REKLAMA

Dlaczego Rzeszów zniknął z biografii Freda Zinnemanna?

Godzina Kultury
Data emisji:
2022-06-11 19:00
Audycja:
Czas trwania:
44:55 min.
Udostępnij:

Dr Grażyna Bochenek opowiada o książce ''Fredek, Rzeszów, Hollywood. Opowieści o Fredzie Zinnemannie''.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór przed mikrofonem Marta Perchuć Burzyńska gościem godzinę kultury jest dzisiaj dr Grażyna Bochenek autorka książki Freda Rzeszów Hollywood opowieści o radzie Dinama nie wydanej przez wydawnictwo Austeria witam serdecznie witam dobry wieczór Fred Green man wybitny reżyser twórca takich filmów jak samo południe czy dzień Szakala, kiedy stał się ani bohaterem ochotę to już było trochę temu była końcówka 2017 roku, kiedy pojawił się jako bohater planowany Rozwiń » początkowo reportażu radiowego ja wtedy oczywiście jeszcze nie wiedziałam, że to będzie taka długa przygoda pomysł związany był z tym, żeby zrealizować kolejny reportaż o znanym rzeszowianie nie no właśnie kolega, z którym przygotowywałam, który był producentem tego reportażu przyniósł mi listę nazwisk spośród, których mieliśmy wybrać te którymi chcemy się zająć się ja tam zobaczyłam nazwisko Najmana po sam sobie, że to jest jakaś pomyłka, że jakiś błąd, skąd on stanowisko, bo przecież winem no nic wspólnego z Rzeszowem nie ma no ale się okazało właśnie, że ma i to był taki moment, kiedy te informacje po pierwsze, już były w Wikipedii polskiej w ślad za w niemieckojęzyczną anglojęzyczną, ale również też był jeden z artykułów lokalnej Gazecie Nowiny natomiast informacji było stosunkowo niedużo, a to połączenie tego fantastycznego światowej sławy reżysera i tych pięknych filmów ME z moim miastem leżącym gdzieś na peryferiach tego filmowego świata zrobił na mnie ogromne wrażenie, że bardzo chciałam poznać jak najwięcej szczegółów i tak się zaczęła ta fascynacja osobą winną mana jego związku między Rzeszowem pani książka to śledztwo reporterskie, które obejmuje kilka dekad bardzo bardzo też bolesnej historii imponujące przede wszystkim z powodu wielkiej pani determinację w dochodzeniu do prawdy nie tylko samym w radzie z innymi Ania, ale także innych ludziach często bezimiennych, których imiona przywraca pani w naszej pamięci wiem, że chyba robiła sobie pani takie obliczenia ile razy pisała pani wyszukiwarkę, że w Rzeszowie w liczy nie liczyłam, ale wielokrotnie, bo ja nie jestem historykiem co też zaznaczono bym na stronach mojej książki miał takie poczucie, że dużo nie wiem o tym temacie faktycznie się dowiadywałam w trakcie pracy właśnie o Rzeszowie o Żydach, więc od czasu do czasu wpisywała sobie taki i taki właśnie skrót, żeby wyłapać czy źródła, czyli jakieś artykuły, o których kiedyś wiedziałam, a potem gdzieś umknęły, żeby być jakoś na bieżąco z tutaj to jest ciekawe że, że właśnie ten skrót Żydzi i Rzeszów to nie tylko ja miałam taki taką metodę, ale np. jedna z potomkami rzeszowskiej rodziny, która mieszka w stanach Zjednoczonych też taki zwyczaj ma dzięki temu trafiła na mniej dzięki temu nawiązaliśmy kontakt jedna z takich historii pobocznych tutaj się pojawił tak się to różne sposoby do docierania do ciekawych informacji tak rzeczywiście, tym bardziej jest to imponujące to, czego pani dokonała w, kiedy wiemy, że nie jest pani historykiem z wykształcenia myślę, że niejeden historyk wyższe nie powstydził takiego śledztwa takiego dochodzenia, jakie pani przeprowadziła Fred Zinna ma wrócimy do niego bardzo nie chciał, żeby świat się dowiedział, że pochodzi z Rzeszowa nie przyznawał się np. do znajomości języka polskiego chciał wyprzeć Polskę, dlaczego Rzeszów zniknął z jego biografii nie ja nie potrafi cały czas odpowiedzieć na to pytanie, dlaczego nie chciał nie wiem czy to miało większy związek z tym, czego oczekiwał będzie oczekiwał od tego otoczenia zewnętrznego tak jak i czy związał się to jakim miejscu z obawą o reakcję czy raczej była kwestia jego wewnętrznego przeżywania własnej historii historii swojej rodziny z pewnością związki z Rzeszowem początkowo był mocny bardzo takie wydaje mi się, że ciepło bardzo przyjazne, bo tutaj z Rzeszowa pochodzi i chodziła jego rodzina zasad zarówno ze strony ojca jak i mamy może mamy bardziej też Tarnów, ale pierwsze lata, które spędził w Rzeszowie wydaje się, że był, żeby to szczęśliwe lata szczęśliwej rodzinie w okresie pierwszej wojny wyjechał do Wiednia tam dorastał jako nastolatek pewnie tam się też kształtował jego charakter jego fascynacje filmowe wiązał właśnie z Wiedniem później stosunkowo szybko wyjechał do Stanów zjednoczonych tam robić karierę no ale wkrótce znowu ten zaś się jego życiu pojawił to znaczy rodzice, którzy zostali w Wiedniu momencie anschlussu zdecydowali się na powrót do Polski zresztą mieli cała rodzina miała paszporty polskie i ojciec trafił do Rzeszowa mama akurat wybuchł w czasie wybuchu wojny była we Lwowie no właśnie tu na polskiej ziemi zakończyło się życie z powodu Holokaustu, więc w takich dramatycznych okolicznościach ta Polska można powiedzieć wróciła do Freda manna i tak wydaje, że właśnie to jest takim tym podstawowym czynnikiem, który jakoś przesądził o tym jak on ten kraj odbierał i co mogło stanowić wytyczne on w wywiadach zagranicznych dla prasy mówił o tym, że zastanawia się co by się stało, gdyby on nie wyjechał do Stanów zjednoczonych Europy pod koniec lat dwudziestych pewnie też jego życie skończyłoby się jakimś obozie zagłady pewnie w Auschwitz tak jak większa część jego rodziny jest on miał w sobie takie poczucie winy, że on przeżył, a jego rodzina w większości nie no cóż tutaj możemy mówić też wielu innych wątkach związanych z tym jak po wojnie kształtowały stosunki polsko-żydowskie i i np. wiemy, że w rodzinę mam pomagał wyjechać z Polski wielu członkom swojej rodziny czy znajomym uważał, że Polska nie jest dla nich przyjaznym bezpiecznym miejscem do życia natomiast co było takim decydującym i kluczowym argumentem, dla którego rzeczywiście w tej publicznej takiej narracji on o Polsce nie wspominał to ja nie potrafię tego do końca przesądzić też nie chcę tego robić nie mając źródeł takich stuprocentowych, które mogłyby moje intuicje potwierdzać pytamy o to czemu Freddy linę man sprawił, że Rzeszów zniknął z jego biografii tak, żeby nie używać go słowa wyrzucił Rzeszów ze swojej biografii, ale pani trochę też tak sugeruje w książce, że być może uzasadnione byłoby pytanie odwrotne czemu Rzeszów przez wiele lat milczał o swojej przede wszystkim wojennej historii w no tak to raz dlatego, że to rzeczywiście duży ważny temat, ale też mam takie poczucie, że właśnie trudno jest mi udzielić odpowiedzi w imieniu kogoś kogo już z nami nie ma i którego życie nie jestem w stanie tak bardzo dokładnie poznać tak jakbym tego chciała nic nie możemy już pewne rzeczy zapytać nie żyją też osoby, które mogłyby coś nam wyjaśnić rodzina redakcyjnym ana jego syn nie znają żadnych szczegółów, bo to jest niesamowite, że ojciec scenę nie nie mówił właśnie tym swoim pochodzeniu, więc trudno jest się wypowiadać w imieniu czyimś natomiast ja mogę zastanawiać nad sobą i nad na tym mieszkańcy sami miasta nad miastem, w którym żyje teraz tu i teraz i właśnie to to też w prace nad tą książką było dla mnie uderzające jak niedużo w Rzeszowie my wiemy o historii z żydowskiej społeczności w naszym mieście jak dużo się zachowało takich materialnych śladów albo są opisane w taki sposób, że dla wielu mieszkańców to absolutnie nieczytelny pamięć o no tych naszych dawnych sąsiadach też jest bardzo bardzo uboga i badania socjologów naszych rzeszowski też mówił, że to jest tendencja, która tylko się powiększa, więc z no to co dzisiaj możemy zrobić to zastanowić nad sobą szukać jakieś odpowiedzi jak to faktycznie kiedyś było i co my z tymi faktami wygodnymi niewygodnymi zrobiliśmy co o tym pamiętamy czy nie czy wygodnie nam właśnie nie pamiętać tak trochę tą stronę też ta książka zmierzyła no i odnośnie tego tej uwagi o tym, że ja nie jestem historykiem wykształcenie filmoznawcy to właśnie taki paradoks mam wrażenie, że napisałam książkę, której bohaterem jest filmowiec atak naprawdę uznałam, że ciekawsze niż dociekania te filmowe filmoznawca i badanie biografii reżysera w takim bardzo szerokim kontekście jest jednak ten wątek lokalny to co dotyczy miejsca, w którym żyje mam wrażenie, że też jest ważna chciałabym, żeby to było ważne też dla mieszkańców mojego miasta trendem Rzeszów Hollywood opowieści o radzie z innymi nie o tej książce rozmawiam dziś w godzinie kultury i autorką Grażyną Bochenek za chwilę wracamy do naszej rozmowy teraz czas na informacje w TOK FM dobry wieczór raz jeszcze przed mikrofonem Marta Perchuć-Burzyńska gościnią godzinę kultury jest dzisiaj dr Grażyna Bochenek autorka książki Freda Rzeszów Hollywood opowieść o radzie Dinama nie książkę wydało wydawnictwo Austeria i wróćmy od razu do pani śledztwa po tym, jak odkryła pani, że Rzeszów to rodzinne miasto Freda Zin mana reżyser takich filmów jak np. samo południe wykonała pani ważny telefon do Tima Dawida czy też Davida, a każdy również syna Freda z Najmanem w posługę i pojawiło się rzeczy się 3 imiona syna Freda manna ale zanim ten telefon wykonamy oczywiście to było poprzedzone wielomiesięcznym poszukiwaniami okazało się, że to wcale nie jest łatwo nawet dziś epoce internetu znaleźć kontakty do wszystkich na szczęście nie miał takiego Klein jakiegoś chcą pilnego i dawał sobie ciągle ciasno na szukanie, bo ja nie on takie naprawdę głębokie przekonanie, że syn mi wyjaśni tą zagadkę tajemnicę pomyślałam sobie, że to tylko w tych publicznych wypowiedziach w rodzinnym Rzeszowie nie wspominał, że jest jakiś powód tego, który on na pewno zdradził rozmawiał o tym ze swoją rodziną i właśnie jedynym synem, szczególnie że Tencent i jedyny jedyny syn wyobrażam sobie, że musi znać wyjaśnienie kiedy, kiedy ten telefon wykonałam usłyszałam głos film w słuchawce wyczułam życzliwość wyczułam takie zaciekawienie i trochę coś rodzaju tego, że się spodziewał nie wiem może ja to nad interpretuje, ale takie, jakie miała wtedy odczucie, że on się spodziewał tego telefonu z Rzeszowa, że w końcu ten Rzeszów jakoś do niego przyszedł natomiast co ja wtedy słów w słuchawce usłyszałam to to było ogólne olbrzymie dla mnie zaskoczenie, bo usłyszałam, że nigdy ojciec Freddie man z synem o tym pochodzeniu swoim rzeszowskim związkach z polską nie opowiadał ani słowa, czyli syn był przekonany, że ojciec były kim z pochodzenia wiedeńczyk oczywiście tak jak czytał to różnych książkach encyklopediach kina i w wielu wywiadach to była dla niego wersja obowiązująca to jest niezwykłe że, porządkując dokumenty po śmierci swojego ojca natrafił m.in. na akt urodzenia wydany właśnie w Rzeszowie to był pierwszy sygnał, który pokazał, że ta historia jego rodziny jego ojca wyglądała trochę inaczej niż on znał to do tej pory, ale nie chciał doczekać szczegółów tej historii tylko właśnie tak jak pani mówi trochę czekał w inne cele właśnie no właśnie tutaj też myślę, że no jak to jest w rodzinach relacje ojciec syn one być blisko związani, ale też jednocześnie z pewnym takim dystansem są w ogóle Edwina van był takim dość powściągliwym człowiekiem zasadniczym tak go Team zapamiętał i ja tak sobie to tłumaczy trochę, że to jest taki sposób zrozumiałe jeśli chodzi o dziecko, które się dowiaduje, że zostało wykluczone z jakiejś takiej właśnie historii rodzinnej ojciec uznał, że on nie zasługuje na to, żeby poznać historię pewnie trudno to było zrozumieć może ma też do tej pory jakiś żal czasem słyszę słychać było właśnie ten żal w wypowiedziach ima i może po prostu uznał, że w związku z tym, że ojciec sam tego nie powiedział to on nie będzie wykonywał takiego wysiłku, żeby dowiedzieć się czegoś więcej natomiast sugerował opowiedział mi o fantastycznym zbiorze listów, które rodzice Freda z innym napisali do niego w latach trzydziestych potem jeszcze na początku wojny w listach w języku polskim i zasugerował, żeby się z nimi zapoznać, bo wtedy może to zagadkę odkryjemy to znaczy sam tego wysiłku nie podjął natomiast w żaden sposób nie blokował i wręcz no zainspirował mnie tak naprawdę do tych dalszych poszukiwań, bo przecież bez po pierwsze, bez tej informacji po drugie, bez zachęty takiego przyzwolenia nigdy nie sięgnęłaby, bo po prywatne listy, które w członkowie rodziny mam do siebie wysłali właśnie jak się pani czuła, przedzierając przez korespondencję, która jak rozumiem przesądziła w ogóle o tym, że książka, którą dzisiaj mamy wraku powstał tak tak to znaczy no, gdyby nie te listy to wszystko informacje, które się w nich znalazły to myślę, że to wielu wielu informacji innych nie udałoby mi się dotrzeć, bo nie miałabym wiedzę np. związanej z konkretnymi osobami nie wiedziałbym, czego szukać też wielu informacji i takich lokalnych rzeszowskich czy też nowski nie była w stanie pewnie zweryfikować bez tych listów, więc to jest i 1 tutaj ważny aspekt, ale drugi się wiąże z tą prywatnością intymnością korespondencji rodzinnej bardzo to jest trudne odnaleźć się w właśnie w takim materiale mając świadomość, że to były listy pisane od konkretnych osób do konkretnego nadawcy w określonym momencie i one nie były przeznaczone dla obcych maja jednak jestem obcą osobą i poznawałam niekiedy szczegóły były tu też pewne zabawne sytuacje, kiedy ojciec Freda chciał mu dać znać o czymś, ale tak, żeby mama nie wiedziała czy jego żona i dopisywał się do jej listu tam pierwsza część listu była pisana rynku mamy potem potem wchodził w grę oskarżony ma i anonsował synowi treści napisze coś, o czym nie chcę, żeby mama wiedziała, więc proszę jej tego nie strać, ale w ich tutaj następowało jakieś rozliczenie tego od co ma jakieś pretensje np. do swojej żony, więc to wyjątek takie to było zabawne sytuacje, ale no tak jak mówię tato to wejście w czyjąś prywatność na szczęście nie nie była postawiona w takiej sytuacji, że znalazłoby się tam tego typu informacje co, do których miałabym jakieś opory czy je publikować na zewnątrz czy nie o tym wstępnie z nim rozmawiałem umówiliśmy się, że takie trudne sytuacje będę z nim konsultować no bo te struny głosowe na początku obrazić właśnie, jakiego rodzaju informacje te mogą być i czy np. to wyjaśnienie, dlaczego Rzeszów zniknął z biografii reżysera się pojawi, jaki charakter no ale akurat tego typu informacji nie było w jakiś obraz rodziny się z tych listów wyłania UAM bardzo bardzo mocno ze sobą związanej emocjonalnie to co wydawało mi się wręcz niewiarygodne to, że większość tych listów tak mówię to te zachowane listy 100 są lata trzydzieste no i 4040 pierwszy z w okresie lat z lat trzydziestych większość korespondencji to są listy wysyłane nawet raz na tydzień bądź częściej niż raz na tydzień i rodzice świetnie poinformowani o tym co się u syna dzieje i odwrotnie również stoją sobie bardzo szczegółowe relacje opowiadają o faktach, ale też o emocjach nie unikają trudnych tematów czasami mają pretensje, jakie zastrzeżenia krytyka krytyka rodziców w stosunku do do tego co Fred robi w Hollywood ich zdaniem nie do końca sensownie sobie układał to karierę skupił się nie na tym co mogło zapewnić dobrą dobrą ścieżkę rozwoju tej kariery, ale też potrafił się potem wycofać z tych ostrzejszych słów, więc naprawdę bardzo bardzo bliskie relacje takie budzące olbrzymią sympatię i ja w ogóle przez te miesiące poznawania historii Freda manna i miesiące wczytywania się w właśnie listy także dlatego one były pisane ręcznie, tak więc te pewne emocje też można było odczuć odczytać z z tego rodzaju pisma Domian poczucie niskiego przejaśnienia się z rodziną kinomanów, a w szczególności z rodzicami Rada Gminy Manowo oczywiście tutaj trzeba mieć świadomość, że te listy, które się zachowały są listy wysyłane przez rodziców do Freda inne mamy te, które on przez w ogóle to jest niesamowite, że przez dziesięciolecia nie zachował w świetnym stanie miał ze sobą przy wielu różnych przeprowadzka ach, natomiast listy, które sam Fred pisał to one trafiały najpierw do Wiednia, a potem do Polski czy Rzeszowa do Lwowa i one z przyczyn oczywistych nie nie zachowały się nie wiemy co co dokładnie Fred PiS my tylko widzimy jak, jakby odbijały jego listy i on sam w tym co pisali jego rodzice wracając do relacji bliskich ciepłych, o których pani już mówiłem mam takie wrażenie, kiedy czytam te listy że, że oni nawzajem się bardzo oszczędzali to znaczy rodzice chyba nie do końca przedstawiali Fredowi prawdziwą sytuację w jakiej się znajdowali mówi już tych latach zagłady w oczywiście w zdecydowanie tak to jest tym bardziej widoczne, że w okresie poprzedzającym właśnie zdawali bardzo szczegółowe relacje to znaczy np. jeśli ojciec szukał pracy, bo ten kryzys lat trzydziestych do się dosięgnął także jego i był dosyć dotkliwy naprawdę szczegółach opowiadał, gdzie pracy szuka ile może zarobić albo dlaczego niewiele mu to wystarczyć nie wystarczy itd. tak dalej jest tutaj syn te wszystkie szczegóły znał sytuację absolutnie zmienia w momencie, kiedy wybucha wojna te pierwsze listy, które trafiły do Freda to są listy już po kilku miesiącach dopiero pewnie były wysyłane wcześniej, ale gdzieś gdzieś zaginęły albo może w ogóle nie wyszły ani z Rzeszowa nie ze Lwowa w każdym razie w tych listach wojennych to właściwie nie przede wszystkim jest opisana procedura związana z próbą uzyskania wiz do Stanów zjednoczonych, więc takie biurokratyczne opisy i my już wiemy dzisiaj, że to się nie mogło udać, ale wtedy wszyscy mieli nadzieję, że i oskarżony ma Janowi man wyjadą do Stanów zjednoczonych, więc te procedury są opisywane bardzo oględnie to co się dzieje w Rzeszowie we Lwowie bardzo się zestawi materiałami historyków to ogromny robi wrażenie no i kwestie rodzinne dopytywania o to co nowego w rodzinie też to jest moment, kiedy młodszy syn Oskara i Anny jest w stanach Zjednoczonych i musi udało wyjechać dostaną jeszcze przed wybuchem wojny to jest 1 wątek drugi bardzo bardzo ważny to jest moment urodzenia Tima Najmana, czyli wspomnianego wcześniej i Davida Davida urodzonego w 1940 roku i dziadkowie bardzo mocno przeżywają to jest dla nich taka iskierka nadziei taki, jaki znak normalności wielkie szczęście wielkie szczęście, że syn wnuk i synowe oni są w stanach, że są bezpieczni no właśnie dopytywania o to jak dziecko się rozwija rady babci rady dziadka na co pozwalać na co nie, ale nie ma absolutnie nic wspólnego wtedy z rzeczywistością wojenną z 1 strony oczywiście wiąże się to z tym oszczędzaniem dzieci swoich swoich synów, a z drugiej strony pewnie też z cenzurą, która w czasie wojny jest przecież obowiązuje i pewnie bardziej szczegółowych listów po prostu cenzura by nie przepuściła nie jest do końca jasne jak zginęli rodzice Freda Zinna mana do końca nie jest to jasne jest sporo różnych relacji ja też staram się zestawić je zweryfikować również, dlatego że free man przez wiele lat próbował to zrobić nawet w ostatnich latach jego życia, kiedy pojawiła się kobieta bezpośredni świadek pobytu oskarżony ma w Rzeszowie okazało się, że razem pracowali w ambulatorium rzeszowskim żydowskim ten temat też do Freda Erdmanna wrócił i jakich dokładnie okolicznościach zginęli jego rodzice nie więcej możemy określić jak to wyglądało w przypadku ojca prawdopodobnie został wywieziony do obozu zagłady w Bełżcu jesienią czterdziestego drugiego roku natomiast przypadku mamy tutaj tych zagadek wydaje się, że jest trochę więcej to jest jakaś nie do końca przeze mnie odkryta w szczegółach historia, ponieważ ona we Lwowie prawdopodobnie ukrywała się na mogła się ukrywać po aryjskiej stronie udało jej się wyjechać ze Lwowa do Rzeszowa prawdopodobnie spotkała się ze swoim mężem jest tutaj straciła życie być może wywieziona do obozów Auschwitz już czterdziestym trzecim roku, ale tak jak mówię jest kilka kilka relacji i pisanych takich mówione, z którymi przykład Regina ma nią wcześniej do do czynienia i one nie są ze sobą spójne, więc nie właśnie nie sposób tego ustalić to co jest to co jest wiadome to, że zginęli i że to pół olbrzymi cios i wielki ból dla członków rodziny dla lat dla Freda dla jego brata, w czym możemy chociażby przypuszczać, że Fred Zinna mam po wojnie pojawił się w Polsce w Rzeszowie to jest bardzo atrakcyjne pytanie i tutaj nawiążę do tego aktu urodzenia, który Team z innym odkrył w dokumentach po swoim ojcu ja początkowo dowiedziałam się, że właśnie właśnie tym akcie urodzenia, z którego o tym dowiedział się w ogóle historii swojego ojca miał takie przekonanie, że to muszą być act no, więc z tego 1907 roku natomiast w momencie, kiedy zobaczyłam to robią olbrzymie oczy, bo to jest dokument z lat siedemdziesiątych wydane przez urząd stanu cywilnego w Rzeszowie peerelowska instytucje z orzełkiem nadto taki wygląd, który ja gdzieś jeszcze kojarzy ze swoich różnych dokumentów rodzinnych moich moich rodziców no i no właśnie, skąd np. ten dokument wziął się w archiwum Freda manna rodzi się pytanie czy on sobie przyjechał potem dokument do Rzeszowa, żeby móc go odebrać też przecież nie to nie jest taka prosta sprawa, żeby tego typu dokumenty z urzędu wydostać, bo wydaje mi się jednak nie, że to nie mogłoby zostać w takiej sferze nie nieodkryte, że tego się nie dało ukryć raczej wydaje mi się, że bardziej prawdopodobne jest to, że przez jakiegoś pełnomocnika przez jakiegoś znajomego w Rzeszowie kobiet nie trafiłem na takie osoby sama też nie ma już osób w urzędzie, które mogłoby wrócić do tych lat i o tym opowiedzieć natomiast pojawia się tutaj forma jej w mojej książce taka obrażona trochę ten, że rzeczywiście Fed nie ma się pojawia, bo tam sobie to pytanie do mnie wracało co by było, gdyby gdyby, gdyby przyjechał tak, gdyby przyjechał, gdy zobaczył swoje rodzinne miasto na ile byłby w stanie poznać miejsca, które kiedyś świetnie znał czy znalazłby wspólny język z ludźmi, którzy tutaj mieszkali w latach siedemdziesiątych, ale to jest w sferze właśnie absolutnie przypuszczeń hipotez wydaje się, że jest bardzo bardzo mało prawdopodobne, aby faktycznie taka wizyta miała kiedyś miejsce dr Grażyna Bochenek autorka książki Franek Rzeszów Hollywood opowieści o Radzie Gminy banie dzisiaj gościnią godzinę kultury za chwilę wracamy do naszej rozmowy teraz oddajemy głos z informacją Radia TOK FM to jest trzecia część godzin kultury przed mikrofonem Marta Perchuć-Burzyńska bardzo miło, że dzisiaj gościnią godzinę kultury jest dr Grażyna Bochenek autorka książki Freddy Rzeszów Hollywood opowieści o fryzie Zinna ma dzisiaj rozmawiamy i śledztwie, które Grażyna Bochenek przeprowadziła w, żeby dowiedzieć się więcej o związkach m.in. Freda z innymi mana z Rzeszowem sama pani przyznaje w książce i to dało mi dużo domyślenia, że trudno przedzierać przez dokumenty archiwalia nie mogą skonfrontować ich niczyją pamięcią i w ogóle sporo jest w książce pani takich szczerych wyznań o trudnej drodze dochodzenia do prawdy jest takie pani taki specyficzny sposób dzieli się z czytelnikami swoimi wątpliwościami chociażby na tej drodze reporterskiej co ma wielką wartość mą uważam, że nie każdy odważy się na takie odsłonięcie pani się odważyła to w takim razie pytam też te momenty trudne te momenty załamania zniechęcenia, który moment w trakcie pisania książki był był najtrudniejszy nie wiem czy potrafię powiedzieć o takim 1 momencie, bo rzeczywiście Spes specyfika w ogóle prace nad tym tematem była taka, że ja równolegle opracowywała różne wątki zarzucała sieci w różnych tematach wysyłam np. zapytania do różnych archiwów albo pożyczam książki w nędzy jak trafią na 1 lekturę to potem była w stanie zamówić następną następne następne więc, jakby te łańcuszki te sieci były takie różnych stronach idące jednocześnie i kiedy zatrzymywała się 1 ścieżka otwierała mi się druga i tak mniej więcej wyglądało no takim, jakim jednym z bardziej przejmujących dla mnie momentów to to był kontakt z panią, którą ja nazywam w książce wiedeńską chciał tutaj muszę powiedzieć, że dużo miałam też takich bardzo pozytywnych doświadczeń i kontaktów z interesującymi osobami, które dzieliły się ze mną swoimi historiami, które mocno niech będzie ubarwiał, ale tak poszerzały, jakby cały co łączą historię i i tak np. trafiłam na panią Agatę Chmielewską właściwie ona trafiła na mnie, bo ona mnie znalazła opowiedziała o historii swojej rodzinie swojej babci, która jak ona sama zapamiętała z opowieści babcia dostawała po wojnie paczki od środka no z początkowo to zabrzmiało jakoś bardzo tak z zaskakującą i wręcz niewiarygodnie, ale okazało się prawdą no i sporo w tym temacie wyjaśniliśmy to jest ten pozytywny taki element no, a później pojawiła się też w tej w tym wątku pani Agaty wiedeńska ciocia członek rodziny, która jak się okazało ona sama jeszcze pamiętała rodziców Freda kinomana mieszkała razem z nimi w bliskim otoczeniu w Wiedniu mama tejże cioci mama fretka były bliskimi koleżankami, a sama samopoczucie jako dziewczynka opuszczała też 1 pan strusie wjeżdżali wtedy do Krakowa i zapamiętała sobie rozmowę swojej mamy właśnie Anny inne mam na inne mamy wtedy się zastanawiała czy wyjeżdżać do Stanów czy nie korzystać zaproszenia naczynie miała wątpliwości no i to się bardzo bardzo ciekawy sposób rozwijało natomiast potem się niestety ten wątek zakończył ponieważ, ponieważ osoba zmieniła zdanie i już nie chciała za mną rozmawiać nie chciała rozwijać tych tych wątków rodzinnych i swoich wspomnień o rodzinnym nie więcej na stronę otworzyło się bardzo ciekawa historia, a z drugiej są bardzo niespodziewanie po 2 rozmowach telefonicznych ona się zamknęła, a ja już robią sobie też wielkie nadzieje co z tego może wyniknąć i wyobrażałam sobie jak jak nowe wątki mogą się pojawić co mogą zmienić no ale chyba tak się z tym pogodzić że, że to tak jest tego typu badaniach, że nie każda ścieżka będzie nas prowadziła gdzieś daleko się będą urywać w różnych momentach może kiedyś jeszcze uda się pociągnąć dalej, a może nie no kwestia kwestia jest otwarta pewnie wróci jeszcze do do do samej biografii Freda Zinna ma na wojnę będzie w stanach Zjednoczonych, a czuł się ocalałym z zagłady jak miał do tego stosunek tak właśnie poniekąd czuł się ocalałym zagłady miału właśnie miał taką świadomość że, gdyby został w Europie to doświadczył tego samego co doświadczyli jego rodzice i to było dla niego trudne miał też takie poczucie winy, że nie udało mu się namówić rodziców na przyjazd do Stanów zjednoczonych jeszcze przed wojną starania się zaczęło przed wojną to jest też o tyle skomplikowane z 1 strony cała ta procedura wyjazdu uzyskiwania pozwolenia na przyjazd na pracę to było określone różnymi przepisami i nie było to wcale takie proste było to długotrwały skomplikowany to jedno, a to druga rzecz jest taka, że rodzice właściwie matka w którymś momencie zrezygnowała z tych starań z sprawy już były dość zaawansowane ona uznała, że jednak lepiej zostać w Europie nie będą jeszcze potem zmieniła zdanie tak ale, ale potem okazało, że jest już za późno natomiast no w rodzinnym nie była taka no taki żal trochę do siebie, że właśnie on żyje tak, a jego, a jego rodzice nie i też było to dosyć myślę odczuwalne, kiedy w pierwszych latach po wojnie realizował swój film po wielkiej burzy na zaproszenie europejskiego szwajcarskiego producenta zresztą z polskim pochodzeniem filmu, który mówił o żydowskich dzieciach o tym co się wydarzyło właśnie w Europie i na ten plan pojechał razem ze swoim synem, który przecież gdyby, gdyby urodził się w właśnie tutaj w Europie to jak jego doświadczenia byłoby bardzo bliskie jak tych dzieci, które skrzyni właśnie miał z mam kontakt wtedy na planie i o których opowiadał, więc no odcisnęło na nim bardzo bardzo duże piętno to też widać z jakiejś mierze w firmach, które realizował i właśnie w wywiadach, których udzielał ja nie badałem tego tego wątku jakoś bardzo szczegółowo tylko zaznaczyłam tutaj musiałbym się poza innymi z szerszym rodzajem wyborem tych różnych dokumentów natomiast niewątpliwie by ten do właśnie doświadczenie świadomość tego co co się wydarzyło w czasie wojny jak jak zagrożenie było poważne to co towarzyszyło tata refleksja nad tym analiza tego to co było w życiu życiu twórczości Willmanna widoczne i pozostało z nim pisze pani z man słynie ze swojej niezależności, ale przede wszystkim pamiętany jest jego sposób myślenia o filmie realizowane przez niego obrazy to zawsze historię o czymś ważnym bardzo często sumieniu archetypiczne bohater tego reżysera to człowiek swojemu sumieniu wierny zmuszone konfrontować się z tym co zagraża życiu lub wolności wcale nie jest pewny swojej racji ani wygranej, a czasem nawet zdaje sobie sprawę z tego, że przegra, ale nie potrafi nie chce zrezygnować z tego co uważa za właściwe sumienia jest bardzo fotogeniczne miał wielokrotnie powtarzać tak tak to prawda i właściwie to to jest też taki aspekt jego twórczości, na który krytycy międzynarodowi zwracali uwagę, że właśnie ten 1 typ bohatera może nie w każdym filmie, ale to jest bardzo dla niego typowy bohater, który ma taką świadomość, że naprzeciwko niego stoi jakaś jakaś instytucja jakiś system, w którym on ona nie nie jest po drodze znaczenie im to myślenie tego bohatera jest takie własne oparte właśnie na tym w swoim sumieniu nawet mając świadomość, że nowa, jakby walka o to swoje wartości może się spotkać z porażką albo wręcz wiedząc, że już, że ta porażka nastąpi to jednak oni wybierają właśnie wartość wierność temu co do czego są wewnętrznie przekonani i tutaj mamy nawet takie firmy bardzo wczesne z okresu wojny jeszcze pochodzi firmy siódmy krzyż ze sponsorem sesji ciekawy z tego względu, że mówi o takiej wewnętrzne zewnętrzne niemieckiej opozycji antyhitlerowskiej i jak bardzo szybko w ogóle ten wątek się pojawił właśnie twórczości Romana, ale też samo południe z szefem UMK innym czy później to jest głowa zdrajcy czy Julii to bardzo podobni bohaterowie, którzy też jest także od samego początku wiedzą, czego chcą, bo my też obserwujemy i to było też z innymi na ciekawe w jaki sposób rodzi się w nich właśnie ta myśli wewnętrzne przekonanie co powinni robić i jakby chcieli zachować albo właśnie obserwujemy jak są konsekwentni w tych swoich działaniach i też, że to w dużej mierze stanowi o uniwersalności filmów z mana tutaj akurat zawsze bardzo ciepło myślał samo południe, który jest moim ulubionym filmem i myślę, że jestem w stanie wracać do niego jeszcze przez długie lata, bo on dla mnie odkrywa właśnie takie bardzo istotne aspekty funkcjonowania człowieka, a no oczywiście tutaj też jest ten wątek związany, z czym strachem, który może się pojawić i często się pojawia jakiś społeczności większymi mi mniejszej i jak jak sobie ludzi jak sobie społeczność tym strachem radzą jak bardzo często udają udają, że sami nic nie mogą zrobić znajdują dla siebie wygodne jakieś wyjaśnienie usprawiedliwienia i są w stanie funkcjonować właśnie w takim stanie zagrożenia no i my mamy dzisiaj myślę, że mają na maj mają dużą wartość też wiele z nich nie zestarzało chociażby właśnie samo południe ma ja mam takie wrażenie, że to jest taki film, który też młodsze pokolenie wiem, że młodzi już tego filmu nie znają tak już nie oglądają ale gdyby go o oglądali to myślę, że też byśmy byli w stanie odnaleźć i i mogliby uznać za swój film taki, który mówi o ważnych rzeczach jest dla nich zrozumiały w Francji miał na koncie kilka Oscarów w samo południe zdobyło 4 nigdy nie wpadł w pułapkę sukcesu sławy myślę, że nie to się wiąże z tym, że on stosunkowo późno zaczął ten sukces osiągać przeszedł właściwie taką ścieżkę filmową od wręcz statysty właśnie do nagrodzonego reżysera, ale po drodze miał i firmy trend pewnie byśmy nazwali się niezależnymi i krótkie filmy dokumentalne i pracował przy produktach określanych jako produkcje klasy Berlin był takim w wyrobników takim przewodnikiem w amerykańskich studiach filmowych oczywiście on tak mam wrażenie, że cały czas wiedział, czego chce i do czego dąży, ale będzie to droga do realizacji tych filmów, na których najbardziej zależało rzeczywiście była długa i w momencie, kiedy one zaczęły być, kiedy miał możliwość w coraz większym stopniu realizowania tych tytułów, które chciał tak jak chciał to już ten sukces, kiedy firmy zaczęły odnosić sukcesy i spotykać się z nagrodami on już był na tyle ukształtowany Inter już wcześniej widział jak ten świat filmowy działa że, że chyba ta woda sodowa do głowy uderzyła bardzo spokojnie do tego wszystkiego podchodził właśnie ten wiek nie za szybko ten sukces osiągną i to pewnie miało duże znaczenie w tym jak on funkcjonował w środowisku jak traktował ten te swoje nagrody filmowe najważniejsze to też czas powiedzieć, że przecież najważniejsze filmowe nagrody filmowe stał się udziałem w zaczęliśmy od Rzeszowa Rzeszów był bardzo ważnym tematem naszej rozmowy to jeszcze też jak, wiążąc Rzeszów z filmami Freda Zinna ma na to powiedzmy, że samo południe to był najprawdopodobniej pierwsze firmy z winem na wyświetlanym w Rzeszowie w tak tak to by też było przy przyjemna część pracy, kiedy trafiłem na dokumenty związane z pierwszym takim dyskusyjnym klubem filmowym Książ w w Rzeszowie i dobór pięćdziesiąte dziewiąte, gdzie innym po tej odwilży stalinowskiej też w w obszarze kultury trochę więcej można było i właśnie pojawiał się takie inicjatywy zagraniczne filmy ja nie wiem czy ten film był zapowiedziany dziś w prasie w ogóle wcześniej nie więcej niż tylko z tytułu czynszu pojawiło nazwisko, ale w pięćdziesiątym dziewiątym roku był pokazywany w Rzeszowie oczywiście jak też zastanawiałem do tej pory towarzyszy takie pytanie czy w tym 50 tym dziewiątym roku ktoś jeszcze w Rzeszowie mógł skojarzyć sobie nazwisko Diny man swojego jakiegoś dawnego sąsiada z Rzeszowa nawet na 1 osobę trafiłam, która była wtedy na pokazie, ale akurat ten ten trop, żeby kojarzyć nazwisko tutaj się nie okazał właściwy no to jeszcze właściwie mógł być taki moment także jakieś wspomnienia mogły łączyć tego co nazwisko wyświetlane na dużym ekranie z rodziną, która mieszka wtedy na rynku w Rzeszowie na, ale to pewnie już tego się nie dowiemy dzisiaj w 2022 roku czy tak rzeczywiście było w powiedziała pani, że dużo pytań nadal pani pozostało właśnie ma pozostać czy szuka pani nadal odpowiedzi na niektóre z nich tak aktywnie intensywnie oczywiście już nie szukam natomiast muszę powiedzieć, że niektóre pytania odpowiedzi na nie przychodzą do mnie same chęć nawet nawet mogę zdradzić, że niedawno jeden z Czytelników książki rzeszowianin zabrał mnie ze sobą, bo wciąż nie tylko wczytał się w książkę, ale też patrzy się bardzo dokładnie fotografie, które tutaj są zamieszczone się udało 1 tak naprawdę taką nieznaną fotografię ulokować w Rzeszowie w konkretnym miejscu natomiast właśnie on 2 inne fotografie także zlokalizował zabrał mnie do tych miejsc, gdzie oczywiście wszystko wskazuje na to, że to też był Rzeszów, a ja np. nie miał świadomości, że w 1915 roku w jakimś 1 miejscu rosło drzewo i jest to drzewo, które ciasno zdjęcia widać, więc takie nowe no drobne rzeczy się pojawiają trudno powiedzieć czy jakieś bardziej fundamentalne historia też jeszcze mogą wypłynąć, aczkolwiek ja bardzo otwarta NATO i właściwie też bardzo na to liczyłam, że właśnie ta książka w jaki sposób otworzy mieszkańców na historię no i Freda manna całej tej, że zrzesza żydowskiej społeczności, że pojawią się różne pytania, że wielu Czytelników będzie chciało znaleźć swoje odpowiedzi właśnie na pytania ich do tego państwa zachęcamy mam w ręku książkę Freda Rzeszów Hollywood opowieści o radzie Zin ma nie ta książka może trafić do państwa proszę pisać na adres dla was małpa TOK kropkę FM autorka książki Grażyna Bochenek była gościnią godzinę kultury bardzo bardzo panie dziękuję ja również bardzo dziękuję za zaproszenie pozdrawiam wszystkich przyszłych mam nadzieję Czytelników książki książkę wydało wydawnictwo Austeria dziękuję Tomaszowi obce za pomoc w przygotowaniu programu Marta Perchuć-Burzyńska do usłyszenia wczesna informacja Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: GODZINA KULTURY

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium - Radio TOK FM bez reklam: czyli TOK + Muzyka, podcasty z audycji Radia TOK FM oraz podcastowe produkcje oryginalne TOK FM. Tylko teraz w cenie 15 zł za miesiąc. Na zawsze!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA