REKLAMA

O atlasie szesnastowiecznej Polski. Prace nad nim trwały od ponad wieku

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2022-05-10 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
54:06 min.
Udostępnij:

Po co powstał "Atlas historyczny Polski. Mapy szczegółowe XVI wieku"? Czego można się z niego dowiedzieć? Jak wyglądały prace nad nim? Dlaczego to dzieło nie tylko dla koneserów?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia to dobry wieczór we wtorek dziesiątego Maria kłaniają się państwo także Małgorzata Łuczyńska wydawczyni Kacper Gondek realizator wtorki to czas na historię Polski dziś audycja będzie nietypowa nie przedstawił ani 1 zdarzenia z przeszłości ani będzie to radiowa biografia nie wie zasłużonego rodak będzie natomiast o mapach i to 16 wiecznej Polski ktoś powiedział szalały rozmawiać o mapach w radiu mapy trzeba oglądać studiować analizować Rozwiń » Otóż to ja oszalałem, ale w pozytywnym tego słowa znaczeniu szalało kilka pokoleń znakomitych polskich historyków kartografów, którzy w zasadzie od końca dziewiętnastego wieku realizowali niezwykły projekt w końcu lutego tego roku zakończono serię pt. Atlas historyczny Polski mapy szczegółowe szesnastego wieku czemu takie ważne co nam dzisiaj opracowanie ma ziem polskich Korony z drugiej połowy szesnastego wieku w skali 1 do 250 000 czy to ważne byśmy poznali dzięki nim ponad 25 000 miejscowości z ówczesną ich nazwą przynależnością własnościowe administracyjną kościelną z określeniem wielkości statusu prawnego funkcji okazuje się, że to ważny i ciekawe nie tylko dla fachowców badaczy historii sprzed ponad 400 lat, ale dla każdego z nas najnowocześniejsze narzędzia interaktywności dzięki zdobyciu internetu pozwalają nam wybrać podróż do przyszłości naszego miasta wsi czy miejsca pochodzenia naszych przodków to podróż naprawdę fascynująca piszą twórcy projektu sama geografia historyczna to jedna z atrakcyjniejszych gałęzie historii z punktu widzenia społeczeństwa i nauki Obywatelskiej pozwala bowiem spojrzeć w przeszłość na mapę z perspektywy historii lokalnej regionalnej poszukiwań genealogicznych czy mikro historii o tej trwającej ponad 100 lat inicjatywie i własnej historii prosi o efektach pracy wielu pokoleń cierpliwy badaczy opowiedzą dziś jak pan prof. Marek słoń kierownik projektu Atlas historyczny Polski z Instytutu historii Polskiej Akademii Nauk pan dr Tomasz Konecki kierownik zakładu atlasu historycznego także Instytut historii Polskiej Akademii Nauk Noto zaczynamy Maciej Zakrocki przedstawia Sojusz z nami panowie pan prof. Marek słoń kierownik projektu Atlas historyczny Polski Instytut historii Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór pan dr Tomasz Konecki kierownik zakładu atlasu historycznego też Instytut historii polskiej Akademii dało też dobry wieczór dobry wieczór najpierw wyjaśnimy bojowców słowie wstępnym audycji próbowałem oczywiście swoimi słowami, bo po dokumentacji BOR po rozmowie z panami powiedzieć kilka słów o tym projekcie ale gdyby jednak panowie z próbowali właśnie być, o czym dzisiaj będziemy rozmawiać co co takiego jest w tej chwili dostępne i czemu może służyć może znacznie od pana profesora moment jest o tyle szczególne, że teraz udało się zakończyć te przedsięwzięcie, które jest zapowiedziano sformułowano 140 lat temu, a w obecnej postaci było konsekwentnie realizowane przez wieloosobowy zespół przez 70 dla no ale co to jest oczywiście będziemy mówić o genezie i o tym już jak to powstawały ale, ale tym czym jest tam mapa albo może mapy albo na czym polega jej niezwykłość i dlaczego akurat zajmuj zajęli się panowie i przed wami inni naukowcy z mapą ziem polskich Korony drugiej połowy szesnastego winy tutaj o przede wszystkim omal nie mówimy tutaj o atlasie o klasie, który składa się z mapy, ale składa się też z uzupełniającym go tekstu komentarza jest mapa tak jak powiedział pan redaktor, która pokazuje ziemie polskie Korony z szesnastym wieku w bardzo szczegółowej dokładnej skali mianowicie pokazuje wszystkie znane wtedy w miejscowości nawet każdą najmniejszą wieś to jest projekt, który był 25 000 dokładnie tak około 25 000 miejscowości tt, gdybym zajrzał do naszej bazy danych, którą mamy pewnie bym mógł szybko zweryfikować, ale możemy się od tego powstrzymać natomiast jest projekt rzeczywiście, który no nie ma precedensu ani w Polskiej historiografii ani europejskiej ani nawet nawet światowej, o czym myślę, że będziemy zaraz jeszcze rozmawiać o tobie będzie jeszcze przekornie, że tak naprawdę to jest sprawa drugorzędna, że to jest ma pani ad chodziło od 2 rzeczy w tej takiej genialnej futurystycznych trwającej czasem myśli Stanisława Smolik po pierwsze, żeby zobaczyć cały oraz Morki, czyli to był Polski historyk związany zawodowo w zasadzie przestały przez większość życia niestety Jagiellońskim, który na pierwszym zjeździe historyków polskich w Krakowie 1800 osiemdziesiątym roku ogłosił taki referat o pracach przygotowawczych atlasu historycznego i powiedział, że trzeba zrobić taki Atlas polskich i Polski w drugiej połowie szesnastego wieku być zagrożona każda wieś informacją kogo należała, jaki to był powiat sądowy jakich ordynacji kościelnej należą cały ten program od opowiedział wtedy 140 raptem po Stanisław Smolka też jedna z najwybitniejszych w ogóle polskich historyków jakiś jakich mieliśmy i wracając tej do tej, aby pierwotnym chciał on chciał, żeby można było zrekonstruować cały kraj w sposób szczegółowy i w jego myśli to miał być przede wszystkim ma ostatecznie też się rozwinęło także to była można powiedzieć od początku swego rodzaju baza dana lista miejscowości z informacjami o nich poza tym przedstawiony plastycznie dwuwymiarową w postaci karty graficznej, ale temu jeszcze towarzyszyła opowieść, skąd my wiemy o tym, że to było tak i trochę też taką refleksją generalizując chcą pokazującą ten ten krajobraz cały cywilizacyjny Polski wtedy zresztą słowami poszczególne zagadnienia były było powiedziane to bus 1 rzecz tej tej idei druga miała być pomoc to generalnie rzecz biorąc badań historycznych refleksji przeszłością chodziło o to, żeby badać myślał przestrzeni, żeby miał możliwość odniesienia swoich pomysłów do przestrzeni od razu, żeby wiedział jak one są tam w umocowane i analizował ze świadomością przestrzenną i później wyniki również mógł by formułować osadzając w przestrzeni coś takiego ten zwrot ku przestrzeni generalnie historiografii nastąpił dobry 100 lat później miast są Smółka tę ideę może wiedzieć nakreślił i rozpoczął jej realizację o wiek wcześniej niż światowa seria myślę, że jeszcze będziemy mieli szansę tym powiedzieć, ale sądzę, że możliwe jest tak naprawdę dopiero teraz jesteśmy w stanie tę ideę Stanisława marki zrealizować przy użyciu baz danych przy użyciu narzędzi cyfrowych którymi historycy coraz częściej się posługują wykorzystywano je w swoich pracach w swoich analizach, gdyż tak jak powiedział pan poseł Sławomir Stanisława marki było to, żeby i czy idea Stanisława z Polski, bo to, aby historyk mógł przy swoich analizach czy kwerendy źródłowej przy czytaniu źródeł wziąć mapę, która będzie pokazywała tę rzeczywistość, która w, które źródła, bo jeżeli historyk wziąłby mapę współczesną wtedy współczesną no to wielu miejscowości szesnastowieczny by nie miał albo wiele miejscowości miałoby zupełnie inne nazwy nie mówiąc już o ich przynależności do różnych jednostek administracyjnych czy czy czy kościelnych, a taka mafia miała być po prostu podstawą pracy historyka i dzisiaj ona jest podstawą pracy historyka, ale nie tylko w formie takiej papierowej analogowej tradycyjnej, ale też, a może i powoli przede wszystkim w formie właśnie cyfrowych baz danych warstw danych przestrzennych panie doktorze, ale może pan króciutko opisać w takim razie jak ta mapa wygląda, gdzie można znaleźć i jak z niej korzystać osoby nie naukowcy i tylko np. ci, którzy próbują po prostu to jest bardzo modne w ostatnim czasie szukamy swoich przodków rysujemy drzewa genealogiczne czy zwykli ludzie mogą skorzystać z tej ma tak oczywiście szczególnie w ostatnich latach myśleliśmy nie tylko o tak specjalistycznym odbiorcy profesjonaliście historyku geografie, ale też tak jak pan redaktor powiedział zwykłych ludziach i po pierwsze a Atlas ukazywał się w tomach każdy tom no mniej więcej odpowiada dawnemu staropolskim województwo na IT one dostępne są w bibliotekach nie tylko naukowych jak sądzę, ale także także takich mniejszych, więc po pierwsze, zwykły użytkownik może sięgnąć do jak najbardziej analogowej papierowej publikacji, a no po prostu sobie sprawdzić swoją wtedy sławie miejscowość, ale zwykły użytkownik może także wejść na stronę internetową, a atlasy fundusz ewentualnie po prostu na stronę internetową Instytutu tam znajdzie odpowiednie przekierowania, a i wówczas może też z tymi danymi się zapoznać zarówno w formie takich mat cyfrowych, ale przygotowanych do druku takich interaktywnych, ale także map cyfrowych czy baz danych przestrzennych, gdzie może wyszukać miejscowości, gdzie może sprawdzić, jaka była własności, kto był właścicielem tej miejscowości czy to była mała wieś czy to była większa jeszcze to było miasteczko czy pełnią jakieś silnie funkcje administracyjne funkcje kościelne, a wreszcie, jaka była nazwa tej miejscowości, bo mówimy tutaj nazwać 16 wiecznych, a ani nazwach nie tak nieraz wag współczesnych natomiast wiele z wielu z tych kwestii które, a ten ze spraw, które można oglądać na na mapie czy w klasie wynika z tego, jaka jest w ogóle koncepcja atlasu, jaką został czy był przygotowywany, a to, gdy proszę pamiętać, że to jest historia ostatnich 140 lat no to jeszcze muszę zapytać pana profesora, bo to pewnie niektórzy zastanawiają, dlaczego akurat, gdy ten szesnasty wielki to druga połowa przecież od tego czasu ziemie polskie ja już pomijam, że na wiele lat w ogóle właśnie jak się mówi zawsze w szkole z mapy Polska zniknęła oczywiście to jest symboliczne określenie, bo przecież ziemie były takie miejscowości były ludzie tam mieszkali ale dlaczego akurat ta dlaczego, dlaczego tyle lat poświęcono na stworzenie mapy akurat drugiej połowy szesnastego wieku czy to jest jakiś specjalny punkt odniesienia dla lat dlaczego, dlaczego to było jej najważniejsza nie wiem siedemnastego albo 18 znaczy to od odpowiedź składa się takich 2 części po pierwsze, dlatego, że tej mapy nie był dla okresów późniejszych osiemnastego dziewiętnastego wieku to mamy mapy tych czasów dostatecznie dokładne, żeby taki obraz jaki, jakim mówimy, czyli mieć każdą miejscowość kształty rolę w tym czasie status może po prostu zobaczyć na ms już dla dla dla wieku siedemnastego szesnastego i dawniejszych takiej mapy nie ma i dopiero należało ją stworzyć zupełnie innych źródeł, które nie miały charakteru kartograficznego z drugiej strony nie dało się nie da się nadal robić mapy dla okresu jeszcze wcześniejszego, ponieważ nie ma źródeł to było to jest pierwszy taki moment kie, kiedy w zasadzie każdej miejscowości możemy zebrać jakieś dane czy to ze źródeł podatkowych czy wizytacji kościelnych częściowo z takich jak w inwentarzu zwany lustracja dóbr Królewskich po prostu dlatego możemy rzeczywiście powiedzieć, że chwyciliśmy niemal każdą osady może się zdarzyć jakaś wyjątkowej sytuacji, która umknęła, ale zupełnie wyjątkowo krajobraz zasadniczy jest kompletnie nawet dla pierwszej połowy szesnastego wieku to nie byłoby możliwe, ponieważ żadne źródła nie odnotowują nawet nas wszystkich miejscu ja bym dodał jeszcze tak czy mogę, że w zasadzie ten szesnasty wielkie inwestycje szczęśliwy, bo wówczas te podziały administracyjne podziały terytorialne w Polsce Kukiz, ale Polski się już ukształtowały w zasadzie do rozbiorów z niewielkimi tylko zmianami podział na powiaty, bo wtedy też mieliśmy powiaty podział na powiaty w zasadzie został taki jak był koniec wieku szesnastego podział na województwa zmienił się niewiele, bo jedno województwo przybyła województwo gnieźnieńskiej, które nam na klasie 16 wiecznym nie mamy, bo wtedy nie było, więc nasz Atlas mówi nasz Atlas on w zasadzie w wielu kwestiach jest też dosyć aktualny do w zasadzie do końca epoki staropolskiej, a z kolei stanowi dobry punkt wyjścia, a do badań nad epoka wcześniejszymi, więc nad początkiem szesnastego wieku, ale też nad średniowieczem, a punkt wyjścia taki do badań retro agresywnych, czyli do wykorzystywania, a klasy 16 wiecznego jako pkt 0 i później cofania się za pomocą różnych źródeł i w przeszłość od Gdańska profesorowi głos tylko chciałem właśnie zapytać, bo w takim artykule i który czytałem na temat tego projektu i i się na temat genezy tego projektu aktu w artykule pana Henryka Rutkowskiego pojawi się taka informacja, że Stanisława Polkę zainspirowała inicjatywa Adolfa Pawińskiego Aleksandra Jabłonowskiego, którzy postanowili wydać wybrano rejestr poborowy, czyli rejestr podatku nadzwyczajnego uchwalanego przez Sejm przede wszystkim na cele wojenne i zwanego poborem wydawcy podzielili się zadaniami odpowiednio do 2 głównych części etnicznych dawnej Polski Adolf Pawiński wziął dział ziem rdzennie polskich Piastowskich Aleksander Jabłonowski ziemie ruskie Korony, dlaczego przywołuję ten cytat, bo znowu jesteś taki naturalny dla dla dla laika pytanie jak można było określić właśnie, które to są ziemie przecież wiemy, że w przeszłości na szczególnie tej tej właśnie dawniejszej powiedzmy od czasu drugiej wojnie światowej i mamy wyobrażenie dni granice w jakim sensie są niezmienne, ale tam tych czasach to się ciągle zmieniało i czy można zatem przyjąć rzeczywiście w tej drugiej połowy szesnastego wieku mamy jakiś Constans i że ta mapa ona rzeczywiście obejmuje właśnie ziemie rdzennie polskie Piastowskie w ogóle jest przepraszam, że tak mówię trochę krytycznie i ryzykowne stwierdzenie co powiedzenie polskiej Piastowskie albo ziemie ruskie skoro tu swój dom, żeby to było względnie stabilnej daje się określić przykład w ramach lata też opisywaliśmy też dokładnie granicą zachodnią da, ale za wszystkie granice państwowe Korony tam, gdzie nie czekaliśmy ludzkimi oraz tych dojdę i były tam wątpliwości, odnosząc się do konkretnych miejscowości czasem były próby, żeby tak powiem wykarczować las takiej strony tutaj płacić, żeby jakąś 1 wioskę przeczą natomiast generalnie rzecz biorąc to Polska granica zachodnia była bardzo stabilna przez te wieki wschodnia w znacznie mniejszym stopniu jest w ogóle tam nie dałoby się tego z opcji natomiast tutaj Północna Południowa to był rzeczywiście KONS natomiast druga sprawa tutaj od Wschodu miał być granice etniczna i ona również de mało się dosyć dokładnie prześledzi się w dwudziestym wieku może było dosyć precyzyjnie powiedzieć, która wioska ruska, której Polska reszta to, aby kolonizacja Polska na na kresach jeszcze wtedy szesnastym wieku nie przybrała takiej skali, żeby można było mówić o polonizacji czy takie zachwianie większości Ruskiej tych województwach szukaj pierwsze województwa to był województwo ruskie po prostu to było dosyć jasno tutaj też te granice w dużej mierze Administracyjny wewnętrzne pokrywały się z jakim etnicznym to nie było nigdy problemem, żeby tę ograniczone jak chce jeszcze wrócić do początku pytania pana redaktora to znaczy powrócić do Pańskiego i Jabłonowskiego, bo warto zauważyć, że prace te, o których pan redaktor wspomniała one się zakończyły bardzo konkretnymi wynikami to znaczy na początku dwudziestego wieku powstała po to, Atlas czy też ma pan ziem ruskich Korony na około 1600 roku właśnie autorstwa Jabłonowskiego, czyli taki Atlas historyczny w zasadzie zupełnie odmienny jeszcze wtedy od tego który, który przyjęliśmy później jako jako koncepcję ani mnie jednak on jest oraz te jest 1 sprawa natomiast dla ziem tych właśnie etnicznie polskich, a Adolf Pawiński wydał właśnie rejestr poborowy, czyli bez PiS podatku nadzwyczajnego, a które dla nas dla geografów historycznych mają o tyle dużą wartość, że one po prostu rejestrują miejscowości nowe rejestry miejscowości, a często też podają przynależność parafialną, która nie do końca się zawsze zgadzać z rzeczywistością dlatego historia zawsze bierze pod uwagę więcej niż tylko jedno źródło, niemniej jednak jest to absolutnie podstawowa, a dawka informacji podstawowe źródła, a do naszych prac przy czym jeszcze kończąc Pawiński wydało nie wszystkie rejestry poborowych, bo to wtedy byłoby niemożliwe dlatego jest było dużo, a wydał wydał wybrane natomiast był to była już jakaś podstawa do badań historycznych geograficznych to jest, żeby zamknąć historię tego projektu pojawiło się właśnie do nazwiska inicjatora jak pan mówił Stanisław Molski z uniwersytetu Jagiellońskiego przed chwilą doszły te nazwiska panów Pawlickiego Jabłonowskiego może byłoby dobrze zamykają właśnie historię projektu pana zdaniem wspomnieć jeszcze jakich momentach może najpierw wspomnę jeszcze 1 osobie, której nazwisko również tutaj padło jeszcze Henryka Rutkowskiego, który dołączył do zespołu klasowego roku 900 pięćdziesiątym trzeci ten zespół był tworzony i do teraz jest typem aktywnym członkiem zespołu nie jest etatowym pracownikiem lub przez krótki okres też jego szefem bez ostatni tekst jest taka historia atlasu to przekazami 2 tygodnie temu brał udział w pracach redakcyjnych do ostatniego tomu włącznie, czyli znowu jest patrzy miesiąc temu jest tak, aby podporą jest faktycznym redaktorem serii aż do teraz czy cała seria obecnym kształcie powstała przy takim wybitnym udziale co więcej on jest można powiedzieć w pewnym sensie autorem tej koncepcji, która została zrealizowana on przekonał historyków zgromadzonych na takiej naradzie co dalej atlasem w roku 1964 i swoim referatem w jakim kierunku iść i to zostało zrealizowane to jest też niezwykłość 4 powiązania to projekt w tak długim czasie z 1 osobą, która cały czas pełni praw centralną to świetnie może teraz byśmy spróbowali słuchaczom wyjaśni dziś jak się i jak powstawał ten ten ten Atlas czy to jest tylko sama praca ona właśnie z dawniejszych dokumentach dawniejszych materiałach na tym wszystkim co robili jeśli można tak być protoplaści tego projektu a w jakim stopniu to była taka praca współcześnie robiona przez państwa zez oddam głos z hektarowi panu Suskiemu ale by to zawsze było połączenie pracy materiałem zabytkami źródłami z tej epoki czy drugiej połowy szesnastego wieku z materiałami współczesnymi, ale połączone refleksję krytyczną zachowaniem warsztatu historyka z danej epoki i o tym pomieszaniu być pomieszaniem by wiedzieć, jakim i 8 z harmonijnym połączeniu danych z odległych wieków najnowocześniejszych metod może lepiej powiem, choć po tak to prawda w 2 klasie czy dysk bardzo dobre pytanie jak jak się robi taki Atlas, bo przystępując do pracy my jako historycy jako geografowie historyczni mocno mamy pewne źródła tak pewne źródła danych źródło informacji w naszym przypadku, jeżeli mówimy tutaj o czasie szesnastego wieku no to już pan profesor słania tym wspomniał, ale warto powiedzieć głośno, że my robimy Atlas nie mając mapy, bo dla okresu szesnastego wieku, a tak naprawdę dla siedemnastego, a nawet dla dużej części osiemnastego wieku, a nie było jeszcze MAK ogólno geograficznych czy też topograficznych na tyle dokładnych na tyle szczegółowych, że mogłyby służyć jako źródło danych jako źródło informacji np. o położeniu miejscowości albo o jej nazwie, bo mapy, które wtedy opracowywano byłym pamiętam w Plazie dosyć ogólnymi, a często tylko pozornie reprezentującymi rzeczywistość raczej pokazywało pewne wyobrażenie o tej o tej rzeczywistości dlatego też z konieczności głównym źródłem danych do klasy głównym źródłem naszej wiedzy o miejscowościach o podziałach administracyjnych są źródła pisane, a tutaj też część z nich już wymieniliśmy mianowicie przede wszystkim sam wspomniany rejestr poborowy, czyli spisy te spisy podatku, które zawierają listę miejscowości akty, które z, których opłacany był z wypłacanych był podatek, ale nie można tego liczba zresztą jak żadnego źródła historycznego nie można traktować go bezkrytycznie, bo oszukiwanie na podatkach nie jest domeną wyłącznie współczesną rację, ale wówczas też były np. osady, które znikały, a pojawiają się w 1 spisie z 1 roku, a w kolejnym spisie nie było tej osady albo przez błonę same, że została spalona, a na ich tez pytanie czy rzeczywiście stan spalona czy też po prostu ktoś chciał uniknąć płacenia podatku dlatego też analizujemy nie tylko jeden z PiS ale, ale wiele tu tak to jest pierwsza nasza główne źródło drugim głównym źródłem są też wspomniany wcześniej wizytacje kościelne, więc takie inwentarza czy inwentaryzacje które, a przeprowadzali duchowni katolicy, a które po prostu opisywały dobra dobra kościelne innym źródłem są takie inwentarza dla dóbr Królewskich za lustrację, które też dosyć szczegółowo niekiedy, a opisywały to czy to co miał król tak czym czym dysponował a, ale także wspomagaliśmy się oczywiście różne literaturą tak, bo nie operujemy w próżni, a i wiele też zostało wcześniej napisane na temat obszaru który, który badaliśmy czy może tutaj wejdzie trochę słowo doktorowi 2 czy takie uzupełnienie nabyte wizytacje były cenne relacje ekonomiczne nie tylko ze względu na rejestrację dóbr kościelnych należących do kościoła, ale i większości przypadków tam były takie z wpisy wszystkich wsi należących do danej parafii w związku z tym tam można generalnie można było znaleźć pełną listę miejscowości przy tak najważniejszy element mapy, a z podatków były pewne kategorie były zwolnione folwarki nie płaciły nowe się nie płaciły albo czasem udało się zapłacić, mimo że istniały i więc te z PiS właśnie osad należących do parafii często były uzupełnieniem i druga rzecz to jest taka, że informacja miejscowości właśnie z tych źródeł ma natomiast i większy problem jest takimi formami powierzchniowymi co było między tym miejscowościach nie pokazujemy mapy złożonej z samych punktów tylko w kontekście terenu jak i jaki był i np. rzeźbę terenu pokazujemy na podstawie współczesnych punktowo czasem można skorygować z kopalni odkrywkowej to może nie było nie byłby kopiec Kościuszki to może pan później na to są pewne wyjątki po prostu rzeźba terenu i jest od tamtego czasu niezmienne można po prostu brać 3 ma aktualnych i przez długi czas były mapy wojskowego Instytutu geograficznego ostatni już po prostu bierzemy cyfrowe modele przestrzenne bezpośrednie to stosujemy my taką ważną warstwą było otoczenie może być przyrodnicze osadnictwa znaczy po pierwsze, zasięg lasów, a po drugie, stan wód i tutaj może powiedzieć ile przy ośrodku lasów to wszyscy zapewne wiedzą, że zasięg lasów zmieniał, choć niekoniecznie nie musiało być także, że wtedy znacznie większy potrzebowały zmiany w obie strony i druga rzecz to wody tutaj jest może też wiadomość mnie pełna muszę bardzo zmieniało to zarówno bieg, że zasięg jest wręcz istnienie jezior to są rzeczy, które w przeciągu kilkuset lat już podlegały istotnym zmianom i tych warstw treści nie dało się wyciągnąć w sposób kompleksowy ze źródeł pisanych wniosku z tym trzeba było się do najstarszych ma były to mapy z przełomu osiemnastego dziewiętnastego wieku w związku z tym Toma, który konstruujemy jestem trochę kanapką stać, żeby na na samym na samym dole jest powierzchnia, która jest dwudziestą wieczna i prawdopodobnie nosi się do okresu wcześniejszego prochy na NATO są nałożone lasy wody, które są z końca osiemnastego wieku, a na to jak pies są podstawiane w miejscowości, które rzeczywiście możemy potwierdzić, że istniały szesnastym wieku miały taką nazwę status itd. jeszcze są nitki łączące te punkty, czyli drogi tu jest pomieszane, bo istnienie tych dróg możemy rekonstruować na podstawie źródeł natomiast ich dokładny przebieg jeśli hipotetyczny, toteż zazwyczaj bierzemy ma 18 wiecznych i i tak rysujemy przebiega punkty węzłowe są potwierdzone epoki wcześnie, ale panie profesorze z tego mam wnioskować, że to jest tylko właśnie praca Gabinetowa, że tak powiem na na na starych mapach na różnego rodzaju dokumentach, bo dziś taką informację spotkałem, że do próbowali szczerze, że tak zrobić wizje lokalne na niego próbowaliśmy zrobiliśmy tak wiem wcześniej tą ideą byłoby zobaczenie tej przestrzeni kraju całej cywilizacji, gdyby siusiu sieć osadnicza to jest pewna tak jakby wielka wielka całość jaką, którzy ze sobą, więc starać się, że je poznać również w ten sposób, żeby tej ziemi dotknąć czy te staną problem, jakim jak jak jak to zrobić jeszcze przy badaniu województwa krakowskiego nota bene rządu trzeba pojechać samochodem, żeby objechać najwięcej miejscowości, więc te miejscowości zespół zobaczył, ale w zasadzie nic nic pomiędzy nimi, więc 0202. pomysłem, który okazał się bardziej efektywny pojazd rowerami i badając czymś Wielkopolskę odbyliśmy takich 6 objazdów później Podlasie i Kujawy w sumie na każdy za każdym razem to było kilkaset kilometrów kilkadziesiąt czesne 100 kilkadziesiąt miejscowości niemal wszystkie miasta ówczesny niemal wszystkie zabytki, które zachowały się z tamtej epoki i to było niezwykłe doświadczenie po pierwsze, dlatego, że po takim jak objaśnia żeśmy przez czysty dzień by zjechali na własnych nogach i całość do przestrzeń była w głowę po prostu pojawiające się nazwa automatycznie były jako żona i pewnym miejscem krajobrazem często zwrócić, a druga istotna sprawa okazało się, że ta historia tam żyje na miejsce w sposób inny niż w obiegu pisany będą zdarzały się takiej narodowości z przypadki wręcz trudne do uwierzenia prof. Chłapowski przed do sklepu we wsi, gdzie bezskutecznie próbował lokalizować nazwy położono, a tak panie to topole tam lasem tak się nazywa i zostało wykoleiła nas żadnych źródłach pisanych ona ona nie miała odniesienia przestrzennego ósmy wiedzieli, gdzie to jest takie przypadki nie były liczne, ale były poza tym też żeśmy stwierdzili pewnym zaskoczeniem, że cały czas by ten pracuje poznawanie historii lokalnej w takiej mikro w skali miasteczka wsi Towarzystwa przyjaciół miłośników ziemi takiej innej i nawet literatura, która tam się ukazywały docierała do Warszawy myśmy to zbierali wracaliśmy z dziesiątkami kilogramów książek z tych objazdów były też bezcenne kontakty z ludźmi, którzy to ten teren znali lepiej jak byliśmy i z nimi się konsultowaliśmy i w bardzo nam pomagali i wreszcie trzecia rzecz, żeby drugą stronę te myśmy tam organizowali gości w każdej miejscowości nocowaliśmy chcecie zrobić spotkanie z zainteresowanymi czasem ta frekwencja tam była minimalna to zależało od wsi taki obraz żywności lokalnego organizatora by wspólnie realizowane przez przez, ale jeżeli ten ten na miejscu się trochę wokół tego zakręcili odchodziły kilkadziesiąt osób i słuchali przez godzinę 2 referatów musi brać udział dyskusji rozmawiali o tym jak wyglądała ich okolica kilkaset lat temu, ale czy właśnie też z punktu widzenia takich osób no nie wiem czy akurat panowie w głowie mają jakiś przykład, ale no wyobraźmy sobie że, że może ktoś próbuje właśnie odnaleźć dzieje swojej miejscowości czy ona w ogóle była wtedy w tym szesnastym wieku to jeżeliby okazało się, że znalazł ją na tej mapie no to właśnie jak w praktyce może rozwinąć swoją wiedzę na temat tej miejscowości czy tylko czy sam z sam ten państwa dokument jak już teraz dokument właśnie, żeby nie mówić słowa ma pan czyli, czyli to wszystko co zostało zrobione jest dla niego jakąś w miarę kompleksową wiedzą na temat na temat tego co udało się ustalić poza samą lokalizacją taką geograficzny i ja bym może zacząć od pewnego uzupełnienia sprostowania, że nie mówimy tylko mapie nie mówimy tylko w dokumencie mówimy o atlasie, który składa się z mapy z komentarza oraz z indeksów, czyli listy wszystkich miejscowości, które są nie tylko na mapie, ale które w ogóle istniały szesnastym wieku należy pamiętać, że część miejscowości nie część miejscowości udało się zlokalizować, czyli one wówczas są w indeksie są elementem komentarza, ale trudno, żeby były na trudno, żeby były na tym, a chyba pytam właśnie ten komentarz Otóż dokładnie tak to, że ktoś znajdzie swoją miejscowość na mapie to jest już 1 sukces z tego, że znajdzie sobie na mapie może po pierwsze, odczytać nazwę, która może być inna niż współczesna po drugie, może dowiedzieć się czy i miejscowość była czy należał do szlachty należała do duchowieństwa należała do króla czy może do miasta czy była to własność miejska może dowiedzieć się w jakiej parafii znajdowała się w miejscowości może dowiedzieć się w jakim powiecie oczywiście w jakim województwie może dowiedzieć, jakie funkcje pełniła jeśli jeśli jakiekolwiek przed parafię czy siedzibę, a siedzibę powiatu o tym mówimy oczywiście miastach natomiast może też odwołać się do komentarzy, ponieważ czy w komentarzu do każdego tomu atlasu, a są opisywane poza podstawę źródłową, więc poza żegnamy pisanymi poza mapami, a opisywane są przede wszystkim tzw. trudne przypadki tzw. trudne przypadki, które i, które po prostu wymaga opisać, ponieważ ich pokazanie na mapie bez żadnego komentarza byłoby niepełne i jeśli wydarzyła się także ta miejscowość byłaby takim trudnym przypadkiem jakimś sensie, czyli np. nie byłoby pewności co do lokalizacji co jej nazwy do statusu to wówczas jest bardzo duża szansa, że znalazłaby się w komentarzu w przeciwnym razie pewnie znalazłaby się jako jakiś element statystyk ilościowych, które też są są elementem komentarza, a natomiast w wespół z dzisiejszej we współczesnej rzeczywistości, jeżeli ktoś korzystał nie tyle z mapy analogowej, ale z mapy cyfrowej, a to mógłby stosunkowo łatwo, a nie tylko zobaczyć miejscowość na mapie cyfrowej, ale także inni, bo dosyć łatwo dotrzeć do źródeł historycznych rękopisów tych rejestrów podatkowych chociażby, których używaliśmy mógłby do tego dotrzeć i też popatrzeć na Żądło, czyli jak ta miejscowość była opisywana w źródle jeszcze dodam, że taki szczegół, że jeżeli ktoś chce poznać historię miejscowości czy czy okolicy musi dotrzeć do do źródeł zwykle archiwalnych dotyczących miejscowości i informacje zawarte w czasie są podstawową wskazówką do poszukiwania szybko było miejscowość królewska to należy szukać w inwentarzu dóbr Królewskich, jeżeli była szlachecka to to wtedy dobrym miejscu są księgi sądowe sądów szlacheckich księgi grodzkie ziemskiej była miejska tu oczywiście źródłach miejskich, więc to jest taki taki trochę przewodnik Bregi do tego jak szukać dalej jeszcze ta może tylko na koniec, że tak jak na początku zostało powiedziane Atlas to jest około 25 000 miejscowość, więc nie sposób jest, żebyśmy każdej miejscowości napisali chociażby 1 akapit, bo wtedy tych stron byłoby no bardzo dużą niejasnym Wika jak jest jeszcze sytuacji nie no tego co co wiemy doskonale chociażby w Warszawie czy wspomnianym Krakowie wchłaniania przez miasto właśnie miejscowości, które kiedyś były miejscowościami nad nie wiem ci, którzy pamiętają chociażby słynne wesele opisane przez Wyspiańskiego odbywały się ono w podkrakowskiej wsi Bronowice, które dzisiaj są częścią Krakowa to to w jakim stopniu oczywiście nie nie utrudnia Heck rysuję poszukiwania jeśli ktoś kojarzy, że dzielnica mogła być mogła być miejscowością, ale czy właśnie ta to ta sytuacja na rozrastanie się miast ona jakimś sensie nie wiem utrudnia poszukiwania powiedział, że przede wszystkim w tych przypadkach to jest najbardziej potrzebne ponieważ, jeżeli jest w sieci się czy małe miasteczka zazwyczaj są w tym miejscu, gdzie były i nie trzeba naszego czasu, żeby się dowiedzieć, gdzie one szczególnie jeśli mają stary kościół parafialny nawet dokładnie wiadomo, gdzie było ten w przypadku tych miejsc właściciele leżały na Renie bardzo mocno zmienionym w wyniku późniejszego rozwoju to są przede wszystkim tereny miejskie, ale są też inne przypadki chociażby jeziora zaporowe prawdę albo wielkie wielkie kopalnie czy czy też inne zmiany gospodarcze to wtedy bez naszego atlasu trudno jest stwierdzić dokładnie, gdzie ta miejscowość w ogóle była, więc to jest ta jest jedna z cech, którą przynosimy zaznaczamy na mapie czyta czyta miejscowość była jak się nazywała oraz gdzie ono było w tych te i tych miejscach jak Warszawa Kraków czy inne metropolie to często ludzie nie zdają sobie sprawy po pierwsze, gdy przed tu był jak miejscowość, jakie miała charakter jak kule ten teren wyglądał przed rozrośniętą musimy radzić do tego co pan powiedział, iż oddaje głos, bo teraz przyszło do głowy czy, że w, jakim sensie rozumiem Atlas też przywrócił pewne miejscowości, bo przypominam sobie jeszcze czasów chyba PRL-u budowę zapory w Czorsztynie dobrze pamiętam, gdzie przecież trzeba było właśnie w wyszedł liczb i społeczność i to chyba nie z 1 wioski, która ostatecznie znalazło się pod wodą tak potwierdzam i tak np. wieś Maniowy całkowicie zniknęła czy też Dębno podhalańskie zostały przeniesione łącznie z kościołów kościółkiem drewnianym piętnastego wieku, ale Włosi każde jezioro zaporowe kryje pod sobą Maria rozumiem, że właśnie dzięki czasowi jasne w jakim sensie wróciły do naszej świadomości czym trochę pomagamy jeżeliby zadać dzięki temu żaden jest bardzo dostępne wszystko co zrobiliśmy z wolnym dostępie w sieci już też dosyć dobrze kursuje w obiegu bibliotecznym, chociaż naprawdę to już z okresu 19 tego wieku jest dużo map historycznych po prostu dawnych, które też są dostępne gdzie, ale realizacja również jest zaznaczone w przypadku miast to rzeczywiście muszą być mapy takie najstarsze osiemnastowieczne wtedy już miasta zaczęły się szybko rozrastać, a z kolei osiemnastowieczne często są bardzo niedokładne, więc tutaj też opłat może być dobrze takie jest, że chciałbym tak powiedzieć o o tej kwestii miejskiej i 2 rzeczy po pierwsze a propos Krakowa i w Łodzi właśnie przejęzyczyłem się Krakowa Warszawy warto spojrzeć na atlasie jak wygląda Łódź, a raczej malutka wioska oraz Łodzia miasto młodsza miała wagę jak miasto władza, która była znacznie mniejsza przecież niż ta Łódź przemysłowa, która później później wyrosła to jest 1 rzecz druga ja cały czas będę wracał do tego, że Atlas nie jest mapą tylko z atlasem, a to znaczy zbiorem mat systematycznym pan podporządkowany jakiejś idei, a i to, o czym my cały czas rozmawiamy to jest tzw. mapa główna, która pokazuje wszystkie te miejscowości natomiast nie można zapominać, że poza tą mapą główną w atlasie mamy także mapy tematyczne podziału kościelnych mapę dróg, a te własności, ale także właśnie mamy plany miast, a w skali 110 000, a więc takie dosyć już szczegółowe, a na tyle dokładne na ile oczywiście pozwalają nam my na to źródła, a mamy plany miast w tym mamy plan 16 wiecznego Krakowa włącznie z planem Wawelu mamy plan Poznania mamy plan Gdańska ma pan Warszawy, a więc ta przestrzeń, czyli rekonstrukcja nie ogranicza się wyłącznie do takiego powiedzmy sąsiedztwa miejscowości czy dzielnic dzisiaj, ale także przestrzeni wewnątrz miejskiej mówiliśmy książkę o o tym jak można korzystać z no z tego atlasu właśnie i że to jest wspaniałe źródło dla profesjonalnych historyków, ale też jest właśnie dobrym źródłem dla hobbystów, którzy poszukują jakiejś tam historii być może miejsca swoich przodków, skąd pochodzili, gdzie mieszkali tak dalej i jakie widzą, a panowie zadania jakie, jaką wartość dodatkową jeszcze daje Atlas nie wiemy choćby jakiejś codziennej edukacji szkolnej no tutaj na pewno można decydowanie wskazać wiele pola eksploatacji takich danych nie tylko samego atlasu, ale w ogóle danych które, którą daje nam zgromadzić, które udało się zgromadzić zdecydowanie edukacja zarówno szkolna w zasadzie chyba na każdym poziomie, a to jest to gdzie Atlas można wykorzystać, pokazując właśnie te małe ojczyzny, a i to jak on się zmieniały to jak wyglądało środowisko tak wyglądała ta przestrzeń szesnastym wieku, ale też np. na poziomie licealnym, pokazując uczniom źródła historyczne, bo uczniowie bywają bardzo ambitni, a chcą zobaczyć jak wyglądało takie źródła i tutaj mają dosyć dobrą okazję zobaczenia tego jak wygląda taki PiS podatkowych prawie, że statystyczny jak wygląda taka lista miejscowości, gdzie jest no napisane tak na początku się wydaje, że zupełnie nieczytelne te nazwy miejscowości, ale potem się coraz bardziej czytelne dzisiaj też patrzy później na mapę, a dziś widzi, a tam, gdzie są te miejscowości, więc to jest takie znakomite połączenie to geografii z historią w zasadzie nauczycieli zarówno geografii historii sądzę, że znalazłby bardzo fajny materiał do eksploatacji tutaj nam szkoły jest tam drugą rzecz nie teraźniejszości tylko o przyszłości to jest pomysł tego lasu, jaki realizujemy pewnego czasu, chociaż też nie jest nowy komponował formy jest taki, żeby przestrzeń stała się takim punktem odniesienia, który pozwala, aby gromadzić spinać informacje z bardzo różnych stron Story powieść rudę dotyczące 1 obiektu geograficznego i staramy się to bazy danych stwarzają też, iż świetne możliwości, żeby można było, znajdując punkt na mapie przejść do informacji czy szesnastego wieku już jest na średniowiecza też są zbierane w formie słowników do tego dołączyć źródła późniejsze już jest co też pracę w znacznej mierze ukończony Nat 5 tego im połączenie zdanymi zwykł dziewiętnastego z pierwszej połowy dwudziestego wieku, żeby map było takim punktem wyjścia do podróży zarazem w czasie i przestrzeni, żeby ułatwiała tę wędrówkę zaspokojenie ciekawości by kojarzenie znajdywanie nowych informacji nawet mamy takie marzenie, żeby czasem te wykazy Atlas jako tako taka baza wiedzy o każdej miejscowości też większych jednostkach stały się podstawą do wszelkich indeksów tą z rządem przy każdej pracy, żeby odwołanie do takiego obiektu nie sama pusta nazwa co dotyczy zarówno książek wydawanych prac z archiwalnych, żeby to było też taki Como do gromadzenia wiedzy rzetelnej tutaj istotne jest szkodniki media, które w ważnym zjawiskiem cywilizacyjnym teraz stara się w miarę możliwości rzetelne informacje przekazywać i takie zasobie nasz Atlas powinien w tym pomagać zarazem Wikipedia może pomagać to karcił tych informacji rozpowszechnienie ich też połączeń inny pomysł z tym sprzed 140 laty został zrealizowany w ów czy zakończony właśnie w 2022 luty tak no i teraz właśnie pana doktora powinienem zapytać o to jest kierownikiem zakładu atlasu historycznego robota skończona to co dalej o zdecydowanie nie jest skończona mianowicie po pierwsze, pomysł Stanisława marki dotyczy nie tylko szesnastego wieku, ale też innych krajów jak wiemy średniowiecze raczej będzie trudne do zrealizowania, a jako osiemnasty też, chociaż należy zauważyć, że aż 16 wieczny miał bardzo bogaty program to też z tego względu to trwało tak długo, że kwestionariusz te badawczy legenda do tej mapy no była dosyć bogata, a teraz jesteśmy już drugim roku pięcioletniego projektu na Atlas wieku osiemnastego on będzie wyglądał inaczej niż 16 wieczny, a ze względu na inną podstawę źródłową będzie uboższy, bo np. nie będzie informacji o wielkości osady nie będzie informacji o własności a bo nie ma źródeł, które pozwoliłyby w miarę szybko takie informacje pozyskać, ale w zamian za to zamierzamy Atlas dla osiemnastego wieku dla ziem polskich Korony, a zrobić nie 60, ale 5 lat no i tak po prawdzie to musimy to zrobić, ponieważ dostaliśmy projekt, ale konieczne będzie musiał zostać rozliczany, więc troszeczkę nie mamy wyjścia, ale mamy taką podstawę źródłową, że sądzę, że będzie to możliwe, a wreszcie tak jak pan troszeczkę słoni mówił zaczynamy też wchodzić mocniej winne epoki czy dziewiętnasty wiek a gdzie opracowanie podobnej mapy czy bazy danych jest nosić prostsze niż dla wieku szesnastego, bo są mapy tak mapy, które możemy po prostu wykorzystać do tego, żeby pewną podstawową informację o sieci osadniczej podziałach administracyjnych nakreślić i tylko weryfikować za pomocą źródeł pisanych, a nie rekonstruować wreszcie ja cały czas staramy się mówić o tym, że mówimy o klasie czyli, a zbiorze ma, więc możemy mieć zbiór ma nie tylko takich ogólno geograficznych reprezentuje, pokazując tych miejscowości, a zalesienie podział Administracyjny, ale też Atlas map tematycznych zresztą, a w czasie dyskusji nad tym czy ma być dla w latach pięćdziesiątych sześćdziesiątych też była taka dyskusja o tym czy Atlas ma być bardziej problemowy ma być bardziej interpretacyjny czy jednak ma pokazywać raczej źródła niemalże bez bez interpretacji no i teraz też mamy bardzo duże pole do popisu, a tego, żeby wejść mocniej bardziej tematyczne, a klasy przykład my możemy sobie wyobrazić zaczną swój bal klasy osadnictwa holenderskiego mam osadnictwo Wenders jest bardzo ciekawe w zasadzie całościowy sposób niezbadane jeszcze, a w Polsce, a mamy różne różne inne typy osadnicze, które warto było zbadać, więc tutaj sądzę, że możliwości pracy geografa historycznego czy czasówce jak my mówimy są jeszcze naprawdę nie ma mnie ogranicza Shi można jeszcze tam minutkę, komentując tak to jest jeszcze 1 kierunek, w którym dotąd prawie nie mówi nie mówiliśmy tylko okazało się, że prace nad lasem przyczyniła się do rozwoju badań takich warsztatowych metodologicznie duży projekt prof. Bogumiła siadając na Onkologii obiektów geograficznych historycznych czy to były takie podstawy filozoficzne same fundamenty jak w ogóle badać to połączyć te źródła z dawnych epok ze współczesną bazą danych i stało się także właśnie przy atlasie w zakładzie klasycznego powstał zespół programistyczny informatyczny, który tworzy narzędzia do do badań historycznych są dziś chyba to jest pierwszy w Polsce przypomina na tak stale tak złożony zespół taki cyfrowy zespół, który tworzy narzędzie dla dla historyków i tu też jest ścieżka którą, którą dopiero zaczynają się, że czeka bogata Krzysiu no ja sądzę, że to jest wszystko strasznie ciekawe, bo też pokazuje właśnie dzisiejszy warsztat pracy historyka uprawnienia znany chyba większości nam strony trzymam kciuki za za kolejne projekty i już tak naprawdę jednak zdaniem panie doktorze jeszcze raz proszę przypomnieć szczególnie tym lobbystom, którzy słuchają jak znaleźć Atlas Otóż można po pierwsze, wejść na stronę Instytutu historii polskiej Akademii nauki tam zakład wydawnictwa jest całe zasoby cyfrowe na tak albo wydawnictwa zasoby cyfrowe jest strona tak jak się trafi na tę samą poświęcamy klasowych stery czemu Polski tam są wszystkie odnośniki albo prościej można wejść na stronę Atlas funkcją kropkę PL, a tam również te wszystkie odnośniki się znajdą bardzo dziękuję pan Marek słoń kierownik projektu Atlas historyczny Polski Instytut historii Polskiej Akademii Nauk pan chce natomiast polec kierownik zakładu atlasu historycznego też z tego Instytutu byli gośćmi audycji dziękuję wielu podziękowań do Małgorzaty Kuciński, który audycję wydawała Kaspra Connery, który analizował Maciej Zakrocki dobrej nocy już spieszymy się, która w tej samej porze Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz 40% taniej. Wybierz pakiet z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA