REKLAMA

O poszukiwaniu genetycznych pramatek Polaków rozmawiamy z badaczami z Pracowni Biobank

Homo Science
Data emisji:
2022-08-20 13:40
Audycja:
Czas trwania:
24:21 min.
Udostępnij:

Koncepcja "Siedmiu matek Europy" pochodzi z książki genetyka Bryana Sykesa o tym samym tytule. Badacze z Pracowni Biobank na Uniwersytecie Łódzkim ustalili, że w polskich próbkach materiału genetycznego dominują potomkowie pramatek Heleny i Urszuli. O tym, co to oznacza i jak udało się zebrać w jeden weekend ponad 5000 próbek śliny do badań, rozmawiamy z badaczami z Pracowni Biobank na Uniwersytecie Łódzkim: Martą Sobalską-Kwapis i Błażejem Marciniakiem.

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry państwu witamy w audycji Homo science przy mikrofonie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL i jest z nami goście Marta Sobolska qua PiS z pracowni Biobank na Uniwersytecie łódzkim dzień dobry dzień dobry państwo rozmawiamy dzisiaj o projekcie poznaje swoją pragmatykę i o tym po co tworzy się bazy materiału genetycznego, czyli bio banki krótko mówiąc, a naj wychodzimy od bardzo interesującej sprawy związanej właśnie z projektem Poznaj swoją Rozwiń » matkę tam taki projekt, który zorganizowany przez pracownię bio bank na Uniwersytecie łódzkim, który ściągnął ogromną uwagę i też, że przyciągną bardzo wielu ochotników do oddawania materiału genetycznego proszę coś więcej powiedzieć o tym projekcie takie właściwy cel tego projektu chcieliśmy przede wszystkim tym hasłem Poznaj swoje dramaty zachęcić osoby, które mało mają do czynienia właśnie w takim pracę z materiałem biologicznym i przybliżyć właśnie państwu to potrzebę oddawania próbek materiału biologicznego na potrzeby nauki i w tym celu właśnie zorganizowaliśmy taki taką akcję to się było na festiwalu nauki kultury sztuki, które miał miejsce w 2018 roku właśnie w Łodzi w Manufakturze i podczas tego festiwalu właśnie mieliśmy tam stanowisko, iż w trakcie tego festiwalu chcieliśmy właśnie przybliżyć proces ten klub nie wszystkim mieszkańcom nie tylko okazuje się naszego miasta i przybliżyć tę ideę właśnie notowania gromadzenia materiału biologicznego chcieliśmy trochę przyciągnąć osoby właśnie tym, że w zamian za to, że to krótka oddadzą nam my dzięki właśnie Odyn pracą nad materiałem biologicznym będziemy mogli wydać właśnie taki analizę taką genetyczną właśnie w kontekście analizę zmienności w obrębie mitochondrialnego dna, a dodatkowo tam wszyscy, którzy pojawili się na tym pikniku, którzy oddawali nam próbkę do badań mieli też przeprowadzono analizę składu ciała też było fajną opcją pomogli po prostu bezpłatnie u nas taki atak analiza sobie wykonać i potem jak już próbki zabraliśmy mogliśmy laboratorium oznaczyć te osoby otrzymywały od nas właśnie taki raport z oznaczoną tą matką i lekarzem ja wejdę słowo powiedziała pani mitochondrialnego dna i jak to się wiąże z tematyką promach tak proszę wyjaśnić no i mitochondrialne dna trzeba pamiętać, że różni się przede wszystkim od tego jądrowego dna naszego domowego dna jest mitochondrialny dna jest o wiele krótsze jest dzięki temu łatwiejsze do analizę rzadko kiedy lega kombinacją, czyli bardzo rzadko pojawia się w obrębie jego sekwencji rzadko kiedy pojawia się spontaniczny mutację, a więc dzięki właśnie poznawaniu sekwencji tego dochodu wolnego dna możemy właśnie śledzić to pokoleniowe zmiany, bo jeśli jakiś wariant pojawił się on rzadko kiedy gdzieś z ulegać zmianie, czyli tej mutacji którą, którą możemy wtedy z danych w danym w tej grupie populacji danej grupie badanych osób oznaczyć stąd też oznak i mało tego nie trzeba też pro prowadzić sekwencjonowanie całej sekwencji właśnie tego mitu centralnego dna, która ma nieco ponad 16 000 par zasad można właśnie w celu oznaczenia tej haplogrupy, którą nazywamy tą tematyką oznacza tylko wybiórcze punkty już możemy się u łka u możemy bardzo z dokładnie oznaczyć, z której linii pochodzi takiej tej głównej dana osoba lub czym więcej tych pojedynczych zmian w tym, że w tej sekwencji oznaczymy, tym bardziej głęboko możemy tę analizę przeprowadzić a dlaczego się matki i śledzi, ponieważ ta mi to mitochondria dna jest przekazywane w linii żeńskiej prawda tylko tylko mitochondrialne dna się tym różni się też naszego domowego dna, że my to hotele dana jest dziedziczony tylko linii żeńskiej, więc przekazywane jest tylko po linii matka córka i oczywiście matka przekazuje też nowi, ale z tym już dalej linii matczynej nie przekaże swoim córkom, tak więc w odróżnieniu od właśnie genom nowego dna, gdzie faktycznie tam mamy materiał mamy po prostu pomieszanie materiału ojca matki, tak więc tutaj w przypadku tego mitochondria mego dna jest mi to wygrana da nam też bardzo ważną rolę w naszym organizmie nie możemy tego pominąć tak, bo przede wszystkim zawiera ponad chyba 13 dokładnie pamiętam Białek, które są odpowiedzialne za swą relację tradycyjną takiej uchwały nie odgrywają bardzo ważną rolę w naszym organizmie w kontekście dostarczenie energii komórkom do to do pracy, więc oprócz tego, że możemy poznać dzięki mitowi granemu dna te Hubble grupy re stąd też inne ważne cele, które regulują nasze funkcje naszych komórek właśnie to w takim razie co to znaczy haplogrupy jak to się do tych praw matek, które są ono w nazwie całego projektu czym są te matki w tym wszystkim, że teraz jeśli wyobrazimy sobie także to nasze dochody realne dna, ale one strukturę taką listą byśmy narysowali sobie kółeczko to jest nasza sekwencja no i w obrębie tego kółeczka na 16 00016 569 dokładnie pojedynczych literek 4 właściwie stref zbudowane jest nasze dna i Jacek te i w obrębie tych 16,51000 literek zachodzą pojedyncze zmiany i teraz jeśli oznaczymy sobie wybiórczo niektóre z nich no to wtedy mamy możliwość oznaczenia tej głównej dni w trakcie załóżmy, że haplogrupy tak będzie biorę właśnie takich pojedynczych zmian tych nukleotydów w obrębie to jest sekwencji, który właśnie zmienność będzie definiowała przynależność do poszczególnych PLO grupy filmy i jeśli uznajemy, że mamy 7 dramat w Europie to mamy 7 takich wybieranych sekwencji, które no floty wdów, które pojedynczo oznaczone właśnie przyporządkowując na danym daną próbkę do poszczególnej haplogrupy, dlaczego 7 akurat to akurat jest też takie pojęcie 7 głównych właściwie tak potem właśnie jeśli wejdziemy do analizy trochę głębiej to potem te 7 głównych linii rozdziela się już na poszczególne podgrupy itd. można bardzo cię czy więcej tych z nukleotydów pojedyncze oznaczymy tym głębiej możemy to w tym analizę wejść my skupiliśmy się na 7, ponieważ analiza bardziej głęboka na takim bardziej zaawansowanym poziomie tras jest troszkę droższa w 2 troszkę cudzysłowie ne 2 i też nie nie zawsze jest możliwe do przeprowadzenia w przypadku np. jeśli pracujemy na materiale kopalnym potem też możemy takim materialnym materiale kopalnym archeologiczne takiej zmiany oznaczać nam bardziej podczas analiz nad tym projektem chodziło o to, żeby różnicować, żeby oznaczyć główne nie, bo też użyliśmy do tego takiego narzędzia no do analizy, które nie pozwalały nam aż tak głęboko aż o analizę przeprowadzić to było oznaczenie podjęcie polimer złote klucze do ETS tych 16 000 oznacza szliśmy chyba około 300, więc na tym poziomie po prostu analiz się zatrzymaliśmy teraz kontynuuje ten projekt oczywiście sekwencją bardziej dokładnie te genomy możemy już sobie inaczej zupełnie tak szybki analizować, aczkolwiek na ten moment oznaczyliśmy około 300 tym właśnie jest zmian no blogerów staje się, że idea 7 matek Europy pochodzi od książki Brajana SA AXA 7 matek Europy taki warto dokładnie ona nosi ją tam po nazywał te Proama co, czyli umowy w tej właśnie proszę coś o tym opowiedzieć o same książki powiem szczerze przyznał się, że nie przeczytałem, czego bardzo żałuje, bo jednak prace regulacyjne też w trochę czasu, aczkolwiek my twoi et, generując te dane tak naprawdę potwierdziliśmy to, że na terenie naszego kraju nawet tak nie mówię tutaj już w całej Europie te 7 mniej częściej występujących w Europie tych PLO grup i faktycznie znaleźliśmy na terenach naszego kraju to było bardzo ciekawe dla nas odkrycie, bo i faktycznie oczekiwany, bo wiadomo, że no nasza historia jest bardzo Zawiła tak było mnóstwo przesiedleń było mnóstwo napływu z innych krajów i to się bardzo fajnie właśnie w tych analizach uwidoczniło UE także faktycznie tutaj przyłapani tutaj książki i czym wydaje mi się, że bardzo dobrze, że ktoś to tak taki bardziej popularnonaukowy sposób pisał, bo przekazanie komuś informację, że jest to Apple grupa niekoniecznie jest dobrym oznaczeniem dla takiego odbiorcy, który nie ma związku bardziej z tym światem naukowym tak jest to pewien sposób uproszczenie i wydaje się, że bardzo bardzo słuszna pewnie trzeba by to było też zapytać innych i inne osoby antropologów, które pewnie mają większą wiedzę wnieśli tutaj tego poziomu i jakie wnioski to znaczy co udało się stwierdzić, bo te pragmatyki są w jaki sposób też może być geograficznie powiązane z jakimś obszarem Europy 1 set co z tych próbek udało się wnioskować i okazało się, że najczęściej występującą w naszej populacji haplogrupy podła haplogrupy cham wywodząca się od gromadki nazwanej Helena to jest ten rodzaj naleciałości tak naprawdę genetyczny, który przywędrował do nas z do Europy około 22 000 lat temu z terenu właśnie bliskiego Wschodu tak naprawdę potomkini nie jest sugerowane, że przetrwały prawdopodobnie okres nawet zlodowacenia na obszarze dzisiejszej Południowej Francji i w północnej hiszpański dobrze pamięta i dopiero właśnie sok z rejonu z tej Francji Hiszpanii przeniosła się w strony właśnie wschodniej Europy i skolonizowały ją tak napraw właśnie i Helena również występuje w przewadze głównie w tej zachodniej części Europy, ale wiadomo, że w naszym w naszym kraju jak najbardziej też taką Apple grupa odnalazł byśmy ich w handlu grupy Echa w naszej populacji była około 43% osób, które były badane to badanie, które przeprowadzaliśmy ono było obejmowało w sumie 5800 osób, a kolejnym wariantem, który był bardzo też często, występując to było około 20% to była Hubble grupa UE, czyli po wywodząca się od tej gromadki Urszuli to jest najstarsza występująca w Europie haplogrupy, którą udało się w ogóle wszystkim naukowcom zidentyfikować, bo naleciałości tego dna właśnie tej haplogrupy, czyli tych wariantów dotowane są już nawet w pole 45 000 lat temu i to też jest naleciałości bliskiego Wschodu kolejną najczęściej występującą była chyba około 10% to błaha grupa Jot to to jest haplogrupy z kolei bardziej azjatycka, czyli z tych rejonów właśnie wschodniej Azji w Europie mogła pojawiła się dopiero niecałe kilka tysięcy lat temu to nie jest jakoś bardzo dawno, a i tak naprawdę chyba 8000 to była trzecia z najbardziej licznych plus Group, która występowała u nas w kraju potem też były te rzadziej występujące, czyli Kate FAO też była grupa, więc pochodząca odpowiednio od Katarzyny tary, ale też potem zbieraliśmy tak naprawdę też całościowy całościową ilość, ponieważ te procenty były bardzo niewielkie w takim razie to jest moment na pytanie zbliża się koniec naszego czasu po co oddawać materiał genetyczny materiał biologiczny dobije banków i w jakim celu służy przede wszystkim chciałem w ogóle powiedzieć, że ten projekt, którym tak naprawdę z Ros realizować się z takim rozmachem o tym się dla nas bardzo dużym echem to jest fajne było dużo ludzi po prostu zobaczyło, że to są fajne badania, że warto dać taką próbkę myślę, że na razie na wymiar jeśli chodzi o odzysk tych danych, które możemy oznaczyć dla naszego społeczeństwa jest ikony, ale dzięki oddawaniu próbek materiału genetycznego możemy właśnie wspomagać czy lekarze czy czy nawet z w tym, żeby poszukiwać predyspozycji do występowania różnych chorób przegrały takie badania populacyjne, gdzie to, ponieważ inne populacje są naprawdę bardzo fajnie scharakteryzowane i można naprawdę bardzo ciekawe informacje z naszego dna wyczytać i uważam, że to jest bardzo szczytny cel czasami nie zawsze można dostać coś w zamian ale, zostawiając jakiś swój znak dla nauki i swój ślad po sobie w kontekście właśnie tego, że możemy w naszym dna odczytać predyspozycje do chorób, które potem mogą być szybciej diagnozowany u, bo są tą chorobą podłożu genetycznym wydaje się, że to jest bardzo cenny i zachęca wszystkich, żeby jednak rozważyli toczenie oddać takiej próbki do badań naukowych i bardzo dziękujemy naszym gościem była Marta Sobolska Kwapisz z pracowni Biobank na Uniwersytecie łódzkim, a w następnej części naszej audycji porozmawiamy z Błażejem Marciniakiem z tej samej pracowni Biobank o tym w jaki sposób obsługuje się ogromne bazy danych właśnie w kontekście zbierania tych danych w ten sposób, bo to wbrew pozorom nie jest prosta sprawa, bo przecież to są dane o dużym znaczeniu dużej wrażliwości, ale to będzie po informacjach Radia TOK FM dziękujemy dziękuję bardzo, witamy państwa ponownie druga część audycji Homo science i ponownie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami gości Błażej Marciniak z pracowni Biobank na Uniwersytecie łódzkim dzień dobry dzień dobry i rozmawiamy w dalszym ciągu o projekcie Poznaj swoją pragmatykę w ramach tego projektu naukowcy Uniwersytetu łódzkiego pobierali próbki śliny re został przebadany i zostały określone tzw. haplogrupy w linii żeńskiej linii genetycznej od, których pochodzą mieszkańcy Polski i wytypowano 3 główne praw matki od, których polscy mieszkańcy pochodzą i właśnie tych dramatach sobie porozmawialiśmy w poprzedniej części audycji na w tej części chcielibyśmy jeszcze podsumować czy w jaki sposób to z ta wiedza o pochodzeniu genetycznym Polaków w linii żeńskiej daje nam jakieś informacje na temat tego z jakiej jest to polskie, jaka jest Polska populacja jest bardzo różnorodna czy np. na terenie naszego kraju są jakieś obszary, w których ta różnorodność jest większa albo mniejsza chodzi o różnorodność genetyczną tak zmienia się trochę względem województw Ren ostatnie realizować już taki projekt dotyczący badania mniejszości etnicznych kulturowych i chcieliśmy zbadać jak poszczególne grupy kulturowe etniczne kształtują się na terenie ogólnej populacji zróżnicowania genetycznego, więc też się udało nam się dotrzeć do składu górali do Kaszubów, którzy stanowią tak dość wyodrębnione grupy etniczne, jeżeli chodzi w Polsce przynajmniej, jeżeli chodzi o zróżnicowanie genetyczne no właśnie kulturowo na pewno, ale właśnie jak to się przekłada na genetykę jak to realnie wygląda to nie chcę wchodzić szczegóły, ponieważ jest to praca, na którą jeszcze aktualnie pracujemy natomiast zauważyliśmy tak jak mówię pewnych grupach mniejsze lub większe zróżnicowanie niższy populacja Polska to myślę za chwilę będzie opublikowana wtedy będziemy mogli na ten temat dość swobodnie rozmawiać nie chcę teraz zdradzać szczegółów natomiast widać takie obszary, gdzie to zróżnicowanie jest mniejszy większy przyjrzyjmy się innym działaniom pracowni, bo wiem, że no i jakie w tej chwili jeszcze prowadzone projekty czy to są wciąż wykorzystywane te dane zebrane w tym pierwszym projekcie to jest np. na potrzeby konkretnych projektów odnowa państwo pobierają jak to wygląda to trochę zależy od metodyki danego projektu nie w każdym projekcie można wykorzystać już wcześniej gromadzony materiał, ale tak staramy się tym staram się jak najwięcej udostępniać naszych zasobów z koszt zebrania tak jest i próby jest dość duże to byłoby ogromną stratą dla dla nauki, jeżeli zostało zniszczone dlatego obecnie we współpracy z europejskim szczytem informatyki i budujemy Polski bez europejskiego archiwum genomów europejskiej i genomów jest to inicjatywa została zapoczątkowana w 2008 roku miała stworzyć taką specjalną przestrzeń na dane genetyczne dotyczące właśnie populacji europejskich, żeby były łatwiejsze do łatwiej dostępne dla naukowców ani od 2 lat zaangażowaliśmy się właśnie budowę polskiego węzła to z kolei jest takie Ross wtedy realizowanie tych euro europejskiego ciągnął jest z kolei odpowiedział europejskiego Instytutu informatyki narodu, które spowodowało różne podejście do zarządzania danymi genetycznymi w danych krajach, czyli to jest także dzięki takiemu węzłowe np. będą Niewiem zagraniczni badacze mieli dostęp do takich za nimi izolowanych danych dla Polski będziemy mieli do innych krajów czemu służy tak w skrócie tak służy to właśnie temu, żeby dane dotyczące populacji polskiej nie były porozrzucane gdzieś po świecie mamy zebrane w 1 miejscu w 1 archiwum, który jest na terenie Polski zarządzane pod polską jurysdykcją i dostęp do tego mają m.in. naukowcy zagraniczni, żeby uzyskać dostęp do tych danych trzeba przede wszystkim zostać zweryfikowany przez komitet dostępu dodanych, czyli też taki jest ciało powoływane przez osoby, które odpowiedziały za zebranie materiału biologicznego właśnie komitet dostępu do danych ma dbać o to, żeby dane były udostępniane zgodnie z wolą dawców tutaj mówimy w naszym kontekście bio banku niestety łódzkiego jesteśmy bankiem populacyjnym i tutaj cały materiał, który otrzymujemy pochodzi z dobrowolnych donacji i ludzi, którzy są zainteresowani przekazaniem materiału biologicznego na rzeczy badań naukowych łamańce, kiedy składają Depo mają swój materiał biologiczny w banku wypełniają się świadomą zgodę na udział w badaniach określają m.in. zakres w jaki sposób materiał może być wykorzystywany czy mogą to być badania tylko naukowe czy również materiał może być udostępniane firmom farmaceutycznym czy badania mogą być prowadzone tylko w Polsce czy Europy na całym świecie jest tam odpowiednio parametry zwane później taki komitet dostępu dodanych jego rolą jest dbać o to, żeby po pierwsze, materiał był udostępniony bardziej dane, bo to w kąt towarzyszą im danych wygenerowanych na podstawie materiału biologicznego zostały udostępnione naukowcom, którzy chcą prowadzić etyczne badania i no druga rzecz czy zgodnie z wolą dawców materiału to zawsze anonimowo dane np. może być też tak, że ktoś nie wiem daje ten materiał i tam, gdzie sobie zaznacza, że nie wiem zgadza się na to, żeby to było powiązane z jego danymi osobowymi czy np. nie wiem docierały do niego te wyniki całości to zawsze jest właśnie anonimowe to zależy od rodzaju badań są badania tzw. prospektywne, czyli tutaj mamy grupę badaną, która i poddawane np. co roku co 2 lata jakimś określonym badaniom i w ten sposób możemy sprawdzać np. zmianę stanu zdrowia w czasie czy nie wiem ktoś zachorował na cukrzycę, czego stał się pogorszy czy nie czy przeszedł być może zawał serca do hut przytył i te parametry mogą być sprawdzane i w takiej sytuacji konieczne jest zachowanie tej powiązania danych czy materiału biologicznego z faktycznie zdawkowo co natomiast tutaj stosujemy pseudonimy podwójne czy kilkukrotne kodowanie, czyli dane, które pozwalają na identyfikację dawcy trzymane są zupełnie innych pomieszczeniach z często także w formie papierowej natomiast same dane pod jakimś tam wygenerowanym numerem identyfikacyjnym czytam ciągiem znaków, które identyfikacyjnych sobie funkcjonują w przestrzeni cyfrowej a, czyli też dzięki temu nie udzielimy np. chcielibyśmy w znaczeniu Polacy sięgnąć do danych nie wiemy w kat Francuzów, żeby sobie tam Hiszpanów, żeby wytropić te ślady tych praw matek, o których mówiliśmy, więc w pierwszej części to też w ten sposób możemy właśnie skorzystać ich tylko, że jakby rozumiem, że oni mają trochę inne prawo, tak więc z uwzględnieniem ich ich przepisów do tamtych danych tak generalnie taka jest idea europejskiego archiwum genomów, żeby przed przetwarzania dane prowadzić na nich badania zgodnie z poszanowaniem los wszystkich praw interesów mija odpowiednio przechować tak, bo tu rzeczywiście motywy o tym się może trochę za mało mówi, ale dane genetyczne stają się takimi niezwykle pożądanymi informacjami wrażliwymi organy zgodnie z bardzo dziękujemy w takim razie czekamy na te już tak wspomniane wyniki bardzo myślę ciekawe, bo właśnie powiązanie Wegner kultury z genetyką to, o czym pan wspomniał pewnie niedługo te wyniki będą dostępne i chętnie do nich wrócimy, a naszym gościem był dzisiaj Błażej Marciniak z pracowni Biobank na Uniwersytecie łódzkim dziękujemy bardzo za rozmowę dziękuję bardzo, państwu również dziękujemy zapraszamy co tydzień na naszą audycję między czasie na stronę Crazy nauka PE, a teraz czas na informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA