REKLAMA

O wycince lasów w Polsce, czym różni się las naturalny od gospodarczego?

Homo Science
Data emisji:
2022-08-27 13:40
Audycja:
Czas trwania:
25:26 min.
Udostępnij:

Z prof. Rafałem Kowalczykiem, leśnikiem i ekologiem z Instytutu Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży, rozmawiamy o kondycji lasów w Polsce: Rozwiń »

Dlaczego parki narodowe stanowią zaledwie 1% powierzchni Polski i z jakiego powodu od ponad 20 lat nie powstał u nas żaden nowy?
Czym różni się las naturalny od gospodarczego?

Dlaczego mamy wysoki jak na Europę, bo prawie 30-proc., poziom lesistości, a jednocześnie Polska jest w europejskiej czołówce, jeśli chodzi o wycinkę lasów? (argument o 30-proc. lesistości pada w każdej dyskusji o lasach Polsce, więc zdradzimy, że statystyki za tereny leśne uznają obszary, w których drzewa już wycięto lub dopiero zasadzono, czyli młodniki czy plantacje leśne) Zwiń «

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dzień dobry państwu witamy w audycji Homo science przy mikrofonie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami gość prof. Rafał Kowalczyk Leśnik ekolog zwierząt Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży część Rafale dzień dobry część rozmawiamy dzisiaj o tym ile faktycznie jest terenów leśnych w Polsce czym różni się las naturalny od lasu gospodarczego, dlaczego się powinno tworzyć nowe parki narodowe i poszerzać te stare i Rozwiń » pierwsze pytanie, jakie tutaj nasuwa dotyczy takiego w sumie dosyć optymistycznego wskaźnika, jakim jest wskaźnik lesistości w Polsce, a mówi on o tym, że poziom lesistości to blisko 30% w naszym kraju bardzo często zresztą na ten argument rozmaitych dyskusjach takich, zwłaszcza internetowych różne osoby się powołują, że mamy bardzo wysoko lesistość, że nie ma co narzekać, że trochę wytniemy to na pewno nie zaszkodzi, bo tych lasów mamy po prostu mnóstwo i teraz tak czy to dobrze czy to źle, że mamy to 30% lesistości czy i co stoi za tym sformułowaniem oczywiście dobrze, że mamy 30% lesistości snu, choć są w Europie kraje, które tam lesistość mają wyższą no i nie trzeba daleko szukać, bo kraje skandynawskie chociażby są też kraje, które mają niż niską lesistość na poziomie kilkunastu procent albo albo niższą, więc jesteśmy jakimś takim średniakiem europejskim, ale myślę, że no to to nie tylko jakby poziom tej dla czystości one również stan tych lasów jest tutaj bardzo bardzo ważny, dlatego że no w Polsce jednak dominują takie lasy iglaste głównie sosnowe sadzone przez człowieka i one w związku z tym mają dosyć uproszczoną strukturę to są często monokultury takie drzewo posadzone w rządki dosyć otwarte chociaż, chociaż te czasy się zmieniają w ostatnich kilkunastu latach tam pojawia się coraz więcej jakiś młodych drzewek podszytu drugiego piętra, ale ciągle to są takie by lasy, które są bardziej plantacjami drewna, bo ich rola jest no głównie produkcyjna, a nie rzeczywiście lasami, które sprzyjałyby zachowaniu bioróżnorodności czy były postrzegane np. przez społeczeństwo polskie jak jako atrakcyjne mówi o tym, dlatego że no dosłownie parę tygodni temu okazało się wyniki badań takie polsko norweskiego zespołu dr Marka granicznego z uniwersum Warszawskiego, gdzie analizowano, jakie rzeczywiście społeczeństwo preferuje lasy okazało się że, że 23 respondentów preferuje lasy naturalne, więc lasy, o które mają zróżnicowaną strukturę gatunkową, w których ilość rośnie wiele gatunków drzew, które mają zróżnicowaną taką strukturę piętrową, więc tam są drzewa w różnym wieku co jest charakterystyczne dla lasów naturalnych, które drzewo odnawiają się w sposób naturalny i jest martwe drewno co jest to jest bardzo ważny, dlatego że myśmy wszyscy wychowali się z obrazem lasu, który z lasem gospodarczym jeśli w tym lesie pojawia się jakiś nie wiemy słuchający drzewo to mamy przeświadczenie, że trzeba ten las ratować wycinać to drzewo itd. nic bardziej błędnego myśmy zapomnieli, że jeszcze kilkaset la ma temu lasy wyglądały zupełnie inaczej były pełne pełne martwego drewna to, że akceptujemy ten las gospodarczy jako las wynika z tego, że zapomnieliśmy jak te lasy wyglądały utraciliśmy też tedy no czy nie nie ma przekazu jak lasy wyglądały, chociaż wystarczy za zagłębić się jakieś materiały historyczne nawet dotyczące Puszczy Białowieskiej gdzie, gdzie te opisy pokazują, jakie to są zawału bliska itd. to są lasy i ludzie takich lasów potrzebują co więcej też, jakby duże drapieżniki są takim elementem pozytywnie postrzeganym i wolimy lasy z dużymi drapieżnikami niż bez nawet te lasy uboższe stają się atrakcyjne jeśli są tam duże i duże drapieżniki, więc jak jakość tych lasów ma ogromne znaczenie szczególnie jeśli mówimy o tym w kontekście kryzysu klimatycznego kryzysu bioróżnorodności, gdyby wyzwań cywilizacyjnych i oczekiwań społecznych to w takim razie jakby odjąć te plantacje leśne młodniki te wszystkie lasy, które nie są lasami naturalnymi to ile nam tego zostanie i czy to co zostanie jest prawidłowo w Polsce chronione no bardzo niewiele zostanie, dlatego że chociaż najwyższa forma ochrony przyrody w Polsce park parki narodowe obejmują bardzo niewielki fragment czy powierzchni naszego kraju, bo to jest no bo zaledwie 1% więc, więc jesteśmy w takim ogonie europejskim, bo są kraje np. jak Francja, która ma, aby w prawie 10% takich obszarów chronionych na Ukrainie się w naszym naszego sąsiada jest 2 pół procent w Niemczech prawie 3%, więc my rzeczywiście jesteśmy w ogonie tych lasów chronionych formą parku Narodowego, ale dołożymy do tego rezerwaty to to jest niewiele niewiele lepiej, bo pod pociąg to będzie poniżej 2% obszarów do co pokazuje, że rzeczywiście mamy dużo w Polsce do do zrobienia, ale to jest też związane z tym że, chociaż unijna strategia bioróżnorodności, która jest dyskutowana ona zakłada, że będziemy chronić 30% obszarów lądowych z czego 10% w sposób ścisły to można porównać pewno do tych parków narodowych, więc mamy w Polsce bardzo dużo do zrobienia, szczególnie że przez ostatnie 21 lat nie powstał w Polsce żaden park Narodowy, dlatego że mamy niestety takie przepisy które, które to blokują na blokują to głównie samorządy, bo one muszą wyrazić zgodę na powstanie parku Narodowego może nie na samo powstanie parku Narodowego, ale muszą uzgodnić jego granice takie mamy prawo i to to prawo spowodowało, że nie powstają w Polsce parki narodowe, a w poprzednich 9 dziesięciolecia tych parków powstawało nawet 56 na no 10 lat teatru czasem wpadnie ci słowo chciałem przepraszam, że zagrać, w czym jest problem ze strony samorządów dlatego, że jeżeli spojrzymy na dane chociażby no takie, które powinny być znaczące dla samorządów, czyli finansowe to większe korzyści przynosi turystyka związana z parkami narodowymi niż no prosty proste eksploatacja lasów wyrąb itd. w czym tu jest problem ma czy samorządy być może myślą w sposób bardziej uproszczony, dlatego że one mają tzw. podatek leśny od obszarów w no porośniętych lasem w momencie, kiedy obszar jest chroniony to tego podatku leśnego nie ma te opłaty są o wiele o wiele niższe i mimo że to są niewielkie powiedzmy niewielki wkład w budżety gmin to to jest wystarczający powód, żeby rzeczywiście być przeciwnym my powstaniu czy powiększeniu nawet parku Narodowego i tutaj niestety takim hamulcowym są też lasy państwowe większość tych parków o narodowych oczywiście obejmuje obszary leśne co powoduje, że takie obszary są wyłączone z produkcji nie ma z nich przychodów i no, więc leśnicy nie są tym zainteresowanie i oni często wygrywają nią poważną rolę w samorządach i jakby stymulują te samorządy do tego, żeby te parki narodowe nie nie po nie powstawały, mimo że rzeczywiście w Polsce mamy wiele cennych obszarów starych lasów dużej bioróżnorodności, które mogły być chronione i tutaj oczywiście Puszcza Białowieska, gdzie tylko 16% to to jest park Narodowy po polskiej stronie Puszczy czy Puszcza Karpacka, której ostatnio dyskutujemy, kto tu niski park Narodowy, który był tam planowany TEN-T to ta unikatowa Puszcza jest jest wycinana, ale wiele wiele innych obszarów Jurajski park Narodowy Mazurski park Narodowy z rzeką krytycznie unikatową czy chociażby ostatnio park, którym się mówi park na Odrze które, który również gdzieś tam na papierze funkcjonuje ale, ale nie powstała, a rzeczywiście tworzenie parku Narodowego no to nie tylko zabezpiecza ten najcenniejsze obszary nasze dziedzictwo narodowe dziedzictwo przyrodnicze krzyk i mamy w związku z tym pewne zobowiązania, bo powinniśmy to dziedzictwo zachować dla kolejnych pokoleń no ale też zabezpiecza te obszary przed ty no różnego rodzaju dewastacją wycinką czy regulacją rzeki tak dalej się szereg procesów z tym związanym, ale też powstanie parku Narodowego to, o czym wspomnieli cie no powoduje rozwój turystyki to jest stymulacja rozwoju ekonomicznego tych obszarów ich gdziekolwiek spojrzymy, gdzie są parki narodowe to rzeczywiście tam wskaźniki społeczno-ekonomiczne dla gmin, które są objęte parkiem Narodowym są wyższe niż w obszarach sąsiadujących, gdzie nie ma tego parku Narodowego turystyka wszędzie na świecie jest związana z ochroną, a nie z eksploatacją zły przy przy rody czy obszarów cennych przyrodniczo tutaj problemem jest nie tylko to, że te parki narodowe nie powstają mamy w Polsce zaledwie 23 APA powinniśmy pewną mieć 2× więcej to jest również niewielka ich powierzchnia to są, bo to są małe małe obszary i np. nie wiem ojcowski park Narodowy są o powierzchni od 21km prawda to dziś jest mniejszy niż odkrywka Turów, która ma 26 km kwadratowych to daje pewną wąską skalę porównania jak to są małe małe obszary, a oczekiwanie społeczne są, żeby tych parków było więcej, bo prawie 80% polskiego społeczeństwa wg różnych padania raportu również WWF, który takie badania zlecał 80% Polaków jest za tym, żeby te parki narodowe i tworzyć, ale do tego potrzebne jest zmiana prawa, a właśnie wspomniałeś o projektowanym Turnickiego parku Narodowym na terenie Puszczy Karpackiej, w której obecnie dzieją się złe rzeczy jeśli chodzi właśnie o traktowanie lasów to jest szczególnie pilna potrzeba i wiele wielu przyrodników mówi właśnie o potrzebie chronienia tych lasów, dlaczego one są tak cenna, dlaczego wręcz ich wartość porównuje się do wartości Puszczy Białowieskiej to dlatego, że to są lasy bardzo zróżnicowane to nie są monokultury to są rzeczywiście lasy zróżnicowane ze starymi drzewami stare lasy, a w związku z tym mają taką bardzo skomplikowaną strukturę gatunkową piętrową i wiekową tam jest dużo martwego drewna, a z tym związana no określona bioróżnorodność, więc w kryzysie biorąc bioróżnorodności, o którym mówimy słyszymy ciągle, że zanikają kolejne kolejne gatunki to tempo jest rzeczywiście zastraszające i przyspiesza no to ochrona takich lasów jest jest bardzo bardzo ważna, ale nie tylko ochrona bioróżnorodności również ta ochrona dziedzictwa myśmy te lasy odziedziczyli i powinniśmy je zachować, ale również w dobie kryzysu klimatycznego noszoną rolę, dlatego że, że to są lasy wody ochronne naturalne górskie czy zbliżone do naturalnych i Top obecność takich czasów po co pozwala łagodzić skutki zmian klimatu one nie są wycinane w związku z tym wiążą węgiel ten węgiel wraz z wycinką nie jest uwalniany do doby środowiska, więc rzeczywiście też bardzo ważna, ale też zatrzymują wodę one mają o wiele większą i jakby pojemność taką wodną i zatrzymują tą tą wodę by przeciwdziałają erozji gleb co jest ważne w dziwny oto obszarach górskich i mówiłem też tych oczekiwaniach społecznych, że chcemy mieć rzeczywiście te lasy bardziej zróżnicowane, więc to są to są byłyby czynniki, które no powodują, że powinniśmy te lasy chronić no ita turystyka, który też wspomnieliśmy, o które która jest jedną z najszybciej rozwijających się gałęzi gospodarki, a takie obszary leśne są bardzo atrakcyjne zresztą po pokazały również badania w Puszczy Białowieskiej, które mówią, że podstawowym przy pierwszym powodem do odwiedzenia las Puszczy Białowieskiej nie jest Żubr, który jest jak symbole, ale właśnie las naturalny ten las inny niż te, które mamy mamy w Polsce, ale ważne też są nie tylko takie stare lasy, ale również lasy lasy podmiejskie, bo ważne dla rekreacji pokazała to bardzo dobrze bębny pandemia ludzie po prostu chcą spacerować w lesie nie na zrębie, więc wiele tych lasów jest wycinane w wielu miejscach toczy się batalia o zachowanie tych lasów pobliskich to w drugiej części zwrócimy też do tego tematu jeszcze będę chciał podpytać troszeczkę to czym właściwie są te plantacje i żebyśmy jasno rozróżnia-li i coś jest prawo drewna od tego co jest lasem, a naszym gościem jest dzisiaj prof. Rafał Kowalczyk Leśnik ekolog zwierząt Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk białą wieś na drugą część rozmowy zapraszamy po informacjach Radia TOK FM witam państwa ponownie druga część audycji Homo science i ponownie Aleksandra Stanisławska Piotr Stanisławski Crazy nauka PL jest z nami gość prof. Rafał Kowalczyk Leśnik i ekolog zwierząt z Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży witamy ponownie czy dobry, a rozmawiamy dziś o polskich lasach o tym czym są czy są prawdziwymi lasami naturalnymi czy też plantacjami leśnymi czym się różni jedno drugiego o potrzebie tworzenia i rozszerzania już istniejących parków narodowych tworzenia nowych i o tym dlaczego tak ważne jest, żeby w Polsce nie tylko przybywało lasów, ale również, żeby charakter oraz kondycja tych lasów były na takim poziomie, żeby rzeczywiście te lasy spełniały swoją rolę nie tylko, żeby nam się podobała ale, żeby np. wspierały nas w walce z ocieplaniem klimatu teraz Piotrek obiecał w poprzedniej części audycji ja odbijam powiedzmy sobie wyraźnie na czym polega różnica pomiędzy plantacją leśną, a lasem naturalnym, żeby nie było problemu od razu potem my nie jesteśmy przeciwko, jakkolwiek uprawom leśnym, bo siedzimy przy drewnianym stole obecnie na drewnianych krzesłach przed nami drewniana szafa, więc nie chodzi o to, żeby nie było upraw leśnych tylko, żebyśmy nie mieli tych pojęć las uprawa Leśna tak prawa uprawa Leśna czy las las gospodarczy też las, który powstaje w wyniku sadzenia przez człowieka jak jego rolą jest produkcja drewna, więc tutaj dominuje funkcja produkcyjna jest pielęgnowany przez człowieka i wycinany w określonym wieku tzw. wieku ciemności, które może być różny dla różnych gatunków drzew ale, ale w przypadku większości polskich lasów to jest około 100 lat jest to taki las dosyć uproszczonej strukturze gatunkowej często są monokultury jednopiętrowe takie dosyć dosyć ubogie trzeba widocznie posad posadzone w rzędach natomiast las prawdziwy dla nas to jest las naturalny, który powstał w wyniku spontanicznego odnowienia on po prostu drzewa wpływają nasiona tam wyrastają na młode młode drzewka on jest kształtowany przez procesy naturalne przez czynniki klimatyczne no w związku z tym ma taką strukturę wielo gatunkowo wielowiekową wielo piętrowo tamy no drzewa zamierają w sposób naturalny w związku z tym ten las jest bogaty w martwe drewno i w związku z tym no jest też o wiele bogatszy jeśli chodzi o gatunki to jest chociażby wiele gatunków, które są związane z tym by stojącymi leżącym martwym drewnem no ale też szyi to struktura powoduje, że wiele więcej gatunków może znaleźć optymalne warunki dla siebie w takich lasach naturalnych oczywiście w Polsce dominują lasy typowo gospodarcze tych lasów naturalnych bądź zbliżonych do naturalnych jest bardzo mało, ale musimy też pamiętać, że te lasy zbliżone do naturalnych, które nie zostały posadzone przy człowieka ale, ale w wyniku zaniechania tam zabiegów pielęgnacyjnych zdziczały zapuścił się, czyli przekształcić się coś w rodzaju Puszczy może być ich o wiele więcej, dlatego że lasy mają ogromny potencjał jeśli zostawimy bez ingerencji one bardzo szybko dziczeją przekształcają się oczywiście czasami potrzeba kilkaset lat, żeby one no przekształcił się w taki typowy las las naturalny, ale już po kilkudziesięciu latach ten las gospodarczy pozostawiany bez ingerencji może wyglądać zupełnie inaczej takich lasów w Polsce potrzebujemy by część jeszcze ważne wiele polskich lasów stara się łączyć różne różne funkcje to jest tzw. gospodarka Leśna wielofunkcyjne, gdzie mamy funkcję produkcyjną przyrodniczą czy ochronną jakąś społeczną no ale dochodzimy do coraz większego przekonania, że tych funkcji nie da się po prostu połączyć, bo jeśli mamy funkcje produkt produkcyjną gospodarujemy w tym lesie wycinamy go no to z natury rzeczy przekształcamy go uważamy no jest okres, kiedy wycinamy drzewa wywozimy jest z lasu z nimi również całą całą bioróżnorodność, a więc robi istnieje konieczność rozdzielenia tych różnych funkcji lasu, żeby te masy, które są typowo przyrodniczych ochronne były rzeczywiście takimi lasami chronionymi, ale też zgadzamy się na to, żeby część tych lasów była typowo produkcyjnymi plantacjami drewna bo, bo wszyscy potrzebujemy potrzebujemy drewno i w tej chwili mówimy nawet, że 20 nawet 20% polskich lasów mogłoby być wyłączona z gospodarki leśnej nie podlegać ochronie no ze względu na te wyzwania klimatyczne na oczekiwania społeczne i inne rzeczy, o których mówiłem również rozwój turystyki, która jest bardzo bardzo ważna i rzeczywiście dynamicznie postępuje i mamy tutaj w kąt w kontraście do tego co wiesz bardzo niepokojące statystyki jeśli chodzi o wyrąb lasów w Polsce, ponieważ on jest powyżej średniej europejskiej grubo powyżej, a Polska jest również liderem jeśli chodzi o wycinkę lasów liściastych mieszanych i to są bardzo złe wiadomości, dlaczego no oczywiście wycinamy coraz więcej drewna w tej w tej chwili w Polsce już być nasze ponad 40 000 000m³ to z roku na rok wzrasta też zręby są coraz większej rzeczywiście być nam te lasy mieszane często stare, czego przykładem jest właśnie Puszcza Karpacka czy 5 lat temu były fragmenty Puszczy Białowieskiej, które były eksploatowane znaczy dla, dlaczego to jest złe no oczywiście, dlatego że uwalniamy dużo węgla, który w tym drewnie jest zgromadzony, bo tylko niewielka część jest jakby ciągle związana np. w produktach, które z tego drewna powstaną, ale niestety wiele drewna, gdy wiele drewna się np. spala i niestety przepisy które były pojawiły się w ostatnich latach nią umożliwiają spalanie tego drewna jeszcze większej ilości w elektrociepłowniach i itd. no to to jest to jest bardzo złe no dużo zręby powodują, że zmieniamy zupełnie mikroklimat tego lasu na nie łagodzi już tych upałów np. które które mamy zmieniamy totalnie warunki życia życia zwierząt, ale również ochrona część lasów nie oznacza wcale, że będziemy mniej tego drewna pozyskiwać powinniśmy bardziej umiejętnie planować to pozyskanie czy wykorzystanie tego tego drewna być może nie eksportować drewna za granicę coś co się dzieje nawet do Chin i w ogóle polskie leśnictwo wymaga no gruntownej reformy już abstrahuję od tego, że często się państwo w państwie, które zarządza 13 powierzchni im kraju, ale rzeczywiście w niskim stopniu to ta gospodarka Leśna obecnie odpowiada na te wyzwania klimatyczne cywilizacyjne oczekiwania społeczne jeszcze ostatnie pytanie czy nie uważam, że być może dla samorządów w ogóle dla ludzi, które w, jakim stopniu, którym którzy, w których jakie stopniu te samorządy mają reprezentować łatwiejsze byłoby przełknie cięcie takich zmian jak wprowadzanie właśnie czy więcej rezerwatów parków narodowych, gdyby przepisy w tych parkach rezerwatach były bardziej przyjazne ludziom, bo ludziom się kojarzy głównie z tym, że będzie więcej ograniczeń tak, że tu no od najróżniejszych nie można wprowadzać psów nie można zbierać nie wiem czy grzybów czy tam grono leśnego innych rzeczy absolutnie tak po pierwsze, powinniśmy stworzyć mechanizmy również finansowe, które będą zachęcać samorządy do tego, żeby tworzone były parki narodowe czy obszary chronione są są proponowane różne rozwiązania w czasie renta ekologiczna czy wyższe dopłaty od terenów chronionych chronionych, ale oczywiście też ułatwienie czy zwiększenie dostępu do tych lasów mamy niestety w ustawie o ochronie przyrody sztywne przepisy one są kopiowane w przypadku tworzenia parku Narodowego, ale myśmy np. przy końce opracowanie koncepcji Białowieskiego parku Narodowego na całej polskiej części Puszczy no zaproponowali, żeby 80% obszaru była dostępna dla ludzi również dla zbioru jagód i grzybów, żeby ludzie mogli swobodnie się poruszać nie tylko po szlakach, bo no takie udostępnienie nie będzie też specjalnym uszczerbkiem dla dla przyrody to myślę, że też by zachęciło samorządy do tego, żeby te parki ta parki tworzyć w tej chwili te skostniałe przepisy no powodują, że no ochrona kojarzy nam się głównie z zakazami, a nie rzeczywiście, jakimi możliwościami, które nam stwarza właśnie ochrona terenów leśnych bardzo dziękujemy naszym gościem był dzisiaj prof. Rafał Kowalczyk Leśnik ekolog zwierząt Instytutu biologii ssaków Polskiej Akademii Nauk w Białowieży dziękujemy dziękuję dziękuję bardzo, zapraszamy państwa na naszą audycję co tydzień od 1340 zapraszamy na naszą stronę Crazy nauka PL teraz czas na informacje Radia TOK FM Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: HOMO SCIENCE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA