego Księstwa Warszawskiego, a co najważniejsze obdarzyć ten twór państwowy z konstytucją konstytucją dosyć liberalne jak na warunki po wiedeńskiej Europy ograniczaniem jednak w Państwowej suwerenności tego państwa był fakt, że uzyskali szerokie kompetencje monarchowie tak rozwiąż, które realizowali poprzez swoich rezydentów mieli Angel taką funkcję kontrolną nad Rzeczpospolitą krakowską łącznie z możliwością bytowania o uchwały, jakie podejmował parlament tego tworu Rzeczpospolita zresztą tworzyła taką dosyć ciekawą suchą władzy z Senatem jako organem rządzącym zgromadzenie reprezentantów jako chciałem wybieralnych MO z zasadami UE liberalnym dlatego, że to zgromadzenie reprezentantów składało się z członków wybieranych przez zgromadzenia Gminny apel zgromadzenia unijnych znaleźli się także chłopi cieszą w mieście, ponieważ w tej dziedzinie Rzeczpospolitej krakowskiej posunięte są o wiele dalej niż na innych wrzenia i kinowa ruchu w 1800 piętnastym zatem powstaje sobie wolne miasto Kraków jeszcze tylko pytam panie profesorze jak się żyło pod tą opieką, a dworów rosyjskiego austriackiego pruskiego znaczy, ale my tak zależnością od okresu bywało różnie, ale pamiętajmy, że były te powiewy wolności właściwe traktowano Kraków prawie, że jak te, bo pole niezależne terytorium polskie dużo mniejszym stopniu należności w każdym razie niż nawet królestwo polskie, którego przecież władcą był Aleksander pierwszy, który realizował swoją politykę wobec tych ziem przez swoich reprezentantów jak chociażby przez brata Konstantego czy senatora Nowosilcow owa, ale co najważniejsze ta samodzielność była wykorzystywana do Krzewienia rozwoju tego ducha polskiego, bo pamiętajmy, że mieszka staje się miejscem wielkich uroczystości związanych z pochówkiem Tadeusza Kościuszki jeśli uroczystości patriotyczne wzmacniających tego ducha polskiego księcia Józefa Poniatowskiego prawda zaborców oczywiście cały czas ten problem Krakowa wrażeń dlatego, o ile pierwsze lata można powiedzieć w jakimś sensie latami wolności potem nastąpiło przykręcenie śruby tak byśmy sobie powiedzieli ta autonomia taka wewnętrzna została utracona wskutek, że tak powiem waśnie i w obrębie władz Rzeczypospolitej krakowskiej, ale też polityki celowej, która miała poddać właściwie kontroli tą elitą rządzącą Krakowem i 18002008. roku faktycznie powołano właśnie taki komitet, którym znaleźli się senatorowie posłusznie mocarstwa rozbiorowe to oni faktycznie przejęli władzę nad Rzeczpospolitą krakowską to trwało długo, ponieważ przyszedł do 3001. Intel powiew wolności, który od Warszawy przez ziemie Królestwa polskiego położenia Polski się rozbił dotkną także Krakowa udało się w tym Krakowie można wypowiedzieć czy wrócisz do zasady w roku 1800 piętnastego konstytucyjne, ale to trwało to tylko o tym te miesiące, kiedy rzeczywiście powstanie listopadowe uchwały odnosiła sukcesy potrafią tego powstania klęski polskich oddziałów wycofywanie się za granicą dotknęły również Krakowa, ponieważ nasza Rzeczpospolita jakoś nie wkroczyły oddziały Samuela Różyckiego, który dał się następnie internować Austriakom pod Oświęcimiem są rzeczą istotną jest to waszymi oddziałami wkroczyły do Rzeczpospolitej krakowskiej oddziały rosyjskie Piotra Rydygiera wywołało zresztą międzynarodowe reperkusje, dlatego że obecność obcych wojsk w tym marszu wojsk rosyjskich na terenie państwa, jakim była Rzeczpospolita Krakowska nie było tolerowane przez inne państwa protestowała Francja podarowała Angary protestowali nawet oświaty w związku z tym Rosjanie się wycofali, ale bardzo szybko można odpowiedzieć ta niezależność znowu została stracona z przyczyn interwencji państw zaborczych, dlatego że po tym roku 3001. Kraków znowu stał takim mistrzem odnowy polskiego ducha polskiej konspiracji to to stąd 3203. roku rozpoczęła się partyzantka Zaliwskiego oczywiście planety wniesienia nowo powstania po klęsce listopadowej mieście są zresztą rezultatów patem to tutaj w Krakowie działały organizacje konspiracyjne związane w tym strukturami emigracji po listopadowej jak Towarzystwo demokratyczne te i konsekwencją tego jest z kolei w roku trzydziestym części zmiana konstytucji, która znacząco ogranicza te wolności, które Kraków otrzymał w roku 1800 piętnastym wszystko szło w takim kierunku lawy my to by zapisy konstytucyjne można było interpretować zgodnie z wolą państw zaborczych chcieli chodziło tutaj ograniczenie rozkłady liczby senatorów i kompetencje rewident w stosunku do uchwały Senatu jako organu rządzącego Cetera et Cetera łączyło się to w końcu okupacją, bo jest szósty roku za zgodą zresztą pozostałych mocarstw rozbiorowych, czyli Prus i Rosja Austriacy wkraczają do Krakowa ido czterdziestego pierwszego roku Kraków jest okupowany przez Austriaków można by, więc powiedzieć, że ta wolność zostaje w znaczący sposób przesadą okupacją tańczą na końcu prawda przychodzą lata czterdzieste, gdzie ponownie Kraków zaczyna wyrastać jako miejsce rozwoju tej polskiej konspiracji, która będzie szykowała się do wielkiego ogólnonarodowego zrywu to zaraz zapytam główną postać, która zajmowała się tym organizowaniem powstania, czyli Edwarda Dembowskiego na początek chciałbym pana profesora zapytać czy uprawniony jest taki nazywanie powstania krakowskiego polskim Przedwiośnie tak dlatego, że to sianie mówi się, że to właściwie rewolucja, która mieści się szeregu tych wszystkich rewolucji, które wstrząsają Europą już w latach czterdziestych zapowiadają też często zresztą najwięcej jak umiesz zostały w roku 1840 muszą pamiętajmy, że w przypadku polskiej konspiracji szykującej kwestię odzyskania niepodległości grupy właśnie w latach czterdziestych com przede wszystkim te wszystkie działania, które podejmuje Towarzystwo demokratyczne polskie, których celem jest wywołanie tego wielkiego ogólnonarodowego powstania powstania bardzo ważnego, ponieważ tak naprawdę powstania, który nie będzie się opierało tylko na szlachcie na tych nazwijmy to wykształconych świadomych narodowo elitach społeczeństwa, ale które także powinno wciągnąć do walki o Polskę to masy ludu, która zadecydują o zwycięstwie to jest na rzecz punkowa, która myślę, że przygotowuje wydarzenia roku czterdziestego ósmego na to musimy tutaj na scenę wprowadzić Edwarda Dembowskiego, bo to on chciał połączyć te wojny o niepodległość z radykalną rewolucją społeczną, a z nazywany był czerwonym w kasztelanii ICM Boras szlachecki pochodzenia z drugiej strony radykalne poglądy społeczne był pod wpływem Hegla i utopijnych socjalistów francuskich Bolesław limanowski panie prof. Szanowni Państwo wydanej w 1913 roku książce historia ruchu rewolucyjnego w Polsce w 1800 czterdziestym szóstym roku cytuje opinię Dębowski i mam tutaj 2 wybrane narcyzy Żmichowskiej, która mówiła tak niski szczupły blondynek obrady ściąga twarzy kobiecej długim włosem małym zarostem w ruchach nie dość zgrabny, lecz w obejściu gładki uprzejmy wyróżnia się Dembowski od innej młodzieży, że goszczą parlamentu uporem w postanowieniu, a wytrwałością w przedsięwzięciu jeszcze Władysława Kosińskiego, który Dembowskiego poznał dobrze podczas jego pobytu w poznańskim i nazywał go apostołem wolności przepełnioną miłością i poświęceniem bez granic duszą no to kim był Edward Dembowski cóż chciał działać na części walut młody człowiek, bo pamiętajmy, że z Wardem Boskiej urodzony w 18002002. roku w chwili, gdy rozegrają się tak kluczowe wydarzenia, czyli rok 200 szósty rewolucja Krakowska powstanie krakowskie chroni mówi Buczek zaledwie 2 Piast siano, ale ja naprawdę możemy śmiało powiedzieć młodym młodych zapalczywych gorącym sercem, który był jakiś sensie idealistą do wywodził się z rodziny senatorskie pamiętajmy i konserwatywnej są zresztą ciekawe, bo jego ojciec, który robił karierę w latach Królestwa polskiego, który był w dobie powstania listopadowego członkiem władz powstańczych Leon, który był blisko powiązane z tymi kręgami z Adamem Jerzym Czartoryskim reprezentował zupełnie inne poglądy niż jego syn tu nastąpi swoistą owalu, bo bunty młodego hrabiego wychowanego na pewno pan podobnych warunkach w stosunku do świata, którego się wywodził Bóg jakimś sensie ten wózek znajdował swoje nowe jakieś początki w związkach z Chlebowskim, ponieważ poślubia Dębowski, a wiele z głębokich ten dom Błędowski wieś zupełnie inny od domu ojca tu spotyka ją się ludzie, których możemy powiedzieć śmiało, że to wizja powstania listopadowego dawniej Belvedere wszyscy ci, którzy brali udział prawda w tym ataku na Belweder działacze Towarzystwa patriotycznego jak kręgi całkowicie różna od tych, w których obraca się jego ojciec to niewątpliwie działa ona tego młodocianego Edwarda, ale chyba o wiele większy wpływ i tutaj co do tego retoryce za sobotni rywal starszy od niego brat cioteczny pewnych kamieński zresztą też gen. Polańskiego, ale co jest rzeczą jest to pechowych Kamiński uważa interesującym polskim filozofem myślicielem, który w gruncie rzeczy za się właśnie pod silnym bólem filozofii Hegla czym w jakim sensie zaraził Dembowskiego to jest o tyle istotne, że jak, gdyby popchnęła ta filozofia Hegla Henryka Kamińskiego i także wiadomości, bo w kierunku myśli socjalistycznej to ta myśl te wasze idea ciągłego rozwoju, która oznacza, że 1 porządek zastępowany jest przez następne prawda to w gruncie rzeczy takie pierwotne można wypełnić założenia materializmu prawa, który potem będzie prezentował swoje filozofki chociażby kry Mark sprawdzacie węgiel to miało tutaj możemy powiedzieć, że ukarała te getta także to chyba trochę gorzką inspirację znajdziemy no i to co Kamiński pisze publikuje uznają prawda, że idea staje się swoistego rodzaju inspiracją dla rozwoju historycznego oceniającego, że ten rząd, który dzisiaj mamy w konsekwencji musi zostać zastąpiony przez UP socjalistyczne, a potem prawnym zasady praw wszystkich do pracy i wzajemności usług w końcu do komunizmu doprowadzi, którym wszyscy wedle poczcie będą otrzymywali to idee, które jakimś stopniu kształtują dosyć rewolucyjne powiedzmy sobie poglądy Warta Dembowskiego, który w tych związkach Henrykiem Kamińskim będzie czerpał inspirację dla swoich przemyśleń, które jednak będą szły trochę bardziej takim kierunku idealistycznym, bo to jeszcze młody człowiek gorąca głowa pełna biała to, że świat właściwie może składać się-li tylko dobra pogadaliśmy o nadbudowie teraz wracamy do bazy panie profesorze wie ne bo, bo powstanie miało objąć Galicję wielkie Księstwo poznańskie królestwo polskie jak to było z pracą konspiracyjną organizacją przygotowaniem tego powstania na 40 szósty rok planowanego prawie jedno jak to zwykle bywa jak jest to wielkie i angażuje wielu ludzi to trudno utrzymać tajemnicę no rzeczywiście Towarzystwo demokratyczne próbuje realizować swój pomysł przecież stanu zresztą hotelowi Lambert księciu Czartoryskiemu, który wierzy, że tylko kwestia niepodległości może być podjęta wtedy, kiedy nastąpi korzystna konstelacja międzynarodowa interwencja moc w sprawie polskiej towarzyszką winie własnymi siłami narodu, ale tymi siłami pełnymi zaangażowania chłopów no taka konspiracja rzeczywiście szykowana na luty czterdziestego szóstego roku w lutym ma doprowadzić do wybuchu powstania w styczniu zresztą to jest tak do tego roku ustalono już skład rządu Narodowego której, którego składzie mieli się znaleźć reprezentanci wszystkich 3 zaborów mieliby, więc być i prawda Karol Libelt, który prezentowałby wielkie Księstwo poznańskie pod władzą Prus Ludwik Gorzkowski z Krakowa Jan Cisowski walizki mieliby przedstawiciele oczywiście zaboru rosyjskiego Kulesza wąskiego, chociaż tutaj najgorzej było konspiracji, bo pamiętajmy, że ta niedawna klęska roku 18003001. potężna emigracja, która potem nastąpiła przecież VIP-a i szeregi tych, którzy gotowi byli chwycić za broń my jak mówię tam, gdzie wielu konspiratorów widział akcję rozbudowała to łatwo wpadkę rzeczywiście w lutym czterdziestego szóstego roku władze pruskie policzy ile aresztowały jednego z uczestników tego spisku Henryka konińskiego na ten niestety zadenuncjował wszystkich znanych sobie z wtyczką uważa zapach konstelacji jest przestrzegana ściśle, więc lista była potężna aresztowano ponad 70 osób także przybyłego do wielkopolskiej i Ludwika Mierosławskiego, który przewidziany był z ramienia TdP na wodza tego przyszłego powstania aresztowania fala aresztowań rozwinęła się potem prawda po w innych zaborach aresztowano także w Galicji we Lwowie aresztowano w zaborze rosyjskim moim wydawało się, że właściwie cała idea powstania uparł, bo ja od 2001. dla 2002. rozpoczął walkę, kiedy właściwie wszystkie struktury zostają rozbita większość działaczy aresztowany no właśnie i hale realizm polityczny nakazywałby wstrzymanie wówczas jakichkolwiek działań, ale nie ci powstańcy, którzy ocaleli przed aresztowaniem postanawiają jednak, że to powstanie ruszy on oczywiście na początku jest skazany na klęska znaczy powiedział przed tak rzeczywiście do wydarzeń rewolucyjnych dochodzi wprawdzie nie tylko Krakowie, bo te próby powstańcze zgodnie z tą datą dwudziesty pierwszym 22luty mamy na obszarze wszystkich tak zaboru Krakowie możemy powiedzieć z racji warunków, jakie pan były one będą najsilniejsze natomiast no tak jak mówimy czy miało konsens w tym momencie, kiedy właściwie cała akcja została sparaliżowana po pierwsze, staliśmy aresztowaniami po drugie, no przerwaną państw zaborczych, które w tym momencie prawda no nie dawały szans na powodzenia to oczywiście kwestia to jest waga dla, którzy szkoły krakowskiej, która odrzucała to idea walki zbrojnej za pomocą zrywów powstańczych róż lub po oceniają, że właściwie każde pokolenie płaci śmiercią ja się czynu nie posuwają kwestii niepodległości ani docent ma się to rok czterdziesty szósty był świetnym argumentem prawda właśnie takiej takiego powstania, które jest bezsensowne, bo od początku właściwie Kazana na klęskę no mówi się, że dużą rolę odegra tutaj jest bardzo bogata na ile to powstanie wymóg inspirowali też zaborczej są takie teorie, które mówią, że właściwie ja jako ich Rosjanom i Prusakom było na rękę to, żeby w Krakowie coś stało, dlatego że ten Kraków uchwały o taką Sandrą można by powiedzieć dla tych państw zaborczych i kontrola prawda ograniczona wprawdzie nad nim była, ale mimo wszystko było to miejsce, gdzie ten Polski dług się krzywił, że Polska działalność konspiracyjna się rozwijała, więc o wiele lepiej dla wszystkich co zresztą 3005. roku takich układach z Austrią Prusami i Rosją postanowiono, gdyby tak naprawdę istnieje też Rzeczpospolitej krakowskiej przekreśli złamać w tym punkcie postanowienia Kongresu wiedeńskiego i chcieli to terytorium do Austrii w ten sposób zapewniają spokój likwidację można by powiedzieć tego ducha powstańczego, który tam się gdzieś chcieli rzeczywiście 18lutego do Krakowa, czyli przejdzie jeszcze wydarzy przewidują zresztą, że do, jakiej wystąpi rewolucyjnych może dojść, bo pamiętajmy, że zaborcy świetnie wiedzą w tym momencie o tym, że z dwudziestym 2001. jeszcze dwudziesty pierwsza 2002. szykowane partia powstańcza wkraczają oddziały gen. Ludwika Colina osią oddziały silny, ale to jest 1000 żołnierzy w tym część waleni uzbrojone także war matę, więc na przeciwko powstańców, którzy mogą wejść tylko w rękach ewentualnie karabiny i kosy, jeżeli będą mieli prawda to siłach wystarczająca rzeczywiście w nocy 2001. na 22luty dochodzi do tej Arki powstał dziej są pierwsze strzały padają nawet 20lutego Cracovia, a ja dosyć szybko wycofują się na Podgórzu nie podejmują tak naprawdę walk no właściwie to jest impuls do tego, żeby unikać odnieśliśmy sukces i właściwie możemy teraz rozpoczął wielką akcję zbrojną mają nadzieję na to, że z tego Krakowa, gdzie mamy epicentrum jak fala rozejdzie się powstanie po ziemiach polskich portów wiosek lud do walki o odzyskanie niepodległości 1 problem próżne nadzieje, a jak w tym całym zamieszaniu znalazła się w zamieszaniu powstańczą rabacji galicyjskiej czy faktycznie pisał Kornel Ujejski inni szatani byli tam czynni no wiesz o sobie aktor znowu jest kolejnym problem, bo właśnie tutaj to są skończyliśmy to panie Piotrusiu panu problem ludzi nienawiść radomian, dlatego że generalnie rzecz biorąc ta wielka akcja konspiracyjna, która przewidywała emisariuszy, którzy ruszą nawieźć, których będą uświadamiali, którzy będą zapowiadali to co jest najważniejsze, bo czy można chłopa pozyskać przede wszystkim obietnicą, że ziemia, którą uprawia i które własnością pana stanie się jego ziemią, czyli uwłaszczenie tak mocno kule nie jest przecież wolne od czasów kodeksu Napoleona reforma józefińska tak zmienił sposób istotny można by powiedzieć pozycje chłopa Galicji ta władza pana czasów Rzeczpospolitej została znacząco ograniczona przez prawa reformy Józefa drugiego można go pozyskać dają w Służewie, a teraz pytanie prawda czy chłop uwierzy, że dzisiaj, na którą daje mu rząd Narodowy Polski w trumnie to jest sprawa kieruje w ogóle tego pojęcia większość chłopów Galicji jakże niby miało sobie powiedzieć, bo pierwszą tutejsi, a ja już cesarski prawda Walny taniego płacą już szosowy, a wartość ma to co mówi się ani jakaś enigmatyczna właściwie PiS sytuacja prawda rząd Narodowy, kto to jest co reprezentuje, żeby chłop mógł przyjąć taką prawda baru FIS musi wiedzieć musisz radomian aktu właściwie tak na dobrą sprawę akcja uświadamiania legła w gruzach rodzi też bardzo właśnie tak długo czerwonej Kasztelan NIK i jeździ po wsiach rozmawia z chłopami podobnie jak Ochla auto sią właściwie na palcach ręki tak naprawdę emisariusze, którzy muszą ogarnąć potężne obszary kraju oni nie są w stanie dotrzeć tak naprawdę z tym przekazem do większości ludności chłopskiej na taka zmiana mentalności to oczywiście są mieszają kolejne lata prawda Mono tak bardziej, że dla chłopa bardzo szybko ta zapowiedź, że co powstanie Polska jako Polska ta Polska taka była przed rozbiorami w cudzysłowie tutaj chłop oczywiście nie myślą po lokalu to trochę upraszcza no to znowu wróci to stare co było, czyli będzie tak naprawdę gorzej niż stara prawda dla pań podam taki przykład 1915 roku, więc można powiedzieć 80 lat później nawet po tych wydarzeniach, o których tutaj opowiadamy, kiedy utworzono legiony polskie, kiedy oddział Legionów znała się tutaj na terenie też Małopolski w Bolesławiu doszło do wystąpień równości, dlatego że oni potraktowali Legionu jako zapowiedź przywrócenia Pańskiej Polski w tej sali Rzeczypospolitej, ale w Rzeczpospolitej, która przywróci wszystkie obciążenia, jakie na wsi wtedy istniały i to dwudziesty wiek jak możemy się pomyśleć jak gładko tłok tam się przedmiotem manipulacji jak książki wyobrażenia o tym się mu się kojarzy ta Polska mogła zadecydować o jego postawie wydarzenia 1800 czterdziestego szóstego roku oglądając uważnie kup bardzo wąską grywa się wejść do tej kierujący Guberni Lwowską pan Klich on o efekt to jeszcze w roku 1800 czterdziestym piątym wiedząc już szykujących się powstaniu oddziałach gotówką rozprawa była jasna przez to o tym wiedzieli czystości szykuje powiedział damy sobie spokój w tym wszystkim 3 dni zaburzeń i będziemy mieli 100 lat spokoju niektórzy mówili w związku z tym, że tego typu wypowiedzi urzędników wał jaśniej można potraktować jako zapowiedź już pewny przygotowania czegoś co nazwać można było rabat ją galicyjską rzezią daje chińską krótką od odpowiedzi na powstanie polskiej szlachty urodziły one rzeź czy pomocy waszych poddanych, czyli chłopów, którzy palą po naszej stronie, ale faktem jest, kiedy powstanie się jeszcze nie zaczęło właściwie możemy się opowiedzieć powstanie jeszcze nie zaczęło już 18lutego dochodzi do pierwszych wystąpień łącznie na terenie Galicji no i nie mamy wątpliwości że, pomijając już w czasie nieprzygotowania kwestię, że prawda nie udało się podziali silnej armii bogatego Krakowa lub czterdziestego szóstego roku wprawdzie się zgłosi 6000 ochotników rząd wniesiemy, jakby takie spektakularne sukcesy jak chociażby wyzwolenie Jaworzna, gdzie udało się pozyskać górników jaworznicki, który nie tylko pokonali Austriaków wyzwolili swoje miasto, ale wysłali posiłki do Krakowa, że będą mocniej pozyskał górników Wieliczki, ale to wszystko było nieistotne, bo i tak dla większości tych ochotników brakowało broni było 6000 osób u was 2000 karabinów, więc co to była za prawda siła tak naprawdę realna, która mogła w Dallas o zwycięstwie naprzeciwko regularnych oddziałów wojska Austria w tym okresie innych państw zaborczych to jednak o ostatecznej klęsce dla tych zaufał, że równocześnie wtedy Buchała jeszcze w przeddzień tego wybuchu ruszają chłopi, którzy są mieszanki jakimś sensie inspirowani przez administrację austriacką już w tym momencie podczas dalekich tutaj dla historii spiskowych raczej ruch na swój sposób, bo bym powiedział spontanicznie, który jest obok leżą ci na jej Obamy inspirowany jeszcze w cudzysłowie w tych owadach przez właśnie reprezentantów cesarza Jach chociażby tutaj osoba, która niewątpliwie z tymi wydarzeniami rzezi się będzie wiązała, czyli no starosta Tarnowski Nowek Józef Bran człon wal wstępne no i musimy też wprowadzić na scenę niewątpliwie Jakuba szale panie profesorze pan to kolejna postać tak, bo to wszędzie zagadki no w tym Yakumo szale szalał też waga ile na temat tego czeka napisano i właściwie doniesienia wierzyły najważniejszy punkt jak właściwie to jego życiorys wyglądał różne opinie na jego temat krążyły dla równie niewątpliwy osiemnastego zaczyna się masowa napaści na dwory Szala nie działa w całej dali, bo to też czasami mamy taki obraz Hela lider chłopów 3006. roku to nie tak Vojo on w okolicach Jasła prawda przewrócił to nie wskażę go dokładnie to jest taki ruch punktowy wypowiedział prawa tu ma swoich swoich liderów lokalnych niewątpliwie pod koniec dra w tej chwili wydarzeń rabacji o tym tylko gaz Shella zaczyna się już odróżniać i w jakim sensie prawdach staje się no liderem to za daleko powiedziane, ale człowiekiem, z którym rada ci się zaczyna powstawać prawda o w ten sposób bym powiedział, ale leżą na bardzo Alicji, skąd wiedzieli byśmy dzisiaj dokładnie dokładnie to nie jest tak żony autentycznym liderem, który ma tutaj w ręku wszystkie wątki na terenie całej zawiści rabat ją kieruję to niewątpliwie tonem, który zobowiąże się uwagi jest wciąż zdążyła latami do dziś nie wiadomo czy służył kiedyś Warmii i wiemy, że był na pewno nie pisze jak mu mieszka również na zbyt dobrze być może w tej armia, a auto w jego najnowszej biografii dr Szuber mówił był związany w okresie wojny trzeba się piątego roku wynika, że dzieci, a może zapisów w księgach austriackich osoba podobnie brzmiącym nazwisku by pasowała właśnie do Jakuba heli podobno znalazł się w niewoli francuskiej niewoli uciekł wrócił nawet wcieli się okaleczył, ponieważ okaleczenie eliminowało go w waszej służby chodziło o cięcie parku, które uniemożliwiały prawda strzelanie z broni palnej ten tutaj obciął sobie palce czy żądanie na powrocie wojska czy w ogóle nikt w wojsku nie był, bo takiego filmu dokonał oskarżano o uchwalenie domu ojca o konflikty rodzinne niewątpliwie jak popatrzymy na postać to powiedziałbym tak, że był swoistego rodzaju takim słodkim buntownikiem osobą, która ministrom miła od konfliktów, która gdzieś w tym swoim okresie przed rokiem czterdziestą szóstą wiele takich konfliktów popadała m.in. właścicielem jego rodzinnej wsi smogowych Bogusia strzelić i to niewątpliwie ten silny swoistego rodzaju wzajemnych pretensji oskarżeń o g ukarane gdzieś tam od Walusia oni stoją tak, ale pod kościołem walczą po 1000 rząd te Bogusz owi tak to co stoi to swoistego rodzaju skomplikowaniem dworem uczyniło z niego jednego z liderów właśnie na oko w okolicach Jasła tej gradacji w roku czterdziestym szóstym, a skąd ta trwałość rabacji galicyjskiej to okrucieństwo mogą swoistego rodzaju papieru prymitywnych Lucky bardzo emocjonalnych mogę ją chwilę czy powstała to dla ministra ja jakimś sensie jak atak gospodarzy na pewno było to Austriakom na rękę prawda raczej inaczej, jeżeli osoba złożyli także każdy chłop, który przeprowadzi powstańca zostanie 5 żeńskich, ale który przeprowadzi powstańca okaleczonego to dostanie już 8 części, a ja przywiezie ciało powstańca już zabitego pozostanie Cieśliński metod leczniczych jasna sprawnie wskazywali drogę chłopy w Wilnie bądź prawda zresztą atak na dworzec był ściśle regulowany prawda atakiem na miejsca, które w rozumieniu chłopów była się miejscem konspiracji oczywiście nie zawsze były to miejsca w konspiracji, a ponieważ kolei różne konflikty między wolę ma chłopem istniały to było związane prawda w użytkowaniu gruntów wspólnych itd. powinności no to nie trzeba mu wiele, żeby NATO obecnie benzynę rzucano zniżkę wywołać rzeczywiście wielką eksplozję wkład zresztą sami też wykazywali się inicjatywą walce z powstańcami i też nie mamy wątpliwości, że oddziały powstańcze się chłopu były atakowane są do tego pan tutaj się, że raczej źródła mówią prawdę, chociaż było ich oddziale to strzał Iwańskiego, który szykował się do URE uderzenia na Jasło ich waśnie w dworze tegoż Urbańskiego w Komborni był jak to się mówi szykowany chłopi pan datę Dwór oddział rozbroili prawda tamtędy m.in. dostał się propolski niewoli wydany został autor, jaką już i Jurija Bochnia 1 i emisariuszy przewrotnie czterdziestym szóstym ksiądz Walentyny grzywny, bo także imprezowanie pamiętają o zaangażowaniu duchowieństwa te wszystkie akcje niepodległościowe rwały się oprzeć obiektami ataku znaleźli się krwawo było inaczej kulką w lotach my nie wiemy dokładnie, jaka liczba ofiar w roku czterdziestym szóstym była mówi się, że co najmniej około 1000 takich pewnych nazwisk jest powyżej 500, gdzie mamy stuprocentową pewność rzucą osoby będące ofiarami rabacji w gruncie rzeczy są to o szlacheckiej rodziny tak jak chociażby cała rodzina Boguszów, którą okrutnie pomordowano na polecenie Jakuba Szeli, ale są także poza szlachtą służba dworska oczywiście nazwijmy to warstwa oficjalności Hong także księża, bo w tej liczbie to co najmniej kilkudziesięciu księży, którzy Stali się z racji swojego też zaangażowania patriotycznego ofiarami tego ruchu chłopskiego niektórzy nawet bujną 3000 ofiar, ale to i tak biorąc pod uwagę stopień dewastacji spustoszenia dworów chłopów są liczby pokaźne pamiętajmy, że rabacie wprawdzie nie rozwija się równo na terenie całej Galicji dotyka ona przede wszystkim powiatów tarnowskiego Kochanowskiego nowosądeckiego jasielskiego, ale Karnowskim to jest właściwie zagłada prawie 90% dworów, więc naprawdę ciężko potem za liczba spada właśnie się mówi, że gdzieś koło 500 chcieli szlacheckich zostało debatowano spustoszony na do tradycji tej także literackiej przeszły te obrazy to uprawy chłopów, którzy piłą przysłowiową par Meli oczywiście oszalał przecież trafił za sprawą wesela do tego polskiego pani Marzena Radia tak jak go tylko ziela Upiór, ale zapytam jeszcze 1 wątek panie profesorze, bo nie brać takich głosów historyków, że radiacja była bardzo istotnym wydarzeniem w dziewiętnastowiecznej Europie, bo spowodowała, że na chłopów trzeba było zacząć patrzeć jak na podmiot polityczny, którego interesy też trzeba brać pod uwagę jakoś się z nim liczyć układać co pan na to no pali się w ogóle generalnie sama ja bym wiedział jeszcze przed gradacją świadomość występował zresztą samo to całe powstanie roku wtedy po szóstego to które, gdyby doszło do skutku prawda bez aresztowań itd. może miałoby dużo większą skalę dużo większą wie ono już sobie niosło niesamowicie ważną wartość łączyło po raz pierwszy tak naprawdę ideę wyzwolenia Narodowego Revol uczą jakimś sensie społeczną, bo ta ulica grana, która miała być związana z rewolucyjnym uwłaszczenia chłopów była w ten sposób rewolucją agrarną połączoną z rewolucją na nowo pamiętajmy, że jeszcze w czasie powstania listopadowego zaledwie kilkanaście lat wcześniej nie można się było dogadać co do kwestii tuszowania chłopów dobrach narodowych prawa a gdzie tutaj dodać, że to jest szóstego roku, który mówi się uwłaszczeniu chłopów, bo rozrysowane Primo kraty tych, które czynią słowa pełnoprawnego obywatela jak można by powiedzieć, że jeszcze przed czterdziestym szóstym rokiem ta świadomość, że w określonych kręgach już istniała niewątpliwe można by odnieść to w ogóle do tych niższych warstw społeczeństwa, ale tutaj raczej dopiero rok czterdziesty ósmy przewartościowuje myślenie tych wyższych warstw społeczeństwa ci ludzie będący na dole drabiny społecznej jednak wymagają tego by nie zostawiać samych sobie nad nimi się pochylić pamięta pani nasze rozważania dotyczące roku czterdziestego ósmego we Francji m.in. mówiliśmy też na ten temat, ale niewątpliwie rok czterdziesty szósty nauk tu siano innego tego, że trzeba odrobić bardzo trudną lecie, czyli krótko mówiąc, jeżeli chce się w ogóle myśleć o tym, żeby te masy ludności chłopskiej wciągnąć do walki o Polskę trzeba najpierw ich wykonać olbrzymią pracę edukacyjną, która przyniesie tym warstwą świadomość tego kim są, dlaczego powinny zmierzać jakieś ich interesów to jest wielka lekcja, którą odrobiła ostatecznie można by rzecz Polska inteligencja nowiutki Shofar mówimy w 1920 roku bolszewicy postawili się nad Wisłą Tomasz Głowski paszy, ale kasę tu oczywiście mowa Ano bardziej stanęły dzielnie do obrony, czyli to ja zapytam o drugą stronę tego medalu, bo jednocześnie dosłownie kilka lat wcześniej upowszechniło się w europejskim słownictwie politycznym takie słowo, które doskonale znamy słowo komunizm i ono miało znaczenie pejoratywne utożsamiano komunizm z pragnieniem obalenia tego istniejącego ładu porządku społecznego likwidacja władzy monarszej tak zniesienie prywatnej własności odebrania ziemi szlachcie uwłaszczenia chłopów itd. wszystko to znamy tym powstańcom krakowskim też zarzucano komunizm nie ja się to potem troszkę to jest takie szukanie można by powiedzieć źródeł tego komunizmu polskiego wydarzeniach przeszłości po roku 1405. chętnie odwoływano się do wszystkich radykalnych nurtów społecznych szukają tutaj Genewy w samej idei komunistycznej, która po czterdziestym piątym nadawać na dominować w Polsce budując, gdyby państwo komunistyczne, jakim miał być prawda teoretycznie PRL, ale mam tutaj na poparciu swoich słów list depesze ne samego kanclerza Austrii księcia Metternicha, który pisał o szerokiej komunistycznej konspiracji, która objęła ziemie polskie ta potrzeba NDR są pod tym hasłem koniec ich krwi tak naprawdę rozumiano, bo kąpielą w 40 osób przynosi nam tak naprawdę manifest komunistyczny Karola Marksa tak ram dzieło, ale są zawiera pewny jak to się mówi mali tak naprawdę pochwałę kapitalizmu zapowiedzią tego nieuchronnego upadku i wizją jakiegoś nowego ładu, który w ogóle nie jest sprecyzowany w tym słowie komunizm poza jakimś takim prawa ogólnie stwierdzają każdemu wedle kocie tak naprawdę niewielkiego konkretnie nie pada to musi być tego świadomość nie już nie czy takiej literatury jak bardzo często uliczny jest to mówię to troszkę tak brzmi na każdego radykała można było liczyć, który wypowiadał się przeciwko wiążą porządkowi odrzucał kwestie własności prawda chociażby prawa własności tak stało się to kwestia gruntowny sposób przeorientować zarzucano coś co można by określić galę komunizm, ale to takim rozumieniu to nie jest jakiś program rozbudowany wizja społeczeństwa nowego ładu aż tak daleko posunięta potem powstało to prawda tak dalej w dobie w cudzysłowie oczywiście, choć sali naukowego to musi mieć tego świadomość jest z Castellanim czerwone Brauna, który mówił o burzeniu porządku o tym, że lata musi zapłacić za lata takiego ani nowo traktowania ludu, a tą zapłatą będzie zupełna miałam stosunków własnościowych, którą prowadzi uwłaszczenie na prawda zasadach bezkompromisowych tutaj no to już była powodem do tego by mówić często komunista no to teraz wraca do powstania rząd Narodowy ogłosił manifest do narodu szło to tak nadszedł ostatni moment dziejowy powstrzymać proces upadku polskości, ponieważ w przeciwnym wypadku wnuki nasze przeklinać będą naszej pamięci żeśmy najpiękniejszej krainy ziemi zostawili tylko gruzy pustynie żeśmy lud lud najbiedniejszy do Zwoli okuć w kajdany, że muszą wyznawać obcą wiarę mówić obcym językiem i być niewolnikami gwałcicieli praw swoich no to co obiecywano co zapowiadano w tym manifeście do narodu no to, o czym pani mówi tak naprawdę stworzenia zupełnie nowych wata społeczeństwa demokratycznego, którym żadne ograniczenia stanowe nie będą dotykały jednostki i co najważniejsze prze formowania zupełnie nowym duchu tej kwestii najważniejszej, czyli własności, która tonie będzie tak oczywiście, że my będziemy prawda zabierali to są nie należy nie wiem no do mieszkania Kamiński nie zabieramy itd. ale chłop ziemię, którą uprawia, która formalnie od czasów średniowiecza jest na tzw. zasadzie podzielonej własności, czyli ma właściciela prawnego właściciela użytkowego szare formujemy przyjął właściciela użytkowego odprawą jej właściciela prawnego IT to zapowiada gruntowe Europo, bo pamiętajmy, że Kolska jest dziadowskim kraju rolniczy, więc prawda oznacza to totalną reformę nazwijmy to czy przebudowę społeczną i dalej powstanie panie profesorze walki wielu swoich raczej z zasięgiem Rzeczpospolitą krakowską rzecz jasna okolice Tarnowa na Sanoka 1 bitwa w tym powstanie odbyła się 26lutego pod domem dla powstańców była przegrana oddziałom austriackim pomagali okoliczni chłopi no i teraz właściwie ostatnie akordy tego powstania, czyli procesja do Podgórza prowadzona przez Edwarda Dembowskiego tak okres ten moment, kiedy prawda w tej daliśmy można powiedzieć bardzo głębokiego znowu doprowadził do jego śmierci rzeczywiście 26lutego 18000106. roku na Kraków maszeruje Ludwig von bene DEK, który ma pacyfikować miasto da przeciwko niego wyruszają siły powstańcze no i dzieje się to co jest smutnym bilans wydarzeń od kilku dni, czyli rabat galicyjskiej chłopi nie stają po stronie powstańców tylko stają po stronie Austriaków oddziały powstańców są pokonane do Krakowa zbliżają się jak działa austriackie jest też gen. Colin w pobliżu mówi się też maszerujących na Kraków oddziałach właśnie tych zbuntowanych chłopów no i przerażony prawda Edward Dembowski, gdzie się z nas wierzących w to, że siła wiary ludu i jego wiara idee, które chce temu do zaszczepić prawda musi doprowadzić do sukcesu postanawia na czele takiej procesji o charakterze powiedziałbym narodową religijnej bez broni oczywiście uda się w kierunku ludu w przeciągu albo zasłonę insurekcji mówicie lód z natury rzeczy dobre nie może wybrać innej drogi droga dobra tą drogą dobra jest dola, którą wskazuje Dębowski odbudowa Polski dla Demokratycznej i sprawiedliwych zasadach no i oczywiście kończy się tragedią, ponieważ jak wiemy ta procesja na Podgórzu napotykał działał Jackie, które otwierają oddzielnie jeden z pierwszych zabitych zostaje Edward Dembowski wojska austriackie wkroczyły wkrótce do Krakowa to koniec wolnego miasta Krakowa nie tylko nie tylko austriacki, ponieważ Koltar jest tutaj, że państwa zaborcze nazwała swoje oddziały już działa taka 1marca zażądał zażądał opuszczenia Krakowa przez siły po fazie byka tego kochania za sprawą zresztą Dembowskiego, bo tutaj pamiętają właściwie od tego 2001. 2002. w procesie tam właśnie tych władz po powstania właśnie cały czas walka powstaje rząd narodowa, ale rząd wiesz, kto Hanny rywalizacją między poszczególnymi politykami saperskie 24lutego za sprawą Edwarda Dembowskiego Tychowski obejmuje dyktaturę tam dyktatura są też, że kwestionowana zamach przeciwko niej następuje w ciągu 2 gmin ostatecznie Stryszowski ostanie się na urzędzie dyktatora, ale faktycznie szarą eminencją tych wszystkich wydarzeń jeden z Wardem boskim, kiedy brak 27lutego, kiedy Austriacy Stali się właściwie panami sytuacji no to 1000 skoki 3marca po tym, ultimatum generała kolibra opuszcza na czele tam kilkuset około 1000 powstańców Kraków próbuje się schronić w Prusach za chwilę do Krakowa poza wojskami austriackimi wkraczają także wojska austriackie wkraczają wojska pruskie no i bilans jest taki, że zaczynają się represje zaczynają się aresztowania czynią to zarówno Prusacy Jagi Austriacy jak Rosjanie zresztą pamiętajmy, że w tych zawodach także dochodzi wuja do takiej tu wystąpień tutaj mówią zaś do 3006. roku no trudno nie wspomnieć chociażby o takiej postaci, która bardzo często nazywany jest budzić celem Kaszub, czyli Florian Ceynowa, która pierwszy, który przecież też takie konspiracyjne był zaangażowanej próbuje zdobyć Stargard Gdański atakują poprawki garnizon Maciej Mierzyński, który to akcje zostają konkuruje rozwija w Wielkopolsce czy Pantaleon Potocki, który z kolei próbuje zaatakować garnizon rosyjski przez tak będzie się to skończyć katastrofą moich wprowadza oczywiście fale represji Prusacy są ponad 254 powstańców większość zresztą otrzymuję wyroki, z których kilka wyroki śmierci między muzealnikami włocławskiego inni otrzymują wyroki dożywocia lub 25 lat więzienia im się wszystkim kula, dlatego że niedługo po tych wyrokach następują wydarzenia wiosny ludów, która oczywiście zadecydują o uwolnieniu więzień gole jest w zaborze rosyjskim tutaj krucjaty nam skok z oddziału rzeszowskiego część osób, które po Królestwa polskiego jak walka ma baraki, który po nieudanych próbach wzniecenia powstania w miechowskim przedostanie się do Krakowa potem rada pisowskim tak raku opuści zostanie wydane Rosjanom skazany na Syberię na katorgę na Syberii podobny dialog Polska i Grzegorzewskiego i będę, więc tu nie będzie litości bez skupu będą też postępować Austriacy zresztą pamiętajmy, że ta pacyfikacja Galicji przez Austriaków, a pamiętajmy, że mieli jeszcze Austriacy 1 problem, bo jakimś sensie rabacie chłopka też dla nich zagrożeniem ona się wprawdzie przedzieliła do tego, że sparaliżowaną polskie powstanie, ale z drugiej strony było to pokaże naruszenie ładu społecznego w związku z tym trzeba było pacyfikować rabacji do tego posłużyła wojska austriackie 55 000 żołnierzy austriackich obsadzi łącznie dali kie na osoby takie jak Jakub Szela zostaną prawda najpierw internowali na sposób, a potem przesiedlone tak, żeby postać prawda tak kontrowersyjna nie czuła nikogo oczy nie powodowały dalszej za burzenie wesele wiemy trafi do Bukowiny tam otrzyma dosyć duży nadział ziemi kilkunastu Karowej gospodarstwo tam zresztą kłócą się wpływami austriackimi czy jest zwolniony z podatków trzyma płacić podatki dożyje do początku lat sześćdziesiątych, więc jeszcze ładnych kilkanaście lat, a zamiast ja oczywiście z mitami uszami czy ze wszystkimi działaczami kod tej niepodległości nowymi będą potem postępowali również bezwzględnie jak Prusacy Austriacy wielu z nich trafi do słynnego więzienia, a twierdzy właściwie jak więzienia piwa w Brnie kary śmierci zostaną wywiezione Józefowi Kapuścińskiemu ta chwilowa dziś polskiemu na szubienicę trafi też postać, która ściśle wiąże się z tą akcją Dembowskiego z tą konspiracją krew powstańca i działalnością emisariuszy, czyli Julia albo Hall, który jeszcze zaangażowany w wydarzenia wiosny ludów od września także wiedza zostanie pracom prof. Dariusz Nawrot historyk Instytut historii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach panie profesorze bardzo dziękuję za rozmowa bardzo dziękuję pani bardzo dziękuję państwu dobra państwo również bardzo dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście zapraszam na powrót do przeszłości już za tydzień w poniedziałek tuż po dwudziestej drugiej dobrej nocy do usłyszenia powrót Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: POWRÓT DO PRZESZŁOŚCI

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA