REKLAMA

Nowohucki palimpsest. Od celtyckiej mennicy przez kombinat po dobre miejsce do życia [o staraniach o uznanie Nowej Huty za pomnik historii]

Weekendowy Poranek Radia TOK FM
Data emisji:
2022-08-07 07:20
Prowadzący:
Czas trwania:
16:30 min.
Udostępnij:

W studiu dr Jarosław Klaś, kierownik Nowohuckiego Laboratorium Dziedzictwa w Ośrodku Kultury im. C. K. Norwida w Krakowie, współautor wniosku o uznanie Nowej Huty za pomnik historii.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
siódma 21 weekendowy poranek Radia TOK FM przy mikrofonie Filipka kurz jest z nami teraz dr Jarosław Kornaś kierownik nowohuckiego laboratorium dziedzictwa w ośrodku kultury imienia Norwida w Krakowie współautor wniosku o uznanie nowej Huty za pomnik historii autor przewodników po nowej Hucie dzień dobry panie doktorze dzień dobry oczywiście już po tym, wstępie i przedstawieniu naszego gościa wiadomo doskonale, o czym będziemy mówić o nowej Hucie właśnie i mojej drodze do tego Rozwiń » by stać się pomnikiem historii pan jest jedną z osób, która stara się o to by tak się stało i oczywiście zaraz zapytam dlaczego, ale najpierw zapytam to jest ten trudna praca, żeby się coś takiego ubiegać, czego potrzeba, żeby w ogóle o przyznanie czemu tytuł pomnika historii się starać myśleć, aby zacząć od tego, żeby wyjaśnić czym jest w ogóle pomnik historii to jest jedna z 4 form ochrony zabytków przewidziany w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, które dotyczy zabytków nieruchomych w przypadku nowej Huty my mamy już 3 formy ochrony zabytków zapewniane to znaczy ustalenia miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego mamy wpisem do rejestru zabytków i mamy park kulturowy, który obowiązuje już stosunkowo od niedawna, ale nim jest już pełna forma ochrony, więc pomnik historii z tą ostatnią formą, która w nowej Hucie brakuje taką komu najbardziej honorową zapewni idą żadne konkrety można powiedzieć w porównaniu do tych pozostałych form jest rodzaj uznania takiego wyróżnienia dla obiektów, które te są wyjątkowe w skali kraju to jakby o tym świadczy, jaka jest wyjątkowa forma też zostaje ona nadana temu po to, uznanie za pani stary następuje w drodze rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej, więc ta też ta forma jak już podkreśla pewną rangę, którą dostają zabytki, które zostają stają się pomnika historii nowa Huta z pewnością w naszym odczuciu myślę, że odczucia też wielu osób mieszkańców, ale też takim uznaniu krajowym międzynarodowym już spełnia te wymagania, które są stawiane pomnikom historii zachowuje swoją autentyczność swoją oryginalność mnie adeptem ważnych w skali kraju i co mi tutaj na pewno i co zostało jeszcze przy tej przy tej procedurze to znaczy już został tylko podpis prezydenta jesteśmy na takim etapie, że ten wniosek pierwotny oczekiwał dosyć długa tak tutaj jest drugim najdłużej oczekującym w kraju obiektem, dlatego że sama procedura rozpoczęła się bardzo wcześnie w 2004 roku Rada Miasta Krakowa podjęła taką uchwałę intencyjną, która zobowiązała prezydenta miasta do podjęcia starań o uznanie za pomniki stary to było ciut przedwcześnie, bo to się poczuł równolegle do dni w ogóle PiS nawet do rejestru zabytków co nastąpiło na przełomie 20042005 roku przygotowania chwilę trwały pierwszy wniosek został złożony w 2010 roku później został zaktualizowany w 2013 roku o utworzeniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego najpóźniej po wizycie terenowej Eddy zapadła cisza, jakby tam ten pomnik historii pozostał w takim uśpieniu no i teraz jakby nowa procedura została podjęta w ubiegłym roku dzięki staraniom pełnomocnika prezydenta miasta Krakowa do spraw kultury Roberta Laskowskiego i takie rozmowy zostały podjęte na warunkach wtedy miasto Kraków decyzją pana prezydenta Jacka Majchrowskiego podjęła taką decyzję o tym, żeby aktualizować ten wniosek minęło już sporo czasu też wtedy postanowiliśmy też radami ekspertów, żeby rozszerzyć ten zakres obszaru pierwotnie ten wniosek złożony na układ urbanistyczny wpisany do rejestru zabytków teraz staraliśmy się o objęcie tą formą ochrony pomnika historii cały park kulturowy nowa Huta, czyli te 106 obszar razem i opactwem cystersów mogile kościół Świętego Bartłomieja piętnastego wieku częścią krzesła widziałem właścicielami posiadłości Barski byli Hugo Kołłątaj i Jan Matejko na ten moment wniosek został złożony na początku roku do Narodowego Instytutu naczep do ministerstwa kultury może tak formalna jest taka droga za pośrednictwem poza opiniowaniem przez wojewódzkiego konserwatora zabytków następnie trafił do Narodowego Instytutu dziedzictwa, gdzie był opracowywany i tam nastąpiła taka sugestia, żeby rozdzielić ten obszar parku kulturowego na 2 pomniki historii jeden z opactwa cystersów mogiła z kościołem Świętego Bartłomieja też wyjątkowy rok 800 lecia opactwa i jakby ten obszar dalej granice układu urbanistycznego nawet wpisanego do rejestru zabytków teraz ten to opracowania jak przygotowane przez nich zaopiniowane przez nich trafi na radę ochrony zabytków rada ochrony zabytków zaopiniuje to w ministerstwie zostanie przygotowane w formie rozporządzenia dla kancelarii pana prezydenta i trafi do do pana prezydenta oba te wnioski, więc tym momencie mówimy dokładnie od chodnika historii mamy nadzieję, że do jesieni do października ta procedura zostanie zamknięta jak wygląda od strony formalnej, kiedy pan mówił o tej stronie formalnej proszę o 2004 roku zwróciła uwagę na hasło wizyta terenowa czy to znaczy, że w ciągu tych no niemal 20 lat była rzeczywiście tylko taka 1 lista terenowa co jakiś czas np. przedstawiciel ministerstwa kultury przyjeżdża do nowej Huty i pan albo inny wnioskodawca oprowadzają po dzielnicy pokazują tłumacząc, oznajmiając standardowo po złożeniu wniosku odbywa się 1 taka wizyta, która ocenia stan zachowania obiektu, więc tutaj wniosek został złożony ten pierwotny 2010 roku nie taka wizyta się odbyła wniosek i jeszcze raz aktualizowane 2013 jak wspomniałem teraz po złożeniu tego de facto nowego wniosku na obszar parku kulturowego odbyła się taka wizyta w czerwcu wtedy ten tak gościliśmy w Krakowie przedstawicielki Narodowego Instytutu dziedzictwa wprowadzaliśmy je pan na tej płycie na tej podstawie została przygotowana opinia Narodowego Instytutu dziedzictwa jeśli nowa Huta zostanie uznana za pomnik historii to chyba będzie jeden z najmłodszych takich pomników w Polsce już gry zgromadziła w sobie taką historię, że ten tytuł, że na ten tytuł pomnika zasługuje myślę, że faktycznie będzie jednym z najmłodszych, ale już nie takiej krótkiej historii, bo sama nowa Huta liczy 70 lat natomiast obszar, na którym znajduje się na zachód tajne podkreślaliśmy mocno we wniosku posiada długą dłuższą historię to jest jak taki rodzaj pani przez to historii, które się na Warcie na tym obszarze, które skupiam tak jak co chcę trochę tam dzieje Europy środkowo-wschodniej na tym obszarze jak mamy nawarstwienia już od czasów neolitu, gdzie była krycia archeologiczne, o czym zapominamy często, ale w latach pięćdziesiątych podczas budowy nowej Huty prowadzone były ratownicze prace archeologiczne przez dr Stanisława bura fińskiego ban w nowej Hucie nawet oddział muzeum Archeologicznego dzięki temu, który zajmuje się tym obszarem ani jednym z najlepiej przebadanych w ogóle w Europie nawet obszaru stąd np. wiemy, że na terenie, gdzie obecnie znajduje się szpital Żeromskiego też ciekawy obiekt pani manty architektoniczne z lat pięćdziesiątych znajdowała się np. celtycka Mennica tam to najstarsze na ziemiach polskich monety stąd takie najstarsze nawarstwienia oczywiście sam ten tak proszę dokończyć, bo potem miał pytania te paliwa to właśnie im później mamy nawarstwienia takie już średniowieczny, kiedy kształtował się ten układ ten przy boku obecnej nowej płyty, czyli właśnie powstaje wtedy mogiła na bazie dawnych osad słowiańskich powstają przez prawicę Bieńczyce Czyżyny są msze, które też miały bardzo ciekawą historię przez teren nowej Huty przebiegał też niedawny trakt Sandomierski nie czytelne do dzisiaj, które jutro z Krakowa do Sandomierza na Ruś właśnie przebiegał przez Czyżyny później mogli przez teren obecnego placu centralnego, czyli przez sam środek opiekun później mamy takie nawarstwienie już bardziej i nowożytne mamy opinię tę epokę taką przemysłową dziewiętnastego wieku, żeby sporo się działo na tym terenie powstała kolej ważne wpływało na ten kształt taki urbanistyczne, które później nowa Huta zyskała pan zostać wpisane w ten zastany układ właśnie w na przełomie lat czterdziestych pięćdziesiątych dwudziestego wieku stosunkowo niedawno natomiast sama w sobie też dziełem wybitnym jednym z ciekawszych w ogóle przykładów tzw. nowych miast budowanych w Europie po drugiej wojny światowej ten układ urbanistyczny jest też bardzo ciekawe bardzo ciekawe obiekty, które tutaj powstały co prawda w duchu socrealistyczne nie nie ukrywamy tego dowodu na hutę nad miastem, które były wzorowane najlepszych rozwiązaniach ówczesnych świata wykonanej inspirację miastem ogrodem Howarda dane inspiracja jednostką sąsiedztwo szanse sąsiedzką starego z nowego Jorku mamy inne tutaj wpływy, które kształtowały ten krajobraz współczesne nowej Huty, więc z pewnością ten bardzo ciekawa historia nie tylko w tym wymiarze takim architektonicznym, ale też historii niematerialnej albo też wiele ciekawych rzeczy działa, a po właśnie jeśli chodzi o ciekawe rzeczy poza tym krajobrazem materialnym i architektonicznym czy rzeczywiście wszystkie nawarstwienia, o których pan mówi są dostrzegalne w samym mieście one są czytelne na pierwszy rzut oka to wiadomo tylko to oczywiście z Krakowa tramwajem szczytnickiej kiedyś w tym także pisał w pani pierwszą to tedy rzuca się na ten pierwszy na pierwszy raz takiego właśnie socrealistycznego trafiamy najczęściej na plac centralny, który posiada indywidualny wpis do rejestru zabytków, ale to już widać nawet w tym układzie, jeżeli staniemy na pracy centralnym nie dziełem niedokończonym nie wszystko w nowej Hucie powstało co miało powstać powstał ratusz właśnie tak wielki przy placu centralnym, ale dzięki temu otwiera nam się piękna perspektywa na łąki nowohuckie to też ciekawe połączenie kultury natury w samym centrum miasta mamy obszar natura 2000 użytki ekologiczne w samym centrum miasta przy samym placu centralnym Knighta jest też wyjątkowe przed świadczą też stary też dawniejszej, bo tutaj w to były łąki, na których wypasa pomiędzy nie było przecież, więc na pierwszy od AK ta nowa Huta, jakby matem tym gorsze socrealistyczne natomiast, jeżeli zaczniemy spacerować, żeby troszkę głębiej dalej to praktycznie 10 minut drogi spacerem czekamy właśnie obszar wiejski trafiamy bym te układy takie niezbyt oczywista dla socrealizmu pierwszą fazę budowy roku za 4951, gdzie to miasto ogród Howarda bardzo rzuca się oczy, jakby to miasto tanie w zieleni, a więc tutaj z pewnością interna w warstwie Ania jak wymagają pewnego wyjaśnienia nie jest być może to zawsze taka miłość od pierwszego wejrzenia, ale z pewnością jest to coś co co jest wyjątkowe co z pewnością wymaga szczególnej ochrony i te działania, które zostały podjęte już kilkanaście lat temu czy wpisu układu urbanistycznego miejscowy plan zagospodarowania czy ostatnio park kulturowy podkreślają i chronią tak zresztą na warstwie Ano zostały w dni bardzo dobrze wyjaśnione w opracowaniu bardzo szerokim przez zespół ekspertów prof. Buczkowskiego z Politechniki krakowskiej jak też dostępne opracowanie, które można sobie też przeczytać pięknie pan mówi o tym, ale teraz chciałbym zapytać o stereotypy, które tej nowej Hucie pokutował w wielu rejonach Polski przez dekady Jona przechodzi teraz podobną przemianę warszawska Praga mam wrażenie z tego miejsca, którym mówiono, że należy się strzec staje się miejscem modem przyciągającym mieszkańców innych dzielnic i turystów właśnie ta historia ta dzielnica sprzedawanej turystom za granicę i czy cudzoziemcy chętnie tam przyjeżdżają w większości się trzymają tak klasycznie starówki Wawelu myślę, że mamy już taki najgorszy okres turystyczny akacji za sobą taki chrzest bojowy nowej Huty, który nastąpił właśnie niewielka w latach 20045 później jeszcze chwila, kiedy pojawiło się jak pana komunizm Tours, które były taką bardzo agresywną turystyką na tamten czas bardzo dużo protestów temu towarzyszyło, ale też na bardzo duża co ciekawe badań naukowych szanujemy zdziwiony ile całość turystyce w nowej Hucie nawet za granicą właśnie w tym kontekście myślę, że ten okres już minęło to ta turystyka dużo spokojniejsza zresztą akurat jesteś bardzo bardzo ciekawe jest miastem, żeby nie znaczy, a nie uległa takim procesom wyludniania jak odcięcia miast centra miast w Europie czy w ogóle Kraków też czy zgłosi się mówić takiej typowej turystyki akacji chyba byśmy tego nie chcieli patrząc z perspektywy mieszkańców mieszkańcy w tym ja też oczekujemy jednak że, że będzie nadal dobre miejsce do życia, bo tak jest przede wszystkim natomiast nie mamy oporów, żeby się dzielić tym dobrem, żeby pokazywać to mogą tutaj być dumnymi, jakby trochę odpowiedź też nad tą czarną legendę jak w swoich badaniach też trochę analizowałem zarządzaniu dziedzictwem kulturowym dla tej Huty tamten czarny obraz nowej też wyłania się już od lat pięćdziesiątych wiadomo te wszystkie wątki negatywne też tutaj się pojawiają później propaganda dołożyła trochę swoje mamy też trochę walkę z tą propagandą i mamy tutaj oczywiście też działa, które się pojawiają dotyczące nowej Huty, które podkreślają tą czarną stronę, bo Mrożek pisał w ten sposób waży w roku pięćdziesiątym piątym, gdzie pisał są ludzie nawet po, którzy nie byli w teatrze to jedna z najbardziej łagodnych określeń tego poematu by ten mit takie też w kulturze nam narósł odtąd później mamy nawet tego świeckiego, którym wspominałem ten pierwszy +44 nowa Huta i Kraków z nowej Huty w barze siadamy do komary się tramwajem prawda takie porównanie i tak ten czarnymi gdzieś tutaj nam towarzyszy natomiast on też spowodował paradoksalnie nowohucianie mają bardzo silna tożsamość lokalną bardzo są dumni ze swojego miejsca bardzo oni walczą i to też nakręca dużą aktywność, ale i taką lokalną bardzo już też w sumie legendarną i nakręca właśnie poczucie takiego ten stygmat, jakby napędzał aktywność stan, jakby ten miecz się zmieniają się zmienił tak naprawdę w ciągu ostatnich na 1520 latem więcej dzięki właśnie pracę oddolnej w sposób szczególny, a właśnie to przywiązanie tożsamość nowohucian jest tak silna i to właśnie przekłada się na torze centrum tej dzielnicy się wyludnia myślę, że tak, ale też z 1 strony to samo z drugiej strony, o czym wspomniałem, czyli tam dobre miejsce do życia tak też badania nad identyfikacją nowego typu profesor już dekadę temu, gdzie tak drugi KC był określany jako marginalne czy jakieś masowe zjawisko co też jak ma swoje właśnie dobre strony gentryfikacja tzw. Young Urban parę, czyli młodych rodziców, gdzie do nowej Huty przeprowadzają się najczęściej ludzie, którzy zakładają rodziny, którzy planują potomstwo prostota jest dobra infrastruktura żłobki przedszkola szkoły blisko podwórka nowohuckie też legendarne suszeniem prania mamy szkoły mamy przedszkola domy kultury po 4 ośrodki zdrowia wszystko jest na miejscu faktycznie po prostu dobrze się żyje jednocześnie, jakby jest centrum miasta, skąd też stosunkowo łatwo dojechać na rynek główny w Krakowie tak dajemy to dobra komunikacja, więc stara część wykute w nie jest już bardzo bardzo dobre miejsce właśnie pod tym kątem do takiego codziennego funkcjonowania myślę że, toteż jeden z przyczynków, gdzie jednak następuje wymiana też taka pokolenia to ostatni moment, kiedy budowniczowie nowej Huty odchodzą jeszcze można spotkać na ulicach, ale to są naprawdę seniorzy natomiast teraz więcej pojawia się tych młodych osób czy to wnuk chciał się przeprowadzają czas re kupują świadomie mieszkania, wybierając tam jest jako miejsce do życia my też ciekawe, a tam się pojawia taki wątek często obserwujemy pracę taki właśnie animacyjne często ci nowi mieszkańcy są jeszcze bardziej aktywni niż niż autochtoni oni jak straż, bo bardziej dostrzegają, jakby wartość tego miejsca i podejmują różne inicjatywy tutaj można by wymieniać przykłady bloków i fotografów, a osób oraz by na rzecz piechoty działań bardzo dziękuję dr Jarosław kleszcze rolnik nowohuckiego laboratorium dziedzictwa w ośrodku kultury imienia Cypriana Kamila Norwida w Krakowie współautor wniosku o uznanie nowej Huty za pomnik historii był z nami zbliża się godzina 740 skrót informacji Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKENDOWY PORANEK RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Posłuchaj o tym, co ważne w TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam 40% taniej! Bądź na bieżąco.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA