REKLAMA

Dlaczego w Polsce nie da się budować mieszkań na wynajem?

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2022-06-22 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
54:12 min.
Udostępnij:

Gośćmi programu byli dr Wojciech Jarczewski, dyrektor Instytutu Rozwoju Miast i Regionów oraz dr Alina Muzioł-Węcławowicz, ekspert ds. mieszkalnictwa Instytutu Rozwoju Miast i Regionów

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór w środę 22czerwca środy to dni do przedstawiania spraw społecznych zastanawianie się jacy jesteśmy jak sobie radzimy z naszymi problemami czy potrafimy patrzeć w dłuższej perspektywie raczej wolimy działania dorywcze krótkookresowe wydaje się, że akurat to drugie podejście widać dość dobrze jeśli chodzi o politykę mieszkaniową samo budowanie idzie nie najgorzej, ale to dotyczy jedynie działań na rynku deweloperów i względnej Rozwiń » zamożności części Polaków, którzy kupują mieszkania za gotówkę lub kredyt natomiast od lat niezależnie od tego kto rządzi piętą achillesową są mieszkania dla tych, którzy rynkowy sposób nie są w stanie ich zdobyć w roku 2020 w Polsce było 806 000 mieszkań komunalnych to 10% mniej niż jeszcze w roku 2015 i o połowę mniej niż w roku 1995, ale nawet to co jest nie zawsze jest wsparciem dla tych, których na inny typ własnego konta nie stać, skąd ta niemożność jak zawsze przyczyną jest kilka np. samorządy w ostatnich latach tłumaczą, że nie są w stanie budować, bo rząd obniża wpływy z podatków nakłada nowe obciążenia to, czego mają realizować inwestycje mieszkaniowe, a sam rząd też nie notuje sukcesów mimo hucznych zapowiedzi, gdy Najwyższa Izba Kontroli zbadała stan realizacji programu mieszkanie plus okazało się, że to po prostu porażka rząd deklarował, że do końca 2019 roku buduje 100 000 mieszkań jednak do użytku oddano nieco ponad 15 000, a 20 000 znajdowało się w budowie wg stanu na koniec października 2021 roku czemu zdaniem NIK-u program okazał się klapą izba zwraca uwagę, że podejmowane przez kolejnych ministrów inicjatywy legislacyjne mające na celu usprawnienie funkcjonowania programu mieszkanie plus nie zawierały kompleksowych rozwiązań w zakresie zwiększenia podaży gruntów skarbu państwa i wykorzystania ich na cele mieszkaniowe co z kolei miało negatywny wpływ na wzrost dostępności mieszkań dla osób o umiarkowanych dochodach NIK wskazała też na trudności z pozyskaniem gruntów pod budowę co było zadaniem powołanego w 2017 roku krajowego zasobu nieruchomości w tym przypadku zamierzenia udało się zrealizować połowicznie do zasobu przejęto 150 nieruchomości spośród planowanych w tym okresie 271 co stanowiło 55% planu teraz pojawiły się kolejne okoliczności, które komplikują sprawę i tworzą nowe wyzwania mamy blisko 1,51 000 000 uchodźców, którzy co oczywiste potrzebują dachu nad głową, bo mieszkać w gościnnych Polaków można jakiś czas potem musi zadziałać jakiś system nie mają ci ludzie najczęściej setek tysięcy na swoje mieszkanie nie mają zdolności kredytowej to co można zrobić skoro dla naszych biedniejszych rodaków mieszkań socjalnych komunalnych, jakie nazywamy brakuje pojawiają się różne pomysły pytanie tylko czy będzie Wola determinacja by je realizować o tym dzisiaj porozmawiam z gośćmi cyklu Maciej Zakrocki przedstawia Maciej Zakrocki przedstawia, a tymi gośćmi są pani dr Alina musiał węzła Wołowicz ekspertka do spraw szkolnictwa Instytutu rozwoju miast regionów dobry wieczór dobry witam serdecznie pan dr Wojciech Jarczewski dyrektor Instytutu rozwoju miast regionów dobry wieczór dobry wieczór witam witam państwa najpierw może byśmy słuchaczom przedstawili taki możliwie najbardziej ogólny obraz sytuacji to źle brzmi mieszkalnictwa w Polsce niektórzy nazywają deficytem mieszkaniowym niektórzy mówią o o jeszcze innym problemie wynikającym z tego jak Polacy mieszkają czy ktoś z państwa to proszę śmiało zaczynać chciałby tak o ogólnie ocenić, jakie jesteśmy sytuacji jak to wygląda też na tle innych państw od razu dodam, że wygląda na to, że właśnie Polska akurat wg badań Eurostatu w ogóle no źle mieszka najogólniej rzecz biorąc tak proszę państwa sytuacja jest bardzo trudna pytanie, o ile momentu w historii sięgnąć, żeby inne, jakby tę his historia naszego naszych kłopotów mieszkaniowych wiecznych problemów mieszkaniową rozpoczął wspomnę o sytuacji po drugiej wojnie światowej my wszystkich zniszczonych wojną w krajach były kartki na żywność we wszystkich zniszczony wojną w krajach było do kwatery wydanie do istniejących mieszkań innych najemców była mocno interwencja rynek mieszkaniowy, a kraje Europy zachodniej myśmy poprzez konsekwentną politykę zarówno problemu deficytu żywności, jaki problemu ilościowego, a chwilę później jakościowego i jeśli chodzi o niedobory mieszkaniowe w Polsce udała się ta 1 rzecz żywnościowa natomiast niestety trzeba powiedzieć, że przez cały okres powojenne byliśmy z polityką mieszkaniową właściwie na bakier poznali się ona miała bardzo niski polityczne priorytety i nie za bardzo wnętrza nie znalazły się siły polityczne, które by wzięły ją, że tak powiem na swoje sztandary i próbowały rozwiązać problemy mieszkaniowe Polak teraz uniknę postaram się unikać tej historii już bardzo jeszcze czasów epoki socjalistycznej, ale muszę stwierdzić, że również w całym okresie transformacji i współcześnie i mieszkalnictwo w Polsce było takim niechcianym problemem, na który z nich poważnie w sensie bardzo merytorycznie i konsekwentnie z odpowiednią alokacją uwagi ideowej finansowej i społecznej się nie zajmował nie zajął się ono zawsze było też tym niechcianym i zagadnieniem, od którego którego powiedziałem poważnie się nie obchodziło no i tak mamy konsekwencje, że pozostajemy kilkadziesiąt lat po wojnie 30 lat nowej Polski pozostajemy krajem, w którym brakuje mieszkań persa, bo to jest rzecz dyskusyjna, ale zaraz do tego jeszcze nawiąże, którym bardzo duża część społeczeństwa mieszka w złych warunkach mieszkaniowych przeludnienie to jest 1 sprawa, ale również bardzo ważne są tak sprawy związane z niezłymi warunkami IS z nie jest brakiem odpowiednich remontu zawilgocenie itd. itd. techniczne substancji mieszkaniowej jest dość powszechnie w Polsce, jakbyśmy po odnosili do dość wyrafinowany standardów zachodnich, gdzie rozważa się państwie wpływu stopnia zacienienia zaciemnienia mieszkania na zdrowie psychiczne użytkownika tego mieszkania to byśmy mogli wylecieli poza wszelkim standardom i dodatkowy problem mamy ciągle nierozwiązaną sprawę mieszkań dostępnych komuś się może wydawać, że jeżeli zbudujemy więcej mieszkań niż mamy gospodarstw domowy to problem deficytu mieszkaniowego panie rozwiązań niestety nie zawsze we wszystkich społeczeństwach są takie grupy najczęściej najszerzej najwięcej, czyli w tej grupie osób potrzebujących jest ludzi młody ludzie rozpoczynają swój samodzielny start życiowy nie mają specjalnych zasobu mają potrzebę i ja im przyznaje również prawo do tego, żeby mieć samodzielne mieszkanie dostęp do samodzielnego mieszkania bez babki bez mamy oczywiście niech sobie mieszkając na moich nafciarze chcą, ale ta perspektywa samodzielności zamieszkiwania powinna być młodym ludziom dostępna, niech więc i problem mieszkań dostępny jest też problemem, którym w tej chwili najbardziej rozwinięte gospodarki się zajmują właściwie tylko tym problemem, jeżeli chodzi o sprawy mieszkaniowe my natomiast ciągle jeszcze też w tej kwestii nie jesteśmy wszyscy przekonani, że jest, że wspieranie mieszkalnictwa dostępnego najczęściej u nas znanego społecznym budownictwem czynszowym społeczny mieszkańców czynszowym jest rzeczą bardzo istotną także tutaj może elementy te 3 potrzeby ciągle w Polsce istnieje i dodał myślę na jakim w tym ilościowym Nakła i szans zejść do, bo są oczywiście miejscowości w Polsce, gdzie mamy i nie wie 800 mieszkań na 1000 mieszkańców, ale są albo w miejscowości turystycznych nie wiadomo jest specjalna segmentacji specjalny rynek mieszkaniowy nie adresowany dla miejscowej ludności tylko dla turystów gości mamy też miejsca w mniejszych miejscowościach obszarach Populacyjny im też nadwyżkę bierze liczby mieszkań, ale są pustostany, które ze względów technicznych i oczywiście lokalizacyjny nie jesteśmy w stanie, w których nie jesteśmy w stanie skorzystać także nie uważa się, że mamy jeszcze w Polsce ilościowy deficyt mieszkań on systematycznie maleje, ale ciągle jest i jadł ciałem złość takie dane, które się już pojawiły podczas tego niedawnego spotkania w naszym parlamencie i państwo również braliście w tym udział na temat tego w tej sytuacji mieszkaniowej dyskutowano i m.in. może to być zaskakująca informacja że, że od 2016 roku, kiedy został stworzony Narodowy program mieszkaniowy to deweloperzy oddali do użytkowania 750 000 mieszkań jeśli chodzi o o to ile ile jest właśnie tego, bo z tego budownictwa społecznego czy komunalnego to zaledwie 3% tej liczby chciałem pana dyrektora zapytać czy to jest też jakiś jak jakiś nienormalny standard czy czy może wszędzie na świecie jest także to ludzie w jakim stopniu większym na pewno stopniu sami powinni zadbać oto rzeczy czy mają mieszkanie czy nie, a to budownictwo społeczne czy komunalne jest tylko wsparciem dla rzeczywiście tych najsłabszych czy na pewno jest także w tych krajach zachodnich to właściwie tych krajach mówimy, do których się możemy porównywać odnosić budownictwo społeczne był jest ważniejsza większy większy udział w rynku to chciałbym w szczególności nowe budownictwo natomiast to trzeba powiedzieć, że jeżeli chodzi o liczbę mieszkań to już pani pani Janina wspominał przed chwilą pościg, jeżeli chodzi o liczbę mieszkań nowo oddawanych do użytku to w tym momencie zbliżamy się do to do naszych do rekordu z lat siedemdziesiątych czasów PRL-u, czyli przebyliśmy w zeszłym roku 200 000 i i trudno polegać będzie ten rok wygląda czy są duże duże wahania, ale będą co w ciągu ostatnich kilku lat syreną 60 cały czas rośnie liczba 200 000, którzy naprawdę dużo jak polskie warunki nauki jest maksymalne osiągi z lat siedemdziesiątych 200 000 lokali mieszkalnych rocznie w tym udział ma większe rzeczywiście do środy Persja cały czas duży udział kół 70 000 budownictwo indywidualne, czyli polskie mieszkania prosty domy budują właściwie tej grupy inwestorów albo deweloperzy, którzy są notowane przez inwestorów indywidualnych lub czy po prostu przez przez przez użytkowników tych mieszkań, a coraz więcej przez instytucje, które później to dają najmu albo nawet krytykują, czyli po prostu trzymają też spory problem a, ale to nie jest jeszcze w Polsce Kiszko kluczowy problem w tym momencie pierwszy dociera mądra opatrzony, którzy budują faktycznie udział często bardzo niski to jest to jest niezwykłe, bo ten udział w bardzo niski i pies bardzo relatywnie niewielki opór w stosunku do tego w Polsce ile nie ma jakichś wielkich oczu są niewielkie środowiska, które protestują, które starają się żeby, żeby się zmieniło, ale chyba jest coś takiego czy w tej polskiej Polski entuzjazmie do self self Made man Ukah i sami są to się zapewnić jak to się zapewne to państwo nie zapewnia oko szkody covid mieli do gmin i to powoduje, że nie ma takiej bardzo dużej presji społecznej wydawanie tych niedrogich mieszkań społecznych po prostu brakuje tego brakuje środowisk może też ci młodzi ludzie którzy, którzy chcieliby wykorzystać takie mieszkania rodziny trudnościach nie mają siły przebicia, ale faktycznie jest w Polsce problem to nie jest tylko problem polityków po to, można powiedzieć to czytanie lina wspominała właściwy w ciągu ostatnich 5 lat też mieliśmy rządy Trumpa od prawa do wiadomości wszyscy wszyscy rządzili i właściwie nikt nie zrobił żadnego była prawda Lewicka przy władzy przez nominalnie są idę od Platforma teraz PiS bardziej pośrednik nikt nikt nie wygenerował wielkiego programu mieszkaniowego realny oczywiście te próby są ciągle podejmowane, ale efekt bardzo jak bardzo ograniczone także to jest to myślę, że warto warto spojrzeć na to zastanowić, dlaczego właściwie takie i widzimy, że tam, gdzie duża presja społeczna tam się zmieniają, a być może brakuje prosi no może tak, choć z drugiej strony jak pan wspomniał chociażby ten niedawno głośny program mieszkanie plus został wzięty pod lupę przez Najwyższą Izbę Kontroli i właśnie tam podano przyczyny, dla których no ten program specjalnie jakoś nie odniósł sukcesu no oczywiście na można na temat tych przy tych tych przyczyn dyskutować natomiast kluczowe pytanie jest takie, skąd ta niemożność skoro właśnie próby są podejmowane tak jak ta chociażby, a potem na końcu nie wychodzi pani doktor to jest rzeczywiście brak tej presji społecznej w sumie przecież, że rządzący powinni być teraz WHO przynajmniej ci tak jakoś tam rozliczani przez wyborców z tej obietnicy no mam nadzieję że, że nic społeczeństwo nie zapomni pewnych wrzucamy fakt bardzo kategorycznie obietnic typu 100 000 mieszkań z programu mieszkanie mieszkańców tych tego tego biznesowego, ale do tego wrócimy MII jeszcze mam nadzieję natomiast chciałabym jeszcze nawiązać do sprawy tego czynu jest potrzebne budownictwo społeczne ono jest bardzo potrzebne lubimy patrzeć na standardy zachodnie współcześnie we Francji i normy planistyczne pozwalają gminom wymuszać na dewelopera, że 20 bądź 25% brak miastach o większej presji większym niedoborze mieszkań większych kwestii mieszkaniowej mieszkań ma być oddawanych jako mieszkania społeczne czynszowe do dyspozycję władz samorządowych jak można prywatnego inwestora musi ona zaś oddać, jaką samo osób w świetle można to akurat tutaj jest mnóstwo metod i to to jest możliwe, bo oczywiście musi oddać tym znaczeniu, że musi wziąć swojego od klientów i oddać, ale jest mnóstwo instrumentów to są instrumenty planistyczne są instrumenty i związane z tą kwestią publiczno prywatnym to są instrumenty związane z różnego rodzaju udrękę nisko oprocentowanymi kredytami, które współfinansują budowy obywatelskie tu, jeżeli chodzi o listę instrumentu, które nie nie przeczą, jakby nie nie zwalczają wolnego rynku tylko wręczy nagrody raz w wolnym rynkiem, bo tu chodzi o to, że deweloperowi należy kazać oddać 10% mieszkań cele socjalne i ma się to finansować klientów zostały już normalnie mówić w tym szczekania dla mogłaby tych mechanizmach nieskończony wypowiadać natomiast bony są świetne w świecie wypróbowane tylko one w Polsce nie są stosowane i to jest to jest jakaś fascynująca, a są bardzo smutna okoliczność, dlaczego tak się dzieje i ja też przyglądają się temu od wielu lat tutaj studia, robiąc różne różne analizy to sobie myślę tak tak patrzymy na tę zmianę kursu niektóre rzeczy w Polsce w świetle się rozwijają proces inwestycyjny pewnych początkowych trudnościach Super idzie nowe autostrady no drogi szybkiego ruchu no i były oczywiście problemy taka ma euro obiecywaliśmy, że będą one nie były do końca jestem pewien czas, ale w sumie popatrzmy 30 lat minęło weszliśmy z PRL-u praktycznie bez autostrad dziś powoli właściwie domykamy system polskich autostrad dróg ekspresowych jeszcze trochę mamy obwodnic do zrobienia właściwie ten program powoli kończymy mamy program budowy kół czy te remontów krajowych i zaczął rozwijać będzie program budowy stadionu ruszy tak wiele różnych programów Kendra konferencyjne są w każdym większym mieście biblioteki każdy poszedł no bardzo duże rzeczy w Polsce się buntuje rewitalizacja innym świetnie odpaliła mnóstwo różnych inwestycji tak by place na rynki mamy odremontowany tak dyskutujemy dotyczą dokonywał tom to są oczywiście to są oczywiście ważne pytania ale, ale da się tak da się mnóstwo inwestycji da się da się robić raczej tutaj się nie da także tutaj zderzamy się tutaj fundamentalne pytanie, dlaczego w kraju, w którym strasznie dużo da się budować rzeczy nie da się budować mieszkań w wydaniu, ale pytanie za państwa to się na noc znacie no pani doktor 3 jakże środowych mechanizmu, które stosowane są w innych krajach u nas, bo są bardzo bardzo nieśmiało proponowanych oraz i wdrażane jednak niestety ciągle myślę, żeby nie powiedziałabym tak wraz z bardzo kolokwialnie nie urazić dewelopera natomiast powinny być prowadzane w ten czy innego inwestora powinny być wprowadzamy myślę o dobru wspólnym całego społeczeństwa ludzi, którzy potrzebują pomocy mieszkaniowej i jest jednak nadzieja, że nie dokona się wreszcie reforma systemu planowania przestrzennego i będę pewne ułatwienia realizacji planu miejscowy, które przyspieszą po do procedury planistyczne pod kątem i też je koniec końców zweryfikują w stosunku do starych planów istniejący jeśli chodzi o inwestycję mieszkaniową dalej mamy takie spec ma mamy spec ustawę lex deweloper można pójść w tym kierunku, żeby pomyśleć o com o rozszerzeniu mianowicie deweloperzy czy inni inwestorzy, bo ja nie chcę tutaj i bardzo krytycznie dziękuję dewelopera czy inni inwestorzy mają samotność mają narzucone pewne standardy można i można to rozszerzeń na razie tak jak powiedziałam przepisy mówią, więc stosują taką zasadę minimalistyczną natomiast powinny te kontrybucje społeczne na rzecz społeczeństwa by systematycznie rozszerzamy np. można do nawet do zgody na budowę na osobach specustawy dołożyć warunek budowania mieszkań komunalnych i to nie musi być 282 szklanki niech to będzie 10 fachu od czegoś zacznijmy dalej my mamy np. w ustawie o rewitalizacji taką i taki instrument umowy organizacyjnych, które właśnie wprowadza w Polsce po raz pierwszy pan tę zasadę, że inwestor korzysta bądź, żyjąc w świadomości, że korzysta bardzo wielu tzw. korzyści zewnętrzne to, że on ma działkę obszar czy dostanie działki w obszarze intensywnej zabudowy z pełnym Super wyposażeniem dostępność infrastruktury społecznej dostępnego komunikacyjnie itd. tak dalej niech on się podzieli tą tymi efektami korzyściami zewnętrznymi ze społeczeństwem i uchwali kilka mieszkań na cele społeczne mamy po umowa urbanistyczna to jest taki pierwszy z obrony niestety obłożony bardzo dużą liczbą nie warunku dodatkowych typu obecności specjalnej strefy rewitalizacji typu wymóg miejscowego planu rewitalizacji, czyli specjalnego gatunku panu przez zagospodarowania przestrzennego typu oczywiście nie o znalezienie, czyli dogadanie się inwestora z gminą i praktycy, a te rozwiązania u nas jeszcze nie działają natomiast na tej zasadzie właśnie takich umów urbanistycznych dokonuje się nie mów m.in. udziału inwestycyjnym rozszerzenia skali inwestycji w mieszkalnictwie dostępnym mieszkańcy społecznym czynszowym realizowanym przez inwestorów w pełni komercyjny druga rzecz, której mówi pan dyrektor czeski, a i bardzo dobrym tego przykładem jest Austria, gdzie u różnego rodzaju inwestorzy spółdzielnie mieszkaniowe deweloperzy realizują mieszkalnictwo dostępne, ponieważ mają dostęp do relatywnie niskich kredytów mają też pewne albo mają pewne ulgi podatkowe, które pozwalają, które łącznie te wszystkie instrumenty i doprowadzają do tego, że mają satysfakcjonujące dla nich warunki i budują mieszkania z czynszem poniżej rynkowego, a nie tylko z czynszem komercyjnym też przez ten pomysł, który się pojawia również tej dyskusji, o której wspomniałem w sejmie, żeby w szerszym stopniu wykorzystywać ten mechanizm lokal za grunt, czyli że gmina udostępnia ziemie no, a właśnie ten inwestor właśnie to jest o czym potem godziłam się jednak elewacji delikatnie za mało, że tak powiem ofensywni lokal za grupy kolacja 11 ja tobie gmina sobie inwestorzy dam działkę wartą 300 000zł, a tymi dasz jedno mieszkanie warte 300 000zł dla społeczeństwa to nie jest byle byłoby, gdyby była taka regulacja w tej ustawie, że jak gmina powie my inwestorzy daje działkę wartą 300 000zł, a tymi oddaje mieszkania równowartość np. wszyscy 50 czy 400 000zł, bo u ma być ta kontrybucja na rzecz dobra ogólnego na rzecz społeczeństwa tego u nas dość braku lochę za grunt jest 1 do 1 marzyłoby mi się, żeby było 1 do nie wiem 115120 po to nie musi być rewolucja w sensie jakiegoś ogromnego obciążenia inwestorów tymi konfliktami społecznymi, ale powinna być w miarę powszechne teraz jeszcze muszę wrócić, bo też panowie nie daje mi dojść do głosu z 1 sprawą dla mogą mieć tak troszkę odgania my pani doktor, że jestem troszkę spotkaniami z publicznością społecznego budownictwa czynszowego proszę zwrócić uwagę ono jest teraz w Polsce śladową w związku z tym co robisz rynek rynek szaleje ludzie z łez zrozpaczeni przerażeni nie nieświadomy wielu spraw kupują dla przeproszenie każdą produkcję w tym produkcje, które dniu i realizacji inwestycji są już wg wszelkich współczesne standardy suknem wart i potrzebujemy dobrych inwestorów społeczny również i po, żeby pokazali społeczeństwu i rynkowi standardy dobrego budownictwa mieszkaniowego, którym jednak zwraca się uwagę na różnego rodzaju dodatkowe nie tylko efektywność energetyczną nie tylko po i Pumy nie są tą świętością w tym momencie, a i to pozwala w IPO również pewien sposób modeluje nie ogranicza deweloperów przy ich dzikimi po części w Peru przed dzikimi i pomysłami sprzedawania lokali 1415 metrowych niejako mieszkania tylko jako lokale użytkowe, bo nasze pr.bud. nie pozwala budować tak małych lokali, a one się sąd budowany i one niestety znajdują nabyty szansach ciągle my jednak inwestycje społecznego budownictwa czynszowego mają dużo zresztą wszystkie rozważyli broni jest centralnych częściach miast co po co i ma tę dobrą z weekendową zaletę, że nie wspiera osób organizacji tej służby ani za co rozumiany jako dochodzenie kierunku granic miasta w pobliże granic na peryferia, ponieważ tam jest pani grunt jest tańszy, więc można pani z budową i tutaj tkwi w tym aspekcie również powinniśmy po przeprowadzić taką szeroką debatę społeczną, ponieważ słabo liczymy koszty użytkowania mieszkań położonych na peryferia, gdzie ludzie ponoszą sporo kupili tańsze mieszkanie natomiast codzienne życie jest dużo dużo droższe, bo tracą 1,5 godziny na dojazd własnym środkiem komunikacji wiedza ile tam czasu na ewentualny dojazd z pianistą komunikacją itd. dzieci są zaniedbane, bo widzą takim sza oś dziewiętnasty, kiedy przez państwa takie i Mac pro naprawdę powinniśmy mocno przedyskutować całą sprawę nie znaczenia mieszkalnictwa czy warunków mieszkaniowych dla dobrostanu naszego społeczeństwa panie odrobinę tej dyskusji mamy w naszej audycji dzisiaj natomiast wydaje się, że będzie niezwykle ważne, aby zwrócić uwagę na ten nowy element, który no, który się pojawił może to źle brzmi jak działa nowy element, ale chodzi po prostu o to, że mamy w tej chwili w Polsce bardzo pokaźną liczbę uchodźców 1,51 000 000 ludzi tak się mniej więcej mówi są różnego rodzaju w tej chwili już estymację ile z tych osób zostanie no jak łatwo zorientować się ta część, która uzyskała pomoc doraźną pomoc na początku będąc po prostu gośćmi naszych domach do wielu powodów prawda by i ci, którzy przyjęli ci, którzy zostali przyjęci po jakimś czasie chcieliby się chcieliby doprowadzi do sytuacji no normalnie tego wszystkiego osoby, które przy dotarły do nas z Ukrainy no najczęściej nie będą miały takiej gotówki, żeby kupić mieszkanie na wolnym rynku nie mają zdolności kredytowej z oczywistych powodów pojawia się w związku z tym pytanie jak w sytuacji kiedy, którą nakreślili państwo w pierwszej części naszej naszej rozmowy, w której sami mamy sporo braków w jak dodatkowo w tej sytuacji pomóc rozwiązać problemy, kiedy mamy dodatkową liczbę osób no i z drugiej strony to nie jest jakaś szansa często się mówi w różnych aspektach, że sytuacje kryzysowe są silnym bodźcem do tego, żeby to co się nie udawało właśnie przez dekady co było odkładane zaniedbywane, żeby tym razem się udało panie dyrektorze czy Janusz środka kontekstem jest taki wielki proces URM fikcyjnych w Polsce, który trwa, którym trwa, którego punkty, które tak wielki, że waszego nam łatwo zauważyć to jest paradoks, ale czasami wielkich rzeczy tylko czy trudno zauważyć, iż mały ten proces organizacyjny, który w Polsce by właściwie od 20 lat trwa nieprzerwanie to jest ogromny rozwój kilku wielkich metropolii oraz aż wycofywanie się miast średnich małych już nie mówiąc terenach wiejskich w tej chwili mamy w Polsce taką sytuację właściwie 5 ośrodków metropolitalnych Trójmiasto Kraków Wrocław Poznań oczywiście Warszawa wraz ze swoim obszarem metropolitalnym niesamowicie dynamicznie rozwijają i przebywa tam bardzo szybko liczby bardzo szybko mieszkańcy natomiast właściwe wszędzie indziej to od jakiegoś tam pojedynczymi wyjątkami Podkarpacia czy tutaj pół Polski, które mają naturalną dynamikę czy właśnie w 2 mamy tam, gdzie dziś w północnej części województwa pomorskiego właściwie mamy sytuację taką, że wszędzie miasto się cofają pytam w tych miastach to pani pani doktor mówiła na początku w miastach właściwie mamy i choć tych małych miastach średnie miasta mamy dość stopniowo coraz większe tuż-tuż mieszka i mamy taki paradoks, że nie ma mieszkam w metropoliach, a małe miasta małych średnich lokali, ale wcale nie tak mało, chociaż oczywiście nie tu jest także tych lokali i te lokale są dostępne, ponieważ zwykle lokale opuszczone przez ludzi, którzy wyjechali czy czy po prostu zmarli czy sam niskiego standardu jakości wymagają gruntownych remontów, ale też szybko i troszeczkę już inny temat też zwrócić uwagę na to co uwidoczniła fala migracji uchodźców z Ukrainy w Polsce bardzo chcieli metropolii to jak winę młodzi ludzie nie są w stanie kupić, kiedy mieszkania są wstanie zamieszkać w metropoliach jak, jeżeli mówimy albo jest wydawanie dyrektorze to nie jest zjawisko typowo polskie tylko raczej własne zdrowie to jest właśnie od drzwi to już właściwie, ale światowy właśnie o to chodzi tutaj 1 sprawą jest to dlaczego w Polsce tak budownictwo społeczne jest słabo idzie, dlaczego ja będę upierał nad tym pytaniem, które myślę, że ważne pytanie, żeby zaszczyt rozmawiać, dlaczego Polski skoczek nie zależy na tych mieszkaniach społeczni wszyscy mówią fajnie fajnie, ale w końcu do czego nawet w tych celach wyborczych obawia się, że nie będzie wcale głównym tematem kampanii wyborczej Krzysztof tam ktoś poruszy ktoś inny to wielokrotnie padało i nigdy tego nie było żadnego poważnego poważnej wytrwali musimy chyba inne problemy budżetu nie osobiście się wydaje, że po prostu to był wielu wielu ludzi odczuwa mieszkania są cele społeczne mieszkania takie dostępne nie tam mieszkanie socjalne jako jednak jakiś poziom niesprawiedliwości społecznej kurcze, jakbym się zarobić kredyt, a ci zostają schwytani i tak takie mam przeczucie rozmawiam z różnymi władzami miast widzę, że bardzo niewielkim stopniu inwestują i próbuje zrozumieć, dlaczego tego tak również nie mówiono też to jak to jest przedmiotem takiej, jaką dyskusję, ale wydaje się, ale też czują chcą wygrać następne wybory nie mogą w naszej części budżetu alokować na 11000 mieszkań ja wmieście tam powiedzą głosu tysięczny tak poziom 200 000 wyborców i 40 000 tylko 1000 będzie zadowolony to było fajne, gdy w ciągu 1 kadencji 4 w takim mieście budować mieszkań królu wielki sukces może to jest 1 jedno zagadnienia oczywiście, dlaczego nie ma tej presji to jest pytanie takie wydaje to co instrumenty to jest pani doktor powiedziała one wydawać już w Polsce powoli są mamy opłatę adiacencką, który z nich korzysta np. tak to jest to już jakieś środki, które mogłaby ona wykorzystać na na na poprawę i Ross budownictwa i myszkę, ale praktycznie nie jest pan także to jest 1% jedno pytanie plastyk Jerzy też rozmawialiśmy i jeżeli chodzi o uchodźców to oni chyba to po prostu nagle taki sposób właściwie dnia na dzień tak miesiąca na miesiąc od lutego na kwiecień w Polsce przybyło nowych mówi się 1 600 000 uchodźców, którzy mieszkali w Polsce 500 tak nagle przybyło Polska wieś są historykami przekroczyła przekroczyła 4 000 000 ludzi i co mówi Unia metropolii 75% tych osób zamieszkało kilku największych miastach pytanych obszar Metropolitan po prostu ukradł wiele takich oświadczył, że autobus pełen uchodzi to Limanowej takiego miasteczka gdzieś w Małopolsce czy innych niestety na północy i przyjeżdża opatrzone odchodzić od sierpnia nie wysiadali powiedzieli wracamy do tego Tarnów słup średniego standardu to tytuł, którego miasta oni chcą żyć oni jakby tak nagle pokazali nam oni chcą żyć metropoliach tak tego jasno nikt nikt tego tak mówił oni pokazali myślę, że metropolię od od pożądanej, a także w drodze panie panie dyrektorze, bo z drugiej strony to jest wzrost zrozumiałe, dlatego że sam pan przyznał, że część tych miast określanych czasami jako miasta kurczące się dlatego się kurczą, ponieważ stamtąd wyjeżdżają ludzie m.in. do tych metropolii, ponieważ w tych metropoliach jest praca i teraz, jeżeli ludzie mieliby przyjechać Ukraińcy do tych małych miasteczek, w których pracy nie ma no owszem, może jest w miarę łatwo znaleźć mieszkanie, ale potem trzeba za to mieszkanie zapłacić prawda no jak zapłacić jak tam nie ma pracy nowo dlatego się miast kurczą, bo nie było pracy ludzie wyjechali do władzy, więc jest trochę mamy skargę pani rektor tak było, ale tak nie jest tu jest fascynujący fenomen toczyliśmy ostatnio czytam przyglądać rozmawiamy z różnymi prezentami, których ścianki na średni pojechać do Starachowic, a prezydent Starachowic mówi dramat nie ma pracowników stanowi, że są jasne kurczącym się i to dość szybko w skali na tej polskiej, a wszystko na wszystkie tego typu miasta poprzemysłowe, ale tam się rozwinęło dużo i dużo różnych fajnych inicjatyw nie ma pracowników by rozmawiamy z prezydentem Wałbrzycha mówi skruszona nie ma ludzi tak nie ma ludzi praca jest strefa inwestycyjna buja, bo tam ogromną pracę wykonał Wałbrzych i nad, jakby całą transformację gospodarczą praca jest pracowników nie ma nie ma pracowników z tego powodu, że faktycznie, o czym pan mówi zmiany w latach dziewięćdziesiątych wtedy wtedy upadały zakłady tak dobrze tak sektor Ruta upadały zakłady te historyczne narracyjny kopalnie tutaj tylko mamy zakłady te samochodów ciężarowych one były likwidowane ograniczana produkcją funkcje, które górnictwa likwidowane no i co siedział wtedy młodzi ludzie ze swymi czekami wyjeżdżali tak czy zagranicę w latach dwutysięcznych wcześniej my to do zwiększenia za pracą oni tam wyjechali tam umieścili tam się tak jakby już w tej dzieciaki teraz po studiach zaczynają pracować na chwałę Krakowa Wrocławia czy terminu, a w tych miastach nie ma ludzi i nie ma po prostu te dramaty polega na tym, że dużo emerytów, a coraz mniej młodych ludzi, bo po prostu nie ma ludzie nie chcą przyjeżdżać nie, dlatego że niema placki myślę, że w tym momencie Ukraińcy też w pierwszym odruchu nie bali się tego mniej pracy po prostu dzisiaj metropolia oferuje tak ogromną atrakcyjność życia, że żaden prezydent Przemyśla czy innego średniego miasta choćby się w ciemno, choć jest Super Super menedżerem pozyskał mnóstwo środków dla prosił Super artystów itd. nie jest w stanie doprowadzi do tego, żeby poziom edukacji poziom służby zdrowia po oczywiście oferty kulturalnej albo choćby porównywalna albo w ogóle jakoś nawiązywało do tego co dzieje się w metropolii w związku z tym, ponieważ gry ludzie patrzą na telewizję przez internet widzą tam z życia metropolitalny mają te oczekiwania i oni uciekają się jasne dlatego kilka planów w tym numer, który jasno i średnich miastach miesiąc, ale bardzo wielu jest praca ludzie to wcale nie przyjeżdżają Ukraińcy nie chcą się lokować tych miastach średni nie tylko, dlatego że mniej pracy, ale ogromnym stopniu, dlatego że po prostu to są ludzie metropolita pamiętajmy, że uciekają ludzie to ci, którzy teraz tylko do nas zjeżdżają tutaj udziel metropolity Kijowa z Charkowa Chersonia Mariupola w tych miastu w sposób, który miasto osiągnięciem w taki Mario po 4 tysięcy także w Polsce 4 pierwszych Hershey ty w ogóle ogromne miasto i oni od metropolia Kijowa ma 4 000 000 tak to są gigantyczne miasto czerpie przyzwyczają do takiego stylu życia także ja myślę, że tutaj jednak trzeba zwrócić uwagę na to, że po prostu od i Chuca ci uchodźcy oni Odry oni jakby nie być olbrzymi tylko on świetlicę problem, który koszty tak nie ma mieszkań metropoliach są bardzo drogi bardzo trudno dostępne no nie ma mieszkań dostępnych tam natomiast po prostu ludzie nie chcą mieszkać poza obszarem metropolitalnym i tutaj chyba jeszcze właśnie tak dla polityki nowości chociażby no tak tylko teraz to jak to zrobić z punktu widzenia by do tego co pan powiedział Nowotny przymusić, bo w raporcie, który ukazał dotyczący właśnie tego problemu no pojawia się taka teza przy formułowaniu długoterminowej polityki zarządzania kryzysem uchodźczym powinno się uwzględnić miasta średnie od 20 do 100 000 mieszkańców w szczególności te, które dysponują rezerwą zasobów mieszkaniowych oraz dobrze rozwiniętą infrastrukturą społeczną dostępem do edukacji tak dalej no to no to fajnie to brzmi tylko jak sam pan to wszystko opisał to się wydaje, że to jest taki jak ładnie mówimy po polsku świnki niekoniecznie, bo właśnie wchodzi polityka polityka równie wielka polityka tak silne partyjna tylko policji takie zarządzanie taka polityka przestrzenna polityka miejska kosiarka z osobami, jeżeli Polska wydaje ogromne środki na wsparcie dla dla dla uchodźców taki to jest jak panuje jeszcze dość powszechna zgoda oczywiście dyskutuje się różnych aspektach tego pana pierwsza powszechna zgoda, że po prostu trzeba tak jesteśmy takim etapie i Ukrainy Ukraina Ukraińcy, choć są takim etapie potrzebują wsparcia i do tego właściwie może nie konsensu, ale jednak jest dosyć powszechna akceptacja nowa Skoda akceptacja no i teraz jeżeli, jeżeli sytuacja ma się tak jak tutaj to spróbujemy to przedstawić, czyli metropolie są po prostu przytłoczone już w metropoliach i będzie drogą i lód nie to jest państwo ma wydawać środki na wsparcie prowadzi aktywną politykę, która robi czy wydawać środki na starcie dla Ukraińców no to mogłoby to robić miasto średni i powiedzieć okej wspieramy bardzo intensywnie uchodźców, ale na sąsiednich, jeżeli coś ochotę ktoś się metropolii no to nie licz na to, że państwo pomoże niszczenie rolnika kupić sobie mieszkanie dla najmniejszych w Polsce tak naprawdę od lat Ukraińcy przyjeżdżają komuś przeszkadzają cieszymy się w Warszawie nikt w Krakowie też cieszymy wykonują mnóstwo fajnych prac budowlanych i polscy informatycy, lecz o usługach pracuję jest okej, że nikt nie będzie nikomu mówić, bo ty jesteś masz taki paszport naszych mieszkań to nie posługują się w Polsce nie ma takiego takiego nastawienia natomiast, jeżeli państwo prowadzi jakąś politykę aktywną państwo ma komuś pomagać za to płacić to powinno popatrzyć na odpowiedź grupy same pieniądze jesteśmy w stanie tak jak pani doktor wcześniej dla pewnej jakiejś zupełnie substancja art w Krakowie Warszawie i zupełnie przyzwoite mieszkanie to kuchnia dom gdzieś czy są w Przemyślu tak czy Ostrołęce, więc dla uwolnienia tego co pan mówi do tego podam, że koszt pomocy krótkookresowej taką informację znalazłem w materiałach audycji kształtuje się na poziomie 941 000 000 000zł to jest prawie 2% rocznego budżetu kraju na rok 2022 no właśnie niektórzy mówią można jeśli zestawimy z nakładami na mieszkalnictwo społeczne w budżecie państwa to tam jest to pół procent tak no i że to pokazuje, że to są jakieś ogromne pieniądze, które mogłyby być przeznaczone na na ten ten ten rodzaj pomocy może teraz panią doktor zapytał czy pani sądzi, że może ten pomysł udałoby się realizacji oczu przepraszam to jest wyjątkowa złożyli sobie uchodźców i nie będziemy w tej chwili porównywać tego i 1 000 000 000 na mieszkania społeczne w budżecie państwa z pań miliardami zwiększa zwiększą wielu miliardów na uchodźców to jest sytuacja wyjątkowa natomiast nie wracam do tego co mówi pan dyrektor dochodzimy w tym momencie do 1jednego z elementów diagnozy czemu w Polsce nie wychodzi pomoc dla ludzi w Polsce jest bardzo marnie adresowano i tutaj rzeczywiście ten pomysł, żeby wspierać pierwszaków publiczny uchodzi, gdy widzę to on osiedlić i średnich miasta to jest bardzo dobry przykład tego jak można racjonalnie upiec kilka pieczeni na 1 na 1 rożnie nie trzeba pomagać uchodźcom, którzy nie przeprowadzają się do Warszawy można pomagać natomiast warto pomagać, jeżeli mamy jeszcze przy okazji cel wyrównywania, który nie urbanistycznej kraju utrzymania żywotności miast średnich bez bardzo by pomóc kilka innych pomysłów mogłabym kilka innych przykładów tego jak my słabo adresujemy w Polsce pomoc nie po i przedstawić państwu natomiast zgodzić słynne 500 plus dla każdego dziecka również się ludzi bardzo bogaty niej i natomiast wracając do sprawy uchodźców z Ukrainy przypominam, że nie bardzo dużą część ludzi przyjęli pod swoje dachy obywatele Ukrainy, którzy byli w Polsce i żyją w Polsce od dłuższego czasu Mota my Ukraińcy są naj największymi inwestorami, że chodzi o zakupy mieszkań w Polsce kiedyś byli ludzie z Europy zachodniej teraz chcą obywatele Ukrainy, więc on inny w jaki sposób już z nami są i po jest myślę, że bardzo dobra cecha jest kilka elementów polityki mieszkaniowych, które można, w które można wykorzystać na rzecz takiego jak powiedzieć ad hoc rozwiązania problemu z znalezieniem dachu nad głową dla uchodźców i pierwsza rzecz, która była dyskutowana na tej konferencji zespołu parlamentarnego do spraw miast chce proszę o nią w sejmie to jest sprawa społecznych agencji najmu społeczne agencje najmu też coś rodzaju pośrednictwa między prywatni i założenia czy innym my prywatnymi właścicielami pojedynczych mieszkań, a najemcami osobami, które potrzebują mieszkania taka agencja daje właścicielowi gwarancję, że mieszkanie będzie wynajmowane przez cały okres przez cały rok, że nie będzie SD zdegradowane nie będzie zniszczymy nakład w zamian za to, żeby właściciel zechciał zmniejszyć nieco swoją stawkę czynszową, czyli zejść z czynszem poniżej stawki rynkowej danej lokalizacji z kolei najemca ma gwara ma dostęp do tego mieszkania pani niż po nie jest na rynku w danej miejscowości tutaj propozycja dyskutowana i kłopot pani taka propozycja, żeby dzisiaj w związku z kryzysem uchodźczym jakoś specjalnie wspomóc niewielkimi środkami finansowymi postnym zmobilizować by większą większą aktywność jest społecznych agencji najmu, żeby one powstały w Polsce i teraz świadczymy usługi m.in. dla osób z Ukrainy nie byli, gdyby państwo po pierwsze, dużo więcej o nich mówiło to to jest element takiej takich właśnie dyrektorami 0102. telewizji polskiej były informacje o społecznych agencjach najmu jako pozytywnych rozwiązania po byłoby bardzo potrzebne, gdy państwo dopłaciło gminom, które organizują takie społeczne agencje najmu teraz na początek po to, żeby przyspieszyć cały proces obyłoby myślę, że dobra rozgadany po kolejnym rozdziałem chciał, żebyśmy jeszcze właśnie ku bal, bo tak to zwykle audycjach czas za za szybko leci tych tych elementów i pomysłów jest i rzeczywiście kilka naraz może jeszcze chciałbym, korzystając z państwa obecności w audycji poprosić może pana dyrektora o kilka słów o tej koncepcji tzw. zintegrowany z osiedli modułowych, bo tym zaczęła zarządzać zaczęli się nie tylko państwo o tym mówić ale, ale myślę, że bardzo ciekawy ważny temat oczekuję tuba to jest suma właśnie odpowiedzi na nas na ten problem, czyli ten nadmiar uchodźców, których miastach oraz braku realnie lokali gdziekolwiek nie tylko, w których miasto alei i w obszarach metropolitalnych, dlatego że logo mówi się tak 1 000 000 pustostanów to, o czym pani doktor mówi społeczne agencje najmu społeczne agencje najmu każdej spółki skarbu mieście właśnie czy każde miasto, które wiele mieli mogłyby one funkcjonować one i tak nie mogą rozwiązać problemu, który w, którym jest ogromna ilość ludzi, którzy przybywają do Polski w krótkim okresie czasu i teraz wybudowanie nowego zasobu wymaga naprawdę bardzo dużych bardzo długiego czasu to jakby nawet, jeżeli jakieś procedury zostaną uproszczone to to są po prostu procedury, które wymagają lat w jednej z, a z drugiej strony osiedla modułowe zintegrowane dla modułowe one pozwalają na budowanie od standardu, bo one już wykorzystują moduły, które można Motor ma produkować fabryka i przywozi na miejsce, a nie Bóg nie wymagają budowania, jakbym to czy lepszy w naszym mniemaniu i tak jak rozmawiam ze stratami czy znacznie lepszym niż osiedla niż obozy dla uchodźców to są po prostu boli moc szkód żywią moduły, które można montować osobą przy osadzić ma tylko bowiem utwardzonym terenie podłączyć do infrastruktury i one mogą przez pewien okres to mówił o średnim okresie funkcjonować jako tymczasowe, ale jednak nie są standardowe warunki mieszkaniowe można takich osiedlach takich pomieszczeniach mieszkania modułowy przesadzimy mogą tam być moduły mieszkaniowe mogą być kuchenne mogą docenta sanitarnych mogą być notowane tematu jest taki sposób, żeby tworzyć coś tak to mieszkania na 3 moduły moduł mieszkalny moduł kuchenny moduł sanitarny 3 takich modułów to może mieszkanie dla rodziny takie czteroosobowej niektóre, który nie będzie już standardem, a będzie się dało gorzko postawić tutaj cały czas mówimy o tym, że na razie mamy tam 1 000 400 mil 600 000 uchodźców topiono oni jak jest gdzieś tam jedno stopnia operator liczy sobie w tym radzimy oni jakoś znikają wnoszą tkankę społeczną, ale nie jest powiedziane chwilę nie będziemy mieli kolejnego 1 000 000 swoje 2, że ta sytuacja na wchodzi się pogorszy mamy też tu ciągle jednak niestabilna Białoruś i wiele wiele innych problemów weszli na okres niestabilności w związku z tym nie pracowanie testowanie przynajmniej pilotażowe wdrożenie takiego na systemy modułowe osiedli, które szybko pozwalają większość bazy lokali, a później można je przedstawić, że gdzieś indziej przecież można je nawet eksportować tylko obszarów, które potrzebują tego, ale jednak jest szybkie rozwiązanie problemu, które nigdy umożliwi nam nie budowanie obozu rachunki wydaje się nam, że to jest rozwiązanie pomiędzy czymś pomiędzy bardzo długotrwały trudny budowaniem nowych mieszkań, o czym mówiliśmy właściwie się tej audycji, a pod ustawianie namiotów czy takich kontenerów na polu, które w, które natychmiast generują niesamowitą ilość problemu by też to wykluczenie medium osiedle moduły te budynki potem te zostały modułów, które można wstawić Śródmieścia na wolnych działkach i tam mogą funkcjonować na zasadzie wypełnienia plomby tak mam mnóstwo niezagospodarowanych działek konie trwały tak widzimy na kilka lat i to dlatego tak nam się wydaje, że ten pomysł on jest czy pomiędzy i bardzo warto się nad tym zastanowić pani doktor minutę mamy do końca pani jeszcze w tym chciałaby w tej sprawie sytuację kryzysową można wykorzystać do tego, żeby mi rozwinąć pewne perspektywy nowych, których niekoniecznie podjęlibyśmy się wczasach nazwijmy po głębokiej stabilizacji i też, a propos tego co jeszcze można zrobić warto przyjrzeć sytuacji Kowali budownictwa społecznego i tego społecznego sektora społecznego budownictwa czynszowego mamy taką sytuację, że w tej chwili te kredyty dla Kowali budownictwa społecznego nie są dostępne pojawił się nagle problem wysokiej inflacji i i ryzyko niespłacenia czy trudności w spłacaniu kredytu i tutaj należałoby natychmiast w jaki sposób za za ingerować Apple po oprocentowania kredytu, żeby nie przerwać rosnącego obcy mu swoje jak udaje takim owego podobna sprawa była z mieszkaniami komunalnymi mieszkaniami realizowanymi w układzie z gminami na podstawie grantów funduszu, bo po tam napotkano na barierę są pieniądze i gminy bardzo dobrze, korzystając z tego budowie jest ponad 10 000 takich mieszkań w Polsce co jest sukcesem uważam PBS mają w budowie prawda 12 000 mieszkań też jest tych, ale tamtymi funduszu dopłat z nową prawie limit lin liczne roczny limit finansowania 1 000 000 000zł i co się stało w marcu fundusz przestał przyjmować wnioski o udzielenie dotacji dla projektów, które mają być zrealizowane w roku 2020 drugi, ponieważ w uniknęli już wędlin ten ten pojazd holowany mogę moim nowelizacji ustawy, ale właśnie zwraca uwagę szybkość reakcji na kryzysy na pojawiające się sytuacji kryzysowych zagrożenia dla już jako tako funkcjonujący programu polityki mieszkaniowej są te zwierzaki, na które chciałbym tu uwagę na myśli bardzo dziękuję państwu za dzisiejsze spotkanie musimy niestety kończyć myślę że, że i tak udało się bardzo wiele wątków poruszyć mam nadzieję, że ta dyskusja, o którą apelowała pani doktor poważna będzie się toczyć, a radio TOK FM będzie starało się ją nagłaśniać w niej uczestniczyć w bardzo dziękuję pani dr Alina wziął węzła Łowicz ekspertka do spraw szkolnictwa Instytutu rozwoju miast regionów była naszym gościem pan dr Wojciech Jarczewski dyrektor tegoż Instytutu dziękuję państwu bardzo dziękuję bardzo, dziękuję lubię wydawać dobranoc podziękowania też mama Karoliny Łacińskiej, która audycję wydawała Maciej Zakrocki też życzę dobrej nocy słyszymy się jutro o tej samej porze Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz z rabatem 40%. Wybierz pakiet Standardowy z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA