REKLAMA

Skąd miłość do Estonii?

Weekend Radia TOK FM
Data emisji:
2022-09-10 21:00
Prowadzący:
Czas trwania:
54:19 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu Ewa Podolska najbliższe godziny do północy spędzę razem z państwa, zanim przedstawię program ten właśnie najbliższy chcę tylko powiedzieć, że realizuje ten wieczór Jacek Kozłowski, a wydaje te 3 godziny Michał Tomasz k proszę państwa zaraz tak jak obiecywała przeniesiemy się do Estonii, ale o tym więcej za moment, gdy przedstawi mojego gościa natomiast o godzinie dwudziestej drugiej gościć będę rzecznika prasowego polskiego alarmu smogowego Rozwiń » Piotra Siergieja i rozmawiać będziemy o tym co się dzieje w tej chwili o tym jak uregulowania prawne ulegają rozluźnieniu, choć to mało powiedziane rozluźnieniu, ale wręcz przepisy są zawieszone i mato umożliwić nam palenie czym Kol wiek takie krótkie zestawienie przedstawi rzecznik polskiego alarmu smogowego co się wydarzyło w ciągu ostatnich kilku miesięcy no, a najważniejsze to co się wydarzyło nie tak dawno wciągu ostatnich dosłownie kilku tygodni natomiast po godzinie dwudziestej trzeciej zapraszam państwa na powtórkę audycji audycja to szczególny program i spotkałam się całą rodziną z rodziną jak nazywam bursztynnika z rodziną, która mówiąc tak obrazowo pracuje w bursztynie byłam na Wybrzeżu byłem w Sopocie no właśnie tam z rodziną państwa Siezieniewski ich spotkałam się w ich królestwo bursztynu i efektem tego jest rozmowa po godzinie dwudziestej trzeciej natomiast teraz już powiedziałam słowo Estonia słowo Estonia pojawiały się wielokrotnie w moich rozmowach i tych na antenie i tych prywatnych z moim gościem Jackiem Karczewskim dzień dobry Jacku dzień dobry Jacek Karczewski przyrodnik znawca ptaków reprezentują reprezentujący Stowarzyszenie jestem na ptak kiedyś taki polskie autor 3 książek, o którym to wielokrotnie rozmawialiśmy, a mianowicie wysokość Gates noc sów opowieści z lasu i Zobacz ptaka opowieści po drodze Otóż od dawno zamiast najmu od kilkunastu lat Jacek zawsze we wrześniu jeździ do Estonii i gdy kiedykolwiek o tym rozmawiamy widać, że Jacek jest w Estonii zakochany wspominał o tym tak mimochodem przy różnych okazjach, gdy rozmawialiśmy o naszym stosunku do przyrody często, przeciwstawiając temu jak my traktujemy przyrodę sposób w jaki Estończycy traktują przyrodę Jacku, skąd się w ogóle wzięła ta Estonia w twoim życiu tak jak powiedziałaś to już było kilkanaście prawie 20 lat temu jestem pewien musiałbym policzyć nie zrobimy przygotowałem się do dzisiejszego spotkania przynajmniej pod tym pod kątem pod kątem dat, ale to było jakiś 18 może 19 lat temu i oczywiście wszystko przez przez ptaki oczywiście wszystko przez gęsi, dlatego że ja muszę przyznać, że właściwie, bo stoi nigdy specjalnie nie myślałem zawsze myślałem zresztą mu kraju rad Compu takim 1 wielkim wielkim by konglomerat konglomeracie wspólnocie by plemion kultur narodów, ale nigdy nie myślałem by o byłym związku Radzieckim jako właśnie taki zlepek różnych różnych nacji, które nie koniec niekoniecznie były szczęśliwe tam w tym ksiądz tym lekko mniejsza z tym piesza z tą polityką, ale chcę powiedzieć, że to nie jest tak jak jakąś taką estońską świadomość i to co tam Pep popchnęło to to tak jak powiedział to był taki to był gęsi by być z państwa, którzy słuchałem czasami pewnie wiedzą, że mam wielką słabość do części jedną z takich gęsi, którą zawsze bardzo chciał zobaczyć to była Dermika białe lica czysty gatunek, który ma dość dramatyczną historię miało go nie być jakimś cudem jest jest to nie jest takie miejsce gdzie, gdzie te gęsi termika białą ulicę po takim by w stanie zmartwić w pewnym sensie po rezurekcji takich gatunkowej tak jak powiedziałem on przysługi czas były na skraju wyginięcia, ale i on się przystosowały one zaczęły w ta populacja zaczęła rosnąć one nawet zaczęły lęgną się jest to nie jest stała się takim a takim ważnym centrum migracji dla stad pierniki biało ulicy, które lecą do zachodniej Europy zimy z dalekiej północy z z Północnego Wschodu jak bardzo chciałam zobaczyć w końcu moje mityczne bernikla białolica no i który jesieni pojechałem pojechaliśmy do strony także stronie odkryłem przez gęsi z powodu gęsi, ale to co tam odkryłem NATO było nie tylko gęsi to bez, jakby powiem 1 stronę jest takim miejscem jest takim krajem gdzie, gdzie jak jadę jak jak już tam wysiadam ląduje dojeżdżam tą to się wzrusza a kiedy wyjeżdżam to by znowu się wzruszam mam takich w ogóle nie mam takich krajów, ale możecie powiedzieć, że ja także byłem w Estonii i co prawda tylko raz bardzo bardzo wiele lat temu i to naprawdę z jeszcze kilka lat przed Ewą byłam w latach siedemdziesiątych w Estonii na długiej wymianie studenckiej Estończycy przyjechali do Krakowa i tam pracowali spotykali się jakąś taką ekipą studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego my pojechaliśmy do Tallina i tam pracowaliśmy przy renowacji takiego starego kościoła, który był położony pod położony nad brzegiem morza pięknie, a to był jeszcze wszyscy przed olimpiadą letnią tam, bo był odbywały się zawody oczywiście regaty żeglarskie właśnie w Tallinie na 5 tygodni spędziłam w Estonii i to co zapamiętałam to przede wszystkim też o godzinie drugiej było słońce, bo to był koniec czerwca, że po pierwszej w nocy można było wziąć koc pójść do ogrodu położyć się nie mówię, że opalać, ale po prostu sobie poleżeć w słoneczku czy północ czy właśnie od północy i mówię do ogrodu dlatego, bo Tallin wydał mi się miastem, a przy tym Bizon znaczna część jego dzielnic położonych w lesie w lesie po prostu w lesie mieszkaliśmy w szkole, które szkoła była otoczona wysokimi drzewami to był las kilka jeszcze innych wspomnień mam z tą bardzo dobry niestety nie wróciła już później do Estonii zawsze, gdy mówi, że jedzie jesienią na festiwal to mówię o tym, że pojadę, ale szybko swoje śmieci do sta WIA dziecku teraz też wywiera jest to niedługo ja to jest najbardziej s-tronic kojarzy ten powód 2 wyjazdów z festiwalem rzeczywiście, chociaż festiwal był absolutnie wtórny najpierw to właśnie gęsi najpierw to byłaby tak to był ten zachwyt stronie tym śląskim krajobrazem tym z niską kulturą Stoiński sposobem bycia dlatego, że to no właśnie to jest jak to się dzisiaj mówi to nawet nie kultura to jest to nie jest krajobraz stan to jest stan umysłu, o czym być może są dziś jeszcze zdążymy opowiedzieć ale by ta kwestia, który mówi to jest festiwal międzynarodowy festiwal filmów przyrodniczych w ma na celu i imienia ma na celu na celu ma w ogóle więcej znaczeń dlatego, że ma celu to jest płytka ciepła bardzo urocza bardzo romantyczna zatoka Bałtycka na północnym Zachodzie Estonii ma celu jest też wieś, która leży nad tą za co zatoką ma na celu jest też nazwałaby parku Narodowego, a ponad 50 000 by hektarów tego parku, czyli naprawdę duży duży obszar ma celu to jest też, żeby to jesteś obszar ram zarobki czy, czyli należy do sieci najbardziej cennych z punktu widzenia przyrody, ale też klimatu i kultury takich obszarów okradł owych najbardziej cennych by na świecie ma celu jest, toteż właśnie jest to też nazwa tego festiwalu festiwal w tym roku obchodzi swoje dwudzieste urodziny i ja rzeczywiście, że sam ale by były, ale bardzo często większym towarzystwie jeździliśmy na ten festiwal przez no kilkanaście lat mniej więcej regularnie no ostatnie właśnie miałem 23 lata przerwy bo, bo m.in. pandemia w ubiegłym roku jakoś się nie udało, a byłoby właśnie kończyliśmy Zobacz ptaka, a no i w tym roku faktycznie wybieram się, a po raz kolejny stroni też szczerze mówiąc nie mogę doczekać, a jeżeli chcesz dołączyć do nic nie stoi na przeszkodzie ja zresztą wszystkich państwa zapraszam na ten festiwal, a z tym, że to oczywiście nie będą czerwone dywany festiwali w Estonii festiwal jest w miejscowości treść nazwa Leaf Hula i festiwal jest w takim bardzo estońskim klimacie tam nikt nie napina tam nikt nie tam nikt nie wyciąga po 2 śnie czerwonych dywanów tam tam dobrze jest robić rzeczy by z Aluprofem, ale wcale nie znaczy, że będą źle zrobione, a tylko oni Estończycy unikają unikają niklu i unikają złotych klamek dosłownie unikają, a takie, że kolegialnie wyraża klimaty są tam źle widziane są tam bardzo rzadki lub historia tego festiwalu by tego np. była tam sobie taka pani, która była, która była wójtem tak byśmy mogli chyba nazwać jej funkcję komisarze szefowała, a całej gminie z siedzibą właśnie licho la nona przez wiele lat występowała na tym festiwalu jako otwierała ten festiwal była 1, a jednym z VIP-ów czy jedną z VIP-ów na tym na tej imprezie tam VIP-ów było całkiem sporo by był zwykle jacyś ambasadora ambasadorzy są, jakby poznałem tam minister by środowiska Estonii pojawiają się czasami naprawdę duże ludzie z wielkiego świata, bo przyjeżdżałem też twórcy twórcy filmów, ale wracając do tej pani co tam pełniła honory kogoś w rodzaju współgospodarzy no bo festiwal odbywa się w jej miejscowości na terenie jej gminy czy powiatu czy hrabstwa, jakkolwiek przetłumaczony Jona zawsze tam właśnie w takiej roli występował ale kiedy w, którym momencie przegrała wybory przestała być by szefową regionu w Noto zajmowała się cateringiem na tym festiwalu była tak samo serdeczne była tak samo tak samo oryginalna, bo to taki typ, ale właśnie to jest to jest to nie pamiętam burmistrza schab SA Lu takiego miasteczka na Wybrzeżu Bałtyku bardzo bardzo starego średniowiecznego bardzo urokliwego no i Hasa też by w działy się różne rzeczy z okazji tego festiwalu, bo Absolut był jednym z ośrodków, a miast partnerskich przy organizacji tego festiwalu no i regularnie każdego roku jeździliśmy tam na natak duże przyjęcie do tego znaczy dużo, ale w nie taki duży, bo mówimy właśnie oni ciągle do Absolut, gdzie przyjmował nas tamtejszy, gdy szef regionu tamtejszy burmistrz no i nie miał nic przeciwko temu, żeby w czasie kolacji w pewnym momencie wziąć gitarę zacznie zacząć na niej grać śpiewać, bo Estończycy proszę państwa śpiewają to co mnie uderzyło w dzisiaj, gdy spojrzałam by poczytać Estonii i co może pewien sposób tłumaczy tę obfitości i dostępność jeszcze fakt, że nie jest ona zniszczona Monty na myśli przyrodę to, że Estończyków jest mało, że Estonia jest mała, ale Estończyków też małe i to bez zwolnień na metr kwadratowy jest zdecydowanie mniejszy niższy niż niż w Polsce u nas jest by ponad 123 osoby na kilometr kwadratowy Estonii 4× mniej na trochę więcej w więcej niż 4× mniej, czyli dokładnie 30,4 osoby na kilometr kwadratowy stopnia na powierzchnie by trochę ponad 45 000km², czyli jakieś 7× mniejsza od Polski, ale będąc 7× mniejszą od Polski, a ma tylko nieco ponad 1 300 000 mieszkańców to ciągle nie koniec tej płyty tego wątku by w estońskiej demografii, dlatego że prawie, że 34 ludności Estonii mieszka w szeroko pojętym Tallinie i no i przyległa z przyległościami to oznacza, że ostania będący no nie dość małym krajem ty są jeszcze w Europie dziś na świecie kraju podobnej wielkości, a nawet mniejsze, więc tutaj byłbym ostrożny z tym dale no tak nie jest duży kraj jest duża powierzchnia chociażby w porównaniu z nami, ale mimo mimo to kiedy się podróżuje przez Estonię, kiedy się wiedzie przez tonie to to co tam urzeka chyba najbardziej mnie najbardziej urzeka czym się też niezwykle niezwykle podoba to, że można tam spacerować godzinami nie spotkać tzw. żywej duszy można tam jechać całymi godzinami pięknymi drogami, które są drogi na nasze standardy powiedzieli powiedzielibyśmy, że porządne asfaltowe, a szeroki, ponieważ jest mały ruch, więc jeździ pani doskonale, ale dużo dróg też szutrowych, ale drogi są puste pustawe to robi ogromne wrażenie mimo, że to jest właśnie niewielki kraj to podróżując po Estonii będąc w Estonii mam poczucie ogromnej ogromnej przestrzeni, ponieważ Estończycy mają w nie z niezwykle szanują swój swój krajobraz ten kulturowy, ale też to jest też ten rolniczy o tym by pewnie za chwilę sobie powiemy, skąd jak i dlaczego co by kiedy jesteśmy w Estonii to oczy odpoczywają uszy odpoczywają w serce spoczywa 3 odpoczywałem my tam odpoczywamy tam jest po prostu tam jest jesteśmy jak w stanie ze jesteśmy prawie wstanie medytacji nie zawsze uderza to jak jak wracam ze stron, ale nie zresztą tylko zostanie, bo podobnie jest na Łotwie na Litwie też stania pod tym względem spośród tych 3 republik bałtyckich i krajobrazowo i myślę, że kulturowo, a moim zdaniem jest najbardziej najbardziej egzotyczne najbardziej się, a wyróżnia, niemniej jednak, kiedy przekracza granicę litewską polską to atakują nas wszystkie reklamy wszystkie billboardy tam chcą nam sprzedać gwoździe tam wiertarki tam staniki majtki tam chcą nas namówić na wizytę w jakimś są w domu a by w Estonii krajobraz się dba tego typu informacje są nie do pomyślenia bez zgody na to czy będzie centrum Tallina czy tym bardziej będzie to będą te będą to estońskie się czy czy miasta w naszych sztandarach powiedzieliśmy miasteczka Estonia jest spójna Estonia jest studnia piękna może zostanie kiedyś honorowym SS dziecko cudem est to 100 nie wiem czy w ambasadzie estońskiej wiedzą, że takie peany 5 lat część stolic, które wysłał może nas, gdy słyszy, kto pracuje w, a w zasadzie kto jest reprezentantem Estonii, kto jest Estończykiem nie mamy tutaj Estończyka, żebyś mógł mu to powiedzieć, ale pewnie mówić, gdy jesteś tam, ale powiedziałeś krajobraz powiedział, że Estończycy szanują swój kraj obraz znaczy, że kraj obraz z tą wartością u nas kraj obraz nie jest wartością jak są te typowe krajobrazy mniejsze wydaje, że tam po prostu jest bardzo bardzo dużo las, ale może mylę no bo przecież jest Bałtyk prawda jest brzeg Bałtycki Bałtyk i jakie krajobrazy są, w którym życie zaskoczyły, które są inne od naszych o jest coś takiego, że zawiązano być oczy postawiono po prostu związane było paski na twoich oczach byś powiedział tak wiem jestem w Estonii, ponieważ to jest to to i to, a u nas by nie było no 1 rzecz powiedziałeś jest oni nie zobaczy tych wszystkich reklam prawda, więc to już by mi powiedział, że to nie jest Polska pan tak to po pierwsze po drugie nawet dymi jeszcze zanim mniej od wiązano oczy to pewnie bym wiedział, że jestem stronie albo domyślamy się system stronie, dlatego że stronie inaczej pachnie, a musi inaczej pachnieć, dlatego że gdyby w pewnym sensie wywołała ten temat ponad 60% powierzchni Estonii dzisiaj porastają lasy albo pokrywają bagna, a bardzo dużo jezior ponad 1400 jezior by Estonia jeden z najmniejszych krajów w Europie ma piąte co do wielkości jezioro na kontynencie te psy się nazywa zresztą na granicy z z Rosją tam jest ponad by w 1900 Strumień rzek i rzeczek a by wspominała o o tym Wybrzeżu Bałtyckim stopnia by mając ponad 2350 wysp wysepek łączna linia brzegowa Estonii tej małej Estonii to jest ponad 3800 km, a kolejne rzeczy niezwykle ciekawa to jest to, że stocznia geologicznie rzecz biorąc jest dość młoda estońskiej Głuchych i to jest trochę żart starczy też sobie zresztą z nich żartują, bo południowe południowo wschodnie granice Estonii po południowo-wschodnie rejony bardziej niż granice Estonii są takie garbaty anulowane i najwyższy najwyższe wniesienie wzniesienie Estonii to jest liczy 318 chyba metrów nad nad poziomem morza, ale właśnie Estonia będąc taką młodą geologicznie i będą też na styku takich dużych by sił by geologicznych ma też bardzo stosunkowo czy zaskakujące z zróżnicowany krajobraz i to, o czym mówiliśmy, bo właśnie wracając do tej by opaski którą, którą ktoś ściąga z oczu, a trudno sobie wyobrazić drugi kraj w Europie, gdzie byłoby tak dużo bagien agentek mokradeł w dużej skali w małej skali one są przycinane pędy łąkami pastwiskami lasami kolejna bardzo charakterystyczna rzecz właśnie, dlatego że Estonia jest taka Lesisz Stali taka bagien na osadnictwo w Estonii jest mocno rozproszone by ze wsi do wsi może być całkiem daleko, ale przede wszystkim od sąsiada do sąsiada może być całkiem daleko, a przede wszystkim te zachodnia Stronia taki sposób jest jest ułożona tamci suchej, czyli w kierunku południowego południowego Wschodu to te osady wsie były bardziej bardziej skupione natomiast właśnie na Zachodzie, a na północnym Zachodzie jest duże rozproszenie i tutaj byłyby być może ciebie być może państwa zaskoczę, kiedy kiedyś rozglądamy w takim krajobrazie estońskim, a to, mimo że tam nie widać żadnego dachu żadnego żadnego budynku, a to możemy z ze stuprocentowym prawdopodobieństwem zgadnąć albo będziemy wiedzieć gdzie, a dookoła są jakieś osady, gdzie dookoła są jako siedliska, a zamieszkałem absolutnie zam. Otóż tam, gdzie będą wielkie rozłożyste stare drzewa Estończycy mają nam a by kochają drzewa Estończycy w ogóle wierzą, że by po śmierci a by dusza wchodzi przez korzenie drzewa, a i potem przez jego pień przez gałęzie chodzi w końcu do nieba i zaświaty dlatego na estońskich by cmentarzach jest tak dużo jest tak duża, że zupełnie inaczej niższy niż u nas te wielkie stare drzewa, ale te wielkie rozłożyste drzewa mogły być jak rozłożyste w estońskim lesie, bo one są często takie dzikie bardzo gęste drzewa tam, a nie nie rosną tak bardzo 6, a chyba, że mówimy o takich tradycyjnych leśnych łąkach, czyli miejsca, gdzie jest są bujne kobierce ziół traw kwiatów a gdzie drzewa rosną rzadko widzą tam mogą pozwolić na wielkie wielkie rozmiary, ale takie ogromne drzewa to właśnie rosną na podwórkach tam, gdzie na dużo miejsca, a to są żywe, które opiekują się z chińskimi siłami chińskimi podwórkami Estończykami taki typ po typowy estońskie pode obejście oczywiście pięknych, więc musi być jak stare co najmniej jedno stare drzewa rosochate pokryte mchami porostami czasami zwisają gałęzie jak by jak zarost taki brodaty są, a zwykle taki, że w jest więcej, a są tam kwiaty są tam drzewka owocowe zresztą Estończycy przeciwnicy do nas niechętnie się grodzą mało tego tam jest nawet taki obyczaj bardzo stary, że będą owcy mogą sobie wejść do sadu i zbierać owoców jesteś spragniony jesteś zmęczony jesteś głodny deszcz do mojego ogrodu wejść do mojego sadu, a mało tego niektórzy Estończycy do tej pory jesienią to jest ten czas, a wystąp jest bardzo dużo jabłek i Apropos już robią pyszne cydry Jackowi zresztą w ogóle robią dużo win nie win takich jak my rozumiemy czy taki bardzo słodkich, a z malin czytam czegoś po prostu po prostu są to wina to Barbara z jabłek nie wie, jaka jest technologia, ale to jest coś się mocno teraz w Estonii rozwijającą bardzo dobre ale, więc by gdzieś tam przymierzając taką estońską wieś to sami ciągle jeszcze, a przy drodze przy przy przy wejściach to na podwórka przy zejściach Strug stoją kosze pełne jabłek to są jabłka dla takich jak my dla tych, którzy właśnie przez kim są gościnnie w tej wsi każdy może sobie podejść i nabrać tych jabłek, czyli śliwek tych gruszek ze stoczni tak jak powiedziałem stocznia z naszego punktu widzenia na pewno jest bardzo egzotyczne i to chyba wszyscy w tej stronie piękne, ale właśnie ten ta spójność kraju obrażał ten spokój ten pokój, a ta zieleń te właśnie wielkie rozłożyste drzewa, a na podwórkach tak jak powiedziałem to są ci opiekunowie bardzo często te te domy są dosłownie całe przez zasłonięte schowane dobrze, ale tam są pola uprawne i to idąca właśnie ta uprawa w tym kierunku niestety tak jak na Zachodzie to znaczy taka monokultura i pozbywanie się tego co by przeszkadza cudzysłów de Mono kulturze liczne w między, czyli miedzy drzewna miedzach itd. bo szczegół żyją Estończycy jak wygląda kwestia rolnictwa Estończycy żyją przede wszystkim z drewna, a produkcja drewna wyrobów drewnianych oraz surowca, czyli drewna to jest podstawa estońskiego PKB to robi się coraz bardziej kontrowersyjna kwestia, dlatego że dlatego, że dobrze to znaczy, że wycinają swoje ukochane drzewa takie właśnie na tym polega też kontrowersyjność tej tej kwestii oczywiście drzew drzewa z podwórek by z parków nie znikają to nie jest Polska na szczęście, ale wycina się pospiesznie estoński lasy, które są traktowane przez społeczeństwo estoński nie tylko jako źródło oby no czy podstawa PKB, ale też część ich kultury ich ich tożsamości narodowej, więc Estończycy by od czasu do czasu mocno protestują mocno głośno zbierają się na ulicach, żeby zaprotestować przeciwko takiej polityce od kilku lat rzeczywiście, a jest to coraz bardziej kłopotliwe do tego stopnia, że nawet Unia europejska nierychliwy w takich razach, ale zaczyna pomruki rwać natomiast w Estonii bardzo mocno działają różne grupy logistyczne niestety przeważnie ze Wschodu nam na myśli Rosjan dużo dużo dużo drewna jest stamtąd a gdy tam się pozyskuje dużo drewna przerobionego po prostu na pellet i traktowanego jako biopaliwa maczają w tym często na granicy prawa albo trochę poza prawem procederze maczają też, gdy inne biznesy z innych krajów swoje palce, ale rzeczywiście pozyskiwanie wyrąb drewna drzew niestety w Estonii przyspiesza i tak jak powiedziałem coraz bardziej staje się coraz bardziej palącym społecznie problemem natomiast, o czym mówiła o tych od tych miedzy ach, i o tym by coraz bardziej przemysłowym Mono kulturowym wielkoskalowych w rolnictwie Otóż w Estonii nie jest takie oczywiste ani proste tak jak u nas dlatego, że to ile u nas miedza kiedyś teraz, więc w większości przypadków miedzy zniknęły, ale miedzy taka liczyła metr albo 1,5 albo nawet 2 od Estonii trudno mówić o miedzę to są szerokie pasy a to by jakiś bagien albo Gienek albo lasów albo by jakiś takich miejsc trudno a gdy penetrowali tych, które oddzielają połacie pól, więc zaoranie tej wiedzy w cudzysłowie nie jest taką prostą sprawą, bo najpierw trzeba by to suszyć albo wykarczować albo jeszcze jakieś inne działania tam wprowadzić, więc ta ta to ta to wielkoskalowe rolnictwo w Estonii nie postępuje tak szybko jak u nas w związku z tym dewastacja na krajobrazie nie jest aż tak odczuwalne tak widoczna jak u nas tak jak powiedziałem, a to jest ważna sprawa dla Estończyków ich się też gaje tej ich te drzewa te lasy te kamienie rzeki jeziora itd. by mówiące Estonii mówiąc o kulturze krajobrazie stoi, bo one są takie składa, że nierozerwalnie ze sobą zebra związane musimy pamiętać, że Estonia jest jak kiedyś miałem wspomniał o tym czy może kiedyś miałem miałem zaszczyt a, ale też niezwykle ciekawe dla mnie odkrywcze odświeżające doświadczenie miałem zaszczyt poznać minister środowiska estońskiego niestety kiedy już nie jest ministrem środowiska teraz nowym ani minister właśnie on stał się taką osobą kontrowersyjną natomiast ja zapytałem ją to byłoby kilka lat temu no bo ja wciąż jeszcze bym na etapie takiego zachłyśnięcia jest koniem i odkrywania tego jak tam jak są tam rzeczy zorganizowany jak bardzo te rzeczy się już organizacja tych rzeczy energia tych rzeczy nie wiemy podejście DT do to m.in. do krajobrazu przyrody jak bardzo różny od tego co się u nas dzieje zapytają dlaczego, skąd bierze jak wtedy powiedział coś co zrobił na mnie ogromne wrażenie powiedziała, że opisuje to spotkanie w książce wysokość wręcz gęś i ona mi powiedziała wówczas nad odpowiedział na to pytanie, że powiesz co strona ma też niezwykle niezwykle trudną historię żaden inny kraj był ciągle okupowany przez kilkaset lat tak jak Estończycy była to by to zabór niemiecki trwały od wieków wczesną średnich do początku wieku dwudziestych tam między czasie jeszcze byli Szwedzi i gdy Polacy Rosjanie, więc to ta historia stoi jest naprawdę bardzo bardzo trudna i Estończycy nigdy nie byli lutni to nigdy nie była nigdy nie było premie naród kultura bardzo liczna i oni nie mogli oni zresztą sami kiedyś o tym opowiadali też nie było bardzo ciekawy i powiedzieli skład nie mogliśmy zbrojnie wystąpić przed np. przeciwko takiemu zaborcy jak Rosjanie czy Niemcy, bo raz było mało oni zjedli by nas z wciągu by 1 by wieczoru ze swoimi żołnierzami armat armiami armatami tak dalej no będą and his bardzo największa ironia polega na tym, że największy opór zbrojny, jaki stawiali stawiali Estończycy to były to był przemoc przełom wieku jedenastego i 2 z tego i to był, a to był opór przed krucjata mi przed krucjata ami docenta trzeciego, który postanowił z kwestiami Zobacz bardzo pogański, a Lee wojny chyba tak wtedy mówiono o dzisiejszej dzisiejszej Estonii no i on wysyłał tam kolejne krucjaty rzeczywiście Estończycy by walczyli jak szaleni ostatnia poddała się ich największa wyspa Sare ma, ale w końcu w końcu ulegli no ja nie przez przypadek o tym o tym mówię dlatego, że by minister stoi ministra to nie powiedział wówczas, że słuchaj myśmy mieli ciągle do czynienia z jakimiś najeźdźcami przyjeżdżali do nas ze swoją kulturą ze swoją religię myśmy tego nie chcieli jedyny, jaki jak mogliśmy się bronić przed tym to a to robić swoje, więc myśmy mieli swoją kulturę swoją sztukę swojej wierze wierzenia oni budowali kościoły, a my chodziliśmy do naszych świętych gajów oni by by chcieli nas polewać wodą święconą myśmy się zanurza w naszych świętych źródłach i zapowiedziami wprawdzie dla nas dla Estończyków ten krajobraz to jest to częścią tego kim jesteśmy zresztą kolejną rzeczą, która zrobiła na mnie duże wrażenie to kiedy powiedziała, że u nas wierzyć, że dopóty będą nasze lasy nasze rzeki jeziora łąki, a dochód miejsce będzie dopuszczone będą dopóty dopóki one będą dopóty będzie miejsce dla nas i w razie potrzeby tam znowu się tam znowu się chronimy tam znowu się ukryjemy, więc dla Estończyków ich przyroda ich krajobraz jest częścią ich tożsamości narodowej, ale też gwarancją tego rodzaju, że tożsamość że, że to przetrwa dla Estończyków takie wartości wolnościowe getta egalitaryzm, a transparentność równość to są bardzo bardzo ważny sprawy ważne wartości jeszcze tylko dodam, że Estończycy są najbardziej wcale nie Czesi, ale Estończycy są najbardziej ze świadczonych w zlaicyzowanym, a niewierzącym narodem spośród wszystkich, jakie do tej pory badano nie wiem czy przebadano wszystkie kraje na świecie pod tym kątem czy nie, ale Estończycy są najbardziej niewierzącym najbardziej sekularyzmu one narodem tam ponad 75% deklaruje się jako osoby niewierzące religijne 20 ileś procent mówi nie, tyle że jestem chrześcijaninem, ale mam korzenie chrześcijańskie no by przecież protestanckie no jest wystąpił w ogóle spora mniejszość, bo prawie, że 14 mieszkańców Estonii jest pochodzenia rosyjskiego, a więc tam jest dość silny taki element jeszcze prawosławia, a Estończycy są pewnie, gdybyśmy mieli do naszego punktu widzenia są poganami po prostu ASA Estończycy się nie chrzcili, a i Estończycy do dzisiaj jeśli szukają, a moim zdaniem stoku kultura bardzo duchowa, ale jeśli Rze, ale duchowości szukają właśnie w naturze to jest to co łączy łączy to natura łączy i jest jest źródłem duchowości dla, a dla Estończyków, więc Estończyk Francję później pójdzie by usiąść pod drzewem albo przytulić do niego niż do kościoła od wieży chciałam zapytać pierwsze wyglądają ogrody Estończyków byśmy tyle rozmawiali jak to co się u nas dzieje z ogrodami i w jakim stylu to niestety idzie, a druga rzecz zetknął się tam z organizacjami i które zajmują się ochroną przyrody, które muszą zwalczyć do sądu chodzić itd. tak dalej na sam zresztą jest też z tego środowiska, więc wiesz, jaka to szczerze powiedziawszy kiepsko źle wygląda w Polsce prawna, a organizacje są natomiast mamy dużo lepiej niż my, dlatego że mimo, że współczesna polityka środowiskowa szczególnie dotyczące lasów współczesna może za duże słowo bieżąca tak bym powiedział aktualna budzi duże duże kontrowersje to jednak doby z powodu, o których mówiłem wcześniej ta przyroda jest ważna w Estonii i a w ciekawe jest też historia ruchów ochrony przyrody Weston bony mają one sięgają naprawdę dość daleko historii i ochrona estońskiej przyrody ostańce o ochronę estońskiego krajobrazu zawsze była traktowana jak też forma oporu przed najeźdźcą przed przed okupantem Estonia uzyskała niepodległość mniej więcej w tym samym w tym samym czasie kiedy, kiedy my, czyli 1918 roku od mniej więcej od mniej więcej 1920 roku no widać było ze strony takich jak to nas wręcz zrywem przyrodniczym takim, a z zrywem w kierunku ochrony przyrody, więc dzisiaj u nas wszystkie parki narodowe rezerwaty w Polsce razem wzięte to jest ciut powyżej 1,5% całej powierzchni kraju w Estonii to jest prawie 22% powierzchni lądowej kraju, a oraz kilkanaście procent wód terytorialnych Estonii objęte objęta objęte jest taką inną formą ochrony przyrody rezerwat albo park Narodowy, a albo jakaś inna albo park Krajobrazowy, który tam jest traktowany bardzo poważnie nas jest już tylko gdy na papierze do tego, a do tych 21 prawie 2% powierzchni kraju lądów, które są, a otoczone opieką prawną przez rząd estoński, a gwarantują to by bardzo sprawny akty prawne pierwszy z nich chyba datuje 1920 roku do tego należałoby dodać jeszcze natura 2000, czyli to co, a te regulacje wynikające z komisji znaczy z członkostwa w unii europejskiej, więc wszystkie razem wzięte czyli, czyli ta ochrona tereny chronione przez państwo jest estoński plus natura 2000 to jest 40% powierzchni kraju oraz oraz 18 prawie pół procenta, a powierzchni wód terytorialnych Estonii ktoś powie mogą sobie na to pozwolić by ich mało, a więc siłą rzeczy ekspansja nie jest taka jak u nas mamy tutaj to przez nas dużo rozbijamy się i przyrodę dlatego często przegrywa z inwestycjami myślę, że to nie jest kwestia ilości to jest kwestia wyborów to jest kwestia priorytetów jest kwestia mentalności jest no tak to jest kwestia priorytetów mówiliśmy o tym, że to nie jest mała to nie jest 7× mniejsza od Polski, ale gęstość zaludnienia jest tylko 4× mniejsza, a Estonia też jest krajem bardzo ambitnym stoi stronie jest jednym z krajów, które nie mają żadnego zadłużenia zagranicznego uwaga żadnego to było mocno dyskutowany w Estonii, dlatego że Estończycy chcieli szybciej śnieg, a do tego rozwiniętego świata, ale rządzący Estonii konsekwentnie mówili nie nie będziemy i będziemy pożyczać pieniędzy na zewnątrz ciągle tego nie robią by ja mówię o tym jest taki ciekawy przykład podejścia właśnie do do ekonomii kraju, ale do być może, tym bardziej mogliby by wszystko by zaorać osuszyć zaorać wykarczować, proszę bardzo, ponad choćby potop a, ale w ten sposób zyskamy szybko bardzo bardzo wzbogacili bogacimy nie oni powiedzieli, że nic z tych rzeczy szukałem ciągle, a ciągle kompromisów jeszcze dodam do tego, że stronie kraju jednak bardzo nowoczesnym mimo tego przywiązania do tradycji do kultury dochód pogańskich tradycji do krajobrazu Estonia jest uwaga najbardziej zinformatyzowany krajem na świecie jednym z 5 najbezpieczniejszych regionów z punktu widzenia tzw. cyber bezpieczeństwa nawet centrum zarządzania bezpieczeństwem informatycznym, a na to mieści się wystąpić, gdy ja mówię tutaj od tej ekspansji naszej o tym rozwoju dobrze moment pomyślałam, że my jesteśmy być może bogatszym krajem niż Estonia, ale okazuje się, że nie, bo sprawdziliśmy to okazuje się, że nie w Estonii to jest około 23 około 24 000USD na osobę, a w Polsce 17, z czym są dane z 2018 roku, ale chyba tutaj generalnie i proporcje się niewiele zmieniła wydaje się, że nie, że przy po pierwsze, by proporcja się nie zmieniła, a po drugie do tego dodałbym i jeszcze 1 wskaźnik jeszcze 1 czynnik, który z mojego punktu widzenia zawsze bardzo ważny zdrowy mianowicie to inspektor społeczeństwu wiele bardziej egalitarne różnych poziomach, ale też na poziomie ekonomicznym finansowym, czyli tam nie ma takiego rozwarstwienia jakie, jakie obserwujemy u nas no, proszę bardzo, jeszcze jeszcze 1 dowód na to, że trzeba się zadłużać nie trzeba zdewastować całego krajobrazu, żeby sobie całkiem nieźle ekonomicznie radzić, gdyby ktoś znacznie zastanawiał, gdy ktoś z państwa zastanawiał się, a skąd bierze ta różnica na korzyść Estończyków, a na czym opiera Estończycy są liderami jednymi z liderów nowych technologii technologii technologii cyfrowych ja myślę że, że duża, a duża część te tego ich bogactwa jest to tutaj leży zresztą jest w tym m.in. są twórcami twórcami Skypea, a więc, gdy czekamy jeszcze jest to trochę się zawiesiłem, dlatego że informacja, którą tutaj przetoczyła się o tym o tym PKB to potwierdzałoby też to, o czym mówią już coraz głośniej naukowcy nie tylko naukowcy zajmujący się zajmują się przyrodą właściwie nawet wcale nie oni, ale różni bardziej progresywnie ekonomiści a bo by wszelkie symulacje wszelkie rzetelne badania są bardzo jednoznaczne, a co do związku jakości tzw. jakości środowiska stanu krajobrazu rozumianego uwzględnia go uwzględniającego również ten ten do niego z aspekt przyrodniczy bioróżnorodność nowy ten stan jest transport parcia wprost proporcjonalny do potencjału ekonomicznego, a kraju po prostu jako zapomniałeś o moim małym pytaniu dotyczącym ogrodów może ogródków w tak to pytanie jest małe, ale też pytanie jest, a jednocześnie duże, dlatego że ogród estońskiej trochę jak całe stronie jak Estończycy to znaczy jest takie Csaba akcji uroczy film chciałbym wręcz zaryzykować takie zdanie miszmasz nowoczesnego tradycyjnym, a jeżeli pojawia się element nowoczesny, owszem, bo mówimy o tym, że też nowoczesne państwo mocno im z informacji z informatyzować może tam państwo 99% rzeczy załatwić by online łącznie z wyborami itd. tak dalej, ale tam bardzo często właśnie, a stare łączy się z nowoczesnym albo wręcz ultra nowoczesnym Estonia estońska się bardzo Energi energiczna czyli, czyli szukamy tego co łączy szukamy tego co wspólne jedyna rewolucja, którą by Estończycy mieli to była to jest tzw. by Sęk Revolution czyli, czyli rewolucja no śpiewana to to było 2 najbardziej rewolucyjny co by Estończycy zrobili, a poza tym oni uczą się, a i robią swoje ich ogrody to jest połączenie dzikiego z, a z uporządkowanym z ówczesnym mówiłem o tym jak wyglądają a by estońskie podwórka będzie właśnie wielki to są fakty dąb obok niego będą jabłonie grusze i śliwy jak zobaczymy jak wyglądają na takich podwórkach rabaty kwiatowe to tam będą rabaty nie wiem z piwo dniami by nagrobkami i piękne wypielęgnowane i różami, ale bez przesady z tą pielęgnacją i te róże będą dziś tam otoczone by dzikimi kwiatami, a zresztą kwiat Chaber jest ważnym estońskim symbolem Narodowym, a godłem godle Estonii fruwa nie żaden tam wielki dwugłowy czy trójgłowy ożył, ale po prostu jaskółka wymówka jak zapytałem ministra środowiska, dlaczego jaskółka domówka okazało się, że to Estończycy w plebiscycie by w wybrali tego ptaka na swojego ptaka herbowego dzisiaj też jest, toteż symbol jakości, a produktów estońskich to jest wysoka jakość, a i jonami odpowiedziała, bo jeszcze, bo każdy może mieć jaskółkę u siebie w domu po prostu cha ja jak uratować Jaskółki skoro ich dom będzie się niszczyć, bo będzie się burzyć pewien pawilon na Sadybie no 1 słowem jest do Estonii, bo tak opowiadasz, że myślę mam nadzieję, że wielu słuchaczy pomyślałem nie byłem tam jeszcze wszędzie byłem na południu Europy może poza Europą byłem w Azji, ale w Estonii nie byłem tak chcemy zobaczyć te przyrodę i to piękna Estonii to jedźmy poza wszystkim stronie jest kojąca, a te krajobrazy właśnie taka ta synergia na tak wielu poziomach oczywiście Chińczycy też mają swoje problemy to jest naród mocno poobijany to jest to jest kultura i która by trwało, ale przetrwała wieki represji, a bez robią swoje tak pozostanie jeszcze koniecznie muszę państwu opowiedzieć też od tej Estonii, bo tam nie tylko Orły przednie cietrzewie niedźwiedzie rysie i Orzechowski, a w tych dzikich lasach na tych dzikich bagnach ale by no tak propos jeszcze by kultury i idee i Estończyków muszę państwu powiedzieć o 1 wydarzeniu, które też, kto o nim opowiedzieć też też oddaje to jacy Estończycy bywają, więc właśnie propos jacy bywają Duńczycy nie są to nie jest temperament latynoski absolutnie nie ale kiedy już by pierwsze lody zostaną przez przełom Money to niema swobodniejsze tych luźniejszy bardziej zrelaksowany ech, i też takich chyba chce akceptujących ludzi, ale właśnie chcę państwu powiedzieć byli 1 scenę bez bardzo bardzo krótko, a któregoś by często zatrzymywaliśmy się w pensjonacie, ale Gael Galik przepięknie przepiękne połączone położone miejsce siedzimy tam przy stole nie pamiętam to była czy to było śniadanie czy kolacja to jest ta jest kilka bardzo ładnie zaaranżowany domów, których można się zatrzymać nagle widzimy jak na, a do ogrodu by przy tym pensjonacie wychodzi grupka ludzi potem okazało, że to była jakaś impreza integracyjna jakiś estońskiej firmy Stalina około 10 osób wszystko w estońskiej skali widzimy, że wśród nich wnuk ci ludzie by w są bardzo różnie ubrani jedni na wesoło ni regularnie nagle pojawia się tam ktoś stroju Borata, czyli ten tak jaskrawo by w kanarkowym zielony strój przy krajach przeżywających krocie by Nasielska ach, by no pamiętam nasze miny, bo to było takie szokujące w wśród tych eksperckich lasów łąk i chętnych nagle przed nami staje Borat takie rzeczy tylko w Estonii posłuchać też państwo przy okazji estońskiej muzyki, a jeszcze 1 rzecz na koniec opowiem, a Estończycy spotykają się śpiewania w najróżniejszych miejscach koncertują w najróżniejszych miejscach czasami będzie to park czasem będzie to klub czasami będzie czy dom oni po prostu, jakie ten moment jest kilka osób nagle zaczynają śpiewać któregoś dnia wylądowaliśmy w jakiej takiej kawiarni z tego gazowego zaczynamy wszyscy śpiewać i nagle czas słyszymy wsiąść do pociągu byle jakiego oczywiście nie po polsku po estońską nie nie wypadało nam nic innego jak przyłączyć okazało się, że ten jeden z wielkich evergreenów śpiewanych w Estonii, odkąd Maryla wystąpiła w Tallinie bardzo serdecznie dziękuję za to Opowiedz naszym gościem był Jacek Karczewski dziękuję, a te, a ja państwa chce zaprosić za moment Polsk informacja na rozmowę o tym co dzieje się aktualnie jeśli idzie o nasze prawo dotyczące tego byśmy oddychali coraz czystszym powietrzem, gdy przekaz idzie palce czy chcecie, a o godzinie dwudziestej trzeciej rozmowa z rodziną, która zajmuje się bursztynem to pokłosie moich wakacyjnych podróży zapraszam na skrót informacji realizuje Jacek Kozłowski, a wydaje Michał Tomasik Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: WEEKEND RADIA TOK FM

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 40% zniżką! Dobrego słuchania w 2023!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA