REKLAMA

Wielki zderzacz hadronów po 3-letniej przerwie znowu działa. Na jakie pytania naukowcy będą szukać odpowiedzi?

Poranek Radia TOK FM - Weekend
Data emisji:
2022-05-01 07:20
Prowadzący:
Czas trwania:
18:27 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
przy okazji święta pracy zgodnie z zapowiedzią opowiemy państwu pewnym słynnym naukowym urządzeniu, które do pracy powróciło wielki Zderzacz Hadronów pod Genewą po 3 latach przerwy znów rozpoczął pracę, żeby pomagać fizykom odkrywać najbardziej podstawowe prawa rządzące naszą naturą naszym światem jest z nami teraz dr hab. Paweł Bryk man z Instytutu fizyki jądrowej Polskiej Akademii Nauk także pracujące przy wielkim Zderzaczu Hadronów dzień dobry panie profesorze Rozwiń » dzień dobry pani dzień dobry państwu przypomnijmy czym jest zderzać, bo miał chwile swojej wielkiej sławy, kiedy odkrywał bozon Higgsa potem o nim było rzeczkę cisza chociażby ze względu na te przerwę przypomnijmy czym jest jak jest duży, bo to moloch tak to jest najkrócej mówiąc największe urządzenie badawcze, jakie ludzkość wybudowała to akcelerator przyspieszający protony głównie protony, chociaż również ciężkie jony okresowo nie stanie przyspieszać, który ma 27 km obwodu to jest rządzenie w kształcie niewielkich koła położone pod Genewą na przedmieściach Genewy oddzielną sta ni więcej jest na 100m pod powierzchnią ziemi, gdzie grunt jest już stabilny jest zupełnie bezpieczne i co najważniejsze to jest to, że w tym akcelerator jest w stanie produkować zderzenia protonów w eksperymentach z najwyższą energią, jaka jest dostępna w laboratorium na świecie wielki Zderzacz Hadronów jak mówi miał ten swój moment sławy po znalezieniu bozonu Higgsa przypomnijmy proszę co dało nauce i to wielkie odkrycie nastąpiło już 2 lata po rozpoczęciu działania urządzenia, czyli 2012 roku dokładnie zostało ogłoszone 4lipca 2012 roku za niedługo za 2 miesiące będziemy obchodzić się dziesiątą rocznicę tego ważnego dla nas bardzo wydarzenia w ogóle całego świata nauki i to było odkrycie, które potwierdzało słuszność opisu teoretycznego, jakim obecnie dysponujemy opisu tych najbardziej fundamentalnych zjawisk oddziaływań, które rządzą światem określamy mianem modelu standardowego w tym w tym w tej nazwie mieści się cała teoria całe nasze zrozumienie tego czy rządzi się mikro świat albo inaczej mówiąc, jakie są najbardziej fundamentalne prawa fizyki rządzące światem, gdyby tego odkrycia nie dokonano albo gdyby okazało się, że tej cząstki nie ma tam, gdzie się spodziewano, bo trzeba powiedzieć, że cząstka Higgsa była przewidywana proponowana już 50 lat wcześniej, że eksperymentalnie nie dało się jej wcześniej znaleźć to było bardzo trudne, gdyby się okazało, że jej nie ma to właściwie to wstrząsnęło całym sami podstawami naszego zrozumienia podstaw FIS, dlaczego do odpowiadania na te podstawy fizyki fizykom jest potrzebne właśnie takie urządzenia dzięki ogromnej kołowy przyspiesza czy cząstek są w zasadzie tam odtwarzacze my odtwarzamy warunki, jakie istniały głównie warunki, jakie istniały na bardzo wczesnych etapach istnienia wszechświata to, czego próbujemy się dowiedzieć w ramach fizyki cząstek elementarnych to kompletne obraz czy wszystkie kompletne prawa fizyki, które pozwoliły na ewolucję wszechświata od tzw. wielkiego wybuchu w ciągu tych ostatnich 14 000 000 000 lat do stanu obecnego to te zjawiska fizyczne które, którym świat obecnie się rządzi ten nazwijmy to chłodny świadczyli to co nasz obserwujemy w otaczającym nas w życiu codziennym Emu to jest tylko mały wycinek tych praw fizyki i tej rzeczywistości fizycznej mikro świecie, która rządziła światem na dużo wcześniejszych etapach zaraz po wielkim wybuchu, ale zrozumienie ma kluczowy wpływ na to, żeby wytłumaczyć, dlaczego istnieje a dlaczego Zderzacz nie działał co tam poprawia liście w zdarzać na szczęście nie zepsuł tylko nie my w taki był zresztą przewidziano samego początku cyklu pracy urządzenia, że okresy zbierania danych czy ud nazywamy roku nie rok w szanse na świetnej, które trwają kilka lat taki pierwszy odbył się właśnie w między rokiem 2010 lat 212 potem nastąpiła pierwsza pierwsza przerwa modernizacyjna i znowu akcelerator działał między rokiem 2015 osiemnastym, po czym nastąpiła ta kończąca się w tej chwili przerwa druga i akcelerator rozpocznie działać od no w tej chwili już rozpoczął działanie zbieranie danych fizycznych rozpocznie pewną za kilka miesięcy będzie zbierał przez kolejne 44 lata, po czym nastąpi kolejne zamknięcie kolejna przerwa modernizacyjna, która doprowadzi do znowu po kolejnych 3 latach do wznowienia działania przy dużo dużo dużo większej intensywności wiązek to co się w tej chwili stało to to była modernizacja nie tylko zresztą kompleksu akcelerator owego, ale również eksperymentów, które zbierają dane, która była konieczna ze względu na ten już minione 10 lat działania akceleratora, tudzież eksperymentów 1 słowem sprzęt się starzeje wymaga wymaga napraw i modernizacji to jest jedno, a drugie to były pewne modernizacje, które już prowadzą do do tego dużego przeskoku technologicznego, który nastąpi w czasie następnej modernizacji, za które rozpocznie za 4 lata tamta modernizacja będzie wasze dość rewolucyjna, bo intensywność wiązek z większych niemalże dziesięciokrotnie i w związku z tym po co to jest ta okolica zaraz powiem ale, ale głównie jest to wyzwanie ogromne technologiczne natomiast tym razem nie odnieśliśmy odrobinę Energie akceleratorze nie jest tylko 5% mówię tylko, ale tak naprawdę technologicznie, ponieważ jesteśmy na granicy naszych możliwości to jest oczywiście bardzo trudne i wymagające 5% zwiększyć energię i 13 era Elektra na wolta, czyli milionów milionów elektronowoltów energii zderzenia do 13 kropkę 6, a i ten akcelerator był projektowany na do energii przewagi 14 TLK na walkę, w której osiągniemy ten najprawdopodobniej właśnie po tej po tej kolejnej modernizacji, czyli prawdopodobnie około roku 2020 ósmy co w zasadzie znaczy to 144 electro nowotwór pan mówił o tym, że takie odtwarzanie warunków na początku istnienia wszechświata, ale to znaczy, że na początku, czyli 1000 lat po wielkim wybuchu 100 lat czy dnia 2 minuty na nie to są kasą to są sekundy i albo ułamki sekund po wielkim wybuchu chodzi o ogromne gęstości energii które, które są dostępne na właśnie tylko w tej chwili ich tak sztucznych warunkach, jakie możemy wytworzyć w laboratorium na jakie pytania jest nadzieja, że wielki Zderzacz odpowie Fed w tym cyklu pracy myślę, że w tym cyklu pracy my z próbujemy potwierdzić głównie będziemy kupować dokończyć program weryfikacji albo naszej uczenia się o własnościach cząstki Higgsa, która jest, która była cały czas jest no tak innym centralnym punktem zainteresowania nas naukowcy, bo tak naprawdę otwarła cały nowy rozdziałów w badaniu fizyki cząstek to trochę tak jak w krycie fal grawitacyjnych otwarło cały nowy rozdział w badaniu kosmosu umie i myślę, że będziemy się starać jeszcze lepiej i zrozumieć ten cząstkę sprawdzić przede wszystkim czy ona czy wszystkie własności są zgodne z tym co przewiduje, że model standardowy cząstek elementarnych, a jeżeli nie to oczywiście tak by było tym ciekawsze by świadczyło o tym, że tzw. nowa fizyka czy fizyka wykraczająca poza nasze obecne obecne opis jest nie tuż za rogiem to znaczy, że jesteśmy w stanie ją już namacalnie obserwować są ex i ja wspomniałem o tym, że w tej chwili Expo jak generator będzie pracował tylko nieco wyższą energię, ale ze sporo większą intensywnością i te wielkie eksperymenty tak jak Atlas CMS zbiorą więcej danych w ciągu tego okresu niż niż zebrały dotąd w ciągu 2 poprzednich, a na przyparty Echa tzw. eksperyment LHC, który jest pani bardziej wyspecjalizowanym od tamtych 2 zbierze jak wielokrotnie więcej niż niż zebrał dotąd więcej opcji głównie modernizacji samego samego eksperymentu tenże eksperyment Hasebe specjalizuje się w badaniu zjawisk rzadkich i bardzo precyzyjnych pomiarach to jest alternatywa dla bezpośredniego poszukiwania nowych zjawisk nowych cząstek tak jak np. to było w przypadku odkrycia cząstki Higgsa myśmy po prostu zaobserwowali natomiast drugą metodą poszukiwania nowej fizyki jest jest poszukiwanie od odstępstw bardzo precyzyjnych pomiarach odstępstw od przewidywań obecnego modelu MII tutaj bardzo duże pole do popisu ma właśnie przypadek eksperyment ECB, więc metody są 2 albo możemy zwiększać się z Energie i w ten sposób sięgać bezpośrednio dalej to znaczy być w stanie wyprodukować cząstki jeszcze bardziej egzotyczne niż niż te, które znamy albo możemy zwiększać intensywność i zwiększać swoją szansę krótko na krótko mówiąc, żeby zaobserwować coś bardzo bardzo rzadkiego będąc wewnętrznego, bo te 2 te 2 drogi te 2 metody się uzupełniają i pewnie państwo wiedzą, że wg fizyków skład wszechświata strzelenie tajemnicze, bo ta zwykła materia, z której się składamy gwiazdy i wszystko to stan niecałe 5% wszechświata 20 ponad 26 ma być ciemna materia reszta ciemna energia mniejsze zapytać czy wielki Zderzacz Hadronów coś nam opowie o ciemnej materii, ponieważ takie pytania też są zadawane oczywiście oczywiście ta ciemna materia to jest właśnie domena tej nowej fizyki, której mówię to jest jeden z bardzo ciekawych aspektów pytań właśnie, które sobie zadajemy drugim takim bardzo fundamentalnym to jest to dlaczego w ogóle wszechświat istnieje to znaczy, dlaczego składa materii a, a nie widzimy antymaterii wiemy, że wg wszelkich znanych nam praw przyrody wielkim wybuchu musiało postać się w równej ilości materia antymateria natomiast dziś wszechświat składa się tylko materii i to i pozostaje cały czas zagadką właśnie eksperyment LHC będzie m.in. tym problemem się wnikliwie zajmuje natomiast ciemna materia jest jest rzeczywiście również faktem, który zez zastał potwierdzony różnymi metodami badania Kosma kosmosu przy molo licznie i natomiast fizyka cząstek próbuje znaleźć kandydata na ten ciemna materie wiemy, że nie może być żadna cząstka którą, którą znamy dotąd, ponieważ nie jesteśmy w stanie i wykryć, a wszystkie cząstki które, które znamy, które tworzą właśnie model standardowy no obserwujemy laboratorium, a jest to o tyle niepokojące, że wg fizyków ciemna materia nie jest gdzieś tam daleko są jakieś inne galaktyki tylko ona jest wszędzie ona ją jako państwo jest wszędzie ona wypełnia tak w ogóle nie tylko naszą galaktykę ale, ale wszystkie galaktyki właśnie zmienia ich mechanikę stąd m.in. wiemy o istnieniu tutaj mogę jako ciekawostkę powiedzieć, że oprócz tych wielkich eksperymentów 4 na Alasce, które oczywiście szukają nowej fizyki np. cząstek egzotycznych ciężkich cząstek, które mogłyby potencjalnie stanowić źródło ciemnej materii to w tej chwili właśnie w tym trzecim okresie działania race będzie pracował dodatkowo eksperyment, który zna tej ser jest zupełnie nowym eksperymentem położonym niedaleko od eksperymentu Atlas, gdyby wzdłuż wioski paręset metrów jego zadaniem będzie poszukiwanie egzotycznych bardzo słabo oddziałujących, czyli dokładnie takich jak te, które prawdopodobnie twarzą ciemną materię cząstek, które mogą powstać w zderzeniach związek czy proponowana LHC w wielkim Zderzaczu Hadronów natomiast te eksperymenty, które standardowo badają badające zderzenia nie mają możliwości i rejestracji natomiast eksperyment jest położony dużo dużo dalej kilkaset metrów i odizolowany od eksperymentu przez znowu kilkaset metrów skał i betonu byłby w stanie potencjalnie zaufa co czarować tego typu cząstki, jeżeli one są produkowane w tego typu zdarzeniach i musimy to nie jest w Rosji czy niema niema niema niema znaczy jest jest bardzo dobrze odizolowany w związku z tym po prostu nie nie zagraża mu tło, które nie, które normalnie z pobliżu miejsca zderzenia występuje duże miasto bardzo nowy koncept tu trzeba powiedzieć, że bardzo duży wkład ten eksperyment mają grupy warszawskie Narodowego centrum badań jądra i trzymamy kciuki za nowe ekscytujące odkrycia dr hab. Paweł Bryk z Instytutu fizyki jądrowej Polskiej Akademii Nauk był z nami dziękujemy serdecznie życzymy spokojnej niedzieli siódma 39 z KRUS informacje, a potem porozmawiamy o postrzeganie niepełnosprawności w kulturze zapraszam państwa Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: PORANEK RADIA TOK FM - WEEKEND - ANNA PIEKUTOWSKA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA