REKLAMA

Ksiązki pod strzechami, czyli po co nam literatura i czy jest jeszcze potrzebna?

Magazyn Radia TOK FM
Data emisji:
2022-08-06 11:00
Prowadzący:
Czas trwania:
49:17 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
Agnieszka Lichnerowicz w zastępstwie Tomasza Stawiszyńskiego, który ostrzegał państwa i uprzedzał, że w sierpniu się urlopu je, więc w jego zastępstwie dziś ja zapraszam państwa na magazyn Radia TOK FM, ale na szczęście jest cały czas współtwórczyni tego programu, czyli Katarzyna Murawska z państwem, więc pilnuje by magazyn był jak najbliższy ideałowi magazynu, więc razem z nią przygotowałyśmy ten program dla państwa realizuje go do godziny dwunastej Krzysztof Rozwiń » Lesiewicz, a od godziny dwunastej będzie z nami Maciej Gorczyński sobota pada deszcz, więc myślę, że to szczególnie korzystne okoliczności by posłuchać Radia i też porozmawiać o literaturze może poczytać, ale może właśnie okazja by porozmawiać burza po wypowiedzi Tokarczuk na festiwalu góry literatury w nowej Rudzie była godna środka lipca pisze w tygodniku powszechnym Dariusz Kosiński niespodziewana gwałtowna i krótka wir, który wywołała przyniósł sporo groteskowej aberracji godnych jakiegoś współczesnego Mrożka, ale też wydobył kilka spraw poważniejszych zgadzam się z Bogdanem Balickim, który w komentarzu dla więzi 23lipca stwierdził, że warto te afery w cudzysłowie wykorzystać jako punkt wyjścia do poważniejszej i głębszej debaty o cudzysłów kulturze literaturze wykształceniu statusie kapitału kulturowego i on nas samych pisze Dariusz Kosiński, z którym ja też się absolutnie zgadzam dlatego zaprosiliśmy Katarzyną Morawską dzisiejszego magazynu właśnie dr Bogdana Balickiego za chwilę państwo go usłyszycie i porozmawiamy właśnie o roli literatury pisarzy o statusie kapitału kulturowego, ale też właśnie on nas samych te wątki szczególnie chciałabym by wybrzmiały, chociaż oczywiście w tej dyskusji awanturze było ich wiele wiele więcej, ale właśnie na tym byśmy się skupili, ale jeszcze państwo tylko od razu zapowiem, że po godzinie dwunastej z kolei będzie oczywiście jeden z jest bardziej stałych, jeżeli mogę tak opisać gości Tomasza Stawiszyńskiego, więc będzie prof. Lech Nijakowski porozmawiamy o temacie kontrowersyjny jak sam zapowiedział mediach społecznościowych, czyli o pacyfizm je oczywiście kontekst tym kontekstem tej rozmowy jest rosyjska wojna w Ukrainie, ale w ogóle na ile rozumiemy znamy, chociaż trochę podstawy tego ruchu intelektualnego czy społecznego na ile dzisiaj pacyfizm ma sens co on w ogóle dzisiaj znaczy, a może przykrywa inne ciekawsze koncepcje, które w pewnym sensie dążą do tego samego, czyli świata bez wojen i przemocy, ale właśnie może wcale pacyfizm nie jest najlepszym kluczem do tego na ile 24lutego, czyli rosyjska agresja no zburzył jeden z fundamentów Unii Europejskiej, która teraz będzie musiała sobie parę spraw przemyśleć, czyli właśnie ten taki fundamentalizm pokojowy natomiast po trzynastej państwa gościnią będzie Adriana Rozwadowska z gazety wyborczej jak się państwo domyślacie będziemy rozmawiać o pracy świecie pracy o tej koncepcji skróconego tygodnia pracy, która już w Polsce mną ma zwolenników tak po lewej stronie jak stronie liberalnej stronie konserwatywno liberalnej czy to jest rzeczywiście ta koncepcja, która może uruchomić Domino pewnych zmian, które wydaje się coraz bardziej są w naszym systemie społeczną ekonomicznym potrzebne jest taki jest plan na dzisiejszy magazyn Radia TOK FM teraz już zgodnie z zapowiedzią łączymy się z dr. Bogdanem Balickim dzień dobry dzień dobry dr Balicki jest adiunktem w Instytucie literatury i nowych mediów na Uniwersytecie szczecińskim, ale ta perspektywa, którą otrzymała też pani socjologię literatury tak to się nazywa może pani tak powiedzieć nie wiem czy to coś powie naszym słuchaczom no właśnie co to znaczy to było drugie pytanie, a to znaczy to znaczy, że interesuje się literaturą od strony tego w jaki sposób ona funkcjonuje społecznie w odróżnieniu od takiego bardzo klasycznego, a paradygmatu rozpoznawczego, który opiera się na badaniu tekstu zdecydowana większość czasu teatr to znaczy są prace skoncentrowane na strukturze zawartości tekstów literackich natomiast szereg literatury ma swoją już dobrze ugruntowaną tradycję bazuje na takich na obserwacjach społecznych wojen konkretnie tego kontekstu naszej literatury jak rozumiane jako część społecznego oddziaływania komunikacji dyskurs sią, a ta ekonomia również to z tej perspektywy trochę zaczepnie mówiąc może niedługo nie będzie miał się czym zajmować to znaczy czy socjologia literatury traci sens w tym sensie, że na ile literatura rzeczywiście odgrywa jeszcze taką rolę, gdy ma pan tak skrótowo przypomnieć, jaką odgrywała szczególnie w dziewiętnastym wieku, ale pewnie dwudziestym najdłuższego rozważa towarze tak łatwo się śmigać interesu nie da, ponieważ zajmuje się także nowymi mediami, więc etatu radnych zwalczał i rozumie natomiast naturalna ewolucja w takim razie takiej natomiast kwestii poważnej Otóż na pewno państwo literatura nie zginie niezależnie od tego jaki ma aktualny status czy nie ocenia, że nie jest znana przechodzi przemianę nie przechodził zapewnia, że nie zginie jestem o tym głęboko przekonane, a jest na to kilka dobrych argumentów, ale rozumiem, że oczekuje pani, żeby opowiedział też skończyli tę, która działa o tym odrobinę trwała krótko jest na łamach, więc GE i też rozmawiałem o tym pan tydzień temu bez Mikołajem Lizutem, ale mogę na razie, którzy może bardzo ja może pozwolę sobie rekapitalizacji, jeżeli mogę to co pan powiedział byśmy mogli zrobić kolejny krok w dużej mierze to jest rzeczywiście wynalazek mieszczańskiej dziewiętnastowieczny, który instrument, jeżeli mogę takiego użyć barbarzyńskiego określenia, który pomagał no w pewnym sensie rozumieć przemiany społeczne, które miały miejsce właśnie z tego systemu feudalnego do do systemu kapitalistycznego mieszczańskie Goś średnio klasowego jak zwał tak zwał też rozumieć wrażliwość rozumieć po prostu pomaga mieszczanom to co się dzieje, ale może od razu by odwołując się do tekstu Dariusza Kosińskiego zwrócił uwagę w takim razie na ten element mniej inteligencka ludowy Polski romantyzm od początku był napędzany przekonaniem, że prawdziwe życie jest gdzie indziej i że dla ocalenia jakiegokolwiek sensu konieczne jest odnowienie zerwanego przymierza z realnością codziennego życia mocno stojącego na ziemi i wbitego w ciało kapitalizmu, którego narodzin i rozwoju romantycy byli świadkami postrzegał jako owoc tego zerwania zarazem zagrożenie dla prób jego przezwyciężenia przeciwko fabrykanta mieszczuchom żyjącym w sztucznym świecie kapitalistycznej iluzji wybierali lód i chłopców, projektując na nich wyobrażenie o niekwestionowanej realności książkowe mądrości nie salonowej sztuce lutnię potrzebował upowszechnienia kultury wiedzy, ponieważ sam był kulturą wiedzą, tyle że nie uświadomiono ma żonę przez romantyków Sojusz polegał nie na uzyskanie jednostronne akceptacji, ale na rodzaju wymiany odnalezienie w sztuce na dzień narzędzie uświadomienia umocnienia posiadane już wiedzy oznacza dla nich nawiązanie wiedzy więzi z własnymi głębokimi źródłami w dużej mierze napisze o tym od tych o roli pod strzechami, którą widzieli dla siebie Mickiewicz czy Żeromski no jej biegu też jest taka, że został zerwany dwudziestym dobrze odpowiem po swojemu pokoleniu to, że tak przede wszystkim można mieć parę słów o tym mieszczaństwa ponieważ, kiedy mówimy o tym tak skrótowo nam się to kojarzy z takim innym wyobrażeniem osiemnastowiecznego bankiera, który chodzi sobie z laseczką po po Londynie i patrzy na wszystkich z góry tymczasem na razie państwo te państwa warstwa społeczna, czyli mieszczaństwo, które właśnie powstało ukształtowało się pełni takiej sile politycznej w osiemnastym wieku to jest warstwa, która wymyśliła także takie wynalazki jak demokracja, więc miejmy świadomość to właśnie w tej warstwie tej warstwy zawdzięczamy taką koncepcję np. państwo prawa tra pierwotnie służyła także mają króla związać prawem takim samym, jaki obowiązywał też inny, a dłużnik jest dzielić się z ludem czy z kobietami tym prawem też zaznaczyć to jest też to też istotna kwestia, bo mówimy o literaturze, która stała się elementem kształtowania wrażliwości mieszczaństwa i potem społeczeństwa 1819 wiecznego, a pamiętajmy takie takiej szerokiej holistyczna perspektywa, że ta literatura była częścią nowej rzeczywistości to nowa rzeczywistość była także, że oczywistość emancypują się klasy ma burżuazji mieszczaństwa, która oburzyła mieszczaństwo zmieniała świat na ten, który którymi żyjemy czyli, a i tak to zaś tam była to znaczy myślę oczywiście media radio telewizja radio TOK FM natomiast w wieku osiemnastym dziewiętnastym mieć znaczenia wyłącznie z mediów w formie słowa pisanego to była wyłącznie prasa bądź książka proszę pana, a propos będziemy z tego wieku w związku z tym wszystkim przemiany przechodziły przez tekst przechodzimy przez mowę przechodzimy przez przez rozmowę przez pisanie tak dalej itd. ten, kto był kompetentny tak, żeby mądrze umiejętne pisać o sprawach społecznych był niezwykle cenionym, a obserwatorem życia społecznego jego współtwórcą stąd taka silna rola pisarza, a Europie osiemnastym stuleciu, a ja jeszcze raz podkreślam, że to, że ta wywodzi się mieszczaństwa, a to nie oznacza, że nasze wymogi, jakie sfery wyższej, ale wychodzi z tej sfery, która zaprasza za zapoczątkowała przemianę społeczną społeczeństwa hierarchicznego społeczeństwa wertykalne obecnie żyjemy czy takie, które mamy wszyscy równe prawa natomiast, że chodzi o Polski romantyzm to jest historia bardzo skomplikowana, ale jednocześnie to jakieś wspólne patrole punkt widzenia zupełnie prosta Otóż pamiętajmy, że państwo, że Polska do dziś, a w wieku osiemnastym dziewiętnastym całą pewnością znajdowała się w obszarze peryferii bądź pół peryferii świata Zachodniego co to oznacza to oznacza, że kapitalizm, którego mogliśmy doświadczać w wieku 1918 w Polsce to był zupełnie inne kapitały niż ten, który funkcjonował, ale w Wenecji Paryżu to po pierwsze po drugie trzeba pamiętać, że nasi romantycy Mickiewicz słowacki wielu innych to była, a Szlachta odcięte od korzenia tak to powiedzmy to bardzo skrótową się, że wiemy, o co chodzi o to kto będzie ludzie, którzy byli tym początkiem polskiej inteligencji, która wywoziła właśnie tej umawiającej szlachty nie mieszczaństwa, a więc ci ludzie utratę przez Polskę niepodległości politycznej i rozsypanie się Polski polityczne de facto nie przeżywam jak bardzo poważną realne przecież po czasy Adama Jasińskiego PiS narodowa Polski możemy postawić hipotezę, że nie ma końca wiemy czy Mickiewicz ze słowackim bardzo cierpieli z powodu utraty niepodległości kraju czy też bardzo cierpi z powodu utraty przywilejów swojej warstwy na to warstwa społeczna nie Unia uniosła politycznie Orski osiemnastym dziewiętnastym stuleciu, a tego ten Polski romantyzm niskiego słowacki Norwid wielu winny to niezwykle niezwykle zdolni ludzie pamiętajmy, że nawet najbardziej zdolny człowiek pisze zawsze z perspektywy, której sieć i w związku z tym ich teksty ich wyobrażenie o tym czy nie społeczeństwo jest właśnie za pośredniczący czy też ukształtowana przez sytuację polityczną ludzie zostali zmuszeni do emigracji zostali odcięci od świata czy, żeby prosimy też uwagę, że myśmy do tego romantyzmu podeszli taki sposób bardzo nabożny przez wiele lat uczyniliśmy wiele, a właściwie uczyniliśmy pana Tadeusza, a my jedną z głównych lektur szkolnych, o czym jest pan Tadeusz pan Tadeusz jest, a jest na jest płacze za utraconą podano ojczyzną przecież bada pan Tadeusz nie jest wizją nowego społeczeństwa pan Tadeusz nie jest przyznaniem się do błędu szlachty pan Tadeusz jest sielanką jest opowieścią o mitycznej medycznym dworku nie mamy też polowanie na niedźwiedzie tak dalej tak dalej tak dalej Alego a jakby bez perspektywy, kiedy to, kiedy na tę przemianę patrzy mocno tekstów zawartości rzeczywiście wydaje się zawiłej możemy analizować, o co chodziło z tymi z Czechami, dlaczego niskie jeszcze ustalić podstawy natomiast patrzymy z perspektywy socjologicznej odpowiedzi miasta po prostu jest, ale czy w jakim sensie by literatura romantyczna jest, a radą aktem reduktora może tak poz wypowiedź powiedzmy reduktora dysonansu poznawczego, który powstał polskiej inteligencji właśnie by dziewiętnastym biednej ubogiej inteligencji jest bezradny naprawdę również zupełnie innej niż ta, która miała miejsce na zawody to zupełnie inni ludzie zupełnie nasze funkcjonujący zupełnie innych nauczycieli wiozących itd. dalej ale, żeby się znajdzie nigdzie tak jak Mickiewicz nawigacji i nigdzie powracają do końca swojego życia bardzo doceniam morze mam nadzieję uda nam się w takim razie mówić na kolejną rozmowę o romantyzmie, bo rozmawiamy prawda w roku w Polsce ustanowionym rokiem romantyzmu i miałyśmy tutaj ambicje więcej o tym rozmawiać trochę nam to średnio wychodzi, więc jest już pomysł, ale idąc dalej z myślą Kosińskiego, jakby nie było to właśnie pod strzechy chcieli trafić, choć kolejne pokolenia zerwały z wieloma aspektami romantyzmu zasadniczo nie naruszyły tego pragnienia potwierdzenia własnej istotności poprzez uzyskanie rezonansu wśród tych, którzy są najbardziej inni od swoich stanowiło ono wręcz rdzeń etosu tej przedziwnej formacji, jaką była Polska inteligencja drugiej połowy dziewiętnastego i pierwszej dwudziestego wieku wystarczy choćby pobieżnie sięgnąć do dzieł jej najważniejszego pisarza rzecznika, a sumienia Stefana Żeromskiego by znaleźć w nich niejeden dowód na trwałość przekonania, że za brak świadomości głupota niekiedy wręcz zbrodnie trafiające pod strzechy zamiast ksiąg odpowiedzialni są autorzy o ciąg owych autorki no i dochodzę do punktu kluczowego, czyli do zerwania w zasadzie właśnie z tą na tego Sojuszu czy tej tych starań przez inteligentów dotarcia pod 3, który miał miejsce w latach dziewięćdziesiątych demokratyzacja właśnie te nowe media no i symbolem jest disco polo, kiedy właśnie ten lud nazwijmy go dalej tak powiedział, ale my chcemy po swojemu nas już nie obchodzi nas w ogóle nie obchodzić wasze literaturę wasze standardy wasza aspiracji wasz snobizm my po swojemu jak pan się do tego odniesie ja mam prostym zerwaniem pani marzenie miałam wątpliwości ten kontakt gdziekolwiek istniał, a także miejskie mieszkał także postrzega pan tak napisał powstanie znaczy, że tak było proszę pamiętać, że Polski chłop uzyskał prawa społeczne fakt pan prawa humanitarne podstawowe prawa człowieka takie jak wolność prawo życia albo do posiadania gotowych jako jeden z Eko najpóźniej niemalże całej Europy jak Polska ta wcale nie była z wielkim zwolennikiem, a zmian społecznych, więc podarki z przedmiotami tak Tatrzańskiej to jest ściema przepraszam bardzo uważam za mocne słowa w sobotę, ale także domagano się, że nasze pana, jeżeli tak nad nami nie obrazi, ale perspektywy jak ludowej historii Polski to sam Mickiewicz mówił Polski w Czechach, a są są i są bajania proszę państwa natomiast, jeżeli chodzi o to co się stało w Polsce w latach dziewięćdziesiątych to zupełnie inna historia dlatego, że to co się wydarzyło coś innego mianowicie, chociaż nie jest bez bazy w związku z tym problemem polskiego romantyzmu i dramaty znam w Polsce bardzo został do tego, że on załata tę w tym osiemnastym dziewiętnastym on zakładał tę lukę komunikacji społecznej lokal literacką, którą w osiemnastym dziewiętnastym wieku na Zachodzie Europy zapełniała elita mieszczańska, a on zapełnił tą przestrzeń mitologiczną przestrzeń dyskursu przestrzeń wspólnych punktów odniesienia ojczyzna tęsknota itd. tak dalej też emocje, które nas na Zachodzie przeciętny mieszczanin w tamtym czasie przeżywał swoje własne emocje doświadczenia miłości podróży przyjaźni tak dalej natomiast te oczywiście tak grubą kreską rysuje oraz analogie natomiast w tym samym czasie Polak przeżywa utratę ojczyzny i płaci za za zauważano idyllą już szlacheckiej polskiego państwa jedynie moje Wilno pewnego myśmy ten Moder obrazu społeczne społecznej debaty też w jakim sensie społecznym mitologii utrwalili w wieku 19 na nie mieliśmy niewiele mieliśmy wiele wiele innego do powiedzenia dopiero pod koniec dziewiętnastego wieku zaczęły powstawać nowe powieści nowa literatura nowy dyskurs zaczął tworzyć, a na myśli się Żeromskiego Orzeszkową Prusa itd. i zapewniam państwa, że stosunek narzekanie Adamskiego czy posada romantyków bardzo krytyczny, a ich uważali pokazał właśnie za ludzi nie pisanie tego prasa uważali za daleko, więc onych, bo tak to rzeczywiście musiało wyglądać Ada i damski głos dziś nowocześniej pisarzy końca dziewiętnastego wieku początku dwudziestego zdawali sobie w pełni sprawę z tego jak na jakich, jakiego nieszczęścia popchnęła Polska na Polskę Polska Szlachta i przywiązanie do wandalizmu i satyry zresztą na tę polskie dworki zamki w tej literatury Żeromskiego Prusa znajdziemy bez liku Mac, a natomiast nad tylnymi ten romantyzm został został utrwalony w szkole, a jeszcze nam jednak jest trzeba też kontekst szkoła, która powstała w Polsce to jest szkoła została ukształtowana pod wpływam nie tylko w Polsce zostaną części świata od takiego polskiego Moder i tę szkołę, którą dziś państwo o widzimy, którą chyba wszyscy mamy swoim doświadczeniem życiowym czynszu oraz takim układem ławek itd. nauczyciele zostali mówi ksiądz, a te szkoły myśli myślano o wczasach Bismarcka o to, żeby dajmy na to, żeby dobrze działał kulturkampf pan, żeby wyrównać społeczeństwa to była jego rodzaju to były koszary szkoła, którą wymyślił bis artykule koszary oraz za, jakby zawierała ten element, a ona miała wyrównywać taki był plan Marka bardzo udany Bysław 19 wieku bardzo chciał zrobić wielkie Niemcy te wielkie Niemcy były bardzo poszatkowane kulturowo i wiele różnych innych sposobów jest on wprowadził taki duży program, który właśnie nazwał kulturkampf w tym programie doprowadza pewnej unifikacji z Unii szykował monety tak nie liczy też płatności ekonomię podatki itd. ale tak zmodyfikował kulturę i ochronę to właśnie za pomocą szkoły tego pruskiego drylu i myśmy ten Polski, gdy jako szkołę jak to co przechodzi z Zachodu przyjęli wdrożyli u nas wraz z mocy tego pruskiego drylu myśmy zaczęli nauczać o literaturze i romantycznie i robimy czasami do dziś to jest to jest to zabawna pokazuje jak, jaka jest siła konserwatywno konserwatyzmu, jaka jest siła i kół zamachowych systemu społecznych oraz 19 wieku Bismarck wymyślił katorżniczą ławkę siedzi chłopak się męczy medal dziś robimy nada dyrektorami, którzy do tego bym chciał się przed, ale do tego zerwania czy różne pan tego wiem, że pozwala do przekazania takich das Polska szkoła na rosła do końca moim zdaniem do końca lat dziewięćdziesiątych narosła właśnie w takim dziwnym kompleksie decyduje stan polskiego rozumie strony w tym pruskim drylu próbowano też dalej próbuje wymuszać na kapitał kulturowy postaci literatury polskiej historii Polski bardzo silnym piętnem romantyzmu czy innymi słowy Polska szkoła zaczęła tłoczyć tę literaturę już nie tylko romantyczne albo za wszelką głównie za pomocą historii literaturze było ich jeszcze trudniej sza tłoczyć pod strzechy, gdy się zmienia ustrój społeczny to te sprawy powiedział nie, dlatego że te głosy społeczne zmienią ekonomii w Polsce jest znakomity tekst państwu serdecznie polecam prof. Ziółkowskiego z 2012 roku przemianach kapitał kapitałów społecznych, a w Polsce można sobie gulasz prof. Ziółkowski przemiany kapitał i 2012 roku sprzed 10 lat ją właśnie pisze na dochodzi w tym w tej fazie przemian do rozpadu pewnej warstwy społecznej odpowiedzialnej za kształtowanie opinii wzorców postaw co to oznacza to oznacza, że dochodzi do mego erozji tej warstwy społecznej inteligencji uformowanej pod koniec dziewiętnastego wieku i ona się rozpada pod wpływem silnych przemian ekonomicznych i tego, że Polacy zaczynają masowo robić my jak Warn należy dorabiać mówią bardzo krótko jak wchodzą też inny tryb myślenia o sobie rzucają tamto tamto obciążenie kulturowe i wchodzą w inny tryb myślenia o sobie jeszcze 1 ciekawy koncept państwa czy ja osobiście doświadczyłem w moim krótkim jak nie mamy się życiu, a Otóż, a Polska jest w dużej mierze ciągle jeszcze w latach dziewięćdziesiątych była bardzo krajem wiejskim w bardzo wiele działo się szkoła wiejski i nauczyciele, którzy pracowali w szkołach wiejskich również pochodzi ze szlaku malarzy i nauczyciele byli ludzie, którzy po prostu będziemy kończyli szkołę wiejską potem szli dalej robili szkołę wyższą na studia zostawały nam się tam wracają na część na swoją wieś tam też nauczyć innymi słowy zastępowali awansu społecznego w ramach swojej społeczności to bardzo kłuje bardzo boli to jest auto jest obiektywna jak bardzo biologiczna, jeżeli ktoś przy nas nasz bliski znajomy krewny sąsiad kolega dostępuje awansu to bardzo wysoko na ogół to bardzo przeszkadza i to doświadczenie też istnieje w Polskim społeczeństwie już polskie państwo nie robiło tych nauczycieli wiejskich wbrew pozorom też nie lubi zresztą w programach niektórych partii politycznych widać, że jakby nauczyciele nawet tych partii, które uchwałą są bardzo Gruda zwrócił państwu uwagę na życzenie zajmują tam ważnego miejsca jako grupa społeczna dawnych to jest problem to jest problem, że ty tu jak te niskie polskie czytelnictwo ma właśnie wiele źródeł wiele umocowanie tych licznych procesach społecznych, który wspomniał to jest tyle wątków, więc zastanawiam się, który jak i który wybrać, ale może zapytam tak, czyli ale tutaj jakby można chyba wskazać czy tutaj pan doktor zgodzi, że symbolicznie gdzieś właśnie w tym 80 dziewiątym w latach dziewięćdziesiątych te różne procesy, czyli właśnie demokratyzacja nasza systemowa i kapitalizm, ale też właśnie wkrótce nowe media no doprowadziły do tego znów, posiłkując się tekstem Kosińskiego, że klasa ludowa by przyjąć bardziej aktualną nomenklatury uznała się ze zwolnioną odnoszenie się do hierarchii wartości proponowanych przez elity z drugiej strony spadkobiercy inteligencji twórczej, czyli środowiska zwane dziś klasą kreatywną uznały, że nie mają obowiązku nawet wręcz prawa do przekonywania do siebie osób spoza swego kręgu, czyli właśnie ten Mickiewicz tak symbolicznie sumując chciał pod strzechy, a karty mówi, że na tym nie zależy czy taki czy takie ujęcie pan przyjmuje czy nie rozumiem rozumiem tę strategię argumentację dotykał on, żeby ludzie mają za jak, więc to widzę po prostu troszkę inaczej to co się wydarzyło w Polsce po raz dziewięćdziesiąty trwało minimum 9 lat do lat dwutysięcznych tam intensywne wczesny kapitalizm on radę wrócił do górnego do społeczeństwa, a my ludzie, którzy wcześniej zajmowali się rolna została z handlarzami to naprawdę ogromna zmiana myśmy pewne polskie społeczeństwo uległo ogromnej presji siłą rzeczy ta presja wymusiła też zmiany w kulturze sama tylko ilość zmian, które w latach dziewięćdziesiątych dwutysięcznych jest przetwarzające dlatego społeczeństwo samo tylko mogą wywołać ogromne retorsji niezależnie od tego czy ktoś świadomie bądź nieświadomie odrzucał ikony para kulturowych natomiast z bardzo też wspomnieć, że kapitały społeczne, o czym wspominałem też pośrednio one różnią między sobą, a także pod innymi ciekawymi względami Otóż kapitał kulturowy, który o, którym rozmawiamy natomiast literatura wykształcenie także nabywać dosyć długo natomiast kapitał ekonomiczny w porównaniu z kapitału ani kulturowego nabywać do raty w niej szybko, że my mamy dobry kapitał kulturowy najlepiej trzeba, że to nie jest demokratyczne sorry, ale najlepiej się urodzić dobrej inteligenckiej rodziny wtedy ma się najlepszy dostęp do kapitału kulturowego i dobre dobre rozwiązanie gwarantuje nam to urządzenia te urządzenia domowe, które są książki, którym matka czyta przy dzieciach zmaganie dziecku, ale przy dziecku sama na siebie czyta najlepiej kształtuje, a nawyki czytanie to wychodzi badania natomiast kapitał ekonomiczny można zdobyć o wiele szybciej, zwłaszcza można to było w latach dziewięćdziesiątych wystarczą 2 szczęka na bazarze tzw. szczękę i można było zbijać fortunę można go przeskoczyć my ma ten potencjalny mozolny proces dochodzenia do kapitału poprzez edukację bez, wystawiając zwykłość rękę na bazarze może teraz sklep bądź sobą inny biznes i to rzeczywiście zmienia system wartości siłą rzeczy kultura disco polo jest właśnie kulturą w moim odczuciu jest właśnie kulturalnego polskiej wczesnego kapitalizmu takiego dzikiego kapitalizmu, które jest absolutnie nowy my pozbawiony jakiejkolwiek refleksji, że wychowałem w pobliżu takiego dużego bazaru przy granicy zachodniej, a dla mnie to było przerażające zupełnie się działo znaczne rzesze w latach 90 było tak siedział tam działo się tam powstały fortuny, a tam kwitło Przemek tam pojawiał na rynki Zachodu na nowa muzyka nowe ubrania tam się pojawi apeli handlarzy z dalekiego Wschodu itd. wszystko działa bardzo szybką bardzo pani bezrefleksyjnie odsłonę bardzo silnych czynników namiętności tak dalej pamiętam pościgu policjanci z zawodnikami, bo część tych rolników oraz zamieniła się handlarze została naruszona przemytnikami, zwłaszcza ciekawe aspekty, zwłaszcza że zawody 10 chowają wzdłuż całego pasa Zachodniego mamy masę rolnik zajmować przemytem papierosów zabór dziki zachód dosłownie przez kilka lat i na fali tych procesów rzeczywiście ta kultura związana ze szkołą ona rzeczywiście pękło po prostu pękł na wzrost odeszła ja już nie wróci tam mieszkała tam do szkoły czy tylko dla masowej słowo, żeby od 2 odwołać z kolei do tekstu Renaty lista kultura, w której no czytanie miały ten element emancypacyjne po naukę to potęgi klucz, że po prostu można no i dokonać jeździmy może być awansu społecznego, ale też no właśnie gdzieś się wspiąć wyżej w różnych kapitał by powiedziała w kulturowym majątku można nawet trzeba moim zdaniem, ale jeżeli mamy do czynienia z rzeczywistością Polski lat dziewięćdziesiątych, w której nagle za pomocą wiele bez my mniejszego wysiłku i nakładu czasu można dokonać awansu społecznego można budować dom bądź kupić 3× lepszy samochód to bardzo zmienia perspektywę pamiętajmy Ada literatura jako element kształcenia świadomości uczestnictwa w dyskursie element pewnego etosu biblioteka domowa to wszystko ma sens, jeżeli kultura rozwija się w trybie takim powolnym ewolucyjnym kumulacyjny itd. rodakiem mamy na znający pokolenia osoby blisko, ale działa tak najlepiej narasta kapitał kulturowy oraz sytuacji zerwania stawu zerwania, który miesięcznie osiemdziesiąty to zostaje przecięty przemieszane to to jest udziałem generalny Europy wschodniej jesteśmy taką metodę oto świat 7 dziś moja socjologiczna jesteśmy krajem peryferyjnym, które wielki kapitał ma swoje zaplecze w pracowniczą żywieniowe, a u nas ta prawdziwa kultura kwitnie na Zachodzie Europy natomiast nas przez stulecia traktowano jako zaplecze takie jak takie zaplecze sklepu tak dołują no i teraz pytanie jak jest efekt, gdyby dziś to z kapitału owa to znaczy czy czytanie jest logistyczne czytanie jest przypisane klasie jednej z, która się z tym obnosi i patrzy z góry na tych, którzy nie czytają, zwłaszcza że no niektórzy właśnie dopatrzyli się klasie Stawskiego elementów wypowiedzi w Olgi Tokarczuk obnosić ze swoim kapitałem kulturowym tym średnio klasowy niż w szczecińskim burżuazyjnym by pokazać swoją wyższość nad tymi, którzy są w klasie nazywanej ludową to co mamy mieliśmy pewności pan temu znało szybko zmienia to jest ogromny brak stałości i brak jakiś taki stabilny hierarchii wartości, które byłyby jasnym punktem odniesienia i 8 wspomina się przy okazji tego idioty Tatarczuk o rasizmie, a przy użyciu wagi to jakieś takie niepełne nadal pan klasizm klasie można z dnia nie można być idiotą nie jest takie oczywiste metek naprawdę jesteśmy mocno zmieszane takim jak byście państwo dzieli herbatę z fusami po części my tak zmieszane społeczna zmiana bardzo wiemy, że Góra jest taki mam uczucie, kiedy zajmuje tylko polską kulturą polską literaturą i innymi rzeczami my jakoś tak jakoś tak to dobrze ustabilizowanie jeszcze jeszcze nam usta wszystkim osiadły i może dobrze nie ma takiej konserwatywnej zasiedział jak powiedzieć oczywiście oczywiście, że taka, że pozwalamy o was coś, czego nam życzył żebyśmy, prowadząc taką dyskusję np. a pozbyli się tego takiego pupa pół pancerzy ochronnego na polskiego romantyzmu całej mitologii związane np. literaturą i ze szkołą to co się w Polskiej szkole dochodzi do dzisiaj horror zresztą do dziś możemy mieć ministrów atakują polską edukację jak nasz aktualny minister na to, że jest to to nie jest do końca przypadek, że ciągle jeszcze mamy niezałatwionych spraw w przypadku literatury, a my na tym znam, więc dostawę mamy mogę mówić szerzej patrz literatury kluczowe jest od edukacji teraz, gdybyśmy Księstwa chcieli nauczyć kogoś czytać przecież w tej starej szkole uczymy historii literatury i uczymy go, żeby Mickiewicz słowacki Baranowski po kolei tak dalej, że to jest ważne mówi można ważne tymczasem wiemy rząd nas literatura jest elementem przyjemnością owym jest ważny element dyskursu społecznego, ale kluczowym elementem kluczowym elementem jest przyjemność przyjemność radość tarcza nam narracja przyjemność dostarcza nam praca, kto powiedzieć laty prasa w słowie to jest po prostu fajne miłe jest w dodatku bardzo pożyteczna się uczymy się za chwilę po to, czas, więc inne względy i jest szansa, że to nasze zamieszanie skończy się w końcu taką poważną dyskusję na temat tego, czego chcemy od edukacji literackiej, że my chcemy udawać, że nauczymy dzieciaki jako historyk literatury Mickiewicz słowacki za pomocą tego polskiego ruchu, który nie działa, o czym wiemy od lat czy też, a wskazujemy te wszystkie stare pomysły znane sobie sprawę dla nas np. jako społeczeństwa bardzo istotne jest to, żeby ilość Czytelników książek na Czytelników prasy drukowanej wzrastała, a przynajmniej nie spadała to jest w naszym interesie nas wiemy, że czytelnik, który jest w stanie skupić się w książce to jest tak rzetelnie, który jest w stanie czytać prasę drukowaną bądź jest w stanie czytać teksty dłuższy tekst w internecie czy gdziekolwiek, gdzie nie jest w stanie zrozumieć skomplikowane kwestie proszę państwa system demokratyczny polega na tym zwróci państwu uwagę mamy wpisane w system demokratyczny, ale opisano strukturę obywatela każdy z nas jest równoprawnym obywatelem system demokratyczny w swoim swoim ideale działa wtedy, kiedy ma wystarczająco dużo świadomych obywateli zdolnych do świadomego uczestnictwa w życiu społecznym jak obywatel jest mało bądź ich nie ma demokracji nie ma po prostu nie ma to jest fizycznie niemożliwe teraz to jest takie czy nam się uda zrobić i gdzie są trudności powiadają, że nie będzie nie ma między nami sporu, a my się przecież zgrozą pani ja słuchacza zrodzą się, że chcemy tego mądrego społeczeństwa nie elitarny inteligenckiego to się już skończył, a tego mądrego społeczeństwa chcemy jak to zrobić to jest właśnie teraz musiałby pan zdefiniować mądrość, a nad panem ta nie ma tak, bo miałam w planach mam dużo pytań tutaj też z Katarzyną Borowską wymieniamy, więc mam nadzieję, że uda nam się zorganizować drugą część ale gdy jedno z tych pytań jest dotyczy tego, że oczywiście indywidualnie każdy ma swoją właśnie strategie na ile jest dla niego czytanie ważne co daje tak dalej, dlaczego ze społecznej perspektywy wspólnotowej chcemy czytania i chcemy mądrego społeczeństwa co to znaczy to tak dokładnie takie było osiemnastym stuleciu, kiedy powstawało mieszczaństwo europejskie, które wymyślała demokrację nową ekonomię nową sztukę nową wrażliwość społeczna nową przestrzeń publiczną architekturę itd. tak dalej bardziej nastawiona człowieka, a tam społeczeństwo, które miało swoje różne przejawy w różnych sferach rozwijało rozwijał się w jaki sposób organizm, że literatura była częścią tej rzeczywistości na wrażliwość władz częścią nowej rzeczywistości politycznej, która z czasem przerodziła się 1 takich historii Evert wynalazek jak społeczeństwa liberalnej demokracji nigdzie indziej tego nie należą nie Fina nie w stanach, ale sami już to było klasowe już wtedy było, ale jednocześnie to to była inna tożsamość to była ta całość rozpoczęła ten pan pojawienie się silnej warstwy mieszczaństwa historii politycznej można odczytywać jako pojawili się tej klasy naruszyła rozmontować stare klasy, która była próbą za mordę też na krótko mówiąc i zbudowała swoją własną hierarchię i teraz pytanie, czyli teren rozbieramy zbudowała swoje własne wartości i wydaje mi się też jest taki paradoks, że ta z czasem przecież samo mieszczaństwo zwróćcie państwo uwagę czasem zamiast państwa w takiej nas Robotniczej zrodziła ideę państwa zupełnie egalitarne idee komunistyczną, która jak wiadomo nie jest realizowana nie dało się jeszcze nie udał dalsze, żeby ten dyskurs, a rozwija się w tym kierunku idea mieszczańska ona z czasem przeszła w kierunku walki także burżuazją walki z kapitalizmem oglądalność stąd wywodzi anty kapitaliści wywodzą się z kapitalizmu marzeniem nie ten niedawny dyrektor kapitalizmu zostaje warstw społecznych projekt kształtowała na możliwie, że my Karol Marks napisał kapitał musiał być mieszczańskimi elegant panisko apka Ada tu rozpoczął w tym mieszczaństwo zależna tego czy robimy czy nie jak są tacy, którzy uważają, że był lepszy nawet krytykiem kapitalizmu ta wizja merem no no tak, ale było, jaki był taki był, a w każdym razie wywodził się z miasta radny był tam nie było to włościanie nie było to szlag PiS tylko było mieszczuch finansowany przez swojego kolegę zależy im wydaje mi się, że my z musimy zmierzać do władz sankcją będziemy zmierzać, aby nie będziemy nie będziemy zmierzać nie będziemy budować społeczeństwa, że będziemy zmierzać w moim odczuciu będziemy budować nowe społeczeństwo na demokrację właśnie o, a nie bardziej egalitarne zachowania takie społeczne akt jak czytanie jak uczestnictwo w dyskursie jak budowanie pewnych wartości, ale tam również będą pewne hierarchie i dlatego nie do końca się zgadzam z tą tezą właśnie Tokarczuk, że jak można mówić, że zdjął to oczywiście też brzmi, ale państwa, jeżeli my tracimy możliwość zwrócenia komuś uwagę, że np. niewykształcony bądź też czegoś nie wie i powinien czytać albo też nie powinien zabierać głos nie jest ekspertem, a także pozbawiamy nie tylko elementu korygowania debaty publicznej im się także pozbawiamy narzędzia do wartości używania tych elementów, które są pożyteczne Ada to miasto wpadam tutaj taką postawę pana merytokracji etyczną, czyli wiary właśnie w nie do końca nie jesienią zamiast etykiety mienie, a ja tam hali, a my tylko o to, żebyśmy nie pozbawiamy się ten idiota jest jest drastyczne ja się cieszę, że taka odpowiedziała także powiedziała coś co jest problemem, ale nie mamy słownik albo o tym mówić w naszym pana na uniwersytetach w tej chwili mówi o swoim doświadczeniem moim moich kolegów i nowe zawsze zmienią zasady nie jestem głosem całej kadry akademickiej mówię, że chciał powiedzieć, że mamy problem z wysp padający zaangażowaniem intelektualnym 12 widać imienia do końca wiemy co z tym zrobić są izraelskim swoje sprawy nie ma sensu oraz OLT z nie jesteśmy takim elemencie kultury oraz rozwoju polskiej kultury, że zostały zachwiane na hierarchię wartości już nasze polskie państwo doskonale wie, że warto dobrze zarobić, że Warta jest dobre dobrą pracę, ale jeszcze nie wie, że warto być człowiekiem dobrze wykształcone po prostu to nie jest na kartach tej z no ja rozumiem tutaj 2 rzecz jednak to możemy mam nadzieję rozwijać wątek właśnie, dlaczego to jest ważne wg pana druga to jest kwestia instrumentu może to łatwe chyba będzie mamy 10 minut skupić na tym instrumencie, jeżeli uznamy, że warto, żebyśmy czytali dla nas indywidualnie i społecznie byśmy, jakby dążyli do Poznania szeroko rozumianego, bo chodzi również o oczywiście jakąś empatię emocje rozumienie procesów itd. itd. no to czy budowanie snobizmu wokół literatury pewnego zawstydzenia swego rodzaju, bo chyba się z tym wiąże to jest dobry instrument w przez pańskie pytanie, które nie zwolni Katarzyna no właśnie z miastem oczywiście da, ale zwróćmy uwagę nie mamy innego to ten idiota rozumiem tutaj jest taki kupujący ca oni zawstydzają, ale proszę też proszę już pani określająca willi jest właśnie tak jak pani mówi Niedzielana skuje, ale z drugiej strony jest coś ciekawego jest problem moim zdaniem ten problem jest właśnie taki nie chcemy mówić w innym sanie nie chcemy tej kultury wyższości niższości my nie chcemy was mamy potrzebę życia egalitarnym społeczeństwie tak sądzę natomiast brakuje nam narzędzi do wskazywania na morze tak, że powinniśmy szukać drogi w kierunku wskazywania kilku pozytywnego wartościowania bez zwiększonych kompetencji kulturowych czyli, jeżeli ktoś z nich ekspertem w Warszawie oczytany, żeby umieli jakoś mniej odwracanie jego status na różne pola, a na mieście społecznym by politycznym także, żebyśmy nie da nie zawojowali swoich własnych elit my jak RAŚ jestem jestem jestem czytelnikiem też chyba nasza współczesnej Polski zaczyna być badacza współczesnej Polski pacjenta zajmuje polskim tygodnika cała regularne tygodnik polityka to jest znakomite dziennikarstwo, ale w Polsce tego dziennikarstwa dziennikarstwa dociera do kilku procent bardzo mało po prostu to jest problem wyprodukujemy jako społeczeństwo znakomitej jakości teksty publicystyczne i one zostają czytelnia zostają w internecie tylko niewielki odsetek społeczeństwa, ponieważ sięga Namysłowa jakimś sensie marnotrawimy własne zasoby intelektualne, a moglibyśmy, ale może może stawiam tezę na gorąco dlatego by, że chcemy na skróty, a zawstydzanie i jest chyba takim właśnie najprostszym czy takim najłatwiejszym do użycia instrumentem, a nie to chyba, o czym też pisze pan w tekście i pewnie zacząłby mówić o budowaniu tego pozytywnego właśnie jak to robić no tak, żeby po prostu szok tych krzywych no tak, żeby ludzie chcieli to po prostu robić, a nie czuli się przymuszeni zawstydzeni tak, ponieważ przymuszanie zastraszanie to metody szkoły proszę skończył dlatego też reagujemy dziwnie, a Polska szkoła Ania swoim takim właśnie pruskim drylu za wskazanie stronie 2 publiczne publiczne poniżanie ucznia za tak zmienione, który mieliśmy do czynienia Polski siała myślę, że zdarza to karygodne, lecz trudne nie może działać by co powinniśmy zrobić powinniśmy z to w jakim sensie będzie działo samo, jeżeli będzie na umiejętne będzie tam dojrzale kształtowała nasza klasa średnia, czyli ten dany spadkobierca dawnego mieszczaństwa tamte czasy będą działania mają tu samoistnie, że nie nastąpił taki społeczny, a my będziemy zmierzali w kierunku zwiększonej wrażliwości społecznej, która zwiększa oraz wrażliwość społeczna swoim narzędzia wyniku będzie miał również literaturę natomiast możemy pomóc temu procesowi możemy go analizować w jakim sensie i w moim odczuciu kluczowa jest okres są 2 kwestie 1 bardzo teoretycznie prosta to jest szkoła ją naprawdę trzeba podróżować, ale naprawdę problem, więc to będzie mówi często, że minister, że pensje nauczycieli tak natomiast głęboki strukturalny problem to jest właśnie zabytek poprzedniej epoki to wymaga postawienia odrzucenia do góry nogami, żeby zaczęło działać w przypadku etatu np. kluczową kwestią dla dydaktyki literacki, jeżeli mogę to, że to w ogóle można by obejmować takim samym przedmiotem, bo a, kiedy mówimy oddać naszego matematyki to mówimy o wskazanie pewnych umiejętności nie lub bardziej praktyczne podobnie z fizyką biologią tras mówi o literaturze ani to raczej chodzi na kształtowanie pewnej wrażliwości i my nie mamy jeszcze do tego dobrych narzędzi, a przynajmniej moje doświadczenie szkoły jest takie, że zabiera się z tym nie poradziliśmy, a od, czego wyrazem należałoby zacząć w moim odczuciu być może należałoby po prostu od rozumienia czym jest literatura jako przyjemność ona ma dostarczać przyjemności, bo państwo krótką anegdotę pan tam zrobiłem moje badania na własne literaturą wyskoczyły wniesie kluczowa kwestia dla Czytelników jest przyjemność właśnie przyjemność różne gatunki literacki moim odczuciu przeciętny czytelnik miał różne horroru od horroru można skomplikowanych kategorii gatunkowych tylko moment to jest fajne to jest mniej fajne to sprawia przyjemność ważność chandry pociągiem naprzeciwko siedziała licealistka miała przed przed oczami wesela Wyspiańskiego ja taka szanowania zmysł zadawałem pytanie Ano boskie co ja musiałbym co trzeba zrobić w jej mózgu w tej kilkunastoletnie dziewczynie, żeby ona była przyjemność tekstu Wyspiańskiego znajdą państwo pytanie to prawie niewykonalne ja pod po kilku latach studiów polonistycznych czy ktokolwiek, kto skończy studia polonistyczne na literacki jest w stanie nabyć przyjemność z faktu czytanie Wyspiańskiego licealista to niemożliwe jest dajmy sobie sprawę chyba takim, jaki mamy absurd w szkole także my tłoczymy de facto złe nawyki by za pewne czy pani wytłumaczyć mam traumę do lektur, zwłaszcza szkoły do tej może Czytelników ma Czytelników mamy za absurd marnotrawienie czasu jest jakaś katorga widoczność dokładnie to efekt jest psychologa takie fajne pojęcie laktacja się za długo namawiałam konsekwentnie mówienie niezbędne załóż czapkę nie dały bez sensu tymczasem ta praca przyjemności i ona kształtuje wrażliwość wtedy, kiedy jest przyjemna fajna, ale jest by należałoby postawić kształcenia teraz na zrozumienie tego i jaka jest wrażliwość młodych ludzi co jest dla przyjemności wciągnie to już nie ciągnie i zeznawać w jego historii natury mówi Zygmunt stary dobry pozna Ula czy tego nie pamięta po roku o opuszczeniu muzeum nie pamięta Mickiewicz słowacki większość nie pamiętam pamięta tylko hasłowo z tego nie ma więcej te wyobrażenia o tym że, gdyby natomiast, że literatura kształtuje świadomość narodowa może między bajki włożyć mając tak nie jest może jak pójdziemy na wojnę z wzrosła wtedy może tak, że można się kultura w trybie awaria rzeczywiście zmienia nas kultura w trybie funkcjonowania demokratycznego musi kształtować obywatela, który jest świadomy jest tu się odnajduje sam dyskursie, które czyta te media, które są bliskie, którego literatura dotyka, ponieważ jest z nim związana nie jest dziewiętnastego wieku wierszem pisany słowackim itd. a tu jest droga, żeby zrozumieć, że literatura ma być blisko skóry może tak narodziła się narodziła właśnie tych problemów bardzo blisko skóry słowne blisko skóry blisko intymności do tego cielesności, a przygody tak dalej dlatego taką frajdą dla tych ludzi dziewiętnastym osiemnastym, ponieważ tam były autentyczne emocje wcześniej w tej literaturze takie jeszcze feudalnej takim stanem gatunku romans, którego przed powieścią, a tam głównie opowieść o tym rekordzie na koniec dobrać piękną księżniczkę trud poza spółką córką miałam dokładnie to samo tak namieszać Cervantesa natomiast nowe literaturze ta od opowieści tu przy skórze tak, bo opowieści bohatera powieści bohater hitu pani pani przeżywali dokładnie to samo co Czytelnicy to było strasznie fajne do tego wrócić to zresztą doskonale rozumieją twórcy Netfliksa i wszystkich innych platform oferują rozrywkę elektroniczną audiowizualną i dobrze pań no właśnie nas tak wydawałoby, że ta śmierć, a co z nami no ale od razu zapowiem panu, jeżeli pacjent godzi słuchać, że bardzo tutaj z Katarzyną Borowską bardzo mówili chcemy, żeby zabrać pana drugą część tuje pytań strasznie dużo czy to musi być literatura może już jest rola dla literatury co z kulturą, którą ja dziękuję bardzo, jest no to jak proponuje drugą część pani tak też druga część będzie o tym może już nie literatura to trochę też Dukaj przecież o tym pisze a może albo z drugiej strony nawiązać to, bo już teraz boje się, że nie zdążymy tutaj jest też bardzo ciekawy wątek, który też wychwyciła Renata Lis, że w zasadzie Tokarczuk w czasie mowy noblowskiej niejako wypowiedziała się przeciwko popkulturze, bo to jest pytanie czy czytanie jak co czytać każdy czy takie jest właśnie spełnia tę rolę, której pan mówi z drugiej strony czy rzeczywiście czytanie może być zawsze przyjemnością czy nie musi być ciężką pracą albo czyta przyjemność odczuwana z czytania też podpowiada Katarzyna Murawska nie wynika właśnie z tego co się w domu nauczyło, czyli nie jest jednak też kwestią na ile może być kwestią klasową jak pan widzi mamy tutaj swoje straszne, że prosiłbym żeby, żeby na 10 sekund, żeby zostawić państwa z tym chcę czy pani Renaty próbuję państwo prowadzi, ale prawdę 10 sekund i nie są dychotomii literatura może być przyjemna i ważna i ciekawa i z domu może być skup i o to nam chodzi o to, bo i ani albo i o tym więcej mam nadzieję wkrótce ma chętniej za tydzień, ale zaraz ustalimy z dr. Bogdanem Balickim, którego państwo słuchaliście dr Balicki związany z Instytutem literatury i nowych mediów na Uniwersytecie szczecińskim w radiu TOK FM jednak teraz już czas na informacje, a po informacjach profesor niejako ski i pacyfizm Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: MAGAZYN RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

TOK FM Premium - Radio TOK FM bez reklam: czyli TOK + Muzyka, podcasty z audycji Radia TOK FM oraz podcastowe produkcje oryginalne TOK FM. Tylko teraz w cenie 15 zł za miesiąc. Na zawsze!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA