REKLAMA

Nadejdzie czas, kiedy wyborcy z przedmieść uznają że system nie działa...

Sprawy Różne
Data emisji:
2022-09-04 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
51:43 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka zapraszam państwa na audycję sprawy różne moim państwa dzisiejszym gościem jest dr Tomasz Sawczuk prawnik filozof członek redakcji kultury liberalnej dobry wieczór dobry wieczór autor książki, której dziś będziemy rozmawiać pt. pragmatyczny liberalizm Ryciak z Rosji i filozofia demokracji zaczyna pan tę książkę od przypomnienia takiego wydarzenia w 2016 roku Donald Trump wygrywa wybory i dyni York Times pisze, że jest Rozwiń » książka z dziewięćdziesiątego ósmego roku, która przewidziała wybory 2016 roku i dziennikarze New York Times cytują fragment właśnie książki tegoż filozofa i ten fragment brzmi tak wyborcy pochodzący spoza bogatych przedmieść uznają, że system zawiódł i zaczną rozglądać się za silnym człowiekiem, aby na niego zagłosować za kimś gotowym zapewnić ich, że po jego wygranej wymuskany biurokraci sprytni prawnicy przy płaceniu bezczelni sprzedawcy i postmodernistyczne profesorowie nie będą się już Szaruga Sicz i tak by pomyślałem skoro biurokraci są wywózka ani prawnicy sprytni sprzedawcy bezczelni przepłacenia, a profesorowie postmodernistyczny skoro te 3 grupy PEM mają gaz określenia, które uznajemy za pejoratywne to zapewne pejoratywnym określeniem są także postmodernistyczne ni profesorowie, dlaczego postmodernizm źle się kojarzy art odnosił się w tym fragmencie do amerykańskiej debaty publicznej i też sytuacji na tamtejszych uniwersytetach on myślał także, dlaczego te grupy wymienia to są wszystko przedstawiciele jakiegoś rodzaju elit jak sobie myślał także jeśli, a elity również humanistyczne będą za bardzo zajmować się kulturą w tym krytykom kultury i to jest właśnie ten element postmodernizmu, jakby takiego odrywania się od tradycji krytykowania wszelkich potem potencjalnie krytykowania wszelkich obszarów życia społecznego takie krytyczne przyglądanie się też po prostu zapomną o gospodarce i nierównościach to wtedy lud obrócił się mówiąc w skrócie przeciwko tym elitom i będzie postrzegał w sposób negatywny, więc od rejonu tak tak Charlie jako takie właśnie, które zajmują się jakimiś abstrakcyjnymi np. pojęciami zajmują się jakimś dziwnymi teoriami, ale nie widzą, że taki przeciętny człowiek traci na tym jak rządzi władza tegoż właśnie robię biurokraci prawnicy powinni po prostu trzymać się ziemi trochę tak trochę tak ją właśnie mówił że, żeby wyraża partia demokratyczna, po której stronie się opowiadał powinna zająć się większej mierze gospodarką tym, że było, żeby tam przeciętnemu Johnsonowi Jacksonowi żyło się lepiej w sensie materialnym, bo jeśli to nie nastąpi to przez jakiś silny człowiek taki właśnie jak Donald Trump później, który powie, że to on tak naprawdę stoi po stronie ludu, ale będzie ukrywał po tym, liberalny i autorytarny program polityczny, ale czy to jest dla nas ta konstatacja odkrywcza, bo przecież zawsze było tak Witkacy mówił rewolucja jest potrzebą brzucha, że jeżeli rządzący zapominają, że także garnek, a może przede wszystkim nasz garnek, do którego sobie coś wsadzamy jest najistotniejszy to potem dochodzi do wybuchu w Polsce może mnie, chociaż myślę, że też, ale w stanach Zjednoczonych jednak idea była taka, że to już jest kraj na tak wysokim poziomie rozwoju, że takie rzeczy jak autorytaryzm czy faszyzm już mu nie zagrają no taka była przez wiele lat może dekad taki był popularny pogląd również naukach politycznych, że kraj, który przekracza pewien poziom rozwoju gospodarczego jest już skonsolidowaną demokracją to znaczy, że odbywają się tam kolejno wiele razy pod rząd wybory demokratyczne, że władza zostaje przekazana za każdym razem w sposób pokojowy i można zmienić władze Night to jest stabilny stan teraz okazuje się ten drugi komponent jest interesującym nierówności wzrost gospodarczy wcale nie oznacza, że ten przypływ podnosi wszystkie nowe właśnie, ale jeżeli wierzymy w to, że ten wzrost sam siebie zapewnia stabilność demokracji to wtedy rzeczywiście to co mówi żarty wcale nie jest oczywiste to się okazało nieoczywiste właśnie dla wielu jednak również wykształconych osób analityków i przedstawicieli tych elit, które tam role, w których artyści tak delikatnie wyśmiewa, chociaż sam się do nich zalicza, bo tam pisze też dalej o profesorach brzuszkiem podróżujących na zagraniczne konferencje na temat myśli siebie oczywiście, jeżeli chodzi o faszyzm to on mówił też tak, gdyby miał się zakładać o to, który kraj będzie następne jeśli chodzi o nadejście faszyzmu to postawiłbym na stany zjednoczona no bardzo ciekawe prawda nie w pełni może przekonujące oddające taką też pewna pewna przesada pisze oczywiście to był taki cykl wykładów przeznaczonych dla szerszej publiczności właśnie dla takiej ściśle profesjonalnej pewnie chciał trochę też wstrząsnąć tymi swoimi słuchaczami, żeby sobie wyobrazili, że jest taka możliwość, że stany Zjednoczone osunął się system bardziej autorytarny jak spojrzymy na globalną perspektywę na to oczywiście stany Zjednoczone nie są na pierwszym miejscu w tym wyścigu powiedzmy w stronę państw autorytarnych, ale jednak okazało się to już po 2016 roku, że kiedy dwudziestym roku Trump przegrał wybory nie chciał oddać władzę w sposób pokojowy, czyli jednak coś w tej przestrodze było prawdziwe da no to teraz porozmawiajmy po kilku minutach o bohaterze naszego wieczoru naszego spotkania z kim był Ryszard rolki rocznik 1931 już nie żyje nieżyjący zmarł w 2007 roku sporo tekstów w polskich gazetach tygodnikach okazało się po jego śmierci Magdalena środa prof. Magdalena środa pisała o nim tak był człowiek refleksyjny ironiczny i roztropny zapalony zwolennik liberalizmu jak wyglądała jego droga akademicka jak wygląda jego biografia on wywodził się z takiej mocno lewicowej rodzinę lewicowe, chociaż antykomunistycznej ani można powiedzieć jakoś tam wiązali się Trocki Tammy przed wojną, ale potem zerwali z ruchami komunistycznymi, gdy okazało się że, gdybyśmy szerzej na jaw, gdy wyszła szerzej na wiedzę o tym co się dzieje w związku Radzieckim tak realnie właśnie w latach trzydziestych i ani wtedy Stali się częścią takich antykomunistycznej lewicy amerykańskiej, do której należeli też ludzie tacy jak rząd byłej te twój jeden z twórców szkoły amerykańskiego pragmatyzmu filozoficznej szkoły, którą potem kontynuował żarty jak główny można powiedzieć przedstawiciel amerykańskiego pragmatyzm w drugiej połowie dwudziestego wieku no i żarty pochodzą właśnie z tej świadome politycznie rodzinę od dzieciństwa mierzył się z takim oto dramatem, że jako człowiek bowiem wielce oddany książkom i sprawiedliwości i polityce z drugiej strony miał takie obniża lubił zbierać dzikie storczyki ma taki piękny esej biograficzny zatem i nie wiedzą jak uzgodnić te 2 potrzeby z 1 strony miał takie poczucie, że powinien każdą swoją chwilę poświęcać na to, żeby sprawiać, że świat staje się bardziej sprawiedliwe działać politycznie, ale z drugiej strony to upodobanie do przyrody w jego przypadku właśnie kwiatów ptaków zajmowanie się zajmowanie się pięknem jest takie trochę bezproduktywna, ale jednak to było coś co było dla niego osobiście ważne no i można właściwie powiedzieć, że 50 lat jego kariery filozoficznej to jest taka filozoficzna próba uzgodnienia tych impulsów one w końcu opisał w taki można powiedzieć dość klasyczny sposób sensie historii filozofii polityki, bo podzieliłem rzecz, że rzeczywistość można mieć na sferę prywatną sferę publiczną i powiedział, że w sferze prywatnej rzeczywiście jest także dążymy do różnych takich ideałów, które nam podpowiada nasza osobowość, które też wiążą się jakaś dążeniem do perfekcji do właśnie ideału no i jest sfera publiczna nie dążymy do ideału tylko jest ona właśnie sferą bycia takim dobrym demokratą, który próbuje ustalić w rozmowie z innymi ludźmi to na jakich normach powinniśmy oprzeć porządek społeczny i tam nie ma miejsca na takie dążenie do perfekcji tylko właśnie jest miejsce na uzgadnianie z racji na budowanie koalicji politycznych i na zapewnienie, żeby każdy miał równe wolne miejsce w społeczeństwie, że te 2, że to była to moja odpowiedź na to jak 2 impulsy po wiązać połączyć jakoś, jeżeli zerkniemy do encyklopedii, chociaż dzisiaj pewnie raczej do Wikipedii chcielibyśmy się czegoś o nim dowiedzieć to pierwsze co przeczytamy, że to amerykański filozof i że przedstawiciel no pragmatyzmu czy był czym jest no pragmatyzm Neo pragmatyzm to mamy ten przedrostek Neo to jest kontynuacja filozofii amerykańskiego pragmatyzmu niektórzy mówią, że pragmatyzm to amerykańska filozofia narodowa to jest taka filozofia związana z postaciami takimi jak William James żądała, które już wcześniej wspomniałem założona gdzieś tam na przełomie dziewiętnastego dwudziestego wieku, która w szczególności zajmowała się z początku można powiedzieć teorią prawdy to była taka teoria prawdy, która mówiła, że prawda jest związana z jakąś użytecznością, że mu, że testem prawdy jest to co się sprawdza w praktyce mówiąc w skrócie żarliwe jest to co użyteczna to by było zbyt proste, chociaż właśnie krytycy tej szkoły zwykle w ten sposób upraszcza-li teorie, próbując zarzucać pragmatyzm tak, że są niemoralnie właśnie zauważają, że prawdziwa jest wszystko co się może przydać tam chodziło raczej od bardziej taką złożoną kwestię no tradycyjnie jeszcze od Platona można powiedzieć, że prawdę rozumie jako pewną odpowiedniość między słowami rzeczywistością, czyli jeśli słowa nazywają to co rzeczywiście istnieje ist to wtedy można powiedzieć, że odzwierciedlają reprezentują rzeczywistość w sposób prawidłowy no i wtedy ta i wtedy to jest prawda to się nazywa korespondencyjną teorią prawdy i pragmatyczna teoria prawdy mówi, że ta, że to jest trochę bardziej złożone, bo cała ta relacja reprezentacji jest bardzo problematyczna z różnych powodów, których teraz nie będziemy wymieniać, bo są takie czysto techniczne można powiedzieć filozoficzne, ale dużo lepszym kryterium prawdy jest patrzeć na to co działa w praktyce czyli jakby jak to nazywał William James, jaka jest cash Value, czyli wartość taka pieniężna można powiedzieć rzeczy to zresztą w języku mówi, że można włożyć pieniądze tam, gdzie są słowa prawda to znaczy jeśli rzeczywiście jesteśmy w stanie poddać pewnym pewien sposób mówienia rozmaitym sprawdzianom w rzeczywistości np. jak mówię, że potrafię latać nad sprawdzianem byłoby skoczek klifu i Polacy prawda, a i teraz ten praktyczny sprawdzian to jest właśnie to, o czym mówią pragmatycznie jeśli to wyrażanie, że potrafi latać prawdziwe to konsekwencją tego powinno być, że np. mogę skoczyć z klifu i polecieć do góry, ale jeśli skoczek klifu spadnę w dół no to znaczy, że to było twierdzenia fałszywa to jest ten praktyczny sprawdzian, czyli to jest użyteczność, ale taka tylko rozrasta można poddać takiemu praktycznemu sprawdzianowi no to jest pytanie jak 3 czytania czy ta koncepcja jest przekonująca moim zdaniem jest bardzo pomocna w takim codziennym myśleniu, bo ona nam pozwala zdać sobie trochę sprawę z tego, jakie jest rzeczywiste znaczenie słów, które wypowiadamy jeśli jeśli mamy jak wyrażanie teraz zastanowimy się, jakie są jego konsekwencje tak na jakie konsekwencje tego wyrażania się godzimy no to teoria pragmatyczna by nam powiedziała, że znaczenie właśnie naszego wyrażania to jest to, jakie konsekwencje godzimy przykład ten sektor ten przykład na to właśnie podałem z tym skakaniem klifu tak to znaczy jeśli mówię, że potrafi latać to sprawdzone, ale jakiś mniej oczywisty oczywisty przykład możemy właściwie każde zdanie tutaj zboża mogę powiedzieć, że jestem w stanie to odnieść lokomotywa tak i konsekwencją powinno być to, że ja, że poda wybiorę 1 ręką lokomotywa, bo albo 2 porusza tak no właśnie inną konsekwencją np. tutaj mam kubek z kawą przy sobie jeśli powiem, że lubię kawę i ktoś poprosi dobrze to napisze kawy w takim razie ja się napije to jest jakiś tam sygnał świadczący o tym, że lubię kawę można oczywiście potem podważać można powiedzieć, że daje coś, czego pan nie lubi tak, chociaż lekarstwo, więc właśnie wtedy możemy wymyślać kolejne sprawdziany testy i w ten sposób będziemy całą przestrzeń wiedzy całą przestrzeń tego dyskursu można powiedzieć rzeczy, które mówimy o powstanie tego pewien całościowy system, ale jak mieć pewność, że pan faktycznie Nowikowa będą kolejne testy np. okaże się, że pan pije kawę codziennie albo nawet kilka razy dziennie pytanie czy, dlatego że pani lubi jako napój, dlatego że taka np. dobrze na pana działa oczywiście no, więc to te to jak rozwiniemy ten system będzie poszerzał przestrzeń naszej wiedzy to znaczy możemy np. podłączyć do aparatury, która stwierdzi, że wydzielają się we mnie takie takie substancje, kiedy pije kawę, a nasze rozumienie ludzkiej cielesności świadczy o tym, że już, że jeśli coś lubimy to wydzielają się właśnie te substancje w naszym organizmie i to wtedy i od razu łączy nas całym takim systemem nauki prawda to jest właśnie to jest tak głęboko empiryczny sposób myślenia dużo doświadczeń eksperymentowania testowania po to, żeby poszerzać nasze rozumienie świata tak bardzo jak to możliwe, iż w tym świecie odnajdować pragmatyzm oznacza też właśnie tyle, że to znajdowanie się świecie jest takim ważnym elementem że, że myślenie o, że właśnie trochę odrzucamy czasem teoria i tak farmacji powiedzieli szukamy praktycznych sprawdzianów tego co mówimy można jakoś potwierdzić czy jest jakiś eksperyment, który tego dowodzi to powoduje, że taka tradycyjna metafizyka jest też często atakowana przez pragmatyków jako właśnie coś, czego nie da się w żaden sposób dowieść to są takie twierdzenia np. dotyczące tego co naprawdę istnieje tak albo czy istnieje Bóg to są takie stwierdzenia, na które nie ma praktycznych sprawdzianów, więc one się wymykają jakoś poza ten obszar tego, czego możemy dowieźć też pewnej mierze można powiedzieć poza obszar zainteresowania pragmatyzmu bo, bo to są takie jest niesprawdzalne takie pragmatyczne empiryczne podejście daje życiu społecznemu politycznemu tutaj rządziła, który jest jednym z tych kilku takich najważniejszych klasyków można powiedzieć pragmatyzmu no był przedstawicielem całego takiego projektu cywilizacyjnego i twierdził, że bardzo wiele daje to znaczy, że można przełożyć na bardzo wiele sfer życia to myślenie pragmatyczne począwszy od np. szkolnictwa dużo pisało temat, jakby cała szkoła była Lwowska w pedagogice, która mówi o tym, że szkoła powinna być zorganizowana w taki sposób, że uczymy w tej szkole umiejętności jak dzisiaj o tym mówi tak potocznie także szkoła powinna nie uczyć wiedzy książkowej tylko namiętności to właśnie wymyślił rząd, choć można powiedzieć od strony historii pedagogiki Jan właśnie mówił, tyle że trzeba umieścić tych uczniów w klasie nie kazać siedzieć przy ławkach czytać książki tylko uczyć rozwiązywać praktyczne problemy także sobie radzili różnych takich sytuacjach potrafili też właśnie rozumieć jak działają w świecie różne mechanizmy to samo dotyczy demokracji na jeśli przyjmiemy taki sposób myślenia, że życie społeczne polega na rozwiązywaniu problemów, które stają przed nami, gdy chcemy coś zrobić nie wiemy nie wiemy jak no to od razu skłania do współpracy społecznej to skłania do tego, żeby się organizować instytucje, które potem mogą systematycznie rozwiązywać tego rodzaju problemy i to nas od razu też kieruje w stronę myślenia demokratycznego to znaczy takie, że to jest jakaś działalność wspólnotowa właśnie, w której całe społeczeństwo bierze udział każdy coś potrafi, bo 1 piecze chleb, a inne naprawia samochody albo buduje coś i ten podział pracy, kiedy wszyscy pracujemy wspólnie próbują ulepszyć życie społeczne pozwala nam coraz więcej tych problemów, które mamy takich codziennych rozwiązywać związanych właśnie z tym, że nam chęć brakuje czystej wody albo czystego powietrza albo żywności i wraz z rozwojem cywilizacji technologii możemy te problemy coraz lepiej rozwiązywać, więc to jest taki praktyczny wymiar można powiedzieć, że to zawsze działalność społeczna w tytule Pańskiej książki pojawia się oczywiście słowo liberalizm, więc rozmawiajmy przez chwilę o liberalizmie, gdybyśmy zaczęli się zastanawiać, dlaczego lord ceni liberalizm no pewnie, dlatego że lepiej żyć w demokracji czy w liberalizmie niż np. w krajach fundamentalizmu religijnego czy politycznego, gdzie władza rości sobie pretensje do posiadania monopolu na prawdę liberalizm wg Rosatiego ma tę przewagę nad innymi Austria ami, że pozwala na wspólne opracowanie w 1 domu, czyli w 1 państwie Demokratów fanatyków oraz ironicznych feministek jak to ujmuje natomiast w ustrojach innych niż demokratyczne liberalne no to oczywiście w 1 państwie te wszystkie grupy pomieścić się nie mogą tak to jest chodzi właśnie panie doktorze te pojemność i liberalnej demokracji jako dom dla wszystkich myślę, że chodzi o 2 rzeczy 1 rzecz jest historyczna jest także gdzieś tam w kilkaset lat temu w Europie myśliciele dostrzegają, że się wykształca to co dzisiaj nazywane pluralizmem społecznym, czyli że nie jest także wszyscy wyznają 1 religię i ta religia może określić zasady życia społecznego tylko mamy katolików protestantów ateistów współcześnie również muzułmanów itd. to są różne sposoby rozumienia świata też związane z różnymi teoriami etycznymi naj poszukuje się politycznego sposobu na to jak tych wszystkich ludzi na 1 terytorium pogodzić także oni mogli żyć obok siebie no i liberalizm to jest po prostu taką naj prostszym sensie praktyczną odpowiedzią na to pytanie jest powiedzeniem tego, że możemy tolerować się nawzajem żyć w 1 państwie taki sposób mamy wspólne instytucje, a potem mamy też obszar tego przestrzeni dla życia społecznego, które możemy się różnić każdy może kultywować swoje tradycje nie, niszcząc jednocześnie tych tradycji zwyczajów które, które mają inni, więc to jest taka najprostsza odpowiedź druga odpowiedź jest taka, że dla tego to jest taki sposób życia to trochę wspomniałem o tym mówiąc o tych storczyka ach, i sprawiedliwości, który pozwala pogodzić te sprzeczne dążenia w życiu również jednostkowym to znaczy, że to jest taki system, który mówi, że okej nie jest także każda część mojego życia musi być podporządkowana temu, czego chce władza, czyli że mam przestrzeń dla autonomii osobistej autonomii, czyli decydowania o sobie, czyli mogę szukać najlepszej dla siebie drogi życiowej mogę realizować jakieś swoje pasje np. albo po prostu inżynierem odpoczywać mieć czas na jakiś czas dla siebie z drugiej strony, że jest przestrzeń autonomię polityczną obok autonomii osobistej, czyli zbiorowego decydowania o własnym losie i to w demokracji istnieje w instytucjach demokratycznych takich jak właśnie parlament czy też wybierany rząd demokratyczny, który można zmienić odwołać w wyborach jeśli jeśli źle rządzi, więc Ts to są to jest taki szczególny ustrój, w którym możemy być jedno drugie myślę, że to jest coś wartościowego to jest coś co prawdopodobnie prawie wszyscy lub prawie wszyscy w naszym kraju cenimy, chociaż nie zawsze nazywamy to po prostu liberalizmem, ale tak naprawdę to właśnie liberalizm to najprostszym sensie jest to, że możemy decydować o sobie, że mamy pewne prawa wolności pan pisze w tej książce, o którym rozmawiamy, że Roth i reprezentuje liberalizm społeczny, więc chciałabym o nim porozmawiać także, dlatego że uważa pan panie doktorze, że ta wersja liberalizmu i może być taką odpowiedzią na krytykę liberalizmu, jaką mamy w Polsce czy wręcz może uratować reputację liberalizmu w Polsce my wiemy jak to wyglądało lata dziewięćdziesiąte ta etykieta liberałowie aferą afera łowie, która została przyklejona przez rząd Jana Olszewskiego politykom z KLD Kongresu liberalno-demokratycznego pierwsza partia Donalda Tuska wywodząca się ze środowiska trójmiejskich liberałów jeszcze z końcówki lat osiemdziesiątych i wiemy, że także dziś, kiedy słuchamy polityków Prawa i Sprawiedliwości zjednoczonej prawicy to liberalizm i liberał brzmi ich ustawach ustaw jak Belka tak z tym ratowaniem to jest złożona sprawa jak powiedział chyba w 2 kontekstach 1 to jest taki ogólniejszy powiedzmy jest także, kiedy zaczęto, kiedy zaczynała się ta popularność partii nazywanych teraz populistycznymi nie tylko w Polsce, ale właśnie też w innych krajach europejskich i zachodnich, ale też nie zachodnich na automatyczną taką odpowiedzią ze strony liberałów było to, że to są przedstawiciele jakiegoś racjonalizmu, że to jest nieracjonalne, czego nie chcą, że to jest cofanie nas i wydaje się, że to taki sposób mówienia był możliwy tylko dzięki temu, że oni zakładali, że istnieje jakiś kierunek postępu społecznego, który jest właściwie niezaprzeczalne nie negocjowane i że ten postęp dokonuje na przestrzeni ostatnich stuleci mieli monopol na pewno mieli taką ideę racjonalności, że zmierzamy do coraz bardziej racjonalnego społeczeństwa to jest taka oświeceniowe idee właśnie, że człowiek, który odrzucił ten tradycyjny obraz świata z i stworzył nowoczesną naukę jeśli będzie kierował się zasadami tej nauki to będzie odkrywać coraz więcej prawdy coraz lepsze zasady życia społecznego i wystarczy działać zgodnie z rozumem, żeby ten proces trwał jedno ja, więc oczywiście jest także jeśli pojawia się ktoś, kto kwestionuje ten kierunek na to się go nazywanie racjonalnym teraz żarty mówi, że to nie jest takie proste, dlatego że również ten oświeceniowy racjonalizm jest pewnym projektem cywilizacyjnym, a nie takim po prostu nazwaniem rzeczywistości i że mogą istnieć równolegle konkurencyjne projekty cywilizacyjne, a spór między nimi też spór polityczne, a nie tylko wyłącznie spór o prawdę fałsz, ponieważ możemy przyjmować wżyciu społecznym różne wartości i niektórzy np. mogą nieco niepokoju społecznego albo mogą uważać, że nie wszyscy powinni żyć zgodnie społeczeństwo niektórych trzeba wykluczyć i ja jako osoba o poglądach demokratyczna liberalnych z tym nie zgadzam, ale nie mogę udawać, że tego rodzaju poglądy nie istnieją albo nie występują w życiu społecznym i ona również wylądowały na śmietnik dokładnie arii jesteśmy kasy progresywnie one również reprezentują pewną pewien segment społeczeństwa pewne wartości, które są odmienne od moich wartości teraz często z tym zrobić to jest konflikt polityczny, który trzeba wygrać w sensie politycznym teraz NOK taka Rosja niska powiedzmy krytyka właśnie tych pierwszej reakcji liberałów na populizm byłaby taka, że jeżeli brało niesłusznie zakładają, że to czym się mierzące jest ich racjonalizm, a powinni rozumieć, że nie wystarczy nazwać kogoś to jest właśnie liberałem albo nieracjonalny, żeby z nim wygrać politycznie tylko, że ta działalność polityczna to jest właśnie organizowanie się i szukanie większości i nie odbywa się tylko wyłącznie w sferze argumentów, ale też właśnie w sferze emocji zmienia to, żeby muszę dopytać się, że jeżeli liberałowie nazywają kogoś człowiekiem racjonalnym, który nie rozumie tego, że postęp dokonuje, że trzeba doszlifować do jakiejś postawy to obywatelski to politycznej społecznej ne no to oczywiście takie czują taką osobą, bo taką grupę społeczną, która nie doszlusować do tej postawy politycznej Obywatelskiej czy społeczne i właściwie tam zamykają o możliwość dialogu owa Ania czy przekonywania mówią, że właściwie w ogóle nie trzeba uprawiać polityki, bo skoro już wszystko zostało zdecydowane polityka już niema nic do zrobienia trzeba tylko zgodnie z prawami rozumu i rozwijać społeczeństwo i wtedy przegrywają, bo to jest polityka nawet te tak, ale po prostu też, dlatego że wydaje im się, że już wygrali, ale przecież, że to, że samo bycie po tej stronie prawdy daje im zwycięstwo teraz okazuje, że polityka tak nie działa, że polityka to jest jednak właśnie konflikt pomiędzy przeciwstawnymi wizjami wspólnoty politycznej i trzeba mieć większość w tym konflikcie, więc trzeba wykorzystywać w demokracji takie metody, które pozwalają większość budować to przeszedłbym do drugiego drugiej lekcji czy drugiego znaczenia tego w jaki sposób partii może pomóc tym tym naszym liberałom no, więc np. trzeba jak wspomnieliśmy na tych nierównościach szukać takich dróg politycznych, żeby przekonać ludzi, że również i jakość materialna i życia może się poprawić dzięki temu, jaką politykę będziemy prowadzić, czyli mówiąc w skrócie nie wystarczy być po stronie Trybunału Konstytucyjnego Sądu Najwyższego i trójpodziału władzy tylko trzeba też trochę po stronie tego chleba być i i tego, żeby każdy miał poczucie, że możemy, że ma godne miejsce w społeczeństwie jest traktowany w sposób równy i sprawiedliwe i w tym sensie jeśli proponuje takie postulaty właśnie jak 500 plus to nie jest przejaw populizmu roszczenia gości tylko to jest normalna demokratyczna praktyka przekonywania ludzi do tego, że im oferuje lepszą wizję wspólnoty politycznej, kiedy tak pana słucham to myślę sobie, że ów liberalizm społecznym to jest odpowiedź na taką i innym można byłoby to tak ująć z wulgaryzmów one w wersji liberalizmu tego liberalizmu, który czasem jest kojarzony z krwiożerczym kapitalizmem, a z tym, że albo sobie poradzisz albo pewnie nie jest też wiele wart skoro sobie nie poradził też tak myślę, że jest bardzo bardzo ważne, żeby oddzielić od siebie 2 rzeczy, że tradycja liberalna polityczna to jest bardzo bardzo cennego wartościowego to jest powiedzenie, że każdemu należą się prawa wolności, że nie wolno tego odbierać i to jest coś co cywilizacja europejska zachodnia wypracowała przez ostatnich kilkaset lat i myślę, że nikt z nas nie chciałby tego odrzucić, bo każdy koniec końców to oceni nawet jeśli nazywa to na różne sposoby i teraz to co się nazywa właśnie czasem jakimś krwiożerczym kapitalizmem czy ekstremizm rynkowym czy coś takiego to jest zupełnie odrębny nie jest zupełnie odrębny nurt, bo może wchodzić w związki jedno z gospodarczą mając liberalizm natomiast nie można tego utożsamiać, ponieważ można swobodnie krytykować rozmaite nadużycia, które dzieją w sferze ekonomii, a jednocześnie obstawać cały czas przy tym, że prawa i wolności polityczne są bardzo ważne co więcej można wręcz z grup na gruncie tych praw wolności mówi, że jesteśmy traktowani w sposób niesprawiedliwy, jakiej sferze także jest niesprawiedliwa np. że młodzi mają zbyt trudny dostęp do mieszkań jest trudno założyć rodzinę jest normalne roszczenie polityczne, które możemy zgłosić jak wyjdziemy na demokratyczną Agora powiedzieć, że nam się to nie podoba i że to trzeba zmienić i to jest zdecydowanie działanie zgodne z ideałami demokracji liberalnej, bo po prostu chodzi w niej właśnie o to, żebyśmy się spotkali jak równi wolni obywatele i kształtowali nasz wspólny las to takie pytanie do pana panie doktorze, a właściwie do Roty jego jak on na nie odpowiada czy możliwa jest progresywna polityka przy utrzymaniu liberalnego minimum można dążyć do egalitaryzmu społeczeństwa, w którym każdy obywatel ma zapewnione podstawowe świadczenia ma dach nad głową, którym pan mówił opiekę zdrowotną żyje bezpiecznie, a jednocześnie nie zdławić tej wartości najdroższych liberałom, której też pan powiedział, czyli wolności wolność wyboru myślę, że zdecydowanie można to znaczy Polska jest obecnie wciąż jeszcze takim krajem, w którym godzimy te 2 wartości one są pod one są pod presją obecnie można powiedzieć też, że obecny rząd i obecna partia rządząca Prawo i Sprawiedliwość atakuje pewne przejawy wolności osobistych nie lubi jak się za dużo wolności słowa nie lubi słuchać krytyki władzy utożsamia partię, że z rządem, czego nie powinna robić, bo rząd się zmienia różne partie mogą być w rządzie, ale wciąż Polska należy do tych krajów na świecie nielicznych krajów na świecie jesteśmy szczęśliwi żyjemy w takim kraju, w którym mamy dość szeroko szeroki zakres wolności osobistej i również możliwości szeroki zakres możliwości rozwoju i całkiem niezłą sytuację materialną jesteśmy w w okolicach dwudziestego najbogatszego kraju na świecie, więc krajów jest 200, toteż łatwo o tym zapomnieć oczywiście nie trzeba tutaj na laurach spoczywać i wciąż jest pole do poprawy bardzo wielu sferach, ale koniec końców na punkt wyjścia jest taki, że jesteśmy miejscu, w którym mamy te prawa wolności teraz po pierwsze, ważne jest, żebyśmy egzekwowali, czyli jeśli coś nam przysługuje na gruncie konstytucji to możemy się tego domagać możemy budować koalicje polityczne, które nam pomagają cele osiągać jeszcze jest duże pole do ulepszenia, bo nie nie jesteśmy cały czas najlepszym krajem na świecie jak będziemy najlepszym krajem na świecie można będzie można na weekend odpocząć na razie to jeszcze możemy się starać, który kraj jest najlepszy nasz chata jest NATO zależy prawda, które wg jakich kryteriów na wykresie w tych różnych rankingach demokracji liberalnej czy praw społecznych jest tam zwykle Skandynawia króluje, ale myślę, że nigdy nas prawdopodobnie nie wybrałby w takim, gdyby miał się zdecydować, jakiego kraju pozaeuropejskiego myślę, że tutaj Europa jest kontynentem bezkonkurencyjne jeśli chodzi o ten miks taki właśnie dobrobytu z 1 strony z drugiej strony zakresu wolności, które nam przysługuje, a czym jest Solidarność czym jest Solidarność Solidarność powiedziałbym to jest taka wartość, która nam mówi, że kiedy działamy publicznie to powinniśmy uwzględniać w tym działaniu również interes innych ludzi nie tylko swój własny, czyli jak tworzymy instytucje tworzą jakieś przepisy to nie możemy myśleć tylko o tym co jest w naszym interesie, ale również musimy patrzeć na interes wszystkich innych i solidarne społeczeństwo to jest takie, które właśnie uwzględnia jak najszerszą grupę osób w tworzeniu tego porządku politycznego, w którym żyją, ale z drugiej strony rolki, który opowiadał się zabudową tzw. planetarnego społeczeństwa demokratycznego i wspierającego się na powszechnej Solidarności z tymi, którzy czerpią o ból, którzy generalnie cierpią tak to ujęła cierpienie w ogóle jest bardzo istotne dla Artego, więc też możemy o tym porozmawialiśmy no ale gdy był pytany o to czy istnieje coś takiego jak Solidarność narodowa, czyli Solidarność np. w ramach naszego państwa tak albo ponadnarodowa, czyli np. Solidarność prawa Unii Europejskiej to odpowiadał, że nie, że Solidarność zawsze dotyczy jak najmniejszych grup społecznych ludzi, którzy się znają, którzy ze sobą rozmawiają zastanowił się co mam daje właśnie taka perspektywa zwykle to chyba trochę realizmu prawda zwykle tak to działa, że mamy chęć no na kogo wpłacamy na zrzutki tak na kogoś, kto jest bliski czy kogoś, kto jest na odległe na kogoś, kto jest nam znane czy na kogoś kim nic nie wiemy zawsze szukamy jednak jakiegoś związku emocjonalnego obrazu przecież są rozmaite zrzutki np. chore dzieci, kiedy rodzice zbierają kilka milionów na jakiś elek i składają się, że tak, ale związek Rosji, ale jakiegoś powodu znają tej rodziła damy się właśnie z ludźmi z całej Polski nie z ludźmi np. całego Bangladeszu, a zbiórka na Irak tara dla Ukrainy dokładnie na to właśnie to są rzeczy cały czas bliskie prawdy mamy pewną wspólnotę historyczną z Ukraińcami, ale wyszliśmy już poza granice państw jest też wielu Ukraińców teraz w Polsce mamy sami takie poczucie, że Rosja zagraża nie tylko Ukrainie, ale też nam i chodzi o to, że łatwo znaleźć tutaj te związki emocjonalne prawda narty mówi, że im jest dalej w bardzo różnym sensie tym trudniej te związki tamta Solidarność słabszej to jest chyba coś w gruncie rzeczy kontrowersyjnego to jest powiedzieć to jest wielka odległość geograficzną jest no taką odległość emocjonalną powiedziałbym i oczywiście geografia ma tutaj znaczenia, bo to są jeśli gdzieś daleko trudno nam sobie wyobrazić ten sposób życia trudno jakoś powiązać go własną biografią, bo ludzie, którzy np. podróżują potem często no wykazują wielką Solidarnością wobec ludzi, których poznali na długim końcu świata, ale jestem wtedy element graficzny, który pozwala jakoś powiązać swoją historią historią innych ludzi i rady mówi nam, tyle że Solidarność jest coś się buduje to nie jest coś co możemy założyć, że to już istnieje i że np. ludzkość jako taka może wykazywać Solidarność tylko to jest zawsze coś co musimy zbudować formę właśnie instytucji politycznych formie tego emocjonalnego związku z innymi ludźmi i myślę, że to nas uczy właśnie, tyle że jeśli chcemy to pani wspomniała tej kwestii tego globalnego kosmopolitycznego społeczeństwa to jest taki ideał filozoficzny prawda, że jeśli byśmy się pali tylko na zasadach rozumu na to nie ma żadnego powodu, żebyśmy tworzyli globalnej demokracji, w której wszyscy żyjemy w pokoju na tylko ja właśnie, że w praktyce nie do końca tak to działa wyszło próbowano i jednym z powodu tego jest właśnie to, że jestem bardzo trudno wykazywać równą Solidarność wobec ludzi, którzy są bardzo inni żyją bardzo daleko jak wobec sąsiadów, którzy są blisko są podobni do nas i musimy szukać w związku z tym innych sposobów pośredniczenia takich jak instytucje międzynarodowe po to, żeby starać o pokój, ale samo to właśnie wspólne człowieczeństwo jak się czasem np. myśli katowski o tym o tym myśli to nie jest wystarczający do tego żeby, żeby taki projekt polityczny stworzyć, czyli ta Solidarność zawsze jednak praca trzeba pamiętać o tym tak pragmatyczny właśnie praktycznie także muszą istnieć te praktyki, w których się spotykamy, w których zawiązujemy jakieś więzi i to nam wtedy pomaga to nam wtedy pomaga budować no bardziej pokojowej przez społeczeństwo również w tym wymiarze światowym wrócę jeszcze do polityki mam przed sobą fragment wywiadu Jacek Żakowski rozmawiał z ROR Team i zapytał go tak co filozofia nosi dziś do polityki, a orki odpowiada drastycznie niewiele filozofowie mają swoje sympatie polityczne i czasem podobnie jak inni eksperci używają swojej filozoficznej wiedzy, żeby uzasadnić własne stanowisko nic więcej postawy polityczne nie mają wiele wspólnego z filozofią tak to kto jest to jest takie właśnie stanowisko, które możemy znaleźć współcześnie bo dlaczego warto w ogóle został zapytany o to dlaczego o tym mówi, bo historycznie jak spojrzymy na to co filozofowie Pisa myśleli o roli własnej społeczeństwie na to Platon ogólnie myślał, że filozofowie powinni tworzyć rząd właściwie, bo chyba to są ci, którzy są najbliżej prawdy dobra potem przejdziemy trochę dalej no to Immanuel kant myślał o filozofii jako takiej szczególnej dyscyplinie, która ma spojrzenie na wszystko naraz i po pomoc pomaga wręcz tak porządkować wiedzę to znaczy mówić czym się zajmuje inna inne nauki szczegółowe to jest właśnie taka nad nauka, która widzi widzi wszystko łącznie syn te złe i ma ten też możliwość właśnie ujęcia tej wiedzy całości na, a potem filozofia trochę bardziej jest zaczynająca się interesować socjologią psychologią antropologią i stając się trochę bardziej krytyczna wobec tych założeń Mono mówiła, tyle że filozof jednak nie ma jakiejś nadrzędnej perspektywy wobec innych ludzi najbardziej dochodzi do takiego momentu, kiedy mówi filozof po prostu jest kolejnym obywatelem demokracji liberalnej i to co charakteryzuje nie powinien sobie rościć żadnych nie może wygłaszać będą wszyscy demokracji jesteśmy równi i to co charakteryzuje to jest to, że po prostu zna się na pewnych książkach to znaczy, że ma na pewien kanon kulturowy tych książek, które się uznaje za najważniejsze książki historii filozofii i potrafi się do nich odnosić czasem wyprowadzić jakieś dodatkowe wnioski i czasem to może być pomocne w demokracji jednak wiemy przecież, że jeśli chodzi o współcześnie np. zagadnienia takie jak bioetyka albo sztuczna inteligencja to jednak etycy mają tam roboty do wykonania, bo musimy się zastanowić nad tym jak np. algorytmy napisać taki sposób, żeby one uwzględniały prawa i wolności obywatelskie i to nie jest zupełnie obojętne tym się mogą zajmować współcześnie filozofowie tak praktycznie, ale oczywiście jeśli zaś jest czasem takim ogólnym abstrakcyjnym zajęciem, które dotyczy tych pojęć ogólnych wtedy to co z tego wynika może być bardzo różne konsekwencje polityczne jak tata to taka idea, że ukraińska idea, że jeśli dojdziemy do praw do prawdy to również zapanuje dobro to jest idea, która w, które już dzisiaj nie wierzymy, bo wiemy, że filozofowie byli za i ludzie wykształceni byli zarówno po stronie reżimów totalitarnych, jaki po stronie państw liberalnych, więc sam fakt posiadania wiedzy jeszcze nie przesądza o tym czy ta wiedza zostanie wykorzystana w dobry sposób tak się zastanawiam, bo zastanawiał się też lord co łączy wszystkich ludzi tu wracamy do kwestii cierpienia, którym w, którym cierpieniu już na pomp na punkt na łam, bo zdaniem Kurskiego to co łączy wszystkich ludzi to jest niechęć wobec cierpienia i upokorzeń i to wydaje mi się bardzo głęboko słuszną myślą o faktycznie my wszyscy jako ludzie każdy z nas inny unikamy przede wszystkim właśnie bycia upokarzany, a przede wszystkim nie chcemy cierpieć tych połączy wszystkich pod każdą szerokością geograficzną bez względu na posiadaną wiedzę czerpią mają na cierpienie można powiedzieć, że jest jeszcze szerszą kategorią łączy właściwie wszystkie istoty czujące również zwierzęta cierpią i dlatego zresztą istnieje współcześnie ruch opowiadający się za poszerzeniem praw zwierząt właśnie dlatego, żeby ona nie musiały cierpieć np. w hodowli przemysłowej zwierząt natomiast tort mówi, że w przypadku ludzi oprócz tego cierpienia jest jeszcze dodatkowy element to znaczy, że ludzie mogą być okrutni wobec siebie i oprócz tego, że on tam podaję taki przykład wzięty z książki Orwella 1984 dam jest scena tortur, w której główny bohater jest torturowany przez agenta tego państwa totalitarnego no i ten agent nie tylko chcemy sprawić cierpienie i nie tylko chce, żeby instant mniej w ten bohater przyznał, że 2+2 to jest 5 tylko on chce czegoś więcej jeszcze, żeby to autentycznie uwierzył tak czy jest wobec niego okrutny chcę mu właśnie odebrać osobowość chcę, żeby stał się kimś innym niż był dotąd to jest coś więcej niż cierpienie prawda jest okrycie i okrucieństwa to jest dla dla Artego, a tam, bo tutaj pod posługuje się filozofią, czyli kar takiej innej amerykańskiej filozofki, która właśnie pisała o tych pojęciach i której pracą korzysta z okrucieństwa jest to coś najgorszego, czego się dopuszczamy to jest liberała również coś takiego najgorszego, bo to jest ten moment, w którym kompletnie zrywa się komunikacja między ludźmi, gdzie nie ma żadnej możliwości jesteśmy równi wolni tylko 1 strona uprzedmiotowienia drugą traktuje ją po prostu właśnie jak przedmiot jak tylko taki obiekt swoich manipulacji i wtedy nie może nie ma żadnej mowy o prawach czy demokracji tylko właśnie jest coś nawet więcej niż cierpienia, czyli to zupełnie od człowieczeństwa, chociaż z drugiej strony w tej scenie, którą pan przypomniał z roku osiemdziesiątego czwartego kluczowy jest ten moment, kiedy główny bohater najbardziej boi się szczurów i ten kluczowy moment jest wtedy, kiedy ów agent i wielkiego brata, a to szczury przeciwko niemu wypuszcza i główny bohater krzyczy nie róbcie tego zróbcie to jej i ma na myśli kobiety, którą kochał tak, tak więc no właśnie i ja sobie tak myślę chyba też no wydaje mi się dla Rockiego to było ważne, żeby pokazać, że to jest też coś więcej niż niż samo cierpienie prawda, bo otrzymać cios od kogoś albo być wymianie ciosów no to wtedy powiedzmy obie strony cierpiącą się tam boli ale kiedy ten potencjał, dokąd ten potencjał krzywdzenia rozchodzi się tak bardzo, że ta 1 strona ma takie władztwo nad tą drugą, że ta druga nie może się obronić no to jest taki moment właśnie można powiedzieć najgorsi, które tracimy swoje ta godność odebrana, bo cierpienie mogą sobie zadawać również strony posiadające godność sprawdzano walce bokserskiej powiedzmy obie strony cierpią, ale jest pewna umowa pomiędzy nimi do konwencji tego godzą się nad tak tak i tutaj cierpienie cierpienie występuje są też oczywiście sytuacje, w których cierpimy, na które się nie godzimy jest choroba np. prawda jeśli mamy ciężką chorobę no to cierpimy staramy się wtedy środkami medycznymi jakoś pomóc to znaczy, żeby osoba mniej cierpiała rzeczywiście też budujemy np. opiekę zdrowotną po to, żeby ludzie mniej cierpieli i cieszyli się lepszym zdrowiem to jest taki drugi poziom powiedzmy, ale jest jeszcze ten trzeci poziom i torty nazywa zinstytucjonalizowany okrucieństwem kiedyś ludziom odbiera godność to są takie instytucje, które np. naraz np. rasistowskie powiedzmy tak nie może wejść do tego autobusu ma czarny kolor skóry tak możesz usiąść tylko konkretnymi dokładnie i to jest wypowiedzenie komuś jest gorszy po prostu nie jest tak jak my to jest taki rodzaj właśnie jest instytucją nalot z instytucją Eliza Panek okrucieństwa, które uważa, że społeczeństwo liberalne powinny minimalizować to jest właśnie cel tych społecznej zdrowia nie było takich instytucji, żeby każdy koniec końców mógł się właśnie cieszyć tą dozą godności uznania i wtedy mamy do czynienia ze sprawiedliwą społeczeństwem, a jeżeli istnieją takie instytucje, których pan przed chwilą powiedział to czy my wówczas mamy do czynienia z państwem liberalnym demokratycznym czy nie czy możemy powiedzieć o Stanach Zjednoczonych lat sześćdziesiątych, że to była liberalna demokracja czy ze względu na rasistowskie prawa nie możemy tego powiedzieć to jest chyba zawsze tak sobie myślę kwestia stopnia, bo jest taka pokusa, żeby powiedzieć, że nikt nie jest wolny prawda jeśli jeśli istnieje jakaś niesprawiedliwość, która grupa nie jest wolna, ale wydaje się, że to było uproszczenie, które nie dostrzega tego że, że postęp społeczny dokonuje się nieraz przez dekady i że i, że nie jest tylko także albo mamy 0 albo mamy 1 tylko właśnie to jest jakaś droga i że również uznanie ludzi, którzy starają o to, żeby poprawić sytuację, że możemy uznać lepiej wtedy, kiedy dostrzegamy również postęp, który dokonał dzięki staraniom tak np. jeśli mamy ten ruch praw człowieka amerykański, który działał w latach sześćdziesiątych no to to, że jeszcze nie wszystkie instytucje w stanach Zjednoczonych są Sprawiedliwymi mojego działania to nie znaczy rząd czegoś nie działał i uznanie dla ich wysiłku myślę wymaga właśnie powiedzenia tego, że stany Zjednoczone po ich działalności są lepszym krajem niż były wcześniej te wybory w stanach to w ogóle jest ciekawy temat, bo pod tym względem można powiedzieć, że Polska jest bardziej demokratycznym kraju Stanów zjednoczonych, gdzie wolność głosowania jest ograniczona szokującym stopniu w niektórych Stanach i są setki tysięcy ludzi mają po prostu realne utrudnienia, żeby pójść do głosowania, czego to nie występuje w Polsce i pod tym względem Polska jest lepsza oczywiście demokracja Stanów zjednoczonych na winnych sferach stany Zjednoczone z kolei będą miały przewagę nad polską i zawsze jest tak, że zależy oczywiście jak blisko przy przełożonym ten mikroskop i jak będziemy punktować poszczególne sfery, ale każda z tych rzeczy oczywiście sama w sobie ważna to podsumowanie również jest ważne chodzi o to, żeby koniec końców jak największej liczbie ofert na nasze życie społeczne było zorganizowane Nalepy zapytam na koniec, dlaczego orki czerpana zachwycił, że poświęcił mu pan pracę naukową bardzo obszerną publikację tego co jest oczywiście takie pytanie, na które czasem autor sam nie wie, dlaczego tak się stało myślę, że w pewnym momencie pewnym etapie pan się jak rozumiem na niego natknął na jego myśl o pierwszych wyborach ktoś po raz pierwszy to chyba natknąłem się naród jego jeszcze byłem w liceum wychodził dodatek Europa do Dziennika taki intelektualny dodatek, który w soboty się ukazywał tam był jakiś jego artykuł wtedy natknąłem się na to nazwisko ten artykuł się spodobał, więc potem zacząłem trochę więcej o nim czytać to był taki 1 moment drugi moment, który pamiętam był już w trakcie studiów i szukałem takiego autora, który by, bo wtedy interesowała filozofia Ludwiga Wittgensteina, ale mnie interesowało, jakie są polityczne konsekwencje, bo sam Witkiem stajnie pisał o polityce na i wtedy okazało się znów, że ten żart wrócił jako jeden z tych filozofów, który właśnie rozwija można powiedzieć podobny rodzaj myślenia tylko tylko w sferze polityki i tam znów zainteresowało jakoś poszedłem tym śladem, a tak, ale najbardziej podstawowym poziomie, który pewnie najbardziej prawdziwe to chyba chodzi o to, że mam pewną podobną osobistą inklinacje, którą miał art, czyli taką z 1 strony potrzeba właśnie takiego prywatnego poszukiwania powiedzmy jakiegoś piękna dobra z drugiej strony taką też publiczną potrzeba czy poczucia obowiązku tego, żeby jakoś w włoży jakiś wartościowy wkład do wspólnoty politycznej to jest taki sposób myślenia, który pozwala zastanowić nad tym jak to jak to zrobić w praktyce i ten praktyczny element jak pewnie jesteś z nami po prostu ważna oczywiście mam dla pana taki cytat z rozbitego, kiedy filozofia szarej godzinie maluje swój Świt wtedy pewne ukształtowanie życia już się zestarzało, a szarością zmroku nie można niczego odmłodzić można tylko poznać Sowa Minerwy wylatuje dopiero w zapadającym zmierzchem UWI za helem tak i moje ostatnie pytanie do pana panie doktorze na ile uniwersalne ponadczasowe są przemyślenia Rosję na torty oczywiście powiedział, że żadne przemyślenia nie są uniwersalne ponadczasowe i sąd, a tyle użyteczną ile nam pomagają dzisiaj, ale oczywiście tematy różne i wartości, które możemy znaleźć w tych pismach są myślę minęło bardzo niewiele czasu od kiedy zostały napisane z punktu widzenia historii ludzkości i one są wciąż bardzo aktualne ważne to jest jeden z tych myślicieli, którzy mogą uczyć tego jak należy myśleć o demokracji, ale też zgodnie z tym co samoloty pisał to on pisał o tym, że nie należy się nie należy być orzeczony wyłącznie działam 1 poety i opisał w kontekście również średni religii, ale myślę, że to odnosi tak samo filozofii i bardzo ważna jest, żeby właśnie nie nie ograniczać się jakiegoś 1 tego poety filozofa tylko, żeby szukać bardzo wielu miejscach, bo jedynie wtedy będziemy w stanie zrozumieć, kiedy poznamy to co jest tak naprawdę radykalnie inna, bo tylko wtedy możemy wiedzieć kim jesteśmy co wierzymy jeśli rozumiemy co wierzą ludzie, którzy myślą coś innego i dlatego to co resort zalecał to na pewno czytać bardzo szeroko on pisał też, że celem tego co nazywał kulturą literacką jest poznanie jak najszerszego pakietu palety wyobrażeń języków słowników i on szukał i tego rodzaju człowiek żyjący w tej kulturze szuka zbawienia właśnie znajomości cech tej wielobarwne ości kultury myślę, że to właśnie mówi, że nawet ktoś nie interesuje filozofią to może czytać zupełnie innych autorów i zupełnie innych dziedzin, ale właśnie poszukiwanie tej własnej tożsamości w kontakcie z ludźmi, którzy są inni od nas jestem co obroty na pewno pochwalą nie ma to jak porządny klamra w rozmowie i tą klamrą będzie u nas Donald Trump, którego zaczęliśmy od tej prognozy Rockiego z dziewięćdziesiątego ósmego roku, która przewidziała Donalda Trumpa sama jeszcze nie wiedząc o tym, że Donald Trump zdecyduje się z biznesu przejść do polityki jak myśli panie dr. Donald Trump wróci do amerykańskiej polityki będzie próbował zostać prezydentem ponownie wygląda na to, że chciałby natomiast to czy sam Donald Trump jest pewnie mniej ważne od tego jaka jest ogólna tendencja amerykańskiej partii Republikańskiej, bo dopóki dominuje tam taki rodzaj wrażliwości politycznej, który jest zgodny z tym co Trump głosił, czyli generalnie należy na zwinąć w dużej mierze postęp społeczny i jeśli chodzi o poszerzenie praw wolności, które miał miejsce w ostatnich dekadach w stanach Zjednoczonych NATO amerykańska demokracja to nie jest przesada jest realnie zagrożona, dlatego że tutaj w grę wchodzą po prostu takie praktyki właśnie jak ograniczanie prawa wyborczego po to, żeby utrudnić kontrkandydatom możliwość ubiegania się urząd na równych prawach i również noc sam Trump nie chciał przecież pokojowy sposób oddać władzy co więcej kilka osób zginęło na Kapitolu w w tym feralnym tego feralnego 6stycznia rządzący oraz bardziej szokujące informacje na temat wiedziały, tak więc to czy program natura 2 czy Trump wróci osobiście nie jest pewne drugorzędne, chociaż ja bym spodziewał się, że zrobi wszystko, żeby wrócić, ale dużo bardziej podstawowe pytanie polega na tym w jaki sposób można zatrzymać ten ruch partii Republikańskiej w stronę coraz bardziej autorytarnej polityki myślę, że tutaj amerykańska demokracja w takim stanie rozchwiania jest w sytuacji, która powoduje niebezpieczeństwo również dla nas dla całego świata Zachodniego, bo to największa i najbogatsze demokracja świata dr Tomasz Sawczuk prawnik filozof członek redakcji kultury liberalnej i autor książki, o których dziś rozmawialiśmy pragmatyczny liberalizm Ryszard Roty i filozofia demokracji panie doktorze bardzo dziękuję za rozmowy bardzo dziękuję państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście polecam audycję sprawy różne już za tydzień w każdą niedzielę tuż po dziewiętnastej życzę państwu dobrego wieczoru do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SPRAWY RÓŻNE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Aż 60% taniej! Największa obniżka cen TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 60% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA