REKLAMA

Kanada wzorem przestrzegania praw człowieka? Od niedawna

OFF Czarek
Data emisji:
2022-08-16 11:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
24:39 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
w czarne jak państwa i moim gościem jest pan dr Marcin Gabryś z Instytutu amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego dzień dobry witam serdecznie panie doktorze dobry witam bardzo serdecznie dzisiaj w Kanadzie Szanowni Państwo, ale trochę historycznie bo kiedy myślimy o Kanadzie to z pewnością niektórzy przynajmniej postrzegają Kanady jako taki modelowy kraj, który przestrzega praw człowieka mało tego nawet promuje prawa człowieka przestrzeganie praw Rozwiń » człowieka na całym świecie Kanada jawi nam się jako takie państwo idealne pod tym względem państwo tolerancji państwo współ istnienia wielu kultur w wielu różnych sposobów myślenia o świecie wspomniany już tolerancji, ale trzeba pamiętać o tym, że nie zawsze tak było i to, że w Kanadzie przestrzega się różnych spraw dotyczących jednostek to, że w Kanadzie traktuje się osoby czy rdzennych mieszkańców czy przyjezdnych tak samo jako równe sobie to jest właściwie sprawa bardzo bardzo świeża, a jeszcze do niedawna gości przed pierwszą wojną światową po pierwszej wojny światowej w czasie drugiej wojny światowej władze Kanady miały na podstawie obowiązującego prawa to można powiedzieć przyzwolenie na to, aby różnych mieszkańców czy mieszkańców Kanady pochodzących z różnych państw czy różnej narodowości traktować my zupełnie nie sympatycznie pomyślałem panie doktorze, żebyśmy się wybrali taką trochę krótką przechył wyprawy do kanadyjskiej przeszłości jak to się stało, że dzisiaj myślimy o Kanadzie jako tym państwie modelowym przecież zupełnie niedawno nad państwem, które część ludności traktowało bardzo bardzo źle, bo to jest oczywiście kwestia ewolucji i Kanady społeczeństwa kanadyjskiego polityki kanadyjskiej ile konstytucji też kanadyjskiej, która dokonała się no właśnie w ciągu ostatnich kilku dekad tak naprawdę gdzieś ten okres od drugiej wojny światowej do czasu współczesnych i jest taki, a takim, dokąd tak naprawdę nasz obraz Kanady sny ukształtowane przez ten okres po drugiej wojny światowej, a to co było wcześniej jest jest dostępne pewnie tylko dla tych, którzy są zainteresowani historią Kanady i przykrywane przesytu współczesny obraz Kanady i na faktycznie jest także nić kanadyjskie podejście do różnych mniejszości oczywiście do ludności rdzennej, ale nie tylko, bo to im może dotyczyć zarówno kobiet w jak i mniejszości etnicznych rasowych Czarni Kanadyjczycy antyczną szkoccy Kanadyjczycy i pochodzący z Azji czy nawet Europy wschodniej np. Ukraińcy noweli w wielu okresach dyskryminowani dyskryminowani w sensie prawnym nie mogą np. głosować tak to było w przypadku innych kanadyjskich pierwszych narodów tych, którzy posiadali status do 1960 roku na nie obowiązywało prawo wyborcze, które dostępnego dla wszystkich innych Kanadyjczyków w uprawie federalny do głosowania w przypadku kobiet do okresu Wilno tuż po pierwszej światowej nie miały kobiety też prawo głosu nie ma co na kwestiach związanych np. z prawa do wyliczenia majątku zrobi tego w czasie małżeństwa różnych innych form dyskryminacji kobiet, które nawet do okresu po drugie, świat w Kanadzie funkcjonowały na obozy internowania Japończyków Kanadyjczyków polskiego, kiedy i pochodzenia to też jest oczywiście ten okres historii Kanady, który na, którym jest jest oczywiście w podręcznikach historii na nas będzie nie mógłby się wydarzyć no EMI, dlaczego rada zmieniła czy ten obrazka dyskryminującej właściwie teraz oni nie pasuje do tego jak wygląda państwo radzieckie kiedyś wartości wyznaje społeczeństwo kanadyjskie to oczywiście efektywnego procesu pewnych przemian których, które dokonały takich, które inni no wydaje się, że miał kilka takich kamieni milowych które, które doprowadziły do tej sytuacji dzisiejszej myślę, że tutaj oczywiście wydarzenia drugiej wojny światowej Holokaust i rozwój całej doktryny praw i człowieka chronionych na poziomie międzynarodowym przede wszystkim pchły różnego rodzajach rodzaju konwencji organizacji narodów Zjednoczonych z tymi oczywiście najważniejszymi najważniejszymi dokumentami, które zostały im przez Kanadę inne przyjęte łącznie z oczywiście tym tym najważniejszą deklaracją praw człowieka z 1000 czterdziestego ósmego roku, który Malek i naprawdę kanadyjscy prawnicy współtworzyli w tej szczególnie warto podkreślić John Hamm przej, a który wraz z Eleanor Roosevelt z otworzy taki zespół, który auto i to deklaracje przygotował NATO to był kanadyjski prawnik szkodzący czy wykształcone mangi i i mocno wpłynęła na Uniwersytecie maggi rynek w ta inwestycja banki, ale i mocno zaangażowane w ten cały proces to jest to jest 1 jej ważny moment w historii, ale wewnętrznie to rzeczywiście Kanada się one zmieniała przez przez ten okres o drugiej wojny światowej i myślę, że warto tutaj podkreślić 3 to co dokonał jeden z takich ważnych premierów w historii Kanady rządy pani Becker pochodzący z trawnik który, który reprezentował prowincję zaskoczyła Prairie na prowincję, która notabene była bardzo progresywne jeśli chodzi o ochronę praw ne o człowieka, bo tam najwcześniej przyjęto na poziomie prowincji ustawy, które uchroniła, ale rząd nie ten najpierw prowadził do tego, że w 1500 sześćdziesiątym roku i po raz pierwszy w prawodawstwie kanadyjskim na poziomie federalnym pojawiła się ustawa o o prawach Bill prac Lilian bielą rajcy, gdzie zapisane były prawa i wolności obywatelskie, które dzisiaj są chronione już na poziomie konstytucyjnym wtedy inni to był poziom prawa federalnego, ale to i tak była innowacja min, bo no i wybrano pewne zapisy, które funkcjonowały w kanadyjskim prawie, bo tej może jednak dygresja to oczywiście w Cannes kanadyjskie prawo, które w dużym stopniu jest przejęty SA Pinto wzorców brytyjskich już Kanada i była kolonią brytyjską zawierało np. z komuną leki te takie rozwiązania, które chroniły prawa i wolności obywatelskie no i też oczywiście różnego typu ustawodawstwo istniało w Kanadzie, które przed rokiem przyniósł 60, które chroniły pewne wycinkowo prawa wolności natomiast w 1000 sześćdziesiątym roku dokonał takiej kodyfikacji wszystkich i zapisu i i po raz pierwszy w takim no takiej takiej formie zebranej prawa i wolnością, bo to jest np. prawo do wolności wypowiedzi i szereg innych takich kluczowych praw, które są fundamentem demokratycznego systemu zostały zapisane tutaj premierowi Kapelko roli na pewno należy oddać 3 i re no tak taki szacunek za to, że jako prawnik jako obrońca walczył o to żeby, żeby te prawa i wolnością Obywatelską zostały mi zostały skodyfikowane notabene to jemu też należy przypisać to, że kanadyjscy Indianie dostali prawo do głosu w wyborach federalnych no, a trzecim elementem który, które wydają się na kluczowy to no to jest to coś co przemiany społeczne, które zachodziły i społeczeństwie kanadyjskim od drugiej wojny światowej różnego rodzaju organizacje, które inni powstawały, które domagały się praw np. jeśli chodzi o prawa kobiet takie takie podstawowe prawa równościowe np. równość pensji i inne momenty dyskryminuje innymi zapisy, które dyskryminowało kobiety oczywiście mamy zmianę podejścia do UE do rasy czy dyskryminacji ze względu na raz na kolor skóry, a na pochodzenie etniczne mamy no coraz więcej przecież takiego o innym taki taki wielokulturowości rozpoczął w irackim pojawia się produkt będzie światowej prawo imigracyjne zostaje zmieniona, więc pojawiają się osoby coraz bardziej różnorodne kulturowo językowo czy właśnie jeśli chodzi o pochodzenie etniczne rasowe to jasność wpływa na to co starali się dzieje powrócimy do naszej rozmowy o Canadian było Wright czy karcie praw kaliskie karcie praw po informacjach Radia TOK FM kilka dni temu obchodziliśmy rocznicę wejścia w życie tego dokumentu, który potem stał się dokumentem, który w gwarantował dalsze lepsze można powiedzieć prawa państwa moim gościem pan dr Marcin Gabryś z Instytutu amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego informację o godzinie 1120 po informacjach wracamy praw państwa i moim gościem jest pan dr Marcin Gabryś Instytut amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawiamy o kieruję było Wright z, czyli tego jak to się zaczęło, że Kanada przestrzega albo przejmie zapisuje w przepisach, że przestrzega praw człowieka wolności, skąd się te prawa wolności wzięły no i jest sprawa na początku Szanowni Państwo nie była taka prosta była najpierw jedno wojna druga wojna, a to oznacza, że rząd kanadyjski podchodził podejrzliwie do różnych czy do osób zamieszkujących w Kanadzie, które np. były Japończykami pochodzenia polskiego Ukraińców to są ciemne czarne morze karty kanadyjskiej historii wspomniał pan o prawniku z Saska człon John nie dziennikarze, którzy już jako właśnie by prawnik i działacz lokalny mówił o tym co stać się powinny, jeżeli chodzi o oprawa no i potem, kiedy został premierem to udało się taki dokument stworzyć niektórzy krytykowali, że ten dokument jest świetny, ale on działa świetnie na poziomie federalnym, a na tym poziomie federalnym nie dotyka zbyt wielu kwestii dotyczących zwykłego obywatela no to, bo podstawowy zarzut do tej legislacji bo, ponieważ Kanada to państwo federalne prawo wodne uchwalone przez izbę gmin Senat chce federalne mogą dotyczyć tylko tych kwestii, które pod swoją kontrolą rząd federalny więc, więc tutaj i wielu właśnie takich kwestii, które dotyczą życia przeciętnych obywateli Kanady nie można było objąć tą datą i legislację nawet Płatek taka kwestia, która często przywoływana prawo do posiadania własności nie mogą być 3 i chronione, bo to było uprawnienie prowincji no, a generalnie to była ustawa zwykła moglibyśmy na Polski to przełożyć taka ustawa może być zmieniona przez następną ustawę, a tutaj nie ma tej hierarchii aktów prawnych nie, bo regulacja konstytucyjna, więc też nie było do końca wiadomo w jaki sposób my następny parlament do tego będą podchodziły mówiąc o tym, że nie była świadoma również to co się stanie z tymi ustawami, które już obowiązywały w Kanadzie i naruszały to co zostało 900 sześćdziesiątym roku uchwalono, więc to był to były zdecydowane niedoskonałości tej legislacji zresztą to tak naprawdę początek takiego myślenia o przejściu tego modelu dziedziczonego z Wielkiej Brytanii z takim brytyjskiego modelu ochrony praw i wolności, którym wszelkie plany już dzisiaj funkcjonuje, gdy niema skodyfikowanej go na poziomie konstytucyjnym dokumentu, który by te prawa wskazywał i który by dawał sądom możliwości orzekania o niekonstytucyjności aktów prawnych niższego rzędu zarówno federalnych jak jak tych uchwalonych przez prowincję, a na model amerykański, czyli ten będzie taki dokument istnieje to dobra Kanadyjczykom od roku 1000 sześćdziesiątego jeszcze następne 2 dekady, żeby przejść do kanadyjskiej karty czasu i wolność działalności to jest dopiero pierwsza dzielnica ta w 1982 rok przy czym ta, kiedy było rajcy to ta karta wciąż obowiązuje, a zyska w ona wciąż obowiązuje chociaż, jakby wiele kwestii uszczegóławia i doprecyzowuje wspomniana przez pana Kaliska karta praw wolności tak to jest prawda to regulacja wsi obowiązuje ona faktycznie został w części uszczegółowione, ale część zapisów karty nie zawiera tego co było wcześniej Kilian pilot rajd tak, że te kwestie związane z z własnością np. nie są w ogóle ujęte w karcie prawne i wolności jeszcze 1 jest ważna kwestia, że oprócz tego regulacje czyniące dziesiątego roku, a jeszcze przed 1982, kiedy konstytucja została zmieniona też dodano na poziomie federalnym w prowincjach szereg takich drobniejszych regulacji związanych z ochroną praw i wolności, które gdzieś się są ważne z punktu widzenia właśnie np. chce przeciętnych przeciętnego obywatela, czyli dotyczą dotyczą np. chce kwestii równościowych zakazu dyskryminacji ze względu na różne fakty chcą na takie regulacje, które w Kanadzie nazywa się szumem rajcy akt c one są i na poziomie federalnym na poziomie poszczególnych prowincji i tutaj sporo też kwestii zostało do jaśnie onych i one w dalszym ciągu regulacje stanowią no tak naprawdę taką taką bazę dla dla dla wielu spraw też przed sądami tutaj tata, jakby pan to tkanka ochrony prawna ochrony praw obywatelskich praw człowieka w Kanadzie władza wciąż gdzieś dodawana 1 jest coraz gęstsza natomiast sama chwilami jego kraj też też władze kilkadziesiąt razy w sądach stosowana jeszcze przed 1000 osiemdziesiątym drugim roku i większości wypadków sądy stwierdzały, że nie da się zastosować przepisów nie chciały ich stosować się właśnie poza 1 taką znaną sprawę, gdzie i, gdzie sąd w 1600 siedemdziesiątym roku o regule mieszkaniec rezerwatu i inne, który lub pijany za rezerwatem zdaje się, jeżeli dobrze pamiętam i został zatrzymany przez policję, bo ukarany i sąd orzekł że, gdyby był biały to nie zostałby ukarany za bicie piany poza rezerwatem, a więc nie mamy do czynienia z równością powinniśmy, bo wszyscy są równi z tak to taki właściwie jedyny przypadek, kiedy ta ustawa została zastosowana i doprowadziła do się zmian wprawie pod zmienioną ustawą ustawodawstwo dotyczące imion właśnie w tym zakresie, a pozostałe były nieskuteczne, więc by ten ten ten ta ewolucja też dotyczyła pewnego aktywizmu sądów sędziów po tym, jak ta ustawa została uchwalona tak naprawdę w momencie, kiedy mamy kanadyjską karty praw wolności już tak naprawdę czterdziestolecie też w kwietniu świętowane wejścia w życie przepisów na to sądownictwo kanadyjskie w zakresie ochrony praw i wolności jest zupełnie nieporównywalne sędziowie są dużo bardziej aktywni i dużo chętniej też Kanadyjczycy do sądów oddają takie sprawy, gdzie widzą naruszenie praw re nawet takie, które potencjalnie narusza ten jakieś ustawodawstwo, które potencjalnie narusza praw to prawo może być do sądu dane i no i sędziowie podejmują z prawej i kiedy to trafia do Sądu Najwyższego stawiane są precedensy i no i niekiedy całe, jakby konstrukcja społeczna, która wcześniej była regulowana w większości wypadków jednak przez polityków na poziomie legislacji jest ustanawiana przez przez sądy tutaj ta mam ważną kwestię z punktu widzenia tego co w stanach jednoczonych zostało w ostatnich miesiącach zmienione, czyli osiągnięcie tego precedensu chroniącego prawo do aborcji konstytucyjne w Kanadzie również aborcja została zorganizowana przez orzecznictwo Sądu Najwyższego i tutaj mamy coś, czego przed rokiem 1000 osiemdziesiątym drugim by przestać nie mogła co nie wszyscy Kanadyjczycy, żeby nie, żeby nie było wątpliwości są z tego zadowoleni, że to zostało przesunięte na poziom sądu, aczkolwiek ochrona praw wolności w szczególności karta praw wolności cieszy się zaufaniem ponad 80% społeczeństwa kanadyjskiego uważa, że to jest właśnie największe osiągnięcie Kanady dwudziestym wieku jeśli chodzi o o dokonania w nim polityków chce jest nieporównywalne niczym są dumni z tego najbardziej także to 2 fascynujące kiedyś myśli o tym, że to dopiero 40 lat temu można powiedzie powstał taki szczegółowy dokument dotyczący wolności praw ochrony wolności ochrony tych praw 1982 rok też to właśnie rok, kiedy powstał nowy akt Konstytucyjny także zez te bardzo niedawno panie doktorze to jest bardzo niedawno i właściwie znaczenie dla Kanady przed 1600 osiemdziesiątym drugim po to, to jest jak no tak na 2 różne państwa i 3 z zachęcam wszystkich zainteresowanych tym jak społeczeństwo kanadyjskie państwo klęski się zmienił od przeglądnięcia sobie na zestawy, które różne media nawet na nawet takie codzienne publikują w Kanadzie przy okazji rocznic karty praw wolności, jakie sprawy przed Sąd Najwyższy trafiły właśnie, które były rozstrzygane na podstawie zapisów karty praw wolności jak dużo się zmieniło w życiu no takim codziennym Kanady i wspominamy o aborcji, ale można przecież też wspomnieć np. takiej sprawie jak otwarcie sklepów niedziele, które też było zakazane i na podstawie tego co w 1600 osiemdziesiątym drugim znalazł w karcie praw wolności równości religii zostało przez Sąd Najwyższy obalone i sklepy w Kanadzie są niedziele czynne i tutaj no to to jest taki taki namacalny dowód tego, że ta karta działaniem bardzo oczywiście szeregu innych kwestiach jak o część z nich rozmawialiśmy las audycji wcześniejszych kontra prawo do eutanazji czy czy inne kontrowersyjne kwestie związane znaczka prostytucja oczy czy długością procesu, które by przejść na ten taki bardziej prawny pojawią też przy zostały ustalone właśnie na podstawie karty no i niekiedy takim bardzo kontrowersyjnym inne sposób zmieniało to co wcześnie obowiązywało natomiast ta zmiana jest widoczna Kanada dzisiaj pod rządami karty praw wolności zresztą dziecka kolejnego premiera 1 Pierre Elliott Trudeau no nie w takim właśnie progresywnym państwem społeczeństwem takim, który no niektórzy prawnicy nakładane, bazując wpływ konstytucji różnych państw na inne państwa czy rozwiązania konstytucyjne w innych państwach funkcjonujące duże no właśnie dzięki karcie plac Wolności Kanada jest takim konstytucyjnym eksporterem i tutaj więcej jest o współczesnych czasach państwo się wzorują na regulacjach przyjętych przez Kanadę niższy to co może mówić w głowie byśmy mieli to stany Zjednoczone są takim supermocarstwem konstytucyjnie ma to okazuje się jednak to ten re mniejszy słabszy sąsiad z północy tutaj nad Stanami Zjednoczonymi no mniejsza to nie eliminuje słabsze tak, ale mniejszy nie mniejszy w sensie liczby ludności okej, ale powierzchnie o wyjaśnienie chcę oczywiście także z dzisiejszej lekcji Szanowni Państwo można co najmniej 2 daty zapamiętać 2 nazwy pierwsza to jest rok 1960 ustawy o prawach obywatelskich, czyli 1 było rajcy i 1982 rok kanadyjska karta praw i wolności, czyli 1 czacie rajcę Freedom i od tego roku nowości Kanada się zmienia i ślady tego widać do dziś rozmawialiśmy tak jak pan wspomniał panie doktorze wielu przypadkach, kiedy ta karta była stosowana, kiedy zapisy karty były stosowane wszędzie można jeszcze wspomnieć kandy kom kartę praw człowieka w 1600 siedemdziesiątego siódmego roku, ale tego nie będzie ENA egzaminy, więc myślę, że spokojnie możemy to pominąć także Kanada jako państwo też młody wolno niewiele ponad 150 lat istniejące, ale właściwie ochrona praw wolności to jest ostatnie 40 może 60 lat, więc właściwie niedawno takie to jest ciekawe jak można w tak krótkim czasie na poziomie rozpoznawalności czy kojarzenia jak i jakie pozytywne rezultaty można osiągnąć bardzo dziękuję państwu moim gościem był pan dr Marcin w niej bardzo dziękuję pan dr Marcin Gabryś z Instytutu amerykanistyki studiów polonijnych Uniwersytetu Jagiellońskiego informacje już kilka minut o godzinie 1140 po informacjach program kultura osobista dzisiejszy program przygotował Paweł Ziętara, a nad jakością naszych połączeń czuwał Szymon waluta Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: OFF CZAREK

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Posłuchaj o tym, co ważne w TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam 40% taniej! Bądź na bieżąco.

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA