REKLAMA

Jak rozszerzała się UE? A także: co zostało z idei Partnerstwa Wschodniego?

Maciej Zakrocki przedstawia
Data emisji:
2022-06-27 23:00
Prowadzący:
Czas trwania:
54:39 min.
Udostępnij:

Dziś o procesie rozszerzania się Unii Europejskiej - jak przebiegał i z czym się wiązał? A także o Partnerstwie Wschodnim - jakie były okoliczności jego powstania i co dzieje się z nim teraz?

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Maciej Zakrocki przedstawia dobry wieczór w poniedziałek 27czerwca mamy za sobą historyczny dzień z pewnością na to miano zasługują podjęte przez radę europejską decyzję o przyznaniu statusu kandydata na Ukrainie i Mołdawii oraz wyznaczeniu europejskiej perspektywy Gruzji może mniej historyczne były decyzje dotyczące Bałkanów zachodnich, bo liderzy tych państw opuszczali Brukselę w minorowych nastrojach, a przywódcy Albanii Macedonii północnej NIK, czyli irytacji z powodu Rozwiń » zablokowania dla nich decyzji oraz poczęciu negocjacji akcesyjnych niezależnie jednak tych politycznych zawirowań można postawić tezę, że zbliża się kolejny moment w dziejach wspólnoty, kiedy nasza unijna rodzina się powiększy jutro czy pojutrze, ale jednak dającej się przewidzieć perspektywie taka średnia, którą pamiętam z wykresu pokazującego czas trwania negocjacji to mniej więcej 10 lat to w sumie krótka perspektywa co oznacza, że w poniedziałkowy, czyli unijny wieczór pora na audycję o historii rozszerzania się Unii w skutkach tych rozszerzeń zagrożeniach komplikacjach z przyjmowaniem nowych państw, bo to zawsze tak jest nowi członkowie to inny podział unijnego budżetu nowi gracze to zmiana układu sił podczas głosowań w radzie Unii Europejskiej nowe państwa to kolejni posłowie w parlamencie europejskim, czyli nowe sojusze polityczne może przetasowanie w gronie głównych od lat graczy, czyli chadeków socjalistów to także wzmocnienie popularnej ostatnio tezy, że trzeba zrezygnować z jednomyślności w wielu sprawach, bo trudno uzyskać w gronie 27 państw, a co dopiero 3030 kilku słowem rozszerzenie Unii to naprawdę bardzo poważny proces z ogromnymi skutkami, a nie tylko spełnienie marzeń o członkostwie w elitarnym klubie tych, którzy mają taką wolę tę historyczną perspektywę nakreśli pan Jan Truszczyński, który sam negocjował dla Polski warunki członkostwa, czyli przykładał rękę do największego w dziejach wspólnoty rozszerzenia, jakie miało miejsce w 2004 roku, ale wydarzenia minionego tygodnia zachęciły mnie także do przypomnienia drogim słuchaczom idei partnerstwa wschodniego, bo to w tym koncepcie mocno eksponowane podczas polskiej prezydencji w unii, czyli w drugiej połowie 2011 roku można było znaleźć to co się właśnie wydarzyło w przypadku Ukrainy Mołdawii, czyli danie państwom objętym partnerstwem perspektywy członkostwa w unii europejskiej i choć lekcja Lublin nieliczni to jednak cieszy, że pomysł przyjęte 3grudnia 2008 roku i zainicjowany 7maja 2009 z inicjatywy ówczesnych ministrów spraw zagranicznych Polski Szwecji Radosława Sikorskiego i Carla bita nie okazał się zupełnie pomysłem nietrafionym idea projektu jego trudne losy stan obecny przypomni nam pani prof. Agnieszka Cianciara kierowniczka zakładu badań organizacji międzynarodowych bezpieczeństwa globalnego Instytutu studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk jestem pewien, że ta audycja poukłada on na pewno w mojej głowie opisane wątki i pozwoli lepiej zrozumieć, jakim momencie historii jesteśmy teraz i dlaczego zatem zaczynamy Maciej Zakrocki przedstawia to jest z nami nasz pierwszy gość pan Jan Truszczyński były ambasador przy Unii Europejskiej negocjator polskiego członkostwa w unii i członek biura dobry wieczór dobry wieczór właściwie to czy od samego początku, kiedy ojcowie założyciele jak to mówimy wymyślili ten koncept było jakoś zaznaczone, że właściwie każdy będzie mógł do tej Unii przystąpić od samego początku już mówiono pod warunkiem, że nie pod warunkiem, że tego warunku tego akurat nie było i to znalazło się na dobrą sprawę dopiero w traktacie tym ostatnim, który mamy lizbońskiej będącym produktem pierwszej dekady 2001. wieku, ale tzw. warunki one powstały na poziomie politycznym wlecze 11003. roku w ubiegłym stuleciu w odpowiedzi na rosnącą presję ze strony młodych demokracji w Europie środkowej, które nie, zadowalając się ją osiągnięty poziom związania ze wspólnotą europejską umowa z europejskimi tzw. ta umowa o stowarzyszeniu chciały czegoś więcej i głośno domagało się uznania ich aspiracji do członkostwa klubu i wtedy cała wspólnota była, jakby żadna od początku tak by, że tak by było takie założenie żywności czy jest otwarty projekt to, że każde państwo europejskie może stać UE członkiem wspólnot europejskich to istniało już od lat później pięćdziesiątych tak naturalnie naturalnie i szereg krajów jak pan jest tego skorzystało po drodze począwszy od pierwszego rozszerzenia wielką Brytanią Irlandią Danią w siedemdziesiątym trzecim roku poprzez Grecję Hiszpanię Portugalię Austrię Schwesig Finlandię no aż się w liście zatrzymał na liczbie 15 no i z tego poziomu 15 w roku 2 tysiące czwartym spoczął od razu na 25 to pamiętam już bardzo dobrze, ale tak, ale właśnie by ludzie do tego wracać do tego będzie także pan z tym, że warunków nie było na początku one wykrystalizował się w kontekście no potrzeby potrzeb związanych z tym, że kraje Europy Środkowej przedtem my pod kuratelą związku Radzieckiego mające Mono partyjne systemy polityczne będące w istocie autorytarnymi reżimami jednocześnie dysponujące wyłącznie centralnym planowaniem i a gospodarką rynkową przerabiały przyspieszonym tempie kurs tego jak z oblotu zrobić ponownie jajka skorupce, czyli powrócić do gospodarki rynkowej demokracji wiary nadmiernej w to, że to się będzie udawać to udawać szybko na początku w Europie zachodniej nie było stąd chęć stworzenia jakiś form przejściowych pośrednich być może trwałych, które zadowalając w jakim stopniu aspirację tych młodych rodzący się demokracji pozostawiały jednak skutecznie przez lata poza drzwiami klubu no w takiej bluzce powiedział w nocy przez holu, w którym te kraje przygotowywały się latami dekadami do do rośnięcia do gospodarki rynkowej i dopiero po uzyskaniu właśnie statusu dojrzałości mogłyby ewentualnie ubiegać o pełne członkostwo takie były pomysły jak pamiętamy na samym początku lat dziewięćdziesiątych, ale one szybko zaczęły topnieć w kontekście tego, że po pierwsze, transformacja w kierunku rynku i demokracji udawała się lepiej wyraźnie szybciej niż można było zakładać na Zachodzie Europy po drugie, tego, że presja jeszcze raz to posłowie po o użyją jeszcze raz użyję presja ze strony młodych demokracji na Europę zachodnią narastała właściwie z miesiąca na miesiąc no na cele tej presji były oczywiście Warszawa Praga Budapeszt potem dołączyła do tego Bratysława pierwsza czwórka państwami pan oczywiście o opowiada o rzeczach najważniejszych, które z pamiętamy i one były kluczowe dla należy historia tylko jeszcze dla pewnego porządku chciał jednak trochę się cofnąć i bo próbuje zrozumieć zrozumieć pewien mechanizm, jaki towarzyszył rozszerzeniu Unii Europejskiej no bo jeżeli np. właśnie pierwsze rozszerzenie i mimo że wspólnota była otwarta na wszystkie państwa europejskie jak pan powiedział właściciel samego początku, czyli drugiej połowy lat pięćdziesiątych no to jednak wejście Danii Irlandii Wielkiej Brytanii jest w siedemdziesiątym trzecim to jest jednak prawie 20 lat później i to jakoś wskazywało, że albo ten projekt nie był tak atrakcyjny albo rzeczywiście no był jakiś Niewiem formalny opór przeciwko no nierealne rozkłady globalnej dedykowana oczywiste jest wielka Brytania początkową zapraszana przez do udziału w projekcie od samego początku uznała, że to nie dla niej Splendid najważniejsze jest czymś lepszym i utrzymywanie pór dystansu w stosunku do Waszyngtonu z 1 strony do Europy kontent, ale z drugiej strony z tym co najlepiej płaci, ale szybko się okazało, że budowa Unii celnej wychodzi 6 krajem Kontynentalnym nad podziw dobrze związanie gospodarcze Wielkiej Brytanii z rynkiem europejskim jest wysokie silne i w związku z tym opłacalne byłoby jednak dołączenie tego typu projektu tym z tym, że wtedy już stało się znienacka za późno Francja rządzona przez generała de Gaulle uważała, że wielka Brytania ze swoim pukanie do drzwi wspólnoty europejskiej zachowuje się jak koń trojański Stanów zjednoczonych nie potrzebujemy takiego uczestnika i w związku z tym i faktycznie nie było możliwości przyjęcia Wielkiej Brytanii do klubu tak długo jak we Francji najwięcej do powiedzenia na generała de Gaulle na świadomie upraszczam oczywiście boli sytuacja była bardziej złożona, ale do tego się to można też powiedzieć sprowadzało z kolei te 2 małe kraje Irlandia dania związane ściśle i silnie z gospodarką brytyjską, zwłaszcza Irlandia uważały za naturalne zrozumiały, że jeśli wielka Brytania chce zostać uczestnikiem integracji europejskiej to dla nich ekonomicznego punktu widzenia będzie to również optymalne najlepsze rozwiązanie takie było wody rozumowanie, zwłaszcza Duńczyków, którzy przez długi okres czasu rozpatrywali integrację europejską upraszczam ponownie głównie przez pryzmat tego czy się da więcej łatwiej ta najbardziej konkurencyjne masła duńskiego i wieprzowiny upchnąć na rynkach europejskich po przystąpieniu czy też nie, czyli Konfederację motywacje były system ich ekonomiczne komercyjne nawet handlowe nie widzieli wtedy Duńczycy serc tych aspektów geopolitycznych w szczególności no ale jak mówią te 2 małe kraje dania Irlandia na doczepkę dolą pociągu londyńskiego dołączyły do rozmów o przystąpieniu rozmowy nie pamiętał nietrwały długa spędzamy parę lat i silnych tym trzecim wszystkie te 3 kraje stały się członkami wspólnot europejskich wtedy już nie było blokady ze strony Francji oczywiście wtedy wielka Brytania stała się krajem mile widzianym pożądanym i prezydent dodał, że następca publiczną zachowywał się zupełnie inaczej i potem mamy taką sytuację jest upadek reżimu Salazara w Portugalii jest upadek rządu wojskowy w Grecji są 70 twardy jak ręką umiera w siedemdziesiątym piątym no i okazuje się, że znowu no i mija wiele lat Grecja staje się dziesiątym krajem członkowskim Unii 1stycznia 81001. roku, ale wspomniana Hiszpania Portugalia dopiero w osiemdziesiątym szóstym no znowu rodzi się pytanie czemu to tak długo trwało, jakie były tym razem powody czy znowuż te państwa wychodząc z jakich dyktatur one musiały właśnie spełnić warunki państw demokratycznych cały czas właśnie wracam do tych warunków, które może nawet nie były wprost napisane czy chodziło o jakieś inne względy, bo inne niż inne na jakich dochodzi, że inne motywacje polityczne były bardzo bym rozstrzygające, dlatego że kraje największe Europy zachodniej na czele z Francją na, ale ona nie była jedynym krajem, który tego chciał uważały za wskazane sensowne celowe przyjęcie tych państw południa do klubu potu, żeby zatem montować umocnić pozytywne zmiany wewnątrz politycznej, żeby demokracja mogła trwalsze korzenie zapuścić krótko mówiąc, żeby spadek zostawiony pierwsze rządy autorytarne rządy kulty pułkowników odszedł jak najszybciej w niepamięć i dlatego przecież kraje członkowskie nawet na, bo podłożył negatywną w sumie opinię komisji europejskiej o ekonomicznych aspektach kandydatury Grecję komisja uważa, że Grecja ze swoją gospodarką strukturą jej konkurencyjność ją może nie dać rady jest za wcześnie w sumie na ubieganie się o członkostwo wspólnoty to zostało odłożone na bok względy polityczne przeważyły negocjacje Grecji trwały co prawda kilka lat, ale były wkrótce powiedzmy dość szybko własne negocjację z kolei kraje półwyspu Iberyjskiego one faktycznie dłużej musiały negocjować posługuje się czasem przykłady portugalskim inny, bo nam od złożenia wniosku o członkostwo do wejścia w życie traktatu akcesyjnego przyszło czekać 10 lat 1 miesiąc, a przed nami Portugalia od złożenia pierwszego listu do wejścia do klubu 99 miesięcy różnica, ale nie tak znowu duża Hiszpania też ponad 8 lat, dlaczego tak długo, dlatego że już za mordowanie gospodarek obu tych krajów rynny, które wykazywały się pewną konkurencyjność w niektórych sektorach przemysł lekki przemysł odzieżowy i obwodnicy produkcja warzyw i owoców produkcja zbóż to połączenie tego ze wspólną polityką rolną i interesami sektorowymi producentów w Europie zachodniej okazało się trudne jednocześnie od Hiszpanii domagano się np. redukcji zaangażowania państwa we wsparcie przemysłu stalowego i przemysłu węglowego, a metro Artur Silvan na mój dawny znajomy z komisji europejskiej jest jak negocjowaliśmy warunki swojej akcesji pojawię tam kolejnej rundzie nie pamiętam, z której z rzędu dotyczącej naszego własnego hutnictwa powiedział mi ty pewnie jesteś struktury właśnie członkowie delegacji polskiej z sobą również, ale ja zadam taką zagadkę ile ród rozmów ja, ale jako negocjator PE punk w sprawie hutnictwa hiszpańskiego w okresie, kiedy myśmy się ubierali co członkostwo zaryzykowałem liczbę powiedziałem 30 rozeszła się fortuny powiedział po prostu po prostu tych nie przyszło łatwo Hiszpanom uzgodnienie kompromisowych warunków wejścia do rynku europejskiego dołączenia do wspólnoty ekonomicznej to musiało potrwać no i teraz mamy kolejne rozszerzenie 1stycznia 0905. roku dochodzi Austria Finlandia Szwecja no tutaj niespodzianka można być w kontekście tego, o czym pan opowiadał chociażby, przywołując przykład Portugalii i Hiszpanii jak długo te państwa negocjowały swoje członkostwo, bo to Finlandia 2 lata 8 miesięcy świece 3 lata i pół roku i Austria 5 pół czy to oznaczało już po prostu, że po pierwsze, Unia nie wiem nauczyła się przyjmować nowe państwa czy te państwa były już tak poukładane od lat właśnie niewiele trzeba było zrobić w tym procesie akcesyjnym wasze oto drugie tutaj chodzi o to drugie to były to były stabilne przodujące można powiedzieć o demokrację inny świecami Finlandia powiedziałbym bardziej niszy trochę korporacje styczna my Austria, która musiała też wychodzić z bagaży drugiej wojny światowej najpierw przez i podporządkowania trzeciej rzeszy pierwszym okresie powojennym no ale w latach 8 później osiemdziesiątych dziewięćdziesiątych to już zamierzchła historia Austria też była rozwiniętą gospodarką rynkową wysoce konkurencyjną i dysponującą stabilnym systemem instytucji demokratycznych oraz Szwecja Finlandia, tym bardziej te kraje w kontekście budowy przez wspólnotę europejską UE jednolitego rynku europejskiego, czyli usuwania barier wszelkich już dla przepływu towarów usług kapitału ludzi uznały, że powinny zbliżyć się do tego jednolitego rynku, negocjując tzw. europejskiej obszar gospodarczy i te negocjacje zakończone w dziewięćdziesiątym drugim roku na początku dokładnie pan Kamala Kuszczak na przełomie 1072 i dziewięćdziesiątych ludzie chyba te negocjacje o oznaczały, że znakomita część drogi dostosowawcze do wymogów funkcjonowania we wspólnocie europejskiej jest zbliżenia prawa my funkcjonowania instytucji wszystko zostało pokonane załatwione i w efekcie potem te kraje zdecydowały, że będą ubiegać o członkostwo występ do pokonania pozostały był już naprawdę bardzo duży stąd okresy negocjacji był krótki jak i ile stopień komplikacji tych negocjacji, które należały załatwić był nieduży to była już inna gra powiedziałbym wyraźnie nagra niż w przypadku poprzedzających to państw południa Hiszpanii Portugalii Grecji tu było dużo łatwiej no i teraz w tych ostatnich 5 minutach naszego spotkania się zapytać o taką rzecz pan oczywiście wspomniał trochę o o tym banku, w którym byśmy brali udział potem doszło Bułgaria Rumunia w końcu potem doszła doszła Chorwacja na, ale teraz tematem minionego tygodnia jest Ukraina Mołdawia ze statusem państwa kandydującego jak wiemy właśnie każdy kolejny etap wymaga jednomyślności, a więc rozpoczęcie negocjacji akcesyjnych z tymi państwami również teraz te moje pytania o historii oczywiście się wiążą z zastanowienie się na tym etapie również w kontekście właśnie tej perspektywy europejskiej dla Ukrainy czy Mołdawii miejmy nadzieję, że w Gruzji, ale też i państw Bałkanów zachodnich właśnie takie jak dzisiaj będą decydowały aspekty czy właśnie te kwestie zakorzenionej demokracji czy kwestie przejrzystości funkcjonowania gospodarek tych państw oczywiście wiadomo w tle oligarchowie itd. i 3 może jednak wewnętrzne sprawy unijne, o których mówił kanclerz Scholz w minioną środę, który mówi możemy sami się najpierw reformujemy potem przyjmujemy kolejne państwa 27 ma problem, żeby się dogadać, w jakich sprawach chociażby zagranicznej to to jak wyobrażamy dogadywanie się w gronie 30 czy 32, a może trzeba się zastanowić czy czy nowa konfiguracja głosu w radzie Unii Europejskiej nie będzie tworzyła jakieś musi sytuacji, która dla tych głównych graczy się zrobi kłopotliwa, a może chodzi nie wiem o wspólną politykę rolną, z której Ukraina może zacząć najwięcej czerpać z polityki spójności, jakie pana zdaniem będą właśnie kryteria teraz zdecydowały o ewentualnym rozszerzeniu wszystko będzie odgrywał rolę wszystko co pan wymieniły, a proporcje trudno tutaj oczywiście matematycy je przedstawić wyważyć co w jakim stopniu będzie grał rolę co się okaże bardziej ważne, a co mniej ważne począwszy od kryteriów praworządności stabilności instytucji demokratycznych nas nie wyobrażam, że mielibyśmy jako Unia z tego rezygnować niezależnie od własnych wewnętrznych słabości vide Polska PiS-owska vide organów je Węgry trudno mi wyobrazić, że można było złagodzić rozwodnić te warunki i spełniony, gdy Polska wychodziła i Węgry nikt nie wiedział, że tak będzie za co za ileś tam na nota, ale w dziewięćdziesiątym trzecim roku powiedzieliśmy sobie już to kryterium polityczne po operacji zostało sformułowane stabilność instytucji gwarantujących demokrację prawa człowieka praworządność itd. i na podstawie tego kryterium, gdzie 1007. roku Polska została uznana za kraj wystarczająco zaawansowany, ale budowanie tej stabilności, a sąsiednia Słowacja za kraj za mało zaawansowane inny kraj, który nie wystarczająco dużo zrobił kraje zapóźnione i w efekcie Polska została zaproszona do negocjacji akcesyjnych jak pan pamięta, a Słowacja nie i myślę o tym dzisiaj powinniśmy zapamiętać często się mówi mój Boże, jaka ta Unia jest nieudolna jak słabo działa w te biedne Bałkany zachodnie po prostu muszą cały czas lekarz przedpokoju oczywiście są rzeczy, które no są zawinione przez nas jako Unię ne to, że Macedonia Północna kilkanaście lat czeka w poczekalni co było wymuszone najpierw rodziny sporem grecką macedońskiej, a od paru lat sporem Bułgarską macedońskim kraje sąsiednie załatwiają swoje indywidualne partykularne bilateralne sprawy, wymuszając na kandydacie koncesję ustępstwa niezwiązane z akcesją niezwiązane z Unią europejską, a reszta nas przygląda się temu bezradnie i winnych nie ma możliwości wpłynięcia efektywnego na zachowanie, a ten zachowanie Sofii to jest nasza słabościach Unii euro bez 2 zdań natomiast to, że na Bałkanach zachodnich, ale nadal rozprzestrzenia one bardzo jest dni po te zawłaszczanie instytucji państwa przez grupy interesu z i grupy polityczno ekonomiczne czy sąd chce tymi niektórymi z tych krajów to jest tak to, że w reformowanie wymiaru sprawiedliwości idzie jak po grudzie, żeby nie powiedział krewną zatem jest faktem, iż to nie jest wina Unii Europejskiej, że tak jest tylko przyczyną jest inny nieudolności miejscowych elit i krótkoterminowa wizja tego co się opłaca co się nie opłaca nie opłaca się reformowanie, bo prowadzi do naruszenia własnej pozycji politycznej do przegranej w kolejnych wyborach krótko mówiąc lepiej nic robić dlatego, że to podważa pozycję polityka upraszczam, ale tak to wygląda no i dlatego nie możemy dopuścić kolejnych rozszerzeniach takim się wydaje z kolei nasza zdolność absorpcyjna, czyli zdolność do zakupu budowania nowych członków od dziewięćdziesiątego piątego roku jest jednym z kryteriów jest jednym z wymogów w latach dziewięćdziesiątych począwszy od dziewięćdziesiątego pierwszego roku aż do 2009 roku do wejścia w życie traktatu lizbońskiego cały czas procesu rozszerzenia owym rozszerzenia owym towarzyszył paraleli nie proces pogłębiania czy prób pogłębiania integracji europejskiej zmiennym, ale dotyczą szkody powodzeniem, ale doszło do szeregu zmian jednak wszystko jeśli mamy się rozrastać jako klub tu pogłębiać integrację europejską paralele nie moim zdaniem trzeba oczywiście i w tym kontekście wypowiedź Solca jest nie tyle ostrzeżeniem czy próbą zatrzymania ze spowolnienia procesu integracji Ukrainy Mołdowy z Europą ile przypomnieniem, że skoro mamy dalej rozszerzać to musimy też myśleć po prostu utrzymaniu własnej wydolności decyzyjny sprawności klubu skoro się powiększy można powiedzieć jeśli Ukraina wejdzie wtedy, kiedy wejdzie będzie to kraj 40 umorzenie to mniej niż 40 milionowy mniejszy niż wielka Brytania, która nas opuściła kraj, który do pół do pro doprowadzi demograficznie do pewnego przywrócenia balansu między dużymi krajami średnimi małymi krajami takiego istniał do 2020 roku do momentu, w którym wielka Brytania nas opuściła, ale nie będzie to rewolucja z tego punktu widzenia tym niemniej pogłębiać integrację moim zdaniem trzeba to będzie 1 wymóg no i wspomniał pan wspólnej polityce rolnej polityce strukturalnej oczywiście tak jak mówię trzeba się będzie posunąć na unijnej ławce, żeby zrobić miejsce dla Ukrainy i to nie będzie rzeczą prostą dla krajów sąsiednich, które są beneficjentami funduszy strukturalnych i w których rolnictwo w Polsce ma wiele do powiedzenia to wewnątrz politycznie może się okazać, że są dość trudną do skonsumowania bardzo liczę na konstruktywne i sensowne podejście negocjacyjne kolejnych rządów polskich w trakcie procesu akcesyjnego Ukrainy NATO, że okażemy się krajem, który umie rozróżnić swoje interesy strategiczne o swoje interesy tak taktyczny krótko i długoterminowe i będzie raczej po stronie Ukrainy niż tych, którzy będą później blokować postęp w negocjacjach akcesyjnych Ukrainy zobaczymy ciem czemu będziemy oczywiście taka przyglądać i z panem komentować dzisiaj już dziękuję pan Jan Truszczyński były negocjator polskiego członkostwa w unii europejskiej po naszym gościem dziękuję ślicznie dziękuję bardzo, Maciej Zakrocki przedstawia, a teraz z nami zapowiadana pani prof. Agnieszka Cianciara Instytut studiów politycznych Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór dobry wieczór to przecież zawsze osadzić trochę w takim czasie historycznym, dlaczego akurat dziś tam w 2008 roku po czy na przełomie tego tegoż roku kolejnym pojawiła się ta idea partnerstwa wschodniego wśród polskich świeckich polityków no sama idea ofert wzmocnionej współpracy dla wschodnich sąsiadów Unii Europejskiej jest oczywiście wcześniejsza jeśli chcemy zarysować ten kontekst historyczny to na pewno warto się cofnąć do tego paneuropejskiego projektu i ofert dla w ogóle sąsiadów Unii Europejskiej czy wschodnich czy południowych, czyli do inauguracji europejskiej polityki sąsiedztwa w 2004 roku no ta europejska polityka sąsiedztwa powstanie wynikało z kilku przesłanek, ale rzecz jasna jedną z nich było rozszerzenie Unii Europejskiej na wschód oraz tym samym przesunięcie zewnętrznych granic Unii Europejskiej w kierunku takich państw jak Ukraina Białoruś czy Mołdawia, a jeśli idzie południowe sąsiedztwo to tutaj mieliśmy interesy państw państwa południa Unii Europejskiej Francji Hiszpanii, a Włoch, które w świetle owego przesunięcia granic Unii Europejskiej na wschód domagały się nowej wzmocnionej oferty również dla od swoich sąsiadów, z którymi sąsiadowały przez morze Śródziemne czy łączniczka żyła pod każdym obozie niepotrzebną rywalizację prawda o to co ważniejsze wschód czy południe absolutnie to to znaczy tak ważna swoista rywalizacja konkurencja to był rzeczywiście taki element wręcz założycielski europejskiej polityki sąsiedztwa, gdzie Polska i inne tutaj kraje regionu no cały czas starały się czy lobbowały za przekazaniem zasobów finansowych i większej uwagi politycznej na tym wymiar wschodni europejskiej polityki sąsiedztwa, ale rzecz jasna Francja Hiszpania czy Włochy lobbowały za wymiarem południowym przy czym warto powiedzieć, że chociażby pod względem finansowym, czyli szrot, czyli jeśli idzie ośrodki europejskie, jakie Unia europejska przekazywała na współpracę z poszczególnymi regionami to od początku było także tych środków było więcej dla państw południa i i Polska już po przystąpieniu do Unii Europejskiej jasno podkreślała, że to przecież na Ukrainie po pomarańczowej rewolucji przełomu lat 20042005 czy Gruzji po o rewolucji róż z lat 2000 do początku 2004 roku no to tam od dokonują się te fundamentalne zmiany demokratyczne i że w związku z tym Unia europejska powinna w większym stopniu i za pomocą zaangażowania politycznego i za pomocą większych środków finansowych te zmiany zbierać, ale konkurencja oczywiście miał miejsce i tak mamy rok 2007, kiedy do władzy we Francji dochodzi w lasach Azji i on przedstawia ten projekt Unii śródziemnomorskiej i potem ona zmienia się troszkę zmienia nazwę, ale też zmienia logikę na Unię dla Śródziemnomorza, a te plany pierwotne Nicolasa Sarkozy ego bardzo ambitne są stonowane przez Niemcy przez kanclerz Angelę Merkel no i perspektywy polskiej oczywiście jest zagrożenie, bo to oznacza, że być może jeszcze więcej zasobów pójdzie na na południe jeśli Francja rzeczywiście ten tę swoją ambitną pierwotnie propozycję zrealizuje w związku z tym ówczesny rząd rząd Polski rząd Donalda Tuska na szczycie radzie europejskiej z w grudnia 2000 się od siódmego roku zdecydował się dać zielone światło zgodę na tę nową wzmocnioną propozycję dla południowego sąsiedztwa pod warunkiem, że podobna propozycja, a wzmocnionego Regionalnego partnerstwa będzie również przewidziała dla wschodniego sąsiedztwa i to jest ten pierwszy moment, kiedy mamy to osadzenie już w horyzoncie decyzyjnym i politycznym Unii Europejskiej tej perspektywy partnerstwa wschodniego, chociaż oczywiście jak wspominałam na początku polscy politycy i czy w ogóle polityce naszego regionu za takimi inicjatywami lobbowali już tak naprawdę na początku 2005 roku po zwycięstwie pomarańczowej rewolucji, a w Kijowie i ostatecznym wyborze na prezydenta Wiktora Juszczenki Polska strona lobbowała za tym, żeby w uznaniu tej prodemokratycznych Promod czerni za co innej proeuropejskiej rewolucji dać Ukrainie coś więcej to wówczas nie udało takiej woli politycznej ze strony ze strony innych państw Unii Europejskiej nie było jej pozycja Polski wtedy jako zupełnie nowego państwa członkowskiego UE była zapewne no nie tak nie tak dobra do promowania tego typu inicjatyw no właśnie w kontekście w kontekście tej odpowiedzi na francuską propozycję dla sąsiedztwa południowego udało się sformułować tę propozycję dla sąsiedztwa wschodniego Polska zdecydowała się na współpracę ze Szwecją po to, żeby nie był to nową naczelną bilet Śląski i wyłącznie środkowoeuropejski prawda, żeby pokazać, że to jest to jest projekt, który wyrasta z interesów szerszej grupy państw unijnych, żeby dołączyć do tego projektu, a państwo członkowskie już w dłuższej historii członkostwa i taki bardzo bardzo dobrej dobrej reputacji jeśli idzie o kwestie związane z demokracją promocję wartości tak, ale Szwed okazała się tutaj bardzo dobrym partnerem w związku z tym w maju 2008 roku o tę propozycją wówczas jeszcze bardzo wstępną bardzo króciutko tak naprawdę politycznego stowarzyszenia i ruchu bezwizowego i pogłębionej strefy wolnego handlu Polska Szwecja przedstawiły na forum rady ministrów Kalita następnie ta propozycja to nie została zaakceptowana przekute już konkretne propozycje komisji europejskiej być może jeszcze jest ciekawy wątek, bo to jest 2008 rok warto pamiętać o tym, że komisja europejska początkowo dała sobie całkiem dużo czasu na to, żeby tę propozycję partnerstwa wschodniego działań, jakie Unia europejska podejmie w ramach tej propozycji, żeby to zaproponować tak naprawdę wstępny harmonogram zakładał, że komisja europejska przedstawi ten projekt partnerstwa dopiero w 2009 roku, ale w sierpniu 2008 roku federacja rosyjska wkroczyła na terytorium Gruzji, a to jednoznacznie przyspieszyło prace nad partnerstwem wschodnim nie zmieniło do końca jego logiki i rady miast niewątpliwie przyspieszyło pracę uświadomiło wielu państwom członkowskim Unii Europejskiej konieczność stworzenia oferty współpracy przede wszystkim współpracy gospodarczej, ale też politycznej dla państw od niego sąsiedztwa w związku z tym partnerstwo wschodnie znacznie przyspieszyło komisja europejska przedstawiła ten swój pakiet propozycji jeszcze w grudniu 2008 roku partnerstwo wschodnie zostało formalnie znane zainicjowane podczas prezydencji czeskiej w radzie UE we 2009 roku no właśnie tylko czy trochę w tych dobrych intencjach nie było za dużo romantyzmu polskiego zamiast świeckiego pragmatyzmu nie wiem akurat tutaj czy między Radosławem Sikorskim Carlem bitem dochodziło do jakich polemik, ale wydaje się i nie wiem czy akurat mówię z perspektywy dzisiejszej wydaje się, że mu jednak z tamtej perspektywy, że włączanie do takiego projektu Armenii Azerbejdżanu Niemiec Białorusi co prawda już było dużo działań takich kar o charakterze opozycyjnych wobec reżimu Łukaszenki no, niemniej jednak właściwie od samego początku można było odnieść takie wrażenie że, że trochę żeśmy się, jakby wyrwali z pomysłami wciągania w orbitę unijną i właśnie takie państwa no dość powiedzieć, że przecież do no tam szczególnie właśnie mam na myśli te byłe Republiki radzieckie mieliśmy do czynienia z jakimiś atrakcjami właściwie no czy to trochę nie psuło idei tak myślę, że tutejszą chyba 2 podstawowe kwestie pierwsza jest taka, że jednak w ogóle Poli Polska polityka wschodnia była jednak bardzo mocno zawsze ukierunkowana na Ukrainę głównie na Ukrainę i to dość dość dobrze widać chociażby jak się przeanalizuje exposé sejmowym ministrów spraw zagranicznych w tych wczesnych latach członkostwa tam zdecydowanie pojawia się Ukraina i ona jest głównym punktem ciężkości natomiast w kontekście polityki polityki europejskiej to tutaj to, a specjalne traktowanie Ukrainy jako Polska specjalność no też ani nie było najlepiej widziane przez przez innych partnerów i to myślenie w kategoriach jednak współpracy regionalnej i taki Unii Europejskiej która, która buduje tak naprawdę regiony tak, które współpracują ze sobą gospodarczo politycznie oczywiście, współpracując jednocześnie samą Unię europejską to było coś co było bliskie było bliskie Niemcom to było bliskie tak naprawdę wielu innym państwom członkowskim no w związku z tym Polska tutaj tak naprawdę myślę, że nie miała wyboru, chociaż często chciała Ukrainę uprzywilejować, czego zresztą sama Ukraina się domagała tak, ponieważ to jest w ogóle tak trochę taka budynkowi konstrukcja, bo w ogóle cała europejska polityka sąsiedztwa była krytykowana w Polsce, ale nie tylko w Polsce za to, że bardzo wiele różnych krajów wkłada się do 1 worka tak Radosław Sikorski mówił np. o tym, że przecież ewidentne jest to, że w ramach polityki europejskiej polityki sąsiedztwa mamy sąsiadów Europy i europejskich sąsiadów tak, czyli państwa na południu sąsiadów Europy, którzy są blisko, ale nigdy częścią Europy nie będą europejskich sąsiadów, którzy chociażby z mocy traktatów Unii Europejskiej mają prawo jeśli spełnią kryteria mają prawo ubiegać o członkostwo w unii europejskiej, a więc to jest 1 problem tego zbyt dużego worka w ramach tego wschodniego sąsiedztwa, czyli tych 6 krajów, która w 2004 roku zostały objęte europejską polityką sąsiedztwa metro ten sam problem Ukraińcy zawsze podnosili, że oni mają jasno określone aspiracje do integracji z Unią europejską, że oni w różnych momentach oczywiście różnie bywało, ale Ukraińcy podnosili zawsze, że oni są najbardziej zaawansowani, chociaż były momenty, kiedy w tej współpracy zbliżania się, chociaż kraje do systemu prawnego Unii Europejskiej bliżej było Mołdawii Gruzji się zmieniało no nie ma jednak Ukraińcy podkreślali, że oni powinni być traktowani w sposób specjalny, a Unia europejska jednak do końca bardzo długo nie chciała nie chciała się na to zgodzić w efekcie tak naprawdę w 2014 roku już po o po Majdanie po rewolucji godności po aneksji Krymu i wojnie w Donbasie czy po rozpoczęciu wojny w Donbasie tak należałoby ująć mamy sytuację, w której mamy 3 państwa, czyli Ukrainę Gruzję Mołdawię, a które podpisały umowy stowarzyszeniowa w tym pogłębione umowy wolno wolnym handlu i są 3 państwa mamy drugie 3 państwa, czyli Armenię Azerbejdżan Białoruś, które są bardzo różne mają bardzo różne potrzeby zupełnie różnie traktują współpracę z Unią europejską warto przypomnieć, że Armenia pierwotnie miała się znaleźć w tej grupie, a zaawansowane, więc miało być to 4+2, a jednak uległa presji rosyjskiej jeszcze latem 2013 roku jeszcze przed kijowskim Majdanem i ostatecznie wycofała się z zawarcia umowy stowarzyszeniowej z Unią europejską, niemniej jednak niezależnie od od presji rosyjskiej starała się ją no tak naprawdę lewarowania swoją pozycję wobec Rosji, a współpraca z Unią europejską 2021 roku podpisała europejską umowę mniej zaawansowaną, ale jednak też jakoś w istotny dla dla Armenii sposób wzmacniający pozycję wobec Rosji Azerbejdżan to jest zupełnie inna historia to jest to jest państwo, które przede wszystkim, że jest, a eksploatacja zasobów energetycznych ropa gaz i tak naprawdę relacje Azerbejdżanu z Unią europejską mają niezwykle transakcyjny charakter jednocześnie Azerbejdżan miał wobec Unii Europejskiej zawsze bardzo silną pozycję, ponieważ jego złoża stanowiły alternatywę dla złóż rosyjskich i wszelkie projekty związane z alternatywnymi gazociągami czy pociągami, w których brała lub zamierza brać udział Unia europejska tak naprawdę uwzględniała Azerbejdżan i Turcją, a no i oczywiście pozostaje ten fundamentalny problem konfliktu armeńska zabrzańskiego o Górski Karabach co oczywiście współpracę regionalną w ramach partnerstwa wschodniego bardzo mocno utrudniałoby po prostu dla państwa zwyczajnie się ze sobą nie dogadywały i jeszcze, jaka jest Białorusi aktu gdy, której dyktator od czasu do czasu przypomina o sobie Unii Europejskiej znowu, starając się lawirować swoją pozycją, a względem względem Rosji natomiast oczywiście po ostatnich sfałszowanych wyborach masowych demonstracjach i brutalnym ich potraktowanie oczywiście jakiekolwiek relacje z Unią europejską, a ustały i Łukaszenka został całkowicie połknięty również w kontekście rosyjskiej inwazji na Ukrainę przez prezydenta Putina także pytanie czy czy to jest czy to jest sukces czy to jest porażka myślę, że takie państwo jak Ukraina niezależnie od od tego co się zaś się zdarzyło w kontekście agresji rosyjskiej 2014 roku i najnowszej odsłony, a te jednak wydaje się, że partnerstwo wschodnie odniosło istotną miało istotne znaczenie dla i rozwoju gospodarczego i a my takiego się szerzej pojętego rozwoju społeczna gospodarczego stworzenia wielu możliwości w i Ukrainie i Gruzji i Mołdawii i odegrała tutaj naprawdę istotną rolę również w tworzeniu w kreowaniu w kreowaniu elit i wizji, a w integracji z Europą, więc to miało istotne znaczenie natomiast oczywiście faktem jest, że do los tych poszczególnych państw był bardzo zróżnicowane co częściowo zależało od od ich elity częściowo też od polityki federacji rosyjskiej święte słowa między 3 dlatego dzisiaj o tym rozmawiamy to nie jest przypadek tak no akurat ta ostatnia rada właśnie daje tę w tę nadzieję dając status kandydata Ukrainie Mołdawii z zachowaniem jak też ładnie nazywa perspektywy europejskiej dla dla Gruzji natomiast no zależało właśnie na tym przypomnień New tej koncepcji, żeby pokazać o, owszem, odegrało to pewną rolę, ale właściwie od samego początku można było wskazać 3 państwa jako te, które mają największe szanse wypełnić to te założenia całego projektu i stąd moja teza może właśnie taka publicystyczne i stąd prośba o odpowiedź właśnie na to pytanie czy mimo wszystko jest błędem nie było wciąganie do tego projektu właśnie tych państw, które jak wiemy dzisiaj są strasznie daleko w stosunku do dotyczy, że celów to był bardzo też już widać w czasie polskiej prezydencji wiadomo chcieliśmy skoro to był nasz pomysły zawsze oczywiście w Szwecji nie zapominamy jakoś rozpropagować ten projekt i Jan dobrze akurat pamiętam szczyt partnerstwa wschodniego właśnie w czasie polskiej prezydencji w Warszawie no wtedy też się wszyscy zastanawiali co to będzie oznaczało z punktu widzenia losów tego projektu biorąc chociażby pod uwagę, kto przyjechał kto, kto nie przyjechał oczywiście najbardziej istotne było to kto nie przyjechał m.in. właśnie ci, którzy rywalizowali można powiedzieć z polską ze swoim projektem partnerstwa dla dla państw morza Śródziemnego, czyli prezydent Francji prezydent czy premier Włoch wtedy Sylwią Berlusconi więc, więc wrócę tylko do do tego wątku czy tutaj trzeba było powiedziałbym zagrać szerzej, żeby w czerwcu 2022 roku doczekać sytuacji, w której Ukraina Mołdawia otrzymują szansę na NATO, żeby rozpocząć przy oczywiście kolejne jednomyślnej zgodzie rady rozmowy akcesyjne no, a z kolei Białoruś, która od samego początku to też było bardzo widać w czasie polskiej prezydencji i tego szczytu jak już już wyglądało na to, że to państwo, które właściwie bardzo wiadomo co w tym towarzystwie obrobić dzisiaj krajem, którego chyba zaczęły startować rakiety rosyjskie w stronę Ukrainy tak właściwie startowały startował od początku wojny wojska wojska rosyjskie na Kijów też też szły w stronę od strony Białorusi czy ja myślę ja do 1, ale trochę przestrzegałem, że takim historycznym myśleniem to znaczy, kiedy ta, kiedy ta propozycja była formowana w 20082009 roku to też pewne tak pewne kwestie wyglądały nieco inaczej to, że przykładowo Armenia ostatecznie odeszła od tego podstawowego od tych podstawowych ramowe umowy stowarzyszeniowej też nie wydaje mi się, żeby to miało być tak od początku 100% jasna, aczkolwiek oczywiście były przesłanki związane chociażby z rosyjskim wsparciem dla dla Armani konflikcie z Azerbejdżanem z bazami rosyjskiej w Armenii tak dalej tak dalej natomiast wydaje się, że to jest trochę taka inercja pewnej pewnej logiki polityk Unii Europejskiej, jeżeli w 2004 roku mieliśmy europejską politykę sąsiedztwa, która obejmowała określone państwa to potem tak naprawdę, kiedy tworzono 2 regionalne inicjatywy bardzo trudno było z nich któreś z tych państw objętych europejską polityką sąsiedztwa wykluczyć zresztą to taką tendencję do konkluzji wnosi też dobrze widać ze strony instytucji europejskiej części państw członkowskich w tym Niemiec i właśnie w kontekście różnicowania tego statusu tego 3+3, o czym mówiłam a o czym mówiłam wcześniej jasno już było 2014 roku, kiedy podpisano 3 umowy stowarzyszeniowe, że te państwa mają zupełnie inną inną pozycję, ale też przez szereg lat domagały się od Unii Europejskiej właśnie specjalnego traktowania czy też po prostu traktowania ich oddzielnie tak to znaczy stwierdziły po prostu, że te wielostronne ramy partnerstwa wschodniego nie są już optymalne w sytuacji, kiedy mamy 3 państwa z umowami stowarzyszeniowych, która w bardzo szerokim zakresie dostosowują swoje prawodawstwo do prawa Unii Europejskiej mamy 3 państwa, których relacje z Unią europejską są luźne albo mocno mocno selektywna natomiast tak naprawdę instytucje europejskie zgodziły się na to realne zróżnicowanie bardzo późno dopiero dopiero na szczycie partnerstwa wschodniego w ubiegłym roku, który miał miejsce w grudniu ubiegłego roku 20212 de facto na chwilę przed przed rosyjską inwazją na Ukrainę i dopiero w tym momencie tak naprawdę w konkluzjach szczytu partnerstwa wschodniego mamy rozpoznanie takie deklaracje rozpoznania przez Unię europejską, że te 3 państwa rzeczywiście są bardziej zaawansowane i że z nimi współpraca powinna wyglądać inaczej ma inne cele powinna być w oddzielny sposób zinstytucjonalizowana, więc to z perspektywy unijnej trwało naprawdę bardzo bardzo długo, a teraz mamy w ogóle kompletnie odmienną sytuację, ponieważ jasne jest to, że dotychczasowa formuła partnerstwa wschodniego w świetle nowej sytuacji jest jest już po prostu nieadekwatne konieczne jest poszukiwanie nowych nowych form współpracę, ale czy to oznacza w takim razie trzeba jakoś nie wiemy oficjalnie ogłosić, że jak to czasami ładnie politycy mówią ten projekt się wyczerpał i po prostu uznać go za zamknięty skupić się na wspieraniu Gruzji, aby jak najszybciej ze względu na NATO mocno widoczną chęć obywateli tego kraju aby, aby też mieć wyraźniejsze perspektywy niż mają do tej pory no po prostu przeciągać te te państwa, a no po prostu tamtych pozostałych, które były na początku projektu tyle zapomnieć o możliwość, że Rze, że to jeszcze nie dać czas czy myślę, że oczywiście zapomnieć nie da nie jest to nie jest dobry pomysł natomiast myślę, że nikt nie ogłosi formalnie końca partnerstwa wschodniego tak pewnie nikt nie ogłosi formalnie końca europejskiej polityki sąsiedztwa, ale w praktyce no różnicowanie tych tych polityk czy tych inicjatyw, czyli sytuacja, w której tak naprawdę Unia europejska tak czy inaczej w dużej mierze opiera relacji jednak na stosunkach bilateralnych to jest albo takim Milad realnych tak, czyli tak jak np. teraz ta trójca, chociaż byłam troszeczkę dwójce też w tej chwili, bo film z datą kandydatów otrzyma otrzymał Ukraina Mołdawia, a Gruzja warunkowe w zależności od tego czy zrobili odrobił lekcję w najbliższych miesiącach, więc nadal, więc mamy to różnicowanie coraz w coraz większym, a coraz większym stopniu no i tak naprawdę teraz kluczowe wydaje mi się czy tak z 1 strony zachowanie takich ram, które wydają się może taką pustą skorupą, ale chociażby, ale są to jednak też ramy finansowe, a pamiętajmy, że komisja europejska jednak w określonych ramach finansowych musi działać w związku z tym dofinansowanie europejskiej polityki sąsiedztwa partnerstwa wschodniego no to na chwilę obecną i dopiero tak naprawdę rozpoczętej nowej perspektywy finansowej to jest coś co zostanie utrzymane, więc nawet jeśli to są czysto biurokratyczne względem, a to to ta Skorupa pewnie pozostanie natomiast trasy to co jest kluczowe z perspektywy Ukrainy Mołdawii i miejmy nadzieję Gruzji to jest definicja w ogóle myślenia o środowisku bezpośrednim środowisku zewnętrznym Unii Europejskiej, bo do tej pory formalnie Unia europejska stwierdziła, że są kandydaci są sąsiedzi, którzy są bliższymi sąsiadami jeśli są państwami stowarzyszonymi bądź troszkę naszymi sąsiadami jeśli nie są państwami stowarzyszonymi w sensie politycznym oczywiście niekoniecznie geograficznie czasem to też się łączyło teraz sytuacji mamy sytuację, w której po raz pierwszy państwa będące dotąd objęte będą objęte do tej pory europejską polityką sąsiedztwa, czyli w założeniu no potencjalnie może i mające jakąś perspektywę europejską, ale jednak jasno czerwoną linią oddzielone od państwa o statusie kandydatów teraz nagle przechodzą tę czerwoną linię tak przechodzą na drugą na drugą stronę no i powstaje tak naprawdę pytanie w jaki sposób nie tylko myśleć o nowej polityce względem Ukrainy Mołdawii Gruzji ale w jaki sposób w ogóle myśleć o nowej polityce integracyjnej dla tych wszystkich państw, które mają, które mają status kandydata, bo oczywiście ten symboliczny polityczny status kandydata to z perspektywy właśnie Ukrainy Mołdawii, które do tej pory nie miały to jest szalenie istotne no ale pamiętajmy, że posiadanie statusu kandydata to nie jest taka różowa sprawa, o czym się przekonują państwa Bałkanów zachodnich, a Północna Macedonia czy czy dbania, o które ten status kandydata mają od dłuższego czasu, ale nawet nie rozpoczęto z nimi negocjacji akcesyjnych, bo te negocjacje są np. zakładnikami i partykularnych interesów niektórych państw członkowskich albo nawet jeśli negocjacje akcesyjne zostały rozpoczęte to z różnych względów, a no są one są one w kryzysie i wiele się wiele się tam nie dzieje pani prezes Agnieszka Cianciara Instytut studiów politycznych polskiej Gedymina oba naszym gościem bardzo dziękuję bardzo, podziękowania też na Małgorzaty Raczyńskiej, która edycja wydawała Maciej Zakrocki do jutra do dwudziestej trzeciej Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MACIEJ ZAKROCKI PRZEDSTAWIA

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium teraz z rabatem 40%. Wybierz pakiet Standardowy z aplikacją mobilną - podcasty, audycje i radio bez reklam zawsze pod ręką.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA