REKLAMA

Przewodnik po polskiej współczesnej literaturze (oraz o tym czy wypada krytykować Noblistkę i o problemie słuszności)

Świat się chwieje
Data emisji:
2022-07-31 09:00
Prowadzący:
Czas trwania:
50:04 min.
Udostępnij:

Rozmowa z prof. Przemysławem Czaplińskim, który wskazuje, że najciekawsza w polskiej literaturze jest powieść rodzinna, mówi co myśli o Empuzjonie i wylicza książki, które trzeba przeczytać.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
literatura ma wartość prognostyczną można w niej zobaczyć przyszłość pewnie, dlatego że pisarze mogą swobodnie kształtować swoich bohaterów i wyłapywać rzeczywistości drobne sygnały drobne zmiany przekształcać przekształcać je w literaturę i nie potrafią tego publicyści, bo są po prostu mniej wrażliwi, więc jeśli państwo chcecie wiedzieć co nas czeka co nadchodzi to najlepiej poczytajcie najnowsze polskie powieść co jakiś czas zapraszam do Radia kogoś, kto musi Rozwiń » czytać całą współczesną polską literaturę zawodowo, a pewnie czasami nie wiem jak często jak kartka dla przyjemności to jest audycja świat się chwilę witam państwa Grzegorz Sroczyński naszym gościem jest prof. Przemysław Czapliński historyk literatury polskiej europejskiej dwudziestego dwudziesty pierwszego wieku eseista tłumacz krytyk literacki współtwórca zakładu antropologii literatury na Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu witam pana wina urodzinowy co słychać w Polskiej literaturze najnowszej z oczyma jest co nowego się pojawił to zacznę od drobnej korekty oczywiście nie brakuje w literaturze rozmaitych pomysłów na przyszłość, tym bardziej się o przyszłości zaczęła nas na powrót napawać lękiem niepokojem strachem grozą przerażeniem, bo po prostu przestaliśmy być pewni za chwilę do tego pewnie w naszej rozmowie wrócimy, ale zasadniczo to co dla mnie jest z taką wartością prognostyczną literatury dotyczy nie tyle obrazów świata fabuł i przewidywań nieodległego bądź przyszłego dalszego przebiegu wydarzeń, a ja staram się czytać literaturę jako pewną diagnozę stanu komunikacji na komunikację składa się wszystko to jak się ze sobą porozumiewamy nie porozumiewamy to co nas łączy słowa, które nie potrafimy zgodnie wypowiadać razem mając na myśli mniej więcej te same znaczenia i o słowa, które nas natychmiast dzielą, które wywołują konflikty prowadzą do społecznych i ideologicznych obyczajowych swoje, a literatura jest jakby takim nieustannym eksperymentowanie warsztat temu już szopą pełną narzędzi, w której pisarze obsługują oni rozmaite elementy tej naszej komunikacji, a więc słowa zdania frazy kawałki piosenek jakieś elementy dzięki fragmenty filmów ma wierszy i sprawdzają, a co z tego zrobimy co zrobią z tego ich bohaterowie czy się zdołają ze sobą porozumieć od razu zaczną skakać sobie do gardeł czy są w stanie przy użyciu istniejących słów wymyślić nowy świat czy też raczej potrzebują właśnie jakiegoś projektu np. który podpowie im zupełnie nieznane słowa, żeby mogli wyjść poza istniejące Kotłowska kłębowiska Kolińska i konfliktów to jest to jest dla mnie wartość prognostyczna, więc jeszcze raz nie chodzi o prostej fabuły przewidywania, że wojna się skończy albo wybuchnie albo potrwa o wiele dłużej niż się spodziewamy tak istotna dla mnie wartość prognostyczna dotyczy stanu komunikacji wszystkiego co wchodzi w jej skład naszego języka bardzo szeroko pojętego aż wyobrażam jak jak pan jak pan profesor mówi kłębowisko konfliktów no to właśnie o to chodzi mam wrażenie jako publicysta ja jestem więźniem tego kłębowisko konfliktów właśnie, dlatego że jestem pisarzem nie umiem wyjść poza poza kłębowisko jak pan mówi natomiast no i dlatego sięgam do literatury, żeby się wychylić wychylić głowę w coś co oczywiście pan pan inaczej trochę to nazywa pan mówi o unikanie stanie rolnika JATO rozumiem, ale w skrócie chodzi oto pewien klimat tak oto 3 jak się jest w lotach zamieszkiwana w związku z tym, że się sobą porozumiewamy albo się nie porozumiewamy jesteśmy w stanie ustalić wynegocjować my narzucić sobie inną teraźniejszości inną przyszłość tak to kto w tym sensie w tym sensie mówimy o rzeczach podobny co teraz widać to wydaje się, że od kilku lat bardzo ciekawą tendencją w Polskiej literaturze jest i inaczej kształtowana my powieść rodzinna inaczej kształtowana, bo my bardzo ciekawą częścią literatury polskiej lat dziewięćdziesiątych były boje z rodziną i mnóstwo powieści wtedy powstawało od Panny nikt Tomka Tryzna my klinika Lalek Małgorzaty Holender absolutną amnezję Izabeli Filipiak obciach Kingi Dunin aż po Grójcu czy oka tak mam wrażenie, że ta powieść wykończyła takim pierwszy bardzo ważny etap rozważania te konstruowania, więc rozważania rekonstruowania rodziny w Polskiej literaturze i w gruncie rzeczy wtedy jak doszliśmy do in do takiej ściany wiadomo było, że nie da się właściwie tak żyć nie da się i układać fabuły rodzinnych mam tej myśli relacje między członkami rodziny wg dotychczasowych wzorców, bo one zawsze prowadzą do konfliktów albo zerwać i potem nastąpił taki czas ich rozmaitych przymiarek i teraz mam wrażenie od kilku lat dzieje się w tej proszę coś bardzo ciekawego mam na myśli o bardzo różne książki tak np. mnie książkę Macieja Łubieńskiego portret rodzinny z czasów wielkości albo książki gara Picha dzieci Kazimierza książkę Joanny Bator gorzko gorzko czy powieść Macieja Hena Deutsch dla średnio zaawansowanych tego typu powieści znalazłoby się na pewno więcej, ale pierwsza rzecz, która z nich wyłania UE i dałaby się, bo chyba ująć koszt także rodzina stała się podstawową jednostką historii w naszej kulturze, a oznacza to, że my pisarze starają się wyplątać swoich bohaterów swoje myślenie także właśnie z tego, o czym pan wspomniał na początku to znaczy tej publicystycznej bieżących i tego co teraźniejsze aktualny tego co nas przytłacza tego co wydaje się nieusuwalne nie wybijali oni próbują zrobić, ponieważ wplątują swoich bohaterów, jakby zupełnie inne trajektorię to są rzecz charakterystyczna ta pierwsza to my to jest spojrzenie minimum 3 pokolenia wstecz to jest bardzo bardzo ciekawa rzecz, dlatego że w gruncie rzeczy jest w tym coś im trochę, jakby przeciw nowoczesnego w takim sensie mianowicie, że nowoczesność tak jak się rodzi powiedzmy w połowie dziewiętnastego wieku i błyskawicznie zaczyna rozwijać niesie ze sobą takie teamy przekonanie, że każdy z nas może w coraz większym stopniu uwolnić od swoich przodków uwolnić od rozmaitych determinant związanych z pochodzenia, czyli to jest im takie przekonanie taki światopogląd nowoczesny, który mówi co prawda np. urodziły się w rodzinie w rodzinie szewca, ale wcale nie musi być szewcem urodziły się na wsi, ale wcale nie musisz na wsi spędzić całego swojego przyszłego życia nowoczesność dawała bowiem narzędzia do tego, żeby iść dalej być kimś innym zrobić coś innego stać się przede wszystkim wybrać jakąś inną tożsamość tak można było przekroczyć dotychczasowe ograniczenia teraz natomiast w Polskiej literaturze i bardzo głęboko literatura pisarze sięgają do no jeśli sięgają w przyszłość poszczególnych swoich bohaterów tak jak powiedziałem my oczywiście to jest nim umowne określenie, ale nie mniej niż 3 pokolenia wstecz razem z tymi 3 pokoleniami wstecz cofamy się powiedzmy do schyłku dziewiętnastego wieku albo nawet jeszcze głębiej w przypadku książki Łubieńskiego prawda, który sięga gdzieś tam aż dopnie do renesansu do szesnastego siedemnastego wieku razem razem z tymi bohaterami patrzymy na to po pierwsze, co wpływa ne co wpływa na ludzi co kształtuje, a tutaj i wydaje się, że toczy spór ze sobą dwojakie nastawienie pierwsze z nich było właśnie i inne byłoby właśnie takim nastawieniem nowoczesnym, które nie jest już jednak jedynym, a my ostatecznym głębszy świadczeniem takim mianowicie, że każdy z nas może sam siebie stworzyć naprzeciwko niego staje coś bardzo groźnego mianowicie swego rodzaju taki rodzinny determinizm, a mianowicie im na razie mówią no dobra dobra tak nowoczesność nowoczesnością, ale okazuje się, że prawda lata dziewięćdziesiąte nas tego nauczył pierwsza dekada 2001. wieku nawet również, ale okazuje się, że jak ktoś się urodził i w złych warunkach niekorzystnych warunkach mamy w rodzinie, w której źle się działo prawda np. stosowano przemoc w UE było więcej przemocy niż miłości, jakiej rodzinie niezbyt niezbyt biedny niezbyt bogatej niezbyt zabiegający o przyszłość swoich dzieci to okazuje się, że dzieci będą produkować stanu posiadania swoich rodziców w tym złym znaczeniu albo nawet będą chodzić jeszcze jeszcze niżej stają, więc się naprzeciwko siebie 2 przeświadczenia i one ze sobą walczą tak determinizm przeciwko przeciwko pewnego rodzaju liberalizmowi inaczej już pojęte takie samo twórczości wydaje się to niesamowicie ciekawe, bo w publicystyce też bardzo duże pisze się o np. w stanach w końcu tego amerykańskiego mitu prawda to znaczy, że jeżeli byłeś na tyle głupi czynie urodziłeś się w rodzinie Donalda Trumpa albo innego miliardera tylko jakieś biednej rodzinie to to to ciąży to jest oczywiście spłaszczenie tego wszystkiego co pan mówi do takich ekonomicznych uwarunkowań ale jakby miał powiedzieć co jest główną dyskusja w kwestiach społecznych ekonomicznych to też kwestia nierówności właśnie tego przeklętego końca mitu awansu klasowego, który nam się skończył i w Europie i w stanach w ogóle zachód też jest osłabiany wg wielu autorów socjologów zachód jest osłabiany podmywany właśnie tym, że ludzie nie mają tej nadziei to by pokazywało, że literatura no, wprowadzając te 3 pokolenia wstecz, które ciążą traumy ciążą wyłaniają się pojawiają się w int w kolejnych odsłonach w życiu współczesnych bohaterów i śledzimy, dlaczego patrząc te 3 pokolenia wstecz widzimy, dlaczego jest dzisiaj taka nie inaczej, że jest pewna i przeklęte przeznaczenie czy przeklęta przeszłość, która się odzywa, że jakby to też trochę o tym samym tylko ładniej albo głębiej może przynajmniej nie jest łatwo tak oczywiście literatura nie nie staje teraz po stronie nie przychodzi jak na drugi brzeg kim nie mówi, a wszystko to były mrzonki jesteśmy w gruncie rzeczy determinowany przez swoją przyszłość przez naszych przodków jest wspólny jest spór tak jest spór literatura mówi im miejsca łatwo jest o wiele trudniej niż nam się wydawało, dlaczego to chyba wiąże w znacznym stopniu z osłabieniem sprawności działania rozmaitych instytucji szeroko pojętych instytucji służących wyrównywaniu nierówności a, ale jest tutaj i inne jeszcze sprawa mianowicie, kiedy wcześniej wspomniałem o tym wygląd one jakby bohaterów z teraźniejszości rozmaitych bzik ów ma, a z, zwłaszcza polskiego społeczeństwa taki mem współczesnego trafniejsze dzisiejszego społeczeństwa to ta literatura wskazuje, jakby na inne piękny kulturowy wyposażenia, a więc na jakieś lokalne rodzinne mitologie, z których wypływają i inne zobowiązania już zobowiązania np. do tego, żeby walczyć za ojczyznę, żeby angażować się np. przeciwko przeciwko tej bądź innej władzy ale, żeby dochować wierności bądź uwolnić od czegoś co jest specyficznym dziedzictwem kulturowym czy to danego rodu czy to danej okolicy danego regionu danego miejsca to jednak oznacza, że szukamy innych języków porozumienia innych kultur wspólnych, ale mniejszym wymiarze mniejszym obszarze tak jakby osłabiała, jakby w osłabieniu ulegała i cała ta osłabieniu ulegały całe to wspólne dziedzictwo, które po prostu nie przeszło próby nie przeszła próby wspólnot mam tej myśli, a my taką takie tradycyjne patriotyczne wyposażenie kulturowe Polaka prawda, więc historię historię powstania nie jak zaborów odzyskiwania niepodległości tak to wszystko my podlega, jeżeli się pojawia w ogóle form proszę przeze mnie wspominanej to się wszystko pojawia na drugim albo na trzecim plany podlega takiemu sprawdzianowi życia, a życia rodzinnego życia grupowego ma rozgrywającego się dużo mniejszym kole i dlaczego ten sprawdzian jest istotny, dlatego że powstaje dzięki temu pewnego rodzaju taki układ porównawczy taka mianowicie bohaterowie, nawet jeżeli angażują się w powstaniu równocześnie mają w pamięci pewien zbiór zobowiązań wobec swoich najbliższych, którzy przez to powstanie np. osób zostaną kompletnie zapomniani odrzuceni odstawieni na dalszy tor podwójne potrójne zobowiązań uświadamia nam bogactwo relacji międzyludzkich głównie w społeczeństwie i zarazem daje pewną szansę na to mianowicie, że jeżeli przestaniemy wierzyć w UE stwórzmy siły wiążącą patriotyzmu katolicyzmu nacjonalizmu, a wiadomo, że są to ideologowie równocześnie bardzo silne i pozorne to wówczas nie zostaniemy z pustymi rękoma wydają się niesłychanie ważne tak to jest w gruncie rzeczy to, czego szukamy od momentu od magmy osiemdziesiątego dziewiątego roku cały czas stanowią 1 jedno no dobra mówimy sobie w porządku nie nacjonalizm nie konserwatyzm nie patriotyzm tak to wtedy pusty co prawda to częściej niż granica normy czy konserwatyści mówią to wtedy nas albo mówią dobrze dobrze to oznacza, że tylko część z was sobie poradzić mianowicie, którzy mają po prostu wystarczająco dużo majątku, żeby życzmy indywidualnie osobno prywatnie w małych kręgach rodzinnych tymczasem to nad tym pracuje literatura wydają się niesłychanie istotne, chociaż zarazem dość trudna mianowicie czy taki właśnie lokalnych mitologii wynikają jakieś możliwości Sojuszu pomiędzy UE szerszymi grupami spółek jest społecznym tutaj dodać do tego można kolejną rzecz mianowicie w jaki sposób literatura wiąże społeczeństwo inaczej niż poprzez te tradycyjne niesprawne już w gruncie rzeczy składnie takie jak patriotyzm konserwatyzm nacjonalizm czy my czy katolicyzm jest kilka kilka rzeczy bardzo bardzo ciekawych np. od kilku lat mam wrażenie pisarzy np. pokazują mapy pokazują w jaki sposób nowo poznawanych kultura, zwłaszcza muzyka tworzy rozmaite sieci powiązań i takie wyposażenie kulturowy bohaterów to nie jest oczywiście jakaś szalenie doniosła sprawa, ale zarazem uświadamia nam, że my istnieje coś w rodzaju tak takiego wyposażenia muzycznego czy literackiego poszczególnych pokoleń mam wrażenie Żabka Ania Cieplak doskonale to doskonale robi w jej powieściach i kolejnych powieściach zawsze bohaterowi, jakby przechodzą przez kolejne etapy swojego życia z muzyką w uszach i muzyką z muzyką na ustach to także jest pewnego rodzaju pytanie słuchałem tego samego naście muzyka, jeżeli słuchałem czegoś innego to czy moglibyśmy ewentualnie po prostu dogadać jako ludzie, którzy lubią muzykę prawda to jest jakiś rodzaj takiego słabego słabego wiązania umarł Mac społecznego bardzo jest ciekawe to co pan mówi o zastąpieniu w literaturze tych słabnących pozornie silnych atak naprawdę pewnych ułomności słabych wiązań, czyli patriotyzm nacjonalizm Polska prawda przeklęty problem polskości katolicyzm albo nie przeklęty problem polskości tylko właśnie wygładzone itd. jak i w różnych odsłonach to oczywiście się odbywa ISIS i to, że literatura szuka zastępczych innych wiązań, które polegają na pokazywaniu tego, że prawa prawa apka nie wiem straciła roczne dziecko o tragicznych okolicznościach to ma wpływ na taki wiążący wpływ na swoją rodzinę czasem tragiczne czasem taki, który wywoła jakieś zobowiązania w kolejnych pokoleniach tak albo, że przodkowie walczyli w powstaniu stracili cały majątek w związku, z czym ich dzieci były dziadami to powoduje w rodzinie jakąś zmianę czy jakiś rodzaj wiązania, które jest inne niż to wynikający z oczywistych obowiązków prawda walczymy o powstaniach patriotyzm łączy nas polskość tak dalej taki też dodać jeszcze na 1 rzecz jak i przepraszam że, żeby domknąć pewien wątek związany z dna z rodziną np. jeśli przyjrzymy się o reportażu Katarzyna Surmiak-Domańska prawda od pierwszych książek, czyli kim rozpaczliwie, uciekając przed Basią, aby reportaże seksualne potem była książka żyletka potem było pamiętne głośne ważne mokradeł oko później ku Klux Klan tu mieszka miłość i ma wzeszłym roku czystka jeśli oba przyjrzymy się dzięki tej reportażu tak jak po prostu tekst tekst, który wpadają w społeczeństwie to zauważymy właśnie te opowieść o rodzinie, która nie radzi sobie z rozmaitymi traumami brak nie brakowało w dziewiętnastym dwudziestym wieku rozmaitych strasznych wydarzeń oprócz tego jeszcze ludzie ranią się po prostu w życiu rodzin tak jeśli i nasi słuchacze pamiętają mokradeł Konotop dni i pozwolę sobie tylko największym skrócie powiedzieć tak, że to jest potworna straszna przerażająca historia obu wieloletnim ma wykorzystywaniu seksualnym małej dziewczynki przez ojca za wiedzą ze świadomością przyzwolenie nawet pewną pomocą matki i po wielu wielu latach padnie już później dorosła Rybnik kobieta, która w dzieciństwie była seksualnie wykorzystywana zaczyna wychodzić z tej traumy jakoś opowiadać o tym i próbuje nawiązać kontakt z Mac kontakt z głównych z matką mam wrażenie, że wprost, że w reportażach Katarzyna Surmiak-Domańska jej jak w pigułce widać jeden z podstawowych problemów komunikacyjnych polskiego społeczeństwa mianowicie społeczeństwo kształtuje się trochę na wzór takiej zwielokrotnione i rodzin, a więc, jeżeli w życiu rodzin nie potrafimy radzić sobie z problemami to społeczeństwo będzie powielał tę nieumiejętność na czym polega podstawowa nieumiejętność radzenia sobie z problemami na tym, że udajemy jeśli niema co prawda ojciec wykorzystuje seksualnie córkę, ale matka udaje, że istnieje w ogóle ten ma problem, a w pierwszej książce Katarzyna Surmiak-Domańska, czyli 3 główny w książce zatytułowanej rozpaczliwie, uciekając przed Basią poznawaliśmy inne rozmaitych odmieńców Mané i transwestytów transseksualistów i homoseksualistów, ale jak słusznie zauważył w recenzji kiedyś Mariusz Szczygieł prawdziwym bohaterem tej książki tych reportaży nie byli odmieńcy, lecz społeczeństwo to on ma problem to nie potrafi po prostu sobie poradzić z własnymi problemami, więc odtrąca odrzuca marginalizuje dyskryminuje owych nowych ludzi innych teraz powstaje dobry układ dni symetryczny, a mianowicie to, czego nie potrafi zrobić rodzina nie będzie tego potrafił zrobić my społeczeństwo problemy, które nie zostają nazwane rodzinie jak nie zostają nazwane to nie zostają oczywiście postawiony, jakby na stole do wspólnego i nazwania rozważenia rozwiązania to samo będzie działo z problemami w życiu społecznym, a więc ani w środku ani na zewnątrz rodziny nie ma, ale obyczajów praktyki instytucji to samo zresztą było wschodnim reportażach Wojciecha Tochmana i jeżeli nie ma instytucji praktyki obyczajów pomocnych w rozwiązywaniu problemów działających inaczej niż działa rodzina, jeżeli tego nie ma to wówczas jesteśmy społeczeństwem zamkniętym w takim kręgu nie dobrze pojętym kręgu rodzin wrócę do publicystyki pierwszy lepszy przykład 200 000 nadmiarowych zgonów w pandemii pierwsza drugie miejsce na świecie dziś proporcje oczywiście do liczby ludności nadmiarowych zgonów, a nie rozmawiamy o tym tego nie ma to gdzie się pod dywanikiem prawda upchnięte no jakoś tak była pandemia wyszliśmy z niej prawda no trochę osób umarło tak dalej też typowy przykład rzecz, której nie potrafimy rozmawiać nie potrafią wyciągać wniosków, dlaczego tak się stało co dzięki, gdzie w gronie podamy to znaczy mamy mamy rekord, ale nikt nie zajmuje żadna władza dla badaniem tego, skąd się wziął ten rekord poza oczywiście odpowiedział nam, że ta służba zdrowia nie zadziałała, bo coś co prawda, ale i jak pan mówi niedomagania rodziny, które są potem przenoszone na ten wyższy poziom niedomagania społeczeństwa czy niedomagań w takim sensie że, o czym dziś, że rodzina nie potrafi nie ma mechanizmów rozmawiania, o czym więc, która ma prababki związana nie wiem z gwałtem jest po prostu niewypowiedziana przez kolejne pokolenia klisze, ale taki tak jak ten ból zęba prawda to znaczy tam się ten ropień tworzy, ale nie potrafimy tego odtworzyć wyczyścić porozmawiać no to podobne mechanizmy się dzieją na poziomie społecznym oczywiście prowadzi w skrócie do tego, że jak coś takiego jest to potem noga boli albo dostajesz w jakiegoś innego schorzenia oczywiście istnieją takie książki, które pokazują prawda gminne znowu znowu odwołam się do reportaży prawda no i pamiętna głośna o zasłużenie głośna książka Justyny Kopińskiej czy Bóg wybaczy siostrze Bernadecie mówiła właśnie o tym, że powstają, że istnieją w społeczeństwie i instytucje totalne prawdę autorka tak nazwała letnie, a więc takie instytucje, w których władza nad pacjentem penitenta MP intencja już się tym więźniem jest całkowita władza sprawowana przez opiekę nadzór i kierownictwo strażników prawda szpital szpital dla psychicznie chorych sierociniec oczywiście więzienie jakiejś mierze to może być oczywiście także sanatorium tak tego rodzaju instytucje mogą stać instytucjami lokalnymi, ale przy okazji reportażu Justyny Kopińskiej pokazały właśnie, że otoczenie owych instytucji totalnych w Polskim społeczeństwie jest kompletnie niewydolne jak chodzi o funkcje kontrolne i naprawcze, bo oczywiście wokół sierocińca nie ma społeczeństwa totalnego, ale jest społeczeństwo, które za słabo sprawdza działanie takich instytucji np. jak sierociniec sprawdzano my zdaje się, że miesiąc temu wybuchła kolejna sprawa bardzo podobny charakter, więc wokół takiej instytucji brakuje zwykłych działań kontrolnych naprawczych tak powinniśmy być może sobie uświadomić w tym momencie, że ten spór pomiędzy determinizm liberalizmem w odniesieniu do aktualnie przez nas omawianego zagadnienia przybiera nieco inny niemalże biblijny wymiar, a mianowicie albo jest tak, że uważamy, iż członek jest zasadniczo dobry i wówczas wszystko opiera się na zaufaniu i mówimy sobie dobrze siostry zakonne prowadzą sierociniec, więc siostry w ogóle są ludzie są dobrze siostry są dobre dzieci są dobre wobec tego tak nie może być żadnych żadnych kłopot albo też wychodzimy z my wychodzimy z założenia to była herezja Pelagia Ińska, jeżeli dobrze sobie przypominam wychodzimy z założenia, że człowiek jednak nie rodzi się to dobry jest w nim skłonności zdolność do czynienia zła podatność na cudze zło w związku z tym po prostu powinniśmy sobie nawzajem pomagać wówczas, gdy ktoś tej pomocy potrzebuje naprawiać punktuje błędy, które inni wykonują, ponieważ człowiek jest podatny na zło, a i w tej sytuacji tak ma literatura pokazuje, jakie są koszty, jakie są konsekwencje, jakie są dalsze ciągi rozwoju fabularne 0102. założeń co się stanie jeśli zostawimy taką instytucję bez kontroli bez nadzoru bez gumy wprowadzania działań naprawczych co się stanie, jeżeli właśnie dojdzie do jakiejś kontroli prawda będziemy starali się, aby im owa instytucja pozostawała po prostu w kontakcie ze światem ze światem zewnętrznym znowu mamy do czynienia z pewnym bardzo ciekawym znaleziskiem dokonany przez literaturę tak literatura mówi w tej sytuacji ludzie obudźcie się do Jasnej do Jasnej i nie wypowiedzianej prawda obudźcie się wreszcie tak zobaczcie pewne obok was my 200m czy 3 ulice stąd prawda jest instytucja taka jak szpital dla psychicznie chorych rodzinie nic albo inna podobna do Kingi w podobnym typie placówka za życie ta wejdzie do jakiegoś ciała kontrolnego mad MEN macie swoich posłów macie swoich delegatów prawda z sta postaraj się po prostu, a my pomóc tym ludziom, dlaczego dlatego, że to jest również pewien sposób tworzenia więzi społecznych mówiąc największym uproszczeniu takim dzieciom, które znajdują się w sierocińcu mówimy znowu po raz kolejny wtedy, kiedy my przychodzimy tam do tych domów my sprawdzamy mówimy, że jesteśmy gotowi pomóc mówimy im również przy tej okazji mylne wg la Polska literatura najnowsza będzie pytanie bardzo ogólne takie z gatunku mały Kazio z zadaje profesorowi pytanie, ale podstawie czy gdy pan miał odpowiedzieć na takie pytania czy Polska literatura najnowsza jest dobra czynu dziarska i które jest mi taka ma krajowa AK tak jest mnóstwo książek niesłychanie ciekawa, ale co przeważa, ale co czy pan jako osoba, która zajmuje się polską literaturą nie żałuje, że zajmuje się nie wiem współczesną najnowsza amerykańska albo Francuzką tylko polską, która jest nie wiem co gorsza wtórna bardziej zaściankowa czy tak nie jest nie nigdy nie żałuje zawsze czy istnieje zamieszki pewnego rodzaju wahania wątpliwości powinny robić to tak burmistrz nie tak, bo jest różnica pomiędzy czytać literaturę polską pożerać ją prawda my z zeszłorocznego dorobku polskiej literatury tak mam wrażenie, że rzecz, że przeczytałem jakiś stopniu kaset książek, a więc tutaj zawsze istnieje pewna obawa, że rzecz niebywała, że mogę sam zstępni swoją wrażliwość, że nie wszystko znałam zdołamy wyczytać, że myśleć, ale nie ma mnie nie ma we mnie takiego resentymentu prawda mógłbym się zajmować my i literaturę obcą wydaje mi się, że w odniesieniu do my do polskiej literatury warto jednak UE działać wedle pewnego dzięki dość prostego eksperymentu takiego odwrócenia, a mianowicie nie pytaj co literatura jest w stanie dać, jakie obrazy świata pomysły na przyszłość pomysły na rozwiązanie konfliktu zapytaj ile w stanie jesteś z niej wziąć na ile razy na ile sposobu ich w stanie przeczytać albo na ile my ile tak jesteś w stanie czasu poświęcić ile potrafisz pytań wyciągnąć książki pytań w książce jednak zadać to jest mam wrażenie dosyć istotne bogatsze społeczeństwa, które czyta 1000 książek tak nie no polskie społeczeństwo akurat takie nie jest prawda i bogatsze od społeczeństwa, które czyta wiele książek 1 sposób jest to społeczeństwo, które potrafi czytać niewiele książek na bardzo wiele różnych sposobów tu jest mam wrażenie bardzo istotny problem naszej dzisiejszej polskiej komunikacji społecznej, a mianowicie część z nas upiera się przy tym, że istnieje jedno tylko jedno odczytanie kanonicznych tekstów w takich np. jak Polska historia takich np. jak Polska obecność na kresach takich np. jak polskie relacje polsko-żydowskie w czasie zagłady i takich np. jak my o kształt drugiej Rzeczypospolitej prawda istnieje też część społeczeństwa, które mówi jest jedno tylko jedno odczytanie tego wielkiego tekstu, jakim jest Polska przeszłość polskie dziedzictwo oraz istnieje taka czy społeczeństwa jadu należy i część, która mówi mnie nie prawda nie tylko tekstów jest wiele, ale również powinniśmy uczyć się nawzajem zróżnicowanego czytania z różnych perspektyw środki UE z różnymi pytaniami, które zadajemy książce i to przyznanie innym prawa do tego, żeby podważali owe święte i nieśmiertelne teksty, które ani nie są święte ani nie są nieśmiertelne jest bardzo istotną częścią społecznej komunikacji jak pan mówi o podważaniu przez no tutaj pobrzmiewa ten ten to oskarżenie wobec 3 czy uwaga wobec tej części społeczeństwa, która mówi druga Rzeczpospolita była wspaniała prawda ta antysemitami w ogóle nie byliśmy tak dalej tutaj od razu mam oczywiście odruch, żeby to naszą część trochę podrażnić, dlaczego jest także we Francji jak kłębek napisze kiepską powieść to krytycy nie zostawiają na niej suchej nitki, a u nas jak kiepską powieść napisaną bliska to oficjalnie są tylko zachwyty oficjalnych recenzji, dlaczego takich mini nie wiem przed chwilą przeczytałem ładne na krytyczną ciekawą inspirującą recenzję fuzją Olgi Tokarczyk napisaną przez Tomasza Kozaka na łamach krytyki politycznej każda, więc nie głównie by oczywiście to za daleko za podpisuje się Kozak podpisuje jako marksista fakt i nie należy go boli ich w związku z tym nie w związku z tym każdy każdy słuszne po tej po tej słusznej stronie prawda powiem tak marksista coś tam sobie coś tam zebrać prawda to jemu wolno natomiast ach tak jak się czyta pańską recenzję czy czy recenzje Koziołka to obaj tak strasznie delikatnie staracie się broń czy opisujecie coś co ten Wojnicz tam na wywijał w tym pół entuzjazm nie tam jest ale jakby nie piszecie trzymam się książka podobała czy nie my to jest takie prawdy i zastanawiające dla mnie, a nie wypada już Medyk, ale ni ma pan rację, zadając pytanie o w takim razie chyba trzeba po prostu przystąpić do do polemiki rozbijać to na pewno trochę tak jest, że tworzą się kręgi banki ma grupy koterie środowiska prawda i my w to wątpi w granicach takich takich kręgów okręgów nie wypada, ale to ja staram się jakoś krytykować krytykować bez względu na to, jakiego kręgu należy, że dobrze będę na jasny będę o tym od tej pory pamiętał, żeby zakłócać również dobre samopoczucie własnego kamienie, ale pan zakłóca, ale pan zakłóca regularnie tylko właśnie zastanawia się ad zapytam wprost ten entuzjazm Olgi Tokarczuk to jest dobra książka podobała się pan czy nie tak, chociaż określenie podobała się nie jest oczywiście stwierdzenie mamy do czynienia z arcydzieła tak inny nie wiem czy i nie wiem czy dobrze magmy część ludzi obawiała się także pierwsza książka pierwsza powieść Olgi Tokarczuk po ne opublikowana to nagrodzie Nobla będzie, jakby poniżej oczekiwań, które można mieć w odniesieniu do laureata nagrody Nobla i dla mnie ogromną ulgą było to, że w ogóle nie widziałem w tej książce, aby ręka Olgi Tokarczuk była skrępowana taką świadomością prawda, że oto zdania stawia kropki przycinki stawia noblistka nic z tego tak jeśli nawet spodobało właśnie to, że jest w tej powieści bardzo wyraźny taki nurt zabawowy tak nawet większym stopniu niż mgły w książkach sprzęt, a więc to mam wrażenie zrobił świetny sygnał bardzo ważny tak to, jeżeli by polemizować z Tomaszem kozakiem to właśnie, jakby odcięto od tej strony należałoby to to zrobić także jego kompletnie pomija ową ma istotną o ludyczną funkcję literatura nie ma pan wrażenia, że ci bohaterowie może inaczej przeczytam recenzję, bo miałem takie wrażenie, że w sprawie fuzji ono jest nurt oficjalny nurt nieoficjalny nurt oficjalny oczywiście no chwalić, że prawda bliska tutaj kolejna pierwsza powieść po Noblu tak dalej świetna i prawda nurt oficjalne, czyli recenzentów internetowych, ale podkreślam nie trolli tylko takich ludzi, którzy czytają literaturę i są to często płatnikami ukryci no by akademiccy profesorowie jedną z takich recenzji przeczyta właśnie nieoficjalną pod nazwiskiem ta książka to sprawny warsztatowo produkcyjniak produkt wybitnie niestrawny mimo zachęcającej formie literackiej fast food najpoważniejszym zarzutem, jaki mogą sformować przeciwko opóźniona jest jego nieznośny propagandowy to sposób w jaki autorka próbuje afirmować kobiecość feminizm ekologia tolerancja dla odmienności dla słabości rzeczy wartości, które mnie również osobiście są bardzo bliskie jest skandalicznie prymitywny prostacki i tylko tak sobie myślę, że Olga Tokarczuk swoim autem zrobiła potężny kuku ważnymi słusznym sprawom jest z tym źle chce pan odpowiedział na taką wycenę lub inny czas poważnie trzeba poważnie my rozważyć to tak my przyjąć z pokorą mam na myśli tutaj zarówno samego siebie, który napisałem co napisałem, jakie ewentualnie samą autorkę prawda, która ma w po przeczytaniu takiej recenzji na pełne prawo zacząć eksperymentować w następnej książce podnieść poprzeczkę, a rzeczywiście my zgodziłbym się z 1 rzeczą, a z zawsze trochę, że Olgi Tokarczuk i pisaniu grozi nadmierna skłonności do prostych podziałów tak po 1 stronie są Normalsi drugiej stronie są wrażliwi tacy co więcej w prozie Olgi Tokarczuk najczęściej ludzie wrażliwi empatyczni skłonny do współodczuwania z innymi do zachowań działań Solidarnych to są ludzie już jakoś skrzywdzeni przez los naznaczeni stygmatyzowanie albo względu na choroby albo Zielona odmienność my płciową bądź seksualną prawda tylko to to jest oczywiście nadmierne upraszczania świata i dlatego np. ma pod wieloma względami tak ciekawie wypadła postać Jakuba franka, bo on jest postacią, bo to jest bohater wieloznaczny prawda z 1 strony taki charyzmatyczny z drugiej strony Inaki, a mianowicie potwornym odrażającym moralnie tak ma postępujący w sposób żadne nagany zarówno względem swoich ziomków jak względem kobiet itd. tak dalej ta dwuznaczność bohatera chciałem, żeby była na stałe już przez Olgę Tokarczuk piwną pilnowano własnością one literatury, ale tutaj stało się co się stało przypuszczam, że Olga Tokarczuk o tym wie jeśli nie to tego typu recenzję uświadomią z niej, że może z czytelnikami porozumiewać się na wyższym poziomie nie musi tak upraszczać tego obrazu świata może komplikować rozmaite kwestie i mam wrażenie, że np. ostatnie opowiadania z tomu opowiadań mizernych tego dowodziły dała tak, aby te 223 opowiadania o takim bardzo wyrazistym charakterze religijnym czy post sekularnej prawda ze stopniem bardzo ciekawym stopniem skomplikowania rozkładu wartości, po której stronie mieści się wierność, po której stronie mieści się im okrucieństwo to tego rodzaju komplikacje tak mam wrażenie Olga Tokarczuk bez trudu potrafi wprowadzać do swojej prozy, więc tego rodzaju recenzje są dobre tak tak powinno być pisarz powinien dowiedzieć się, że ma Czytelników, którzy oczekują więcej, ale zarazem to znaczy, że jako Czytelnicy oczekujący więcej gotowi jesteśmy więcej z literaturą zrobić tak uważnie ją czytać więcej czasu poświęcić tak dalej tak dalej, więc tak nie takich recenzji będzie więcej niż Chiny nie wnieśli nie zabraknie czy nie ma pan wrażenia, że to, o czym mówi ta recenzja, o czym też pan wspomniał jest dużą słabością tej literatury, którą obaj chcielibyśmy nie jak to powiedzieć chcielibyśmy czytać czy chcielibyśmy, żeby było więcej to znaczy literatury, która jednak wyznacza jakieś szlaki, która niesie jakieś idee i że bardzo dużo tej literaturze np. dotyczącej, która zahacza o tematy ekologiczne czy temat cierpienia zwierząt, że bardzo duża łatwo wpaść właśnie w coś co tutaj autor tej decyzji nazywał warsztatowym produkcyjne, jakie to znaczy, że jest bardzo słuszna literatura jest taka cała dziedzina bardzo słuszne literatury, gdzie GI, gdzie jest oczywiście kobieta, która jednak ma ten szklany sufit tak dalej i tak czytamy to my zgadzamy się kiwa głową tylko, że jest to nudne wtórne słuszne i właśnie nic nas nie zostawia czy czy jest taki problem w Polskiej literaturze rzecznik oczywiście, że jest to jest jasne ten to jest problem, który istnieje w literaturze euro amerykańskiej wszędzie tak wszędzie tam, gdzie istnieją nierówności okrucieństwa wszędzie tam, gdzie przez setki lat, a normalność składała się przede wszystkim hetero seksualności była męska nacjonalistycznej ona dominowała pamięć krzywd brzemię krzywd wpływ inne tamtych układów na dzisiejszą rzeczywistość jest tak dojmujący, że literatura może na to może przeciwko temu tak my pisać tworzyć światy czy pisarze mogą tworzyć światy, w których układ wartości jest dokładnie odwrotnie, a więc my biały heteroseksualny męski nacjonalistyczne konserwatywne będzie złe, a to co nie białe nieheteroseksualnych tak dalej tak dalej będzie dobry to jest oczywiste niebezpieczeństwo i Igi powiedziałbym tak no i UE z punktu widzenia historyka literatury socjologa my również socjologa literatury także oczywiście publicysty i obserwatora życia bieżącego takiego, jakim jest pan to są książki, które po prostu należy czytać jako pewnego rodzaju wielo tekst jako my ekspresję pewnego problemu, a więc należy ustawić nad tym czy nie tylko nad tym czy to literatura jest tendencyjna, bo na pewno częściowo taka jest niebywale należy sprawić nad tym z czego wynika z lęku czy faktycznego stanu rzeczy w dalszym ciągu owe nierówności nie są wspierane przez my przewagi tego co teraz seksualne białe nacjonalistyczne katolickie czy istnieją takie instytucje obyczaj praktyki, które potrafią rozładować owe nierówności też w gruncie rzeczy zostaje nam tylko wyłącznie prok tak, bo wtedy źródło naszego niesmaku i pozostaje co prawda takie samo, czyli jesteśmy niezadowoleni z literatury, ale powinniśmy jednak atakować nieco szerszy układ, a więc praktyki polityczne partii rządzącej, a więc praktyki obyczajowe i instytucji, które kształtują obyczajowość szkolnictwo itd. i tak da nie to jest to jest to są rzeczy ze sobą jakoś powiązane tak powinniśmy odnotowywać to tak też rzeczy dzieją w Polskiej literaturze i na szczęście mamy oczywiście wystarczająco wiele ciekawych wieloznacznych problematyce zwanych książek, w których owej owego dychotomiczny ego prostego podziału, a nie ma tak wystarczy 1 wskazać powiedzmy na nie rynek książkę, a Pacewicza puzderko w tak 1 chyba bardziej eksperymentalnych bardziej ciekawi skomponowanych my bardziej skomplikowanych powieści, jakie powstały w Polskiej literaturze pojawię co najmniej dekady jeśli nie, jeśli więc żadnej żadnej my dychotomii żadnego prostego podziału w ogóle żadnych prostych środków w tej powieści nie spotkałaby mam wrażenie, że to jest spowiedź, której po prostu należy się, która zasługuje na uważną my na uważną wnikliwą spokojną, aby lekturę można by tylko powiedzieć tak no dobrze wpływ tego typu powieści o wysokim stopniu komplikacji i tak okaże się dużo dużo mniejszy od takich produkcji jako słusznych jak ma powieści, które pokazują ma w dychotomiczny podział świata na dobrych i złych, a skoro jesteśmy po książkach, które pana zachwycają czy mógłby mi pan wymienić 5 książek, które pana zachwyciły w ciągu ostatniej dekady albo w ciągu ostatnich 5 lat referendalnym przeczytać albo, które po prostu chciałbym pana poleceń albo 3 książki to ważna waha nie jest to chyba takie łatwe nie od razu powiedział od razu wskazałbym na Salmana Rushdie pisząc, kto jest powieść, która nie pamiętam, kiedy ona powstała, ale nic przeczytałem ją im nie zachwyciła tak to było rzeczywiście coś to było coś wspaniałego co do pozostałych książek, a musiałbym się musiał się zastanowić tak, bo z moich lekturach jest bardzo wiele rozmaitych starszych pozycji ze bal Bernard trudne, ale przeważała jednak literatura obca, a może właśnie po to, żeby wskazać książki, które wyciągają na jakość polskiego piekiełka polskiego i polskiego banku na bardzo na tak musiałbym pomyśleć musielibyśmy się mówić nam jakiś czas, tak więc pozostanie może sta no 101 i czuł tak, a odwrotne pytanie na koniec 3 i jest coraz co pana zachwycało jako Niewiem trzydziestolatka czterdziestolatka absolutnie zachwycało co nie przeszło próby czasu literaturze to tak dramatycznie, że pan spogląda teraz na tę półkę, gdzie stoi ten autor czyta książki autorka i ścisłe kurczy jak możliwe, że to z było tak tak wspaniałe kiedyś, a teraz jest tak nieważne w no trochę, pozostając w kręgu ma entuzjazm lnu i my powiedziałbym, że zdecydowana win Książ 6 książek Tomasza mana nie przeszła takiej próby, chociaż oczywiście tanie tak, chociaż nie z wyjętym wyjątek uczynił dla wybrani za tak tak powieści, którą EU głos uważam za arcydzieło, ale oczywiście to nie jest jakiś rodzaj zniesmaczeni zdziwienia samym sobą, jakim się mogło podobać to jest jakaś niesłychanie istotna lektura doświadczenie mojego życia, które jednak do NIK, do którego jednak pochodu podchodzą coraz większym krytycyzmem tak, ucząc się czytania na różne sposoby od różnych od różnych autorów ma od różnych krytyków historyków literatury, ale chyba, że chyba spośród wszystkich pisarzy, których zacząłem czytać bardzo wcześnie ten jakość pozostaje bez z tym jakoś pozostają w coraz bardziej w takim związku cha lip DUB trochę tak jak to trochę tak jak Serenie zmiana wyglądu w stosunku do niektórych utworów muzycznych skomponowanych przez Adriana, ale Fortuna mówię tutaj o bohaterach my dr Faustus tak takie cha lip będę, więc to nie jest dokładnie odpowiedź na pańskie pytanie nie to jest dokładnie odpowiedź na moje pytanie no zapytałem co pana zachwycała nie zachwyca pana odpowiada Tomasz mam i to jest dla mnie bardzo bardzo ciekawe czy umiałby pan 1 zdaniem na koniec powiedzieć, dlaczego ten Tomasz man stał się taką przeszło przeszło miłością ograniczy tę jednozdaniową odpowiedź do czarodziejskiej góry, a mianowicie w gruncie rzeczy w finał tej powieści finale tej powieści o Polska 100 główny bohater schodzi w dół schodzi dolinę to jest moment wybuchu pierwszej wojny światowej i ów my wybór tak decyzja taka stopa jest on w pewnym sensie znacznym stopniu wyborem dokonanym przez medium Tomasza mana czy IEA z wyborem przez niego pochwala chodzi mianowicie o to, że na wszystkie kłopoty kultury europejskiej, która na ne na czarodziejskiej górze, a utknęła nie mogą wybrnąć ze swoich dotychczasowych i ideologii filozofii pochwały my pochwały śmierci prawda z tych wszystkich z tych wszystkich pułapek haska znajduje jedno wyjście to jest właśnie wyjście w kierunku my w kierunku wojny, a to jest chyba ten moment, kiedy zrozumiałem to chyba ten moment, kiedy narodził się ze mnie taki nowy krytyczny czytelnik w stosunku do do Tomasza ma tyle maty brzmią niestety bardzo współcześnie są dla mnie jest dosyć dla wszystkich nas jest przerażające musimy dzisiaj kończyć bardzo panie profesorze dziękuję gościem audycji świadczy twierdzi prof. Przemysław Czapliński historyk literatury zakład antropologii literatury Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu pani przez to, że bardzo dziękuję bardzo, bardzo dziękuję to usłyszenia to był audycja świat się chwieje, którą przygotowali Anna Piekutowska Grzegorz Sroczyński teraz informacje Radia TOK FM po nich nagłe zastępstwo do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: ŚWIAT SIĘ CHWIEJE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium - Radio TOK FM bez reklam: czyli TOK + Muzyka, podcasty z audycji Radia TOK FM oraz podcastowe produkcje oryginalne TOK FM. Tylko teraz w cenie 15 zł za miesiąc. Na zawsze!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA