REKLAMA

Równo 250 lat Polska zaczęła znikać z mapy Europy – o pierwszym rozbiorze Polski

Sprawy Różne
Data emisji:
2022-09-25 19:00
Audycja:
Prowadzący:
Czas trwania:
51:17 min.
Udostępnij:

AUTOMATYCZNA TRANSKRYPCJA PODCASTU

Transkrypcja podcastu
dobry wieczór państwu przy mikrofonie Karolina Lewicka zapraszam państwa na audycję sprawy różne moim państwa dzisiejszym gościem jest prof. Wojciech Higgsa SN Instytut historii mienia Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk dobry wieczór panie profesorze dobry wieczór pewnie dobry wieczór państwu będziemy dziś rozmawiać o pierwszym rozbiorze Polski 250 ta rocznica tego wydarzenia przypada w tym roku decyzja o tym rozpiął zapadła w Petersburgu w połowie roku 1700 Rozwiń » siedemdziesiątego pierwszego w lutym 1700 siedemdziesiątego drugiego roku zostało podpisane porozumienie rosyjsko pruskie, a we wrześniu tegoż roku 1700 siedemdziesiątego drugiego Rosja Prusy Austria notyfikowany w Polsce fakt rozbioru, domagając się zwołania Sejmu dla akceptacji cesji chciałbym pana profesora na początek zapytać się, kiedy Polska Szlachta, kiedy Polski Dwór i zdały sobie sprawę z powagi sytuacji i z tego, że za chwilę do tego rozbioru Deutsche, bo spotkałam się ich takimi twierdzeniami, że dopiero prowadzona w siedemdziesiątym trzecim roku kampania sejmikowa do Sejmu rozbiorowego była tym momentem przełomowym, jeżeli chodzi o świadomość szlachty narodu polskiego Szlachta osłabiała wówczas naród Polski, jeżeli chodzi o groźbę powagę tejże sytuacji no to trzeba rozdzielić tych, których obowiązkiem było wiedzieć jak najwcześniej, którzy też późno dowiedzieli to znaczy myślę tutaj o władzy Rzeczypospolitej to znaczy dworze Królewskim Stanisław August i jego najbliżsi współpracownicy oraz Familia Czartoryskich, która no 31006. 1007. roku była w stoczni gorszych niż poprzednio stosunkach z królem trzeba rozdzielać familię od dworu Królewskiego w tym okresie i trzeba sobie powiedzieć że, o ile i król i Dwór Czartoryscy zdawali sobie sprawę, że jakieś negocjacje są prowadzone z przede wszystkim zdawali sprawę z tego, że zawsze jest potencjał tego rodzaju akcji i głównego inspiratora, a polityki rozbiorą owej WICZ oczywiście w Poczdamie w Prusach w Berlinie byśmy dzisiaj pojedzie, a i byli tego tego o no najbardziej pruską kluski ugrupowaniem politycznym w Polsce wtedy właśnie, dlatego że wiedzieli, iż w stałym elementem pruskiej polityki jest próba doprowadzenia do jakiś aneksji na rzecz Prusko 3 Rzeczypospolitej chodziło o połączenie późniejszych Prus wschodnich Pomorze Brandenburgia prawda uzyskanie tego takiego korytarza jak w chcieli, nawiązując do 3009. roku i Czartoryscy król dowiedzieli się od tych negocjacjach stosunkowo późno stosunkowo stosunkowo to było nieprecyzyjna słabo byli oni obsłużeni wywiadowcze byśmy dzisiaj powiedzieli no z Wiednia przychodziły jakieś informacje, ale wszystko to było dość traktowane dość ostrożnie przez króla i przez wujów czy jego bieg wojów, czyli Czartoryski pytanie panie profesorze czy nie byli naiwni, bo skoro pan mówi o UE w Wiedniu to Stanisław August nie wierzył złe intencje wie nie mam przed sobą fragment listu, jaki napisał wiosną siedemdziesiątego drugiego roku Franciszka Ksawerego Branickiego i pisał tak wyraźnie mi to cesarz Józef drugi powiedział kilkakrotnie kazał powiedzieć, że dla mnie, a nie przeciwko mnie i dla dobra, a nie dla złego Polski chodzi ich wojsko i na to, żeby drudzy nie szkodzili nam dla mnie, a nie przeciwko mnie dla dobra, a nie dla złego Polski, a trudno mi trudno interpretować ten tekst trzeba go interpretować w kontekście korespondencji między królem różnymi osobami król miał w Wiedniu dobrego informatora znaczył własnego brata Andrzeja i a to co mówił Józef drugi mój Boże Rosjanie też twierdzili, że wchodzą do Rzeczypospolitej jej dobro interesu w Ryder ryk drugi aż tak chyba bezczelności swoje się nie posuwał, żeby twierdzić, że uszczęśliwia Polaków zabierającym Prusy królewskie, ale jedno w chodziło wszy specyfikacje pokój stabilność no wszystko to co kosztem Rzeczypospolitej mocarstwa europejskie otrzymały od mocarstw rozbiorowych tak to w każdym razie propagandowo przedstawiano zyskiwało to zrozumienie np. we Francji wracając do pani pierwotnego pytania Króli Czartoryscy dowiedzieli się dowiedzieli się stosunkowo późno nie potrafię powiedzieć czy to wynika z naiwności pani tyle było czy przy czy tyle razy była wcześniej mowa o planach zbiorczych no jest takie stare powiedzenie, że ja się wyjmuje pistolet to trzeba być gotowy do tego, żeby strzelać nie wolno go wyjmować po to, żeby nim straszyć no Ros biurami straszono właściwie od początku osiemnastego wieku, jeżeli nie wcześniej rozbiorami aneksja ami z zabieraniem części terytorium w związku z tym jakoś tamci politycy w Polsce inteligentniejsi byli znieczulenie, a jeżeli chodzi o szlachtę opinia jest podzielona ja przychylam się do opinii taki bardzo wybitnej potyczki tego okresu szczególnie polityki rosyjskiej w stosunku to Polski w okresie pierwszego rozbioru, czyli Doroty dług Which, która napisała artykuł mówiący o tym, że wbrew wcześniejszym opiniom historiografii pierwszy rozbiór nie był wcale takim szokiem dla szlachty Rzeczypospolitej proszę pamiętać, że to Szlachta była w znacznej części zaangażowana w Konfederację Barską, która ciągle jeszcze trwa naprawdę jesteśmy w 70 pierwszym 71002. roku Konfederacja dopiero wygasa, a poza tym z punktu widzenia interesów no cóż musielibyśmy spojrzeć na mapę do najbardziej pokrzywdzona była z punktu widzenia interesu szlacheckich niewątpliwie Małopolskę terytorialnie prosta, bo to wzięto Austriacy wzięli ogromny szmat szmat kraju od Krakowa właśnie od wód już od pogranicza sfer to krok do granicy Krakowa było niewiele od granicy do Krakowa aż po Lwów i Halicz musieli wziąć się chwalić no wreszcie ziemia Halicka odzyskiwali słuszne swoje prawa realizowali Przemyśl hali Lwów był nawet województwo opolskie prawie całe poszło, a jeśli chodzi o zabór rosyjski to są województwa w prawdziwym tego słowa sensie kresowe jak słyszę, że Lublin jest miastem kresowym ktoś śmie bez punktu widzenia mapy Rzeczypospolitej lub leżą w zachodniej części tego państwa żadne miasto kresowe, ale to było województwo połockie mścisławski no to biedne słabo zaludniona w słabo zaludnione niewielkie terytoria i takie, że upolitycznienie niewiele znaczące Prusy królewskie później szczególnie później blokada Wisły to się okazało prawdziwe nieszczęście dla szlachty koronnej, ale nie potrafię odpowiedzieć na to pytanie wsporze 1 strona ma swoje argumenty druga strona ma swoje argumenty faktem jest, że pierwszy rozbiór to dzisiaj wiemy był wstępem do likwidacji państwa tego jeszcze w siedemdziesiątym drugim roku 70 trzecim opinia szlachecka nie wiedział opinia szlachecka zareagowała na przebieg Sejmu rozbiorowego Sejm rozbiorowy w dni w najważniejszą sprawą, którą załatwiano na Sejmie 7375 to są oczywiście to jest akceptacja ratyfikacja rozbioru najważniejsza w sensie tego tematu, którym omawiamy ratyfikacja traktatów rozbiorowych delimitacji itd. ale tam, że ta na tym Sejmie załatwiona całe mnóstwo przepraszam w zakresie świnki różnego rodzaju marszałek tego był fundusz korupcyjny stworzony wnioski, ale to oceny kwestia tego, że fundusz korupcyjny prawda, ale przy po niski zgromadził wokół siebie całe grupy aferzystów, którzy przy pomocy uchwał podejmowanych przez Sejm wyroków sądowych itd. załatwiali różne prywatne interesy brali za to grube pieniądze no, więc to także nieco oburzyło szlachtę, a poza tym konserwatywną część szlachty tej znaczną część, która była brała udział Konfederacja albo była sympatykami tor to druga grupa dużo liczniejsza, ale no oburzał się różnego rodzajów reformy, które się, które dzisiaj uważamy za pozytywne zjawisko np. utworzenie rady Nieustającej, ale to był odbierany jako skandal co to znaczy rada nieustająca jego ciało między Sejmem królem, które będzie na pewno robiło wszystko to co co król każe komisji edukacji narodowej to co to jest przepraszam bardzo zlikwidowano jezuitów się jakąś powołuje komisję, która będzie nasze dzieci edukować w duchu nie wiadomo, czego świadomość wycenia w nie wiem czy ich zdawać sprawę z tego czy wszyscy zdawać sprawę z tego żyją mówią prozą Freda żyją w czasach oświecenia, ale no z przedtem było także posyła dziecko do porządnej Jezuickiej szkoły, a teraz jest i to zlikwidowano to jakiś spisek masonów w Rzymie ewidentnym, a u nas powstaje komisji edukacji narodowej co prawda na jej czele stoi biskup, ale to wiadomo co był za blisko prawdę podmiot Polski, nazywając zastanawia się panie profesorze czy, stawiając także nad tą samą świadomością szlachty czy dworu to niebyła taka sytuacja, że trzeba było sobie wyobrazić niewyobrażalna mam przed sobą stad z Normana Daviesa, który pisał tak rozbiór Polski, którego dokonano w 3 etapach w latach 70290 trzecim 90 piątym był wydarzeniem bezprecedensowym nowożytnych dziejach Europy nie zdarzył się przypadek zwycięskie mocarstwa z rozmysłem z zimną krwią unicestwił jedno z historycznych państw Europy, ale mam też cytat z epoki wir Diana Fischer owa Wielkopolanka autorka pamiętnika z epoki Stanisławowskiej nie pisała, że pogłosek o rozbiorze nie traktowano poważnie, ponieważ tu dokładny cytat to, czego dotąd nie było i w przyszłości stać się nie może się taka pogłębiona świadomość konserwatywna rada nic nowego to co było to być może to, czego nie było to się nie wydarzy, czyli krótko mówiąc trudno wyobrazić coś takiego na początek ten pierwszy cytat Normana Daviesa o racja, ale w 1700 siedemdziesiątym trzecie czwartym roku nadwozie Stanisław August zdawał sobie sprawę z tego, że otwarto pewną drogę i że może nasze choćby, dlatego że bardzo wyraźnie obserwował starał się przeciwstawiać tym ponad traktatowe aneksją szczególnie pruski wiedział, że Prusacy wezmą wszystko co będzie do wzięcia można, ale on jednak liczył poważnie na to, że rosyjski protektorat daje nam pewne gwarancji traktat Rzeczypospolitej z Rosją sześćdziesiątego ósmego roku to nie był Sojusz wojskowy, ale on stanowił jednak pewną gwarancję to prezes zaprowadza coś rodzaju protektoratu no i Rosjanie nie mieli żadnego interesu wprost, żeby się dzielić terytorium Rzeczypospolitej sąsiadach przez 1009. 7 roku tak się sytuacja poukładała musielibyśmy tutaj wejść z całą plątaninę gabinetowych przetargów politycznych tak charakterystycznych dla tej epoki dla osiemnastego wieku, żeby wyjaśnić te kolejne etapy ja się nie podejmuje, ale jeżeli pani 2 godziny czasu przy co w kolejne etapy dochodzenia do decyzji rozbiórkowej konwencji petersburskiej prawda, ale wiadomo było, że Rosjanie z pewną niechęcią patrzyli na te właśnie ponad traktowano akcje pruskie uważali, że w Austrii wystarczy sami wzięli stosunkowo jak na swoje możliwości stosunkowo niewiele jest dość znaczące, bo wzięli Inflanty polskie naj te 3 województwa nowego mińskiego, więc na tym się opierał przekonanie Stanisława Augusta i jego późniejsze dążenie do tego, żeby starać się już jesteśmy w latach osiemdziesiątych, żeby starać się sformalizować stosunki polsko-rosyjskie jak byśmy wpadli w to Towarzystwo, a to Stanisław August ze swoimi wojami trochę nas w sytuację wprowadzili się tym czwartym roku 1003. roku jak byśmy to Towarzystwo padliny to teraz trzeba spróbować wyciągnąć z tego no albo minimalizować zło albo nawet znaleźć jakiś koszt korzyści w związku z tym protektorat rosyjski miał mieć funkcje obronne obronienia na sprzedaż akcji logistycznym pruskimi pruskimi zakusami no a potem się zmieniła sytuacja potem drugi rozbiór coś zupełnie innej sytuacji politycznej tak w Polsce jak w Europie wrócę teraz do Sejmu rozbiorowego, którą trochę już mówiliśmy, bo 3 mocarstwa rozbiorowe parły do tego, żeby ten Sejm się odbyły, żeby zaakceptował zabory terytorialne i zastanawiałem się, dlaczego tak mocarstwom ościennym na tym zależało czy to wynikało z tego, że myślano długofalowo znaczy nie chodziło o to tylko, żeby się mówiąc bardzo brzydko kolokwialnie nachapać terytorialnie tu i teraz, ale myślano w perspektywie dekad czy nawet stuleci, żeby mieć papier formalne potwierdzenie, że Rzeczpospolita zgodziła się na przekazanie tych terytoriów mocarstwom, czyli myślano długofalowo z punktu widzenia interesu własnego państwa czy był jakiś inny powód przez nie sądzę, że nie wiem tego tego nikt nie bada, dlatego że widzi pani, o ile śród austriacki źródła pruskie są pod tym względem dość dobrze zbadane i korespondencja wielka edycję korespondencji Fryderyka drugiego i archiwum habsburskiej w Wiedniu to jednak pozwala choćby tam przez korespondent w opracowaniach unica i innych urzędników pozwala jakoś tam analizować zmiany i koncepcje, które stały za ideą rozbiorowych Austrii to zresztą było dość chwiejna, dlatego że tam była pewnego rodzaju dwuwładza to znaczy proszę pamiętać, że sędziowie wie o sobie znać Maria wdowa Maria Teresa najszlachetniejszej skądinąd Condite dama prawda ta sławna, która podobno płakała podpisuje decyzji oraz biurowym złość dając prawdę, iż sądził Józef drugi, który w ogóle żadnych oporów pod tym względem tryb, jakim biorąc, dlaczego my nie możemy brać, ale nie sądzę żeby, a jeśli chodzi o źródła rosyjskie my nie znamy znamy korespondencję dyplomatyczną znamy i innego rodzaju źródła, ale nie znamy w obawiam się, że nawet ich nie ma, bo może większość tych spraw była załatwiona przepraszam na gębę chętnie bym przeczytał protokoły narad Katarzyny drugiej jej ministrem spraw zagranicznych Nikitą pani innym, ale w, ale nigdy nie widzieć te oczy nie wiem czy w ogóle istnieją w związku z tym już trudno powiedzieć czy stała za tym jakaś długofalowa koncepcja na pewno stała za tym koncepcja, która też miała dłuższą perspektywę nie tylko nachapać się jak powiedziałam Rosjanom dla Rosjan to na chrapanie się oczywiście dla Herthy szefów różnych tamte to miało znaczenie, bo oni się przepraszam cha o nich pali dosłownie oni dużą dzielili między siebie tylko decydowało panie profesorze prawo siły tak i wojsko dawało 5złoża Liu linie trakt Polski różnie miał nic do gadania to pod ten Sejm rozbiorowy po co ten fundusz korupcyjny potwierdza w nim ten pan jak fundusz korupcyjny to zawsze sprzedaje, żeby załatwiać konkretne sprawy, a ten papier jest potrzebny po to, żeby usankcjonować decyzję rozbiory ciął ją tak święcić, żeby Europa nie miała pretensji sami Polacy chcieli prawdę chcieli tam spędzają suszy nie chcieli, którzy protestowali przeciwko Konfederacji, a to nie jesteśmy pewni czy wszyscy z Rejtanem na czele robili to dobry, że to są takie brzydkie podejrzenia, że może nie wszyscy robili to dobra rzecz, bo może akurat Prusakom zależało na tym, żeby ten Sejm przedłużał się, bo oni wtedy te tt ten kordon przesuwa, ale proszę pamiętać, że podstawową wartością z punktu widzenia polityki europejskiej, jeżeli w ogóle można mówić jakich wartościach rozbioru była pacyfikacja było usunięcie się w Rosjanom zależało na tym, żeby do 2 sojuszników Rosji świeży sojusznik, czyli królestwo Prus sojusznik 31003. roku 60 trzecim roku skończyła się wojna się siedmioletnia, w której prawie do końca Rosjanie walczyli po stronie ust przeciwko Prusom i stary tradycyjny sojusznik Austria, z którym jedynym konfliktem był konflikt o ekspansję na terenie Bałkanów właśnie w tym okresie toczy się wojna rosyjsko-turecka i Austriacy od czasu do czasu dają zrozumienia Rosjanom, że jak będą za bardzo naciskać kierunku Wołoszczyzny no to oni być może wprowadzą tam jakiś korpus prawda te przepraszam są nie lubię takich modernizmu, ale Rosjanie do dziś robią to takie rzeczy się nazywają Miro twórcy prawdę ci, którzy dbają o to, żeby pokój Otóż to porozumienie 3 mocarstw rozbiorowych usuwało perspektywę kolejnej generalnej wojny, której wtedy w Europie chyba po doświadczeniach wojny siedmioletniej, która historycy niektórzy przynajmniej twierdzą, że wojna siedmioletnia była pierwszą wojną powszechną wojną światową no bo rzeczywiście toczyła się wszędzie no wszędzie prawie wszyscy się w ówczesnym znanym świecie i nie było chętnych do tego, żeby tę wojnę no to niech oni się tam Prusacy z Austriakami pokłóceni tak strasznie na śmierć życie Śląsk i pod Pretor przyczółki patronatem Rosji niech się porozumieją się wezmą to tamci wezmą tamto przez 4 lata się dogadywali to co ma wszcząć, bo to było strasznie długie skomplikowane i to od planu nara koń przez klub Henryka pruskiego kolejne plany, ale jak się dogadali to stworzyło taką więź to się sprawdziło tam przykro mi to powiedzieć, bo to kosztem wspólnota zbrodni tak, ale no przecież ten Sojusz 3 cesarzy praktycznie rzecz biorąc mówi się, że najtrwalszym Sojuszu w osiemnastym wieku był Sojusz rosyjsko austriackich, które trwało od niej więcej 17002005. roku do połowy lat sześćdziesiątych no ale Sojusz 3 cesarzy rozbiórce trwało właściwie do drugiej połowy dziewiętnastego wieku, czyli mówią właściwie tej koncepcji, która upatruje przyczyny rozbiorów w międzynarodowym układzie sił i tzw. dążeniu do rozładowania można naszych tak ziem tego kryzysu w stosunkach między Rosją Prusami Austrią no ktoś musiał zapłacić po pierwsze, prowadzenie wojny to są koszta, a Prusy Austria i Rosja były wyczerpane wojną siedmioletnią zaraz potem Rosja wchodzi w wojnę z Turcji i początkowo to były takie plany, żeby się innym niż chować, czyli wynagradzać straty, które można dowolnie sobie wyliczyć prawda od odszkodowania za jednak każdy sobie liczy tak jak mu tak jak mu wygodnie to miało być kosztem Turcji, ale potem się okazało, że Turcy oczywiście to jest w taki chory człowiek je jeszcze tego się nie używano taki słaby słabe mocarstwo, ale ciągle jeszcze potrafiło tym Rosjanom stawiać opór w rezultacie Rosjanie w tej wojnie wycięli wzięli Krym prawda tam jeszcze różnej, ale generalnie rzecz biorąc to niebyła taka sytuacja, w której można było Turcję podzielić poza tym, jaką Turcję wiedzieliśmy wcześniej Azję mniejszą prawda, więc tylko europejskie terytoria tureckie na Bałkanach, które znowu nie były tak szczególnie atrakcyjne dla Prus w ogóle wchodził w grę, gdzie gdzieś, gdzie Krym prawdy, gdzie Prusa, gdzie Bułgarkę to mówiliśmy teraz z tej przyczyny międzynarodowej, ale oczywiście zapytam o starcia 2 szkół historycznych krakowskiej warszawskiej ten spór o przyczyny rozbiorów, które ciągną się przez dekady co bardziej do tego doprowadziło anarchia upadek naszego państwa przed jego rozegraniem czy jednak agresja i apetyty ościennych mocarstw oczywiście obie te przyczyny nie wykluczają są uzupełniane jeszcze przez przyczyny międzynarodową, czyli próby rozładowania tego napięcia między zaborcami kosztem naszych ziem słusznie pani powiedziała że, że te przyczyny się nie wykluczają one się kochać oto, gdzie położony punkt księży pani, gdzie było tak jak powiedziałem poprzednio pierwszy najbardziej chyba zbadany dobrze znany projekt zbiorowy to jest projekt związany z to sprawa siedemnastego wieku traktat radną, który przewiduje podział Rzeczypospolitej między 57 ogród kwestie no i Bogusława Radziwiłła chyba do pamiętam, że więcej tam nie chodziło o klientów te projekty rozbiórce potrzebowały korzystnej sytuacji międzynarodowej ona się nie zdarza codziennie taka, w której Prusy Austrię i Rosja dojdą do wniosku, że mogą ze sobą współpracować no jeszcze parę lat wcześniej pomysł, że Austriacy Prusacy mają wspólnie uczestniczyć w jej Maria Teresa nie mógł patrzeć na znacznie się nie musiała do tego pracę Fryderyk drugi byłby numer to pełnie snu od wojny śląskie spowodowały bardzo bardzo wielkie napięcie pomiędzy Prusami Austrią zaczęła się właściwie trwająca do połowy dziewiętnastego wieku rywalizacja o to kto będzie rzeszy niemieckiej grał rolę przewodnią czy Habsburgowie 3 czy Hohenzollernowie czy Prusy czy Austria, więc w tło jakiś sposób pozwala zrozumieć ten brak ze strony szlachty polskiej magnaterii właściwie w tym mniejszym stopniu brak jakiegoś takiego w emocjonalnego czy brak takiego przerażenia brak takiego strachu brak wrażliwości na tym pkt 2 rzecz jest to, że poziom rozumienia tego co się działo w polityce będąc od międzynarodowej osiemnastym wieku w Polsce był zły albo bardzo zły to to nie będę cytował wielokrotnie robiłem na temat Czartoryskich prawdę tych najwybitniejszych, którzy także nie rozumieli w no to pewien dyplomata napisał, że oni spraw wewnętrznych są znakomici spraw politycy wewnętrznej Rzeczypospolitej, czyli wszystko wiedzą wszystko pięknie rozgrywają mają wszystko wszystkie wtorki w ręku, a w sprawach polityki zagranicznej rezonują jak dzieci teraz sektor, a skąd słabość, ponieważ co najmniej od końca siedemnastego wieku Rzeczypospolitej panowała taka odpowiedzialna doktryna polityczna politologiczne mianowicie takie głębokie przekonany, że Rzeczypospolita co prawda militarnie finansowo słaba, ale w takiej szczęśliwej sytuacji, że animozje pomiędzy sąsiadami, czyli Austrią Rosją i Prus wygrywa swoją korzyść nigdy nie dopuszczą do tego, żeby się któraś z tych, które z tych mocy z bogaci naszym kosztu jak Rosjanie będą nam chcieli zabrać wielkie Księstwo litewskie Prusacy na to nie pozwolą jak Prusacy będą chcieli zabrać Wielkopolskę to oczywiście Austria przyśle swoje dzielne regimenty na to nie pozwoli no i to z pewną ostrożnością powiem do pewnego zasada również gminami jak jest tak tylko specyficznie rozumiana takim negatywnym sensie no i przyszła przyszła w końcu lat sześćdziesiątych taka koniunktura polityczna, która nagle pozwoliła im to pozwoliło to tym tym tym państwo się dogadać przywódców tych przywódca tych państw się dogadać, a drugi drugie pytanie anarchia oczywiście, że tak, ale to nie jest anarchia anarchia nie była anarchia jest zła sama w sobie prawda to nie jest także z powodu anarchii były rozbiory z powodu anarchii, czyli niemożności podjęcia decyzji politycznej Rzeczpospolita nie miała wojska Rzeczpospolita nie miała administracji Rzeczpospolita nie miała proszę pani policji nie było w tym kraju nie było żadnych paszportów nie było spisów obywateli żyć nie umierać po prostu podatki trzeba było płacić, ale te podatki były wie pani np. niektóre tabele podatkowe w określające wymiar podatku w pierwszej połowie osiemnastego wieku pochodziły z połowy siedemnastego wieku jak byśmy w połowie siedemnastego wieku mieli 10 Ułanów i 3 chłopów to takie żeśmy podatki przez najbliższe 100 lat płacili nikt nie sprawdzał tego, że już dzisiaj mamy tych Ułanów 120 chłopów 50 do punktu widzenia podatników też to było bardzo korzystną pozycję fiskusa niekoniecznie my tak, ale w, ale Norman króla w szachu cały czas tłumaczono, że ważni znaczy to była doktryna, która obowiązywała, której uczono w szkołach, że ważniejsze jest wolność, nawet jeżeli ta wolność jest niekoniecznie żądna niż żądanie Wola i pokazywano tutaj palcem na różne kraje europejskie, które się pozbawiły wolności w zamian za to mają ucisk na we Francji na jej za co mniejszego wolność k no WICZ więzieniu obywatela w Polsce nie to jest cytat z pierwszej połowie siedemnastego wieku były w seksie wydaje krakowski historyk Michał Bobrzyński postawił taką tezę, że feudalną Republika szlachecka w obliczu kształtowania się tych kontynentalnych absolutyzmu była ustrojową anomalią zastanawiam się była taka dziejowa konieczność by ta ustrojowa anomalia upadła de nie było takiej konieczności były różnego rodzaju zbiegi i koniunktur politycznych, które umożliwią nie było determinizmu, ale nie no wie pani to jest dyskusja filozoficzna na jaw determinizm nie wierzę nie ma żadnych żelaznych znaczenie wierzę w istnienie żelaznych praw rządzących obojętnie czy to będą marksistowskie jakieś inne żelaznych praw determinujących przebieg procesu historycznego raczej teoria chaosu mi się wydaje najbardziej przekonująco w związku z tym bardzo trudno jest określić miejsce czas to ten, w którym ten Motyl w bazie pot w Amazonii załopotała skrzydłami prawda, wywołując pierwszy rozbiór Rzeczypospolitej żartuje sobie oczywiście, ale nie sądzę, żeby był termin niż były pewne okoliczności, które sprzyjały taką okolicznością poza słabością wewnętrzną państwa poza tym, że to państwo nie było w stanie Sejm my od śmierci Augusta drugiego włości 1 Sejm za czasów Augusta trzeciego doszedł wszystkie poza tym nie dochodziło albo były rwane Sejm za czasu na początku panowania Stanisława Augusta dochodziły tylko, dlatego że były skonfederowane czy nie obowiązuje ona na nich liberum veto inaczej byłyby po prostu zrywa krótko mówiąc społeczeństwo, jakby to powiedzieć, jakby Bobrzyński tak to widział samo pchało łeb pod topór społeczeństwo szlacheckie mówimy tutaj tutaj o starcie, ale poziom kultury politycznej poziom wykształcenia poziom także w pewnej orientacji w interesach zmieniających się koniunktura to wszystko było na bardzo w połowie osiemnastego wieku na bardzo niskim czy też nieodpowiadającym już europejskim i europejskim wymaganiom wymaganiom polityki rocznie same nie my dostosowaliśmy do nowoczesności, która zaczyna się wówczas rodzić nie w tym okresie ceny Polska nowoczesność to jest dyskusja historyków dziewiętnastego wieku proszę zapytać nie wiem profesor, jaki Waltera prof. Janowskiego kiedyś zaczyna Polska Polska nowoczesność, ale to jest to jest wiek dziewiętnasty na pewno nie osiemnasty jako osiemnasty rok są reformy, które PUP próbują delikatnie porządkować myślę tutaj Sejm się 1004. 6064 następne Duś aż do sześćdziesiątego szóstego roku, które po propos próbują porządkować próbują pewne rzeczy wprowadzać i to się nie cieszy wielkim poparciem społecznym jak powiadam Sejmie byłyby zrywane, gdyby nie to, że były skonfederowane no tak byliśmy w takiej kulturze politycznej w takiej atmosferze większość czynnych politycznie obywateli była była wychowana państwo trwa przeżyło największe kataklizmy 17 wieku przeżyło wojnę północną na początku dobrze na początku osiemnastego wieku znaczy to ten system działa prawda, że oni nasi sąsiedzi nie pozwalają nam nie pozwolą innym nas skrzywdzić rozebrać, a my to co płacić podatki na instytucje, które będą nam w włożyły na głowę przepraszam czy na kark prawda mówi Olejnik musiały już wolno tak jest mówi o wojsku policji no przerażenie nie przekraczało granice osiemnastym wieku tak po prostu no po prostu się przekraczał granicę jak była epidemia to trzeba było mieć paszport epidemiczny trzeba było jakimś to była granica pruska to tam były byłym czy austriacka to był ogranicza rosyjska to w ogóle była praktycznie rzecz biorąc zamknięta, ale po polskiej stronie mało, kto tej granicy pilnowało już na pewno nie Susanne Straży Granicznej byli tylko byli tylko celnicy to też tylko na szlakach handlowych próba w wewnątrz nie było żadnej policji, która pilnowała obywateli zresztą nie było jak mówiłem nie było wiadomo ilu jest tych obywateli, bo nie wolno było spisywać nie było żadnych spisów powszechnych o rolę króla chciałabym zapytać, bo Stanisław August Poniatowski zyskał po tym pierwszym rozbiorze spłatę swoich długów co oczywiście nie świadczy o nim najlepiej postanowił walczyć o zgodę Rosji na reformy korzystniejsze ustrojowy kształt Rzeczpospolitej i 1 ze swoich listów pisał, że wobec zagrożenia, które wisi nad krajem trzeba ukryć jakieś ziarna, które mogą zakorkować sporze bardziej sprzyjającej oczywiście ta bardziej sprzyjająca pora miała nadejść dopiero 1,5 wieku zdrajca bohater postać tragiczna ani bohaterem zdrajca nie popadajmy w skrajności na pewno nie zdrajca człowiek, który wziął na siebie na ochotnika nigdy tego nie musiał 60 trzecim roku obowiązek bycia królem Rzeczypospolitej w takim stanie w jakim nasze ktoś chciałby być królem myślę, że paru jeszcze przyzwoitych by się znalazł nawet słabego kraju również dobrze dobrze być Zorza o śnie nie jest efekt, ale strony dyskusję na osobne na osobne na osobne spotkanie dobrze jest być królem na pewno nie było dobrze być królem Rzeczypospolitej on bardzo szybko się przekonał, że to nie jest posad, które przyprawia o radość po pierwsze w tym interesie nie było pieniędzy i nie było władz w związku z realnej pani od tych długach trzeba było pożyczać pieniądze, żeby prowadzić politykę to, że Rosjanie potem to pani są oczywiście opowieści o tym, że Stanisław August wybrało ogromne pieniądze z ambasady rosyjskiej wydawał na dziewczynki to są głupstwa po prostu to był naprawdę sądzący liczby korespondencji królewskiej dzisiaj zachowanych archiwach to być bardzo zajęty pewnie prowadził jakieś życie nawet coś tam wiemy o jego życiu osobistym intymnym prywatnym, ale na pewno nie był to Casanovy który, który się poświęcał wyłącznie rozrywką, a poza tym od sześćdziesiątego szóstego roku jego los był marny zaraz potem był Sejm delegację inny potem wybuchła Konfederacja i zrobiło się naprawdę bardzo ciężko w związku z tym on świadomie z przekonaniem postanowił trwać na tym stanowisku nawet za cenę upokorzeni, a jego spotkania z niektórymi ambasadorami rosyjskimi najbardziej osławiony w naszej historii grosz jest niejaki od funkcji tak Lębork Otóż od Frysztaka Albert uczynkiem dobrze wychowanym i nie krzyczą na króla nie miał zwyczaju krzyczeć na króla poprzedni ambasadorzy szczególnie Kaspersky lider byli ludźmi mniej dobrze wychowanym dostawali w rozmowach z królem ataków furii złości tupania plucia i wtedy, kiedy król próbował ów wymanewrować i rosyjskie na realizowane przez tych ambasadorów polecenia Katarzyny, który też już w okresie Sejmu delegacyjnego Rosjanie nie mieli żadnych wątpliwości też zachowane w korespondencji rosyjskiej dyplomatycznej, że największym niebezpieczeństwem Rzeczypospolitej z rur w pana królem zapanować Czartoryscy Czartoryscy mają dobre, do których można wjechać wtedy oni się uspokoją, a królem trzeba być bardzo ostrożnym ma koneksje z Wiedniem ma różne układy jest to człowiek, na którym nie można opierać, o ile poprzednia koncepcja ta aż realizowano sześćdziesiątego trzeciego roku mówiła, że będziemy wpływy rosyjskie Rzeczypospolitej opierać na dalszym człowieku prawna PL jest były narzeczony Wawszczyk kochanek Katarzyny w związku z tym jesteśmy z nim zaprzyjaźnieni o tyle później parę lat później po konfliktach okazało się, że nie można królowi zaufać w żadnym wypadku nie można królowi zaufać tak tak mówią instrukcje tak wynika z korespondencji wydanej przez siedzieli niską i innych między Stanisławem Stanisławem Augustem Katarzyną w związku z tym on aż do końca aż do powstania kościuszkowskiego uważa że, że nie można tracić nadzieję pan język Kuras z do niego kiedyś jego francuska przyjaciółka odwagi cierpliwości może kiedyś koniunktura się odwróci tak jak się koniunktura odwróciła sześćdziesiątym dziewiątym roku okazało się, że Rosja Prusy Austria mogą się dogadać to może za rok 2 wybuchnie wojna austriacka pruska, a może będzie kolejna wojna była wojna Tur rosyjsko turecka wszystko jest możliwe pamięta pani portret Stanisława Augusta tzw. pod Klepsydrą to jest najlepszy przykład tego co, bo to jest symboliczna symboliczne przedstawienie król stoi podnosi oczy do nieba tam chmury się przesuwają na tym niebie wiatr goni chmury, a na stoliku, który po prawej stronie leży odłożona koron Korona symbolem władzy oraz odłożoną tej władzy nie ma on patrzy w górę mając nadzieję, że opatrzność w pewnym momencie rozgonić chmury, a opatrzność rozumiana w sposób oświetleniowych nie żadna Najświętsza panienka flauta czy jakieś tylko opatrzność rozumiana tak tak nowocześnie powiedziałbym no właśnie rozgonić chmury, że nad nami zaświeci słońce, że zacytuję przepraszam za ten cytat psie uświadomiłem sobie, że to, że to uzupełnienie stosowne przywoływanie tego cytatu, że rzeź te chmury się rozejdą stworzy się jakaś koniunktura, która pozwoli z tego wybrnąć stąd jest mowa o tych ziarna, które trzeba sadzić w komisji edukacji narodowej to jest takie klasyczne narzędzie do siania nowych koncepcji nowego rozumienia obywatelstwa nowego rozumienia patriotyzmu wie pani pojęcie niepodległość w osiemnastym wieku nikt nie używał tego okrętu czy w pierwszej połowie osiemnastego wieku nikt nie używał tego czy w tej formie po raz pierwszy w nowoczesnym rozum znaczeniu użył tego słowa ksiądz Konarski, czyli ten, któremu Stanisław August kazał wybić metal w, doceniając jego mądrość równa ksiądz Konarski pisał o interwencji, czyli niezależności, czyli suwerenności myśmy tej suweren myśmy tę suwerenność stopniowo od początku osiemnastego wieku tracili, jeżeli suwerenność w ogóle można stopniować jest rzeczą wątpliwą, ale Stanisław August zdawał sobie sprawę, że jeżeli to trochę jak za PRL-u dyrektor mówił swoim współpracownikom czy ja nie mogę odejść, bo na moje miejsce przyjdzie gorszy Otóż w wypadku Stanisława Augusta rzeczywiście perspektywy nie były rewelacyjne chętni, którzy zapisywali do kolejki byli jeszcze gorsze byliby jeszcze gorszymi władcami nie mieliby nie mieliby żadnych oporów, żeby się Rosji wysługi wiać, a on przecież od Sejmu on na Sejmie rozbiorowym uzyskał realne wzmocnienie swoich wad i wiele rzeczy stracił np. rozdawnictwo urzędów i rozdawnictwo dóbr dystrybutor to ich dystrybucji WUM, ale no uzyskał i komisji edukacji narodowej i rada nieustająca to był pierwszy od dawna narzędzia sprawowania realnej władzy w Polsce takiej takiej administracyjnej powiedziałbym już nieco nowocześniejsze niż te niż poprzednie formy no i trudno mi poważnie traktować opinie historyków, którzy przywołują ciągle tego Stanisława Augusta, który płacze, który z Ironi, który jest taki czuły stykowe sentymentalny tak były Poka taki był sposób zachowania mężczyźnie to były czasy, kiedy mówiono, że chłopaki nie płaczą prawda i mężczyźni też płakali, a nawet należało dobrego tonu, bo się po PiS, bo wykazywali się swoją wrażliwość emocjonalną wrażliwością, a czy król płakał autentycznie czy po prostu grał, żeby wzbudzić jak mu się emocje po drugiej stronie swoich w swoim Inter locum to, że no mówiłem, że poprzednio przed taką liderkę pośrednie ambasadorzy rosyjscy byli delikatnie mówiąc niegrzecznie pozwalali sobie na różnego rodzaju demonstracje także publiczny, które były skandale, które były skandalicznym król na początku misji tak Albert KO chwali go, że wreszcie ma do czynienia z człowiekiem tak Albert był poprzednio ambasadorem w Madrycie rosyjskiego ambasadora w Madrycie i nabrał takiej takiej francuskiej powiedziałbym układ politycznej no i nie pozwala o sobie na życzenie lub różne inne metody zmuszania króla Rusi usiłował uwalniać od różnego rodzaju obowiązków do różnego rodzaju rosyjskich rosyjskich żądań z tak Albert do tego zmuszał, ale przynajmniej na niego nie ze sztruksu ludziach, a byli poza ludźmi też nie no są zachowane te protokoły tzw trafią te protokoły rozmów króla zresztą Kolberger i tak to trwało do Sejmu czteroletniego nawet do powstania kościuszkowskiego jest pytanie czy król nie powinien nie powinien pod koniec no wreszcie abdykował, ale abdykował w takiej sytuacji, które już abdykację niewiele znaczyli wtedy, kiedy pozwolono tak tak tak na to nie była jego to niebyła jego samodzielna decyzja, ale jeśli chodzi o te lata, o których mówimy to znaczy przed pierwszym rozbiorem okres pierwszego rozbioru potem do Sejmu czteroletniego to on prowadzi po prostu konsekwentną twardo to może wyglądać cząstkowe na zewnątrz, ale pod spodem przeczytać korespondencję tej korespondencji widać jak to jest twarda linia broni się wszystkiego, czego co co się nadaje co się realnie nadaje do obrony, jeżeli oceniamy, że coś jest nie do obrony odpuszczamy nie będziemy z Rosjanami wchodzić w kolejny konflikt, bo oni natychmiast tylko wchodzimy z nimi w konflikt ten natychmiast uśmiechają się przez symbolicznie ambasador się uśmiecha i pyta czy może potrzeba wprowadzi jakieś wojska rosyjskie może tutaj są jakieś niepokoje anarchia taka sonar świata też na koniec panie profesorze zapytam z tej drugiej strony, jakie były konsekwencje rozebrania Rzeczpospolitej dla państw zaborczych w Top to jest dobre pytanie mało, kto zadaje sobie takie pytanie mało, kto się zastanawia wie pani najlepiej na tym interesie niewątpliwe wyszły Prus Prusy dostały Prusy książęce wyruszy królewski i Warnie bez Gdańska i toru a, ale blokada Wisły pod siedzeniem sławna armaty rosyjskie stojące pod Kwidzynem spowodowały blokadę handlu polskiego przez Gdański to było ogromnie skuteczne narzędzie nacisku na Rzeczpospolitą, bo cały nasz budżet brały się z handlu proszę, o który już niema takiego znaczenia to nie ten wspaniały handel z pierwszej połowie siedemnastego wieku, ale ciągle jeszcze mieliśmy coś do sprzedania to był las zboże jakieś produkty rolne itd. Prusy połączyły swoje domeny Pomorski to co się nazywało po niemiecku nazywa się do dzisiaj Inter pomiar, czyli Pomorze środkowe, które zdobyli na Adam wcześniej zajęli ostatecznie Szczecin 1700 jedenastym roku do pamięta połączyli się poprzez zajęcie Prus Królewskich z Prusami książęcymi wreszcie państwo Fryderyka drugiego stało się ono było rozciągnięte od Prus od Prus książęcych każdy remont w tle no ale tutaj się udało uzyskać mostek wreszcie was 2 stolice to znaczy Królewiec i Poczdam Berlin dzisiejszy były 1 jedno leżały na 1 terytorium nie było tego polskiego polskiego tej polskiej blokad no poza tym Prusy królewskie były terytorium co prawda Fryderyk drugi pisał o mieszkańcach Prus Królewskich per chroni to znaczy tacy dzicy pod kolejnymi takimi czynami dziwnymi jak jak na w UFO nie ma roku problemy takie wyobrażenie, ale tak naprawdę Prusy królewskie były stosunkowo dobrze zorganizowana stosunkowo dobrze zagospodarowaną zagospodarowanym terytorium Rosjanie wzięli poza Inflant ami polskimi no poza drogami handlowymi niewiele było z tego dla Rosji pożytku jak powiedział to takie symboliczne jest Austriacy wzięli ogromny szmat kraju mówiłem o tym ze Lwowem, czyli miastem ogromnie ważnym handlowo w każdym innym względem to jedna z największych miast Rzeczypospolitej, ale proszę pamiętać, że Austriacy zdawali już wcześniej sprawę troszkę nic o tym pisał, że jak my w łonie Emmy i integrujemy to terytorium, które jest z Karpatami to zawsze te Karpaty przełęcze Karpackie będą utrudniały sytuacji no, więc myślę, że na tym interesie najwięcej zyskali najwięcej zyskali Prusacy potem się poszerzali w kierunku Wielkopolski Mazowsza no w austriackich austriackich korzyści nie lekceważył ale to państwo było państwem w pewnym sensie federacyjnym, więc w pewnym sensie to jeszcze nie jest dziewiętnastowieczne, a jeśli chodzi o Rosję no z miast handlowych to oni wzięli pochyla szef NATO rzeczywiście jest jest pewna pewna wartość w utworzyli możliwość odbudowy prawosławia typu rosyjskiego na tych ziemiach itd. ale jeszcze raz podkreślam Prusy były tutaj Prusy, które były ideowym inicjatorek odpowiedzialny za rozbój odpowiedzialna za rozbiór niewątpliwie Rosja Rosja to Katarzyna decydował, ale Prusy były tym który, który do tego rozbioru per fas et nefas zdążył i to świat się opłaciło z tego punktu widzenia Fryderyk drugi może być rzeczywiście Fryderykiem wielkim, chociaż trochę ten przydomek dreszcz prof. Wojciech Krysa SN Instytut historii Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk moim państwa gościem bardzo dziękuję panie profesorze za rozmowę państwu dziękuję za wspólnie spędzony czas oczywiście zapraszam na audycję sprawy różne już za tydzień w każdą niedzielę tuż po dziewiętnastej dobrego wieczoru do usłyszenia Zwiń «

PODCASTY AUDYCJI: SPRAWY RÓŻNE

Więcej podcastów tej audycji

REKLAMA

POPULARNE

REKLAMA

DOSTĘP PREMIUM

Aż 60% taniej! Największa obniżka cen TOK FM Premium. Teraz podcastowe produkcje oryginalne, podcasty z audycji TOK FM oraz Radio TOK FM bez reklam z 60% zniżką!

KUP TERAZ

SERWIS INFORMACYJNY

REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA