REKLAMA

Kto tańczy pod murem? O nowej wystawie czasowej „Tańczący 1944. Mieczysław Wejman”

Kultura Osobista
Data emisji:
2022-06-07 11:40
Audycja:
Czas trwania:
14:44 min.
Udostępnij:

Gościem był dr Piotr Rypson - historyk sztuki, kurator, były dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry przed mikrofonem Marta Perchuć-Burzyńska żydowskim Instytucie historycznym wystawa tańczący 1944 Mieczysław Wejman prezentuje wojenne grafiki szkice Mieczysława Wejmana malarza grafika rektora ASP w Krakowie współtwórca krakowskiego Międzynarodowego Biennale grafiki kurator wystawy dr Piotr Rypson historyk sztuki krytyk literaturoznawca dzisiaj gościem kultury osobistej witam serdecznie dzień dobry prace z czasów wojny Mieczysława Wejmana jak pan poznawał odkrywał, Rozwiń » jakiego rodzaju doświadczeniem, bo pana to pierwsze spotkanie pierwsza konfrontacja z tymi pracami jak bloki kilku osób przynajmniej to pierwsze spotkanie było niezwykle silny był to bardzo duży muszę ponieść to rzadki wstrząs, którego można doznać oglądając po raz pierwszy czy jeszcze czy już prace artysty znanego Mieczysław Wejman tak jak pani mówiła była bal był bardzo ważną postacią na polskiej scenie artystycznej aleja, przygotowując wystawę stałą muzeum Narodowym w Warszawie poświęcono dwudziestą dwudziestym wiekowy i polskiej sztuce dwudziestego wieku poszukiwałem prac, które powstały w czasie wojny, bo uważałem, że w takiej ekspozycji w narrację ekspozycji doświadczenie okupacyjne jest na tyle fundamentalnej kluczowe podobnie jak doświadczenie zagłady, że musi mieć swoje miejsce nawet narracji poświęconej sztuce no i wśród nielicznych prac, które powstały w czasie okupacji w Warszawie nagle odsłonił się przede mną zbiór 11 grafik Aqua King akwafort Wejmana, które wydał, który wyraz wywarły na mnie piorunujące pani wrażenie i na tej wystawie, którą możemy oglądać żydowskim Instytucie historycznym przede wszystkim rysunki z cyklu tańczące powiedzmy proszę o jakich okolicznościach te właśnie sąd powstawał no właśnie to co to to również przyciągnęło wówczas moją uwagę w osłupienie bo kiedy myślimy o okupacji w Warszawie prawda en na jeździe Niemców i okrucieństwa tego czasu nowe słowo tańczący nie jest pierwszym, które przychodzi namyśl i widać, że Mieczysław Wejman bardzo poszukiwał Formuły artystycznej i tytułu dla swojego całego cyklu, który stworzył bardzo wyjątkowych okolicznościach mianowicie się musiał ukrywać w czasie w w czasie okupacji gdzieś prawdopodobnie na początku czterdziestego czwartego roku może na przełomie 40 ego trzeciego czterdziestego czwartego roku, ponieważ był to wypada zaznaczyć Mieczysław Wejman był Polakiem, który pracował w czasie okupacji w takich zakładach produkujących alkohol jako magazynier jedna z takich wściekłych codziennych prac, które warszawiacy mogli mogli podejmować bez bez większego ryzyka tam pobił jakiegoś majstra volksdeutsche, a jednocześnie jego szwagier, który był szefem Kedywu w jednym z okręgów polskich na południu został zastrzelony podczas akcji bojowej gestapo szło tropem tego brata jego żony żony Wejmana w związku z tym Mieczysław Wejman postanowił zniknąć zamknął się gdzieś w Warszawie pewnie na Żoliborzu w jakimś też mieszkanku czymś bardzo skromnym i tam podjął decyzję o stworzeniu właśnie cyklu cyklu prac i te to niezwykle ważne, ponieważ to jest nie tylko taka decyzja co ja będę robił teraz zamknięty przez ileś dni czy tygodni, ale również zdecydował się uwiecznić i upamiętnić to co zrobił na płytach graficznych, więc najbardziej trwałym materiale, jaki można sobie było w tych okolicznościach wyobrazić nie będą grafikiem w związku z tym to był pierwszy cykl graficzny, którą stworzył poświęcony no tak egzystencjalnej kondycji i ludzi w czasie okupacji jakich ludzi to może za chwilę właśnie jakich ludzi ludzi z getta czy, z której strony getta no właśnie to jest też jest tutaj pełni kluczowe pytanie można by było na pierwszy rzut oka patrząc na te grafiki, a znają również obrazy Wejmana w czasie w czasie wystawców okupacji, które były poświęcone różnym sceną warszawskim np. ekshumacją na ulicach Warszawy po 3009. roku można można pomyśleć no to jest po prostu taka sytuacja w człowieka w zagrożeniu który, który jest niepewny swego losu tak jak niepewni byli warszawiacy w czasie w czasie okupacji hitlerowskiej w ale miejsce, którym pracował Sejm było szczególne on pracował w fabryce, która miała 2 adresy 1 na ulicy rymarskiej do ulicy już dzisiaj nie ma ona przebiega wzdłuż w zasadzie pierzei placu bankowego na skraju getta była ulica graniczna, która oddzielała z tej strony dzielnicę żydowską od dzielnicy darzymy ją aryjskiej i drugi adres na ulicy Pawiej tam, gdzie legendarny Pawiak słynny i to również miejsce, które przez jakiś okres było dzielone między te 2 części miasta wcielone murem, więc Wejman bez wątpienia był świadkiem wielu dramatycznych chcemy, zwłaszcza w momencie, kiedy w czterdziestym drugim roku rozpoczęła się wielka akcja nie likwidacji getta i mordowania systematycznego ludzi wysłanie do Treblinki tak dalej z setkami tysięcy jak również powstanie w getcie, który o, o czym jeszcze może za chwilę w związku z tym myślę, że te postaci, które są przedstawione na grafikach na szkicach Wej mana no o oddają no właśnie te miejsca te okolice sytuację tych ludzi, którzy byli w dwójnasób wystawieni na wszelkiego rodzaju bezpieczeństwo taniec na tych rysunkach to jest taniec złowrogi nie da się patrzeć na pracy nie myśląc o strachu i też myślę przede wszystkim też o upokorzeniu upokorzone tańczące ciała wyjęte z jakiego gazetowego Danse macabre no tak tak myślę można to interpretować, ponieważ to co pokazuje Wejman, który bardzo precyzyjnie przygotował ten ten SEK każdemu z każdej z tych grafik towarzyszy kilka rysunków przynajmniej tych, które się zachowały, które wiodą do ostatecznych kompozycji i tam widać ludzi, którzy są w wykluczeni, jakby ze środowiska innych ludzi oni mają albo dziwne stroje czasem są nadzy i muszą tańczyć są zmuszani w zasadzie można powiedzieć w wielu przypadkach do do wykonania rozmach wykonywania rozmaitych figur gestów no i tak jak się mówi w języku potocznym prawda, że ktoś, że to jest jakiś taki taniec życia, że to ktoś tańczy jak każą prawda i jest szereg rozmaitych powiedzeń związanych z tańcem poza w ogóle figurą tańca w sztuce historii sztuki w panice śmierci Danse macabre prawda jak bardzo długa długa tradycja sięgająca średniowiecza, do której zresztą mam myślę świadomie bardzo się odwołuje ten ktoś przygląda, a oni nie mają na to wpływu są, jakby wystawienie jak pan pisze w katalogu New SA kończą wystawieni na jednej z grafik tańczący niezwykle skrywany przez kogoś z tłumu wszystkim taka wysoka postać cyklistów, która klaszcze i ten ten samotny musi tańczyć inni się przyglądają, więc tam w sposób metaforyczny Wejman nie jest dosłownym w i zaczął się z ojcem takich czegoś co co nazwano szkołą grafiki metaforycznej właśnie która, która w sposób obrazowy przenośny opowiada o różnych sytuacjach żyć z życia, ale jednocześnie on również tak jak zwracała uwagę na to moja koleżanka Luiza nader, która napisała bardzo interesujący tekst w katalogu nowej traktował grafika jako rodzaj dotacji pism na czele jako jako coś co powoduje pewne rzeczy rzeczywiście jak się przyjrzeć tym pracom one są niezwykle precyzyjnie za komponowane jest też dużo dzieje trzeba się uważnie przyglądać się te emocje bijące z prac Lejmana porównuje pan do do tego co przedstawiał Goya widzi pan spore podobieństwo między między Najmanem hiszpańskim artystą epoki romantyzmu tak byłyby niewątpliwie myślę więcej rzekł, że Wejman świadomie nawiązywał do pewnych konkretnych kompozycji wielkiego hiszpańskiego artysty, o którym myślę można powiedzieć, że jest jednym z największych artystów pewnie się nowoczesności, ponieważ on jego sztuka otwiera kompletnie nowy rozdział ja bym tutaj właśnie tak proszę ekstra polował okresów historycznych itd. obsługa jest pierwszym artystą FR, który przedstawia okrucieństwo ludzkie w sposób niezwykle przejmujący taki, że działa do dziś prawda są prace, które powstały ponad 200 lat temu i niekiedy i i im myślę, że Wejman znał o Beyzyma świetnie wykształconym człowiekiem, kiedy tworzył do prac już 30 kilka lat nawiązuje nie tylko do Goi, ale również do pewnych tradycji ikonograficznych sztuce w ogóle również Picassa nie da się nie myśleć o piekle patrząc na te prace o jakimś szaleństwie popłochu też zresztą Wejman tak nazwał też kilka swoich prac tak jeśli jest jest taki cykle rysunków i obraz który, który w wyniku z nich powstał bardzo często te sekwencje kończyły się na płótnie namalowanym już kolejną obrazem przy czym bym po to, można powiedzieć to już rzeczywiście taka figura bardzo ogólna bardzo generalna, którą nieraz na pewno na ulicach Warszawy można było obserwować, ale ten strach niepewność i i ten piekielny wymiar rzeczywistości, które odsłania w czasie okupacji w zasadzie narasta prawda aż do aż do momentu powstania w getcie zniszczenia dzielnicy żydowskiej w tym zniszczenia całej Warszawy w w tych pracach jest bardzo bardzo obecne tak tak się zastanawiałem oglądając prace na wystawie czy takie właśnie na nas wywołują wrażenia, dlatego że znamy kontekst ich powstawania, gdybyśmy tego kontekstu nie znali toby nas to by nas tak samo pan myśli przerażał no myślę, że w każdym przypadku sąd, przyjmując patrzymy na prace Goi to też nie jesteśmy aż tak mocno świadomi kontekstu prawda wojen nie wie francuską hiszpańskich tego co widział wiele wiele wiele lat temu bardzo daleko o Polski ale, ale oczywiście kontekst bardzo dużo mówi dużo wyjaśnia Warszawa jest niezależnie od tego, że jest bardzo się zmienił Eco miasto po getcie prawie nie ma śladu prawda wszystko jest wchłaniany przez deweloperskiej tam są budowane co stanowi nowsze jakieś apartamentowce i budynki tak dalej tak dalej to jednak Warszawa jest bardzo nasycona śmiercią wojną i myślę, że ta aura długo jeszcze w czasie jeszcze będzie obecna obok oby była ona tylko historycznym, a te motywy właśnie związane z zagładą Mieczysław Wejman przywoływał również później w swoich późniejszych pracę i myślę, że w późniejszych pracach towarzyszy Waymo nowi bez wątpienia 1 wspólna nuta i też nuta samotnego człowieka, który doznaje jakiejś katastrofy i otoczenie obojętne wobec tego jego najbardziej znane cykle rowerzyści, który jest z ilościową w bardzo wielkim on stworzył kilkadziesiąt grafik o tym tytule numeruje się kolejnymi numerami pokazują w człowieka na rowerze turyści, którzy najczęściej wywraca przewracać przejechany rozjechane zdeptany i otoczenie albo nie zauważa tego w ogóle mówi albo też po prostu jest obojętne przygląda się tak jak często gapie przyglądali się upadkowi związku z tym ta ta figura katastrofy indywidualnej tej strony z drugiej strony takie interferencje gapie Pronar proszę patrzy się no to tam zginął jest jest jest u niego niezwykle obecna we wczesnych pracach, które powstały po wojnie w no tam jest jeszcze bardzo dużo trwogi i jest strachu tego też tego, o czym można przeczytać na kartach książki wielka trwoga, która ukazała się kilka lat temu, czyli tego niezwykłego niespokojnego czasu również po wojnie wystawa tańczący 1944 Mieczysław Wejman żydowskim Instytucie historycznym mogą państwo oglądać wystawę do 13października jej kurator historyk sztuki krytyk literaturoznawca dr Piotr Rypson był gościem kultura osobista bardzo dziękuję dziękuję za zaproszę proszę państwa bardzo dziękuję również Tomaszowi obce za pomoc w przygotowaniu programu Marta Perchuć-Burzyńska Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: KULTURA OSOBISTA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA